I SA/Kr 929/24

I SA/Kr 929/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-01-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Inga Gołowska /przewodniczący/
Jarosław Wiśniewski
Piotr Głowacki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 112 b par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Sygn. akt I SA/Kr 929/24. [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Inga Gołowska Sędziowie: sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. C. przy udziale H. C. i Gminy Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 10 stycznia 2022 r., nr 1201-IEE.711.1.196.2021.2.JM, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych; oddala skargę.
Uzasadnienie
Sygn. akt I SA/Kr 929/24.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 15 listopada 2021 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Krakowie przyznał Gminie Z. własność nieruchomości składającej się z niezabudowanej działki o nr ewidencyjnym [...] o pow. 0,09 ha, położonej w miejscowości R., gmina Z.
Po rozpatrzeniu zażalenia M.C., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 10 stycznia 2022 r., nr 1201-IEE.711.1.196.2021.2.JM, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania podał, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Kraków, jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej H.C., na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości podatkowe. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wszczął egzekucję z nieruchomości położonej w miejscowości R. gm. Z., składającej się min. z działki o numerze [...], która w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ujęta była m.in. w terenach tras komunikacyjnych. W związku z tym organ egzekucyjny zwrócił się do Gminy Z. o udzielenie informacji czy skorzysta ona z prawa pierwokupu przedmiotowej działki (art. 110n ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej "u.p.e.a."). Wójt Gminy Z. poinformował organ o skorzystaniu z prawa pierwokupu. DIAS podał, że w toku postępowania został sporządzony opis i oszacowanie wartości nieruchomości, do którego zostały wniesione zarzuty. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2019 r. organ egzekucyjny uznał je za nieuzasadnione. Nie postanowienie to nie zostało wniesione zażalenie.
Postanowieniem z 30 września 2019 r., organ egzekucyjny oznaczył więc cenę nabycia przez Gminę Z. przedmiotowej działki w wysokości odpowiadającej wartości nieruchomości, określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, tj. w kwocie 197 000 zł. Żadna ze stron nie wniosła na to postanowienie zażalenia. Gmina wpłaciła powyższą kwotę na rachunek bankowy organu egzekucyjnego.
Organ egzekucyjny 13 listopada 2019 r. wydał postanowienie, w którym przyznał Gminie Z. własność ww. nieruchomości, a DIAS w Krakowie postanowieniem z dnia 18 marca 2021 r. utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Na postanowienie to zobowiązana złożyła do WSA w Krakowie skargę. Sąd ten wyrokiem z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 431/20, uchylił oba powyższe postanowienia, uznając, że postanowienie w sprawie ceny nieruchomości jak i postanowienie o przyznaniu prawa własności powinno być doręczone również małżonkowi zobowiązanej, jako uczestnikowi postępowania egzekucyjnego. Brak doręczenia postanowienia w sprawie ceny nieruchomości małżonkowi zobowiązanej powoduje, że postanowienie to nie stało się ostateczne. To z kolei spowodowało, że nie było podstaw do wydania postanowienia o przyznaniu prawa własności.
W związku z powyższym wyrokiem, organ egzekucyjny przesłał M.C. odpis postanowienia z 30 września 2019 r. w sprawie wysokości ceny nabycia ww. nieruchomości. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Dyrektor IAS w Krakowie postanowieniem z 21 września 2021 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Na postanowienie to w/w. złożył skargę do WSA w Krakowie.
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Kraków 15 października 2021 r. zwrócił Gminie kwotę przez nią wpłaconą 8 listopada 2019 r. Zwrot ten był spowodowany koniecznością ponownego przeprowadzenia przez organ egzekucyjny postępowania dotyczącego podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Następnie organ egzekucyjny wezwał Gminę do uiszczenia kwoty 197 000 zł - została ona wpłacona na rachunek bankowy organu egzekucyjnego 28 października 2021 r.
