I SA/Kr 959/23

I SA/Kr 959/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Paweł Dąbek
Piotr Głowacki /przewodniczący sprawozdawca/
Urszula Zięba
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 sut. 2,3,3e
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sentencja
|Sygn. akt I SA/Kr 959/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 listopada 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Trojnar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2023 roku, sprawy ze skargi K. N., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 15 września 2023 roku nr 1865/2023, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne;, skargę oddala.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr 1865/2023 z dnia 15 września 2023 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. póz. 1230), zwanej dalej "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie", odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 134 929,65 zł, w tym za:
a) ubezpieczenia społeczne za okres od 8/2009 do 9/2013, od 9/2017 do 12/2019 w łącznej kwocie 92 284,06 zł, w tym z tytułu:
• składek - 48 945,42 zł,
• odsetek liczonych na 27 lipca 2023 r. - 42 213,00 zł,
• opłaty dodatkowej - 1125,64 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od 1/2010 do 3/2011, od 5/2011 do 9/2013, od 12/2017 do 12/2019 w łącznej kwocie 35 566,43 zł, w tym z tytułu:
• składek-18 968,42 zł,
• odsetek liczonych na 27 lipca 2023 r. - 15 960,00 zł,
• opłaty dodatkowej - 638,01 zł,
c) Fundusz Pracy za okres od 8/2009 do 3/2011, od 5/2011 do 9/2013, od 9/2017 do 12/2019 w łącznej kwocie 7 079,16 zł, w tym tytułu:
• składek - 4 204,44 zł,
• odsetek liczonych na 27 lipca 2023 r. - 2 776,00 zł,
• kosztów upomnienia-98,72 zł
W uzasadnieniu podkreślono, iż we wniosku skarżąca oświadczyła, że nie pracuje zarobkowo oraz że nie posiada dochodów z innych źródeł. Jak wynika z zapisów w KSI ZUS od 8 stycznia 2020 r. figuruje jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W złożonym oświadczeniu nie odniosła się do kwestii z kim pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, czy prowadzi je samodzielnie. Wskazała, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 300,00 zł, które zostały określone, jako opłaty eksploatacyjne. W złożonym oświadczeniu poinformowała, że posiada zobowiązania z tytułu podatków w wysokości 5 866,18 zł, należne do spłaty w kwocie 100,00 zł miesięcznie. Zobowiązanie regulowane jest w formie dobrowolnych wpłat. Oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, środków transportu, praw majątkowych oraz wierzytelności. W złożonym wniosku i oświadczeniu nie informuje o stanie zdrowia.
Mając na względzie okres powstania składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przystępując do rozpatrzenia niniejszego wniosku o umorzenie zaległości, w pierwszej kolejności dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia.
Zgodnie z art. 24 5b. u.s.u.s bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia należności objętych niniejszym wnioskiem został zawieszony na należności:
• za okres od 8/2009 do 2/2011 od 15 września 2011 r. tj. od daty doręczenia tytuły wykonawczego do nadal,
• za 3/2011 od 18 maja 2011 r. tj. od daty doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za 4/2011 od 21 czerwca 2011 r. tj. od daty doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za okres od 5/2011 do 6/2011 od 6 września 2011 r. tj. od daty doręczenia
zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za okres od 7/2011 do 8/2011 od 18 października 2011 r. tj. od daty doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za 9/2011 od 18 listopada 2011 r. tj. od daty doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za okres od 10/2011 do 12/2011 od 10 lutego 2012 r. tj. od daty doręczenia
zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za 1/2012 od 5 marca 2012 r. tj. od daty doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za okres od 2/2012 do 6/2012 od 27 marca 2013 r. tj. od daty doręczenia tytułu wykonawczego do nadal,
• za okres od 7/2011 do listopada 2012 r. od 8 stycznia 2013 r. tj. od daty doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za okres od 12/2012 do 4/2013 od 25 kwietnia 2013 r. tj. od daty doręczenia
zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za okres od 5/2013 do 8/2013 od 28 sierpnia 2013 r. tj. od daty doręczenia
zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za 9/2013 od 11 kwietnia 2014 r. tj. od daty doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal,
• za okres od 9/2017 do 11/2019 od 3 września 2020 r. tj. od daty doręczenia tytułów wykonawczych,
• za 12/2019 od 31 sierpnia 2020 r. tj. od daty doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania do nadal.
Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone.
Wniosek został rozpatrzony w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s.
Na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. póz. 1520),
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza- kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. -Prawo upadłościowe,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Weryfikacja dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS pod kątem zastosowania przesłanek określonych w art. 28 ust. 3. ustawy o s.u.s. wykazała:
W stosunku do działalności skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, 4c nie zachodzą w stosunku do zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi.
Nie został w postępowaniu egzekucyjnym stwierdzony brak majątku uniemożliwiający egzekucję.
Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Ustawodawca w § 3 ust. 1 pkt 3, stwierdza, że jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest choroba przewlekła zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jako przewlekłą chorobą należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a tylko taką, która uniemożliwia uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W złożonym wniosku i oświadczeniu nie informuje skarżąca o własnym stanie zdrowia. Nie wykazała, że aktualnie istnieją przeszkody zdrowotne które uniemożliwiają zarobkowanie, a tym samym uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia, tym bardziej że jest zgłoszona jako osoba bezrobotna, co świadczy o gotowości do podjęcia zatrudnienia.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia).
