I SA/Go 144/24

I SA/Go 144/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Alina Rzepecka
Dariusz Skupień /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Niedzielski
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędzia WSA Alina Rzepecka Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych wynikających z decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] roku nr [...], w całości. 2. Zasądza od Zarządu Województwa [...] na rzecz skarżącej kwotę 200,00 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
D. S. (Skarżąca, Strona), wniosła skargę na decyzję Zarządu Województwa (Zarząd, Organ, Instytucja Zarządzająca) z [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Zarządu, działającego jako organ I instancji, z [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych wynikających z decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny.
Organ, pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. wezwał Stronę do zwrotu wypłaconej kwoty dofinansowania w wysokości 75.510,06 zł. W związku
z brakiem zwrotu dofinansowania Organ [...] r. wydał decyzję administracyjną w sprawie zwrotu dofinansowania wynikającego z umowy o dofinansowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 24 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Go 269/21 oddalił Strony skargę, a wniesiona przez nią skarga kasacyjna została oddalona.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2023 r. Strona wniosła do Organu o umorzenie kwoty należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych wynikających ze wskazanej powyżej decyzji. Pismem z dnia [...] października 2023 r. Strona została zawiadomiona o wszczęciu postępowania oraz wezwana do przedłożenia dokumentów potwierdzających jej sytuację finansową. W odpowiedzi na wezwanie Strona pismem z dnia [...] października 2023 r. przedłożyła wyjaśnienie dotyczące wpływu pandemii oraz wojny na Ukrainie na sytuację finansową i osobistą Strony. Do pisma dołączony został szereg dokumentów, potwierdzających zdaniem Strony trudną jej sytuację finansową i materialną. Wśród tych dokumentów znajdują się: • zeznania podatkowe Skarżącej za lata 2018-2022, • zeznania podatkowe jej męża za lata 2019, 2021 i 2022, • dokumenty potwierdzające ponoszone przez Beneficjenta koszty związane z utrzymaniem, • wypowiedzenie umowy kredytu hipotecznego nr [...], • decyzja ZUS stwierdzająca wysokości istniejących zobowiązań Beneficjenta, • raporty z BIK o zgłoszonych tam zobowiązaniach Skarżącej , • raporty z BIK o zgłoszonych tam zobowiązaniach jej męża, • zawiadomienia o wszczęciu dochodzenia w sprawie utraty przez męża Skarżącej środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym w Banku P. SA.
• dokumenty potwierdzających sytuację zdrowotną Skarżącej i jej męża • decyzję o podatku od nieruchomości wydaną przez Burmistrza O. w dniu [...] r.
W dniu [...] r. Zarząd Województwa wydał decyzję nr [...] w sprawie odmowy umorzenia kwoty należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. Po ponownym rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] r., Zarząd Województwa utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r., odmawiającą skarżącej umorzenia kwoty należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych.
W uzasadnieniu tej decyzji między innymi podkreślono, że ponownie dokonano analizy złożonego przez skarżącą wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego. Wskazano, że pojęcie "interes dłużnika" lub "interes publiczny" nie zostało zdefiniowane w ustawie o finansach publicznych. Przy wykładni tego przepisu należy zatem posłużyć się orzecznictwem sądów administracyjnych ukształtowanym w sprawach podatkowych. W orzecznictwie wykreowany jest pogląd, że skoro umorzenie należności jest instytucją nadzwyczajną, odstępstwem od zasady regulowania należności, to ważny interes zobowiązanego winien być utożsamiany przede wszystkim (ale nie tylko) z sytuacjami nadzwyczajnymi, losowymi takimi jak klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwałą niezdolnością do zarobkowania wywołana kalectwem, chorobą.