DIAS w Krakowie stwierdził w związku z tym, mając na uwadze treść art. 112b § 1 u.p.e.a., że postanowienie z dnia 30 września 2019 r. w sprawie wysokości ceny nabycia stało się ostateczne w dniu 24 września 2021 r., tj. w dniu doręczenia postanowienia organu odwoławczego pełnomocnikowi strony. Gmina uiściła cenę nabycia w dniu 28 października 2021 r., więc Naczelnik Drugiego US Kraków wydał postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości. Na dzień wydania postanowienia z dnia 15 listopada 2021 r. nie istniały bowiem żadne przeszkody przeciwko takiemu działaniu.
Na to rozstrzygnięcie została złożona przez M.C. skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 120 w zw. z art. 121 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez działanie z rażącym naruszeniem zasad, którymi organ winien kierować się w trakcie postępowania oraz działanie nieobiektywne, nieprzejrzyste i dowolne, co miało istotny wpływ na wynik postępowania,
2. art. 123 §1 O.p. poprzez jego niezastosowanie i uniemożliwienie stronie faktycznego udziału w postępowaniu egzekucyjnym.
W uzasadnieniu podkreślono, iż zaskarżone postanowienie organu II instancji, utrzymujące postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego obciążone jest błędami wynikającymi z poprzedniego etapu postępowania, a to etapu określenia ceny przybicia. Z uwagi na znaczny upływ czasu oraz istotne zmiany na rynku obrotu nieruchomościami, operat szacunkowy na podstawie, którego ustalono cenę przybicia zdezaktualizował się tak dalece, że różnica pomiędzy wartością przyjętą przez organy podatkowe dla celów postępowania egzekucyjnego, a faktyczną wartością rynkową nieruchomości w obecnym czasie wynosi ponad 100.000 zł.
Na etapie poprzedzającym niniejsze postępowanie, a to wydania postanowienia organu I instancji o ustaleniu ceny nabycia, istniała możliwość określona w treści art. 110 u § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która daje możliwość weryfikacji wartości nieruchomości w okresie pomiędzy oszacowaniem jej wartości a licytacją. Z założenia postępowanie egzekucyjne z uwzględnieniem zastosowania przepisów o prawie pierwokupu winno trwać znacznie krócej niż sprzedaż nieruchomości w drodze licytacji, bowiem występuje tu jeden zainteresowany nabyciem podmiot, korzystający z prawa pierwokupu. Nie mniej jednak w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym doszło do znacznego wydłużenia trwania postępowania w czasie, co z kolei miało bezpośredni wpływ na wzrost wartości nieruchomości. Biorąc pod uwagę wykładnię celowościową w/w przepisu, ustawodawca przewidział w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego możliwość waloryzacji wartości nieruchomości. W realiach niniejszej sprawy uznać należy, że zachodzi okoliczność umożliwiająca podjęcie działań zmierzających do aktualizacji operatu szacunkowego z uwagi na upływ czasu, zwłaszcza, że jak wynika ze sporządzonego dnia 12 stycznia 2022 r., operatu szacunkowego, w stanie nieruchomości zaszły istotne zmiany bowiem wartość wzrosła o ponad 100.000 zł.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wyrokiem z 19 stycznia 2023 r., I SA/Kr 371/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 10 stycznia 2022 r., nr 1201-IEE.711.1.196.2021.2.JM, oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Zdaniem sądu, mimo że postanowienie o przybiciu z 21 września 2021 r. było ostateczne w toku instancji administracyjnych w dacie wydawania zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, to zostało ono jednak wyeliminowane z obrotu prawnego na skutek orzeczenia tut. Sądu wydanego w sprawie I SA/Kr 1625/21. W konsekwencji odpadła podstawa faktyczna i prawna do wydania postanowienia o przysądzeniu własności i sąd administracyjny również te rozstrzygnięcia musiał wyeliminować z obrotu prawnego. Mimo więc, że organ egzekucyjny zrealizował wskazania sądu zawarte w wyroku z 15 grudnia 2020 r., I SA/Kr 431/20 i naprawił błędy proceduralne związane z niedoręczaniem korespondencji małżonkowi zobowiązanej i konsekwentnym dopuszczaniem go do udziału w postępowaniu, to jednak na skutek zdarzeń zaistniałych później postanowienia o przysądzeniu własności musiały zostać po raz drugi wyeliminowane z obrotu prawnego. Mogą zostać wydane dopiero gdy postanowienie o ustaleniu ceny stanie się rzeczywiści ostateczne.