Aktualnie zobowiązana nie posiada stałego źródła dochodu. Nie odniosła się do kwestii, czy są osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, czy prowadzi je samodzielnie. Koszty ponoszone w związku z utrzymaniem wyliczyła na kwotę 300,00 zł, nie wskazała przy tym źródła ich finansowania.
W trakcie postępowania poinformowała, że posiada inne zobowiązania pieniężne które reguluje w formie dobrowolnych wpłat. Posiadane zobowiązania nie mogą być argumentem za umorzeniem zaległości wobec ZUS. Analizując możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze również to, czy powołane trudności finansowe mają charakter okresowy, czy stały lub pogłębiający się. Oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dokonuje się w oparciu o wszelkie dostępne dowody, które pozwalają stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie "rokuje" spłatę w przyszłości swoich zobowiązań czy też nie, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach (por. wyrok NSA z 2 września 2016 r, sygn. akt II GSK 553/15).
W niniejszej sprawie, istnieje ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu zaległości składkowych. Jest nim wiek oraz możliwość ewentualnej, chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości. Należy również wskazać, że aktualnie zobowiązana jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna, co świadczy o tym, że jest w gotowości do podjęcia zatrudnienia.
Wnioskodawczyni w skardze do sądu zarzucił przedawnienie należności z tytułu składek. Skarżąca zwróciła również uwagę na okoliczności niewypłacenia jej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasiłku chorobowego i macierzyńskiego, pomimo doręczenia zwolnienia lekarskiego. Zdaniem zobowiązanej żądanie przez ZUS składek za okres należnego zasiłku jest niczym innym jak próbą wyłudzenia. Dłużniczka nie zgadza się również z interpretacją organu, że działalność gospodarczą wykonywała z przerwami, co nie odpowiada historii zmian ujętych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
Wskazała na zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub słusznych interesów obywateli, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw, powołując przy tym art. 63 Konstytucji RP i art. 221 kpa. Zobowiązana na podstawie art. 24 §1 kodeks cywilny żądała zaniechania działań, które wpływają bezpośrednio na jej dobro osobiste, a w przypadku działań powodujących dalsze naruszanie, wnosi o podjęcie czynności zmierzających do ich usunięcia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 2019, poz. 2325 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.
Skarga jest nieuzasadniona, nie doszło bowiem do naruszeń prawa ważących dla prawidłowości przyjętych przez organ rozstrzygnięć, a postępowanie wyjaśniające odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a.
Wbrew zarzutom przedstawionym w skardze sporne należności publicznoprawne, nie uległy przedawnieniu. Podzielić należy przedstawioną w tym zakresie obszerną argumentację organu, a także konkluzję, iż zgodnie z art. 24 5b. u.s.u.s bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia należności objętych niniejszym wnioskiem został zawieszony na szczegółowo opisane w uzasadnieniu decyzji należności.
Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).
Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.
W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że zobowiązana aktualnie nie posiada stałego źródła dochodu. Nie odniosła się do kwestii, czy są osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, czy prowadzi je samodzielnie. Koszty ponoszone w związku z utrzymaniem wyliczyła na kwotę 300,00 zł, nie wskazała przy tym źródła ich finansowania. Poinformowała, że posiada inne zobowiązania pieniężne które reguluje w formie dobrowolnych wpłat. W stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie został w postępowaniu egzekucyjnym stwierdzony brak majątku uniemożliwiający egzekucję.
Wobec powyższego organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).
Zasadnie także oceniono w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzą wobec skarżącej inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.
Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.
Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.
Analizując sytuację bytową zobowiązanej wskazano, że umorzenie zaległości byłoby nieuzasadnione i naruszałoby zasadę równego traktowania wszystkich dłużników.
Sytuacja skarżącej nie jest na tyle szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek ZUS.
Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).
W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.
Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności.
Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanej nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które można przy odrobinie dobrej woli przezwyciężyć.
Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Skarżąca jako osoba młoda i zdrowa, posiadająca przy tym doświadczenia zawodowe jest z pewnością zdolna do uzyskania swym własnym wysiłkiem środków na spłatę powstałego zadłużenia poprzez podjęcie pracy zarobkowej. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanej nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, zwłaszcza w obliczu otwartej możliwości podjęcia przez wnioskującą pracy.
Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Nie sposób w powyższym kontekście tracić także z pola widzenia aktualnej sytuacji na rynku pracy, który stał się rynkiem pracownika, a stopa bezrobocia jest znikoma.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zassały, że nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, choć być może dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.
Irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają twierdzenia i zarzuty dotyczące niewypłacenia skarżącej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasiłku chorobowego i macierzyńskiego, pomimo doręczenia zwolnienia lekarskiego, a także żądanie przez ZUS składek za okres należnego zasiłku. Okoliczności te bowiem były aktualne przy weryfikacji decyzji wymiarowej w przedmiocie składek, nie zaś w postępowaniu dotyczącym ich umorzenia.
Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym norm materialnoprawnych. Analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.