Za ważny interes podatnika można uznać także normalną sytuacje ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, konieczność ponoszenia określonych wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków rodziny skarżącego (wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., sygn. akt SA/Sz 1753/98; wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 570/05). Organ podniósł, że analizując raz jeszcze dokumenty przedłożone przez stronę, należy zaobserwować faktyczny spadek przychodów uzyskiwanych w poszczególnych latach. Dalej organ podał, że strona stwierdziła, iż wpływ na tę okoliczność miała siła wyższa w postaci pandemii Covid-19 oraz wybuch wojny na Ukrainie. Zdaniem Organu brak jednak w dołączonych dokumentach obiektywnych dowodów potwierdzających w jaki sposób wydarzenia te wpłynęły na wysokość uzyskiwanego przychodu. Należy ponownie stwierdzić, iż wskazywanie jako powód pogorszenia się sytuacji majątkowej strony obaw jej klientów przed otwarciem nowych działalności pojawiających się na skutek niepewności gospodarczej jest zdaniem Organu bez związku z niniejszym postępowaniem. Zgodnie z twierdzeniami strony jej działalność polegała
na dostarczaniu mebli do salonów kosmetycznych i fryzjerskich, hoteli oraz ośrodków SPA. W związku z powyższym należy założyć, iż meble sprzedawane były przedsiębiorcom prowadzącym działalność gospodarczą w tych właśnie branżach. Nie ma zatem związku przyczynowego pomiędzy obawą osób przed otwieraniem nowych działalności i spadkiem przychodów Strony, jako że strona postępowania nie prowadziła handlu z osobami nie mającymi zarejestrowanej działalności gospodarczej, a przy najmniej takie okoliczności nie zostały potwierdzone. Jednocześnie Strona wykazała dużą ilość istniejących zobowiązań finansowych, gdzie jedynie z raportów z BIK wynika, że jej zaległe zobowiązania względem różnych instytucji sięgają kwoty [...] zł, a do tego należy doliczyć jeszcze zobowiązania publicznoprawne, które nie zostały wykazane w tym rejestrze oraz zobowiązania, które na dzień sporządzenia raportu nie zostały uznane za zaległe, a pozostają do spłaty w kwocie [...] zł. Zobowiązania męża Strony pozostałe do spłaty to kwota [...] zł, w tym zaległe [...] zł. Dalej Organ wskazał, że w 2019 roku dochody Strony wyniosły [...] zł, natomiast w 2020 r. odnotowano stratę na poziomie [...] zł. Z kolei w 2021 r. strata ta sięgnęła już kwoty [...] zł. Organ stoi jednak niezmiennie na stanowisku, że ponoszenie straty przez Wnioskodawcę nie oznacza spełnienia przesłanek do udzielenia ulgi.
Organ podkreślił, że faktem jest, iż Rozporządzeniami Ministra Zdrowia wprowadzony został stan zagrożenia epidemicznego, a następnie stan epidemii
w związku z zakażeniami wirusem SARS CoV-2 (odpowiednio Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 433 z późn. zm.) oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491 z późn. zm.). Nie ulega wątpliwości, że zdarzenia te należy zaliczyć do względów nadzwyczajnych, które wpłynęły na sytuację finansową Strony poprzez znaczące ograniczenie lub wręcz uniemożliwienie jej prowadzenia działalności gospodarczej zgodnej z jej głównym profilem z uwagi na profil działalności odbiorców. Niemniej jednak powtórzyć w ślad za decyzją I instancji należy, iż były to okoliczności wyłącznie przejściowe, ponieważ wraz z wejściem w życie kolejnych rozporządzeń Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, poszczególne obostrzenia były znoszone w ramach tzw. 4 etapów odmrażania gospodarki.