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 września 2024 r. III FSK 1178/23, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, uzasadniając, iż wyrok WSA w Krakowie z 29 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1625/21, na którym oparty został wyrok zaskarżony w niniejszej sprawie, został w całości uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2024 r., sygn. akt III FSK 1660/23. W ocenie NSA w przedmiotowej sprawie organ zastosował tryb zbycia nieruchomości, określony w art. 110n § 1 u.p.e.a., a wydane w tym zakresie postanowienie wywiera skutki przybicia i do ceny nabycia stosuje się odpowiednio art. 112 § 1 u.p.e.a. (art. 110n § 3 u.p.e.a.). Na tle tych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny wyciągnął wniosek, że podobnie jak w przypadku zażalenia na postanowienie w sprawie przybicia, na tym etapie postępowania zarzuty adresowane wobec postanowienia o oznaczeniu ceny nabycia nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz tego postępowania, w tym dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Dalej NSA wskazał, że w tej sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości dokonano 25 czerwca 2019 r. O terminie tej czynności a skarżący został powiadomiony, lecz nie wziął w niej udziału. Skarżący nie wniósł też zarzutów do dokonanego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Takie zarzuty wniósł inny uczestnik postępowania, lecz nie zostały one uwzględnione. Wydane w tym zakresie postanowienie z 5 sierpnia 2019 r. zostało doręczone wszystkim uczestnikom postępowania, w tym również skarżącemu, jednak żadna ze stron nie wniosła na nie zażalenia. W konsekwencji powyższego organ egzekucyjny wydał postanowienie z 30 września 2019 r., w którym oznaczył cenę nabycia przez Gminę Z. nieruchomości odpowiadającą wartości nieruchomości, określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, tj. w kwocie 197.000,00 zł. Poza sporem jest, że przy doręczeniu tego postanowienia uczestnikom postępowania organ egzekucyjny pominął skarżącego. Dostrzegł to WSA w Krakowie w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 431/20, zalecając organom wysłanie takiego postanowienia skarżącemu i z tym faktem związanie skutku jego ostateczności. Ta dyspozycja sądu została wykonana, gdyż pismem z 3 sierpnia 2021 r., organ egzekucyjny przesłał do skarżącego odpis postanowienia z 30 września 2019 r. Doręczenie skarżącemu postanowienia z 30 września 2019 r. otworzyło mu drogę do jego zaskarżenia, jednak w ramach tego zaskarżenia nie mieści się możliwość kwestionowania opisu i szacowania wartości nieruchomości. Dlatego NSA nie zgodził się z sądem pierwszej instancji, że postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 21 września 2021 r., wydane w przedmiocie oznaczenia ceny nabycia nieruchomości, narusza art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n. Z tego względu wyrok WSA w Krakowie z 29 grudnia 2022 r., I SA/Kr 1625/21 został w całości uchylony, a sprawa została przekazana sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W świetle powyższego w ocenie NSA zawartej w wyroku z 10 września 2024 r., sygn. akt III FSK 1178/23, WSA w wyroku z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 371/22 dokonał nieprawidłowej kontroli postanowienia w przedmiocie przyznania Gminie własności nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Skarga nie jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W bezpośrednio wydanym i wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z 10 września 2024 r., sygn. akt III FSK 1178/23 Naczelny Sąd Administracyjny, przesądził, iż nie odpadła podstawa faktyczna i prawna w postaci ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 21 września 2021 r., w przedmiocie oznaczenia ceny nabycia spornej nieruchomości – o ile WSA w Krakowie w wyroku z 29 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1625/21, uchylił to postanowienie to wyrok ten został w całości uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2024 r., sygn. akt III FSK 1660/23. Zależność postanowienia w przedmiocie przyznania własności nieruchomości od ostateczności postanowienia w przedmiocie oznaczenia ceny nabycia nieruchomości jest oczywista w świetle art. 112b § 1 u.p.e.a.. Dopiero wówczas, gdy postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. Powyższy warunek został w kontrolowanej sprawie spełniony.