Już od 26 kwietnia 2020 r. zezwolono na otwarcie zakładów kosmetycznych
i fryzjerskich, a na czwartym etapie łagodzenia obostrzeń, na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 964), od dnia 6 czerwca 2020 r. dopuszczona została organizacja, promocja i zarządzanie takimi imprezami jak targi, pod warunkiem realizowania przez widzów lub klientów obowiązku zakrywania ust i nosa. Oznacza to, że od miesiąca czerwca 2020 r., uwzględniając obostrzenia sanitarne uzasadnione trwającym stanem epidemii, Strona mogła ponownie funkcjonować w ramach wykonywanej do tej pory działalności. Po dokonaniu analizy przedłożonych
i wskazanych powyżej dokumentów określających kondycję finansową Strony Organ powtórnie stwierdza, iż pomimo przejściowego charakteru tych nadzwyczajnych bez wątpienia względów związanych z wystąpieniem stanu epidemii Strona po ich ustaniu nie podjęła żadnych czynności zmierzających do wznowienia działalności gospodarczej i powrotu na rynek. Takie zaniechanie z pewnością nie może leżeć
u podstaw wyrażenia zgody przez Organ na umorzenie należności określonych
w decyzji o zwrocie dofinansowania. W istocie, Strona nie dołączyła żadnych obiektywnych dowodów, które potwierdzałyby wpływ wojny na niemożność zapłaty zobowiązania wynikającego z decyzji. Wskazać przy tym należy, iż od zniesienia obostrzeń w prowadzeniu działalności gospodarczej (6 czerwca 2020 r.) do wybuchu wojny na Ukrainie (24 lutego 2022 r.) upłynęło blisko dwa lata. Z dokumentów finansowych przedłożonych przez Stronę nie wynika, aby w tym okresie zaistniał wzrost przychodów, na których obniżenie w kolejnej fazie wpływ mógł mieć wybuch wojny na Ukrainie. Organ stoi na stanowisku, iż sytuacja Skarżącej przed wybuchem konfliktu zbrojnego na Ukrainie była na tyle niekorzystna, iż wojna ta nie miała już żadnego negatywnego wpływu na pogorszenie tej sytuacji. Nie można również pominąć okoliczności, iż Strona z dniem [...] listopada 2021 roku zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej, co tym bardziej kwestionuje możliwość jakiegokolwiek wpływu wybuchu wojny na Ukrainie w dniu 24 lutego 2022 na sytuację Skarżącej. Ponadto raz jeszcze podkreślono, iż pomimo problemów finansowych wskazanych we wniosku o umorzenie należności wynikających z decyzji zwrotowej
i faktycznego nieprowadzenia działalności gospodarczej od przeszło dwóch lat, Strona nie udokumentowała, aby zostało wobec niej wszczęte lub było prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne lub upadłościowe w oparciu o przepisy ustawy Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe. Organ po raz kolejny wskazał, że nawet przejściowe trudności związane z uzyskiwaniem niższych przychodów z prowadzonej działalności nie są podstawą do automatycznego udzielenia ulgi, są bowiem elementem ryzyka gospodarczego. Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą - w zależności od jej rodzaju - musi liczyć się z takim ryzykiem i tak prowadzić działalność, aby element ryzyka w największym stopniu eliminować lub ograniczać skutki zdarzeń lub okoliczności dla przedsiębiorcy niekorzystnych
(por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 grudnia 2015r., I SA/Ol 525/15). Niepowodzenia finansowe w działalności gospodarczej nie mogą automatycznie skutkować obowiązkiem udzielenia ulgi podatkowej. Analiza przedłożonych przez stronę postępowania dokumentów pozwala uznać, iż przyczyną niepowodzenia wnioskodawczyni w prowadzeniu działalności gospodarczej z pewnością nie była pandemia, ani też wybuch wojny. Obostrzenia covidowe w branży kosmetycznej i fryzjerskiej trwały niespełna dwa miesiące, natomiast możliwość organizacji targów powróciła już 6 czerwca
2020 r. Przedstawione przez stronę postępowania raporty z BIK potwierdzają tymczasem, iż powstałe zadłużenie wynika z niespłacanych zobowiązań finansowych zaciąganych od 2008 roku, czyli na długo przed pandemią. Zdaniem Organu należy przypuszczać, iż sposób finansowania działalności gospodarczej Strony okazał się nietrafiony, a ilość zobowiązań finansowych i ich wysokość w pewnym momencie przerosła możliwości finansowe strony postępowania. Należności podatkowe stanowią część dochodów budżetowych państwa, a co za tym idzie pośrednio mają wpływ na sytuację życiową innych podatników. Gromadzenie środków m.in. na pokrycie kosztów działalności gospodarczej i zapłatę ciążących na prowadzącym działalność gospodarczą danin publicznych jest immanentną cechą planowania tego rodzaju działalności (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 grudnia 2015 r., I SA/Łd 1022/15). Należności z tytułu zwrotu dofinansowania wynoszą 17.332,91 zł, z tytułu odsetek - [...] zł, a koszty egzekucyjne - [...] zł. Kwota umorzenia, o które wnioskuje Strona, na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. 24 sierpnia 2023 r., wynosiła po zaokrągleniu [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, przede wszystkim mając na względzie ocenę sytuacji finansowej Strony, w ocenie Organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) ufp, który uzasadniałby udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności, zwłaszcza, że okoliczności interesu publicznego zostały zupełnie pominięte przez Stronę postępowania w treści złożonego wniosku. Do ulgi z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) można per analogia odnieść orzecznictwo dotyczące zastosowania ulgi na podstawie Ordynacji podatkowej. Organ pokreślił, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków. Udzielenie ulgi podatkowej jest uzasadnione w sytuacjach szczególnych i wyjątkowych, na które Strona nie miała wpływu. Bieżące problemy finansowe same w sobie nie mogą być uznane za wystarczającą przesłankę pozwalającą zastosować art. 67a Ordynacji podatkowej. W przeciwnym razie wyjątek stałby się regułą, albowiem niewątpliwie ulga w spłacie należnych podatków będzie zawsze w interesie podatnika. W konsekwencji, gdy znajdzie się w trudnej sytuacji zawsze spełniałby przesłankę do zastosowania ulgi (wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1020/15). Podobnie orzekł WSA w Łodzi w wyroku z dnia 18 grudnia 2015 r., (sygn. I SA/Łd 401/15) wskazując, iż "Wyjątkowy charakter omawianej ulgi, stanowiącej wyłom od zasady powszechności opodatkowania, powoduje, że nie mogą stanowić podstawy umorzenia wszelkie okoliczności, będące następstwem określonych decyzji gospodarczych podatnika. Do takich należą np. nietrafione inwestycje, czy nadmierne zadłużenie się na skutek zaciągnięcia kredytu bankowego. Umorzenie zaległości podatkowych z powyższych powodów oznaczałoby w istocie przerzucenie na społeczeństwo skutków podejmowania nietrafnych decyzji gospodarczych lub ryzyka ekonomicznego". W dalszej kolejności Organ podkreślił, że dokonał również pełnej wykładni przesłanki interesu publicznego, mając na uwadze względy społeczne, które przemawiają za tym, żeby zobowiązania publicznoprawne były realizowane,
a zobowiązany bez należytej rozwagi nie był z nich zwalniany. We wniosku Strona nie wskazała jaki to interes publiczny przemawia za wydaniem decyzji umarzającej istniejące zobowiązania. Także Organ nie znalazł takiej przesłanki, czemu dał wyraz w treści uzasadnienia niniejszej decyzji. Dalej Organ podkreślił, że art. 55 ufp nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania, ponieważ dotyczy należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny. Należność z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich określona decyzją ZW z dnia [...] roku nr [...] stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, wymienioną w art. 60 ufp. Do tego rodzaju należności w zakresie zastosowania ulgi - stosuje się art. 64 ufp. Podobnie zastosowania nie mają w przedmiotowej sprawie również przepisy kodeksu cywilnego, które regulują stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Organ podkreślił, że analizom w toku postępowania podlegała cała dostarczona przez Stronę dokumentacja, w tym dokumentacja medyczna, niemniej jednak Organ nie uznał stanu zdrowia wyżej wymienionych osób jako okoliczności przemawiającej za umorzeniem należności. W opinii Organu problemy zdrowotne Skarżącej i jej męża nie przekładają się bowiem bezpośrednio na sytuację finansową firmy Skarżącej.