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 września 2024 r., sygn. akt III FSK 1178/23 zgodził się z oceną zawartą w w/w wyroku z 10 września 2024 r., sygn. akt III FSK 1660/23, iż z przepisów u.p.e.a. wynika, że operat szacunkowy, sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia (art. 156 ust. 3 u.g.n.). Po upływie tego okresu, operat szacunkowy może być wykorzystywany po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego (art. 156 ust. 4 u.g.n.). Operat szacunkowy stanowi podstawę oszacowania wartości nieruchomości przyjętą przez organ egzekucyjny w protokole z opisu i oszacowania wartości nieruchomości (art. 110r § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone zarzuty przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje odrębne zażalenie (art. 110u § 1 u.p.e.a.). Jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości (art. 110u § 2 u.p.e.a.). Po zakończeniu opisu i szacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny może przejść do następnego etapu, tj. licytacji, która kończy się przybiciem najwyższej ceny. W tym zakresie organ również wydaje postanowienie (art. 111m § 1 u.p.e.a.), na które służy odrębne zażalenie (art. 111r § 2 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie jednak organ zastosował inny tryb zbycia tej nieruchomości, określony w art. 110n § 1 u.p.e.a. tzw. prawo pierwokupu, gdyż zachodziły ku temu przesłanki. Tryb ten, co istotne w niniejszej sprawie, zawiera wprost regulacje, iż wydane w tym zakresie postanowienie wywiera skutki przybicia, a do ceny nabycia stosuje się odpowiednio art. 112 § 1 u.p.e.a. (art. 110n § 3 u.p.e.a.). Na postanowienie to przysługuje zażalenie (art. 110n § 4 u.p.e.a.). Podobnie jak w przypadku zażalenia na postanowienie w sprawie przybicia, na tym etapie postępowania zarzuty adresowane wobec postanowienia o oznaczeniu ceny nabycia nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz tego postępowania, w tym dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
W sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości dokonano 25 czerwca 2019 r. O terminie tej czynności skarżący został powiadomiony, lecz nie wziął w niej udziału. Skarżący nie wniósł też zarzutów do dokonanego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Takie zarzuty wniósł inny uczestnik postępowania, lecz nie zostały one uwzględnione. Wydane w tym zakresie postanowienie z 5 sierpnia 2019 r. zostało doręczone wszystkim uczestnikom postępowania, w tym również skarżącemu, jednak żadna ze stron nie wniosła na nie zażalenia. W konsekwencji powyższego organ egzekucyjny wydał postanowienie z 30 września 2019 r., w którym oznaczył cenę nabycia przez Gminę Z. nieruchomości odpowiadającą wartości nieruchomości, określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, tj. w kwocie 197.000,00 zł. O ile przy doręczeniu tego postanowienia uczestnikom postępowania organ egzekucyjny pominął skarżącego, co dostrzegł WSA w Krakowie w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 431/20, zalecając organom wysłanie takiego postanowienia skarżącemu, która to dyspozycja sądu została wykonana (pismem z 3 sierpnia 2021 r., organ egzekucyjny przesłał do skarżącego odpis postanowienia z 30 września 2019 r. i doręczenie to otworzyło mu drogę do jego zaskarżenia) to jednak w ramach tego zaskarżenia nie mieści się możliwość kwestionowania opisu i szacowania wartości nieruchomości. Zatem wbrew argumentacji zawartej w skardze obecne zarzuty w zakresie kwestionowania opisu i szacowania wartości nieruchomości nie mogą doprowadzić do zakwestionowania postanowienia o przyznaniu Gminie Z. własności egzekwowanej spornej nieruchomości. Jak wskazał NSA postępowanie egzekucyjne w administracji nie ma homogenicznego (jednorodnego) charakteru