Ostatecznie Organ nie może przyjąć tej okoliczności jako istotnej z punktu widzenia zastosowania ulgi. Dalej stwierdził, że w przedmiotowej sprawie uznał prymat interesu publicznego nad ważnym interesem zobowiązanego z uwagi na konieczność realizacji zobowiązań. Co do stanowiska Strony, iż zniesienie lockdownu nie było równoznaczne z tym, że branża beauty mogła zacząć ponownie funkcjonować w niezmienionym zakresie jak sprzed pandemii (nie wszyscy klienci wrócili po zniesieniu obostrzeń), to oczywiście Organ dostrzegł ten problem. Niemniej jednak dotyczy on w opinii Organu w głównej mierze właśnie branży beauty, czyli salonów kosmetycznych czy fryzjerskich, które świadczą tego typu usługi w bezpośrednim kontakcie z klientem. Stronę dotyka ta sytuacja wyłącznie pośrednio, jako dostawcę mebli do tego typu salonów, ale należy wziąć również pod uwagę, że zgodnie z Centralną Ewidencją i Informacją o Działalności Gospodarczej sprzedaż mebli odbiorcom z branży beauty, choć stanowiła przeważającą działalność gospodarczą, to jednak nie była jedyną wpisaną do ewidencji. Wśród innych wykonywanych przez Stronę działalności znajdują się m.in.: produkcja pozostałych mebli, produkcja mebli kuchennych, czy też produkcja mebli biurowych i sklepowych. Organ ponownie podkreślił, że w przedmiotowej sprawie w dalszym ciągu, oprócz interesu zobowiązanego, Organ zobowiązany jest brać pod rozwagę również drugą przesłankę umorzenia, a więc interes publiczny, której spełnienia Strona nie wykazała, a której również Organ nie dostrzega.
Dalej organ podkreślił, że nie jest zobowiązany do wskazania co było przyczyną spadku dochodu Strony, gdyż nie to jest przedmiotem postępowania. W żadnej mierze nie leży również w jego kompetencji dowodzenie tego kto jest winny trudnej sytuacji Strony. Organ bada wyłącznie czy wystąpiły przesłanki zastosowania ulgi i to nie tylko takie, które dotyczą indywidualnego interesu Strony, ale również interesu publicznego, względów społecznych, szeroko pojętego dobra ogółu, a następnie, ważąc oba te interesy, wydaje decyzję opartą o zasadę uznania administracyjnego. Zdaniem Organu nie ma przy tym znaczenia fakt, iż do czasu wystąpienia trudności finansowych Strona spłacała inne zobowiązania w terminie, jak również fakt, że podpisując umowę o dofinansowanie w 2017 roku Organ nie stwierdził jakichkolwiek problemów finansowych. Biorąc pod uwagę powyższe Organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności ze względu na ważny interes zobowiązanego lub ważny interes publiczny.
Skarżąca na powyższą decyzję wniosła skargę, zarzucając zaskarżonej decyzji:
1) naruszenie przepisu z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024, poz. 572, zwanej dalej kpa) poprzez niezebranie i niedokonanie oceny przez organadministracyjny w sposób wszechstronny i wyczerpujący materiału dowodowego, skutkujące nieumorzeniem należności; 2) naruszenie przepisu z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit, a) i b) ufp), poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie należności; 3) naruszenie przepisu z art. 8 § 1 kpa stanowiącego, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; 4) naruszenie przepisu
z art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024, poz. 236) stanowiącego, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie
w sposób budzący zaufanie przedsiębiorców do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z powyższego Skarżąca wywiodła wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji
w całości i umorzenie należności objętych skargą, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania procesowego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał argumentacje wyrażoną
w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargę należało uwzględnić, choć nie wszystkie zarzuty okazały się uzasadnione.
Stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczącym skargi na indywidualną interpretację podatkową, a zatem niemającym zastosowania w niniejszej sprawie). Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Oceniając decyzję w zakresie, w jakim Sąd jest władny to uczynić, a więc
z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, że uchybia ona prawu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zarządu, utrzymująca w mocy decyzję tego organu – działającego jako organ I instancji, odmawiającej umorzenia należności z tytułu zwrotu dofinansowania. W myśl art. 64 ust. 1 u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może: 1) z urzędu umarzać w całości – w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4; 2) na wniosek zobowiązanego: a) umarzać w całości
– w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności
– w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi,
w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Wskazać należy,
że ustawodawca, używając zwrotu "może" przesądził, że decyzja organu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia wniosku. W przypadku wniosków
o umorzenie, w trybie art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. będą to: umorzenie w całości lub
w części bądź też odmowa umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Podkreślić w tym miejscu należy, co ma istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie,że uznanie administracyjne znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy spełniona jest jedna z przesłanek, od której zależy przyznanie ulgi. Natomiast
w sytuacji gdy ze stanu faktycznego sprawy wynika, że żadna z przesłanek umorzenia nie zachodzi, wówczas nie mamy do czynienia z decyzją uznaniową, a decyzją związaną (tak NSA w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023r., sygn. akt I GSK 1860/19).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko,
że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać
z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Przy czym uzasadnienie decyzji powinno odpowiadać warunkom określonym
w art. 107 k.p.a., tak, aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane zostały ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero, na co powyżej wskazano, po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się natomiast
do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 k.p.a). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a, w szczególności, czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia należności. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia i co szczególnie ważne Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ. Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy o finansach publicznych, wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego,
czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym wbrew twierdzeniu Organu pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Organ zobligowany jest również wskazać, jak (zwłaszcza w kontekście istniejącego stanu faktycznego) należy postrzegać rozumienie przesłanki "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". W judykaturze nie budzi wątpliwości, iż na podstawie art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy może zastosować ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, jeżeli
w indywidualnej sprawie w tym przedmiocie ustali i oceni zaistnienie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego (por.m.in. wyrok NSA z 21 sierpnia 2015 r., II FSK 1703/13). W dalszej kolejności, w przypadku uznania, iż spełniona została jedna bądź obie z przesłanek, postępowanie podatkowe wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji uznaniowej, zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że Organ nie tylko nie dokonał prawidłowej interpretacji regulacji z art. 64 ust. 1 pkt 2a) ufp ale również nie przekonująco uzasadnił dlaczego w rozpoznawanej nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu podatnika. W pierwszej kolejności należy Organowi wskazać, że element uznaniowy na co powyżej wskazano pojawia się dopiero po stwierdzeniu przez organ zaistnienia jednej a nie obu łącznie przesłanek, przy czym mają one charakter równoważny. Organ w sytuacji stwierdzenia braku wystąpienia obu przesłanek nie wydaje decyzji mającej charakter uznaniowy tylko decyzję związaną. Jak wynika z akt sprawy Skarżąca podniosła dwie przyczyny skutkujące powstaniem trudnej sytuację finansową pierwszą były regulacje wprowadzone przez organy państwa w związku z wystąpieniem epidemii Covid-19, drugą wybuch wojny na Ukrainie. W zakresie drugiej przyczyny należy podzielić stanowisko Organu, że już w momencie wybuchu tej wojny w 2022r., sytuacja skarżącej była na tyle zła, że to zdarzenie nie miało już wpływu na jej sytuację finansową. Nie można jednak podzielić stanowiska Organu w zakresie braku wpływu
w dłuższym okresie wprowadzonych przez państwo obostrzeńna branżę Skarżącej. Organ sam bowiem wskazał, że w 2019 roku dochody Strony wyniosły [...] zł, natomiast w 2020 r. odnotowano stratę na poziomie [...] zł. Z kolei w 2021 r., strata ta sięgnęła już kwoty [...] zł. Zatem już z tego zestawienia wynika, znaczny w tym okresie spadek przychodów Skarżącej, przy czym nie wynika z zebranego materiału dowodowego, aby był on spowodowany działaniami samej Skarżącej. Należy zatem przyjąć, żeznaczny spadek przychodów był wynikiem wprowadzonych przez organy państwa regulacji w związku z wystąpieniem epidemii Covid-19. Wprowadzone obostrzenia wywołały negatywne skutki gospodarcze nie tylko w kraju ale również branży w, której Skarżąca prowadziła działalność.
Przy czym przy ocenie działalności prowadzonej przez Skarżącą należy brać rzeczywiście tą wykonywaną przez Skarżącą a nie wpisaną w rejestrze działalności gospodarczej. Wskazać także należy Organowi, aby dokonując oceny wystąpienia przesłanek uzasadniających możliwość zastosowania ulgi, kierował się przede wszystkim poglądami prezentowanymi w orzeczeniach wydanych po wystąpieniu epidemii Covid-19, albowiem wcześniejsze orzecznictwo na, które licznie Organ się powołał nie mogło uwzględniać stanu wywołanego tą epidemią. W większości cytowane przez Organ orzeczenia wskazywały jako powód powstania trudności finansowych działania samej strony występującej o zastosowanie ulgi, jednak co należy podkreślić w przypadku wystąpienia epidemii Covid-19, to działania organów państwa wywołały określone negatywnegospodarcze skutki dotykające także branży Skarżącej a nie sama Skarżąca. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje oczywiście jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której co prawda wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Jednakże należy również podkreślić, że nawet występowanie choroby po stronie zobowiązanego, czy jego małżonka w tym choroby o charakterze przewlekłym, długotrwałym nie zawsze stanowi o obiektywnie ważnym interesie zobowiązanego. Musi bowiem wystąpić pewne istotne powiązanie pomiędzy stanem zdrowia zobowiązanego lub osób pozostających na jego utrzymaniu
z niemożnością uiszczenia należności publicznoprawnej w jakiejkolwiek formie bez uszczerbku istotnego wpływu na możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, w tym także na możliwość ponoszenia wydatków na ratowanie życia,
czy zdrowia. Mając powyższe na uwadze, a także sytuację majątkową męża Skarżącej, jego chorobę, nie można podzielić poglądu Organu, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił ważny interes dłużnika. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględni zaprezentowane powyżej przez Sąd stanowisko stwierdzające wystąpienie po stronie Skarżącej ważnego interesu, a następnie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącej zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowej należności.
Sąd jednocześnie podkreśla, że wystąpienie okoliczności ważnego interesu zobowiązanego, nie oznacza automatycznie obowiązku wydania przez organ decyzji pozytywnej dla strony - decyzja o umorzeniu należności pozostawiona jest uznaniu organu. Jednakże uznaniowy charakter decyzji nie oznacza, że decyzje wydane w tym trybie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art.107 § 3 k.p.a. Na zakończenie podkreślić należy, że zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a., akta sprawy przekazywane sądowi powinny być uporządkowane. Według natomiast § 5 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 maja 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu oraz szczegółowych warunków przekazywania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1003), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 54 § 5 ww. ustawy, akta sprawy prowadzone w postaci papierowej przekazuje się jako zbiór kolejno ponumerowanych kart połączonych za pomocą środków, które nie degradują struktury fizycznej dokumentu. Wskazane przepisy mają umożliwić sądowi wypełnienie zadania kontroli legalności wydanych w sprawie decyzji, która sprawowana jest w oparciu o akta sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), co do kompletności których nie powinno być wątpliwości i które powinny obrazować kolejne czynności formalne i merytoryczne, wykonywane przez organy prowadzące postępowanie w rozstrzyganej sprawie. Zapobiega to nie tylko wątpliwościom co do kompletności akt sprawy ale też ryzyku zagubienia poszczególnych dokumentów w ich skład wchodzących. Jest oczywiste, że w świetle art. 54 § 2 ww. ustawy akta sprawy powinny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności formalne i merytoryczne wykonywane przez podmioty prowadzące postępowanie w sprawie. Zatem, akta administracyjne powinny być kompletne, uporządkowane, ułożone w porządku chronologicznym, ponumerowane oraz spięte i wyposażone w spis treści - tak aby umożliwić Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji. Powinny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, w tym także formalnych, a szczególnie związanych z doręczaniem pism, pokwitowań sądowych, kopert z pieczęciami, a w razie złożenia pisma bezpośrednio do podmiotu adnotacji urzędowej potwierdzającej datę i okoliczność osobistego złożenia pisma (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz – Roman Hauser, Marek Wierzbowski Wyd. C.H.BECK 2015 str. 330). Tymczasem w niniejszej sprawie przesłane Sądowi akta nie spełniają tych wymagań. Zostały przekazane do sądu w formie luźnych kartek, nie były ponumerowane. Taki stan rzeczy stanowi naruszenie powyższych przepisów i nie może być w żaden sposób akceptowany. Reasumując, Sąd uznał zasadność skargi w zakresie odpowiadającym omówionym powyżej naruszeniom przepisów prawa materialnego i procesowego. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ uwzględni wskazania wynikające z przedstawionych powyżej rozważań.
Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) uchylił zaskarżoną decyzję w całości. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 1p.p.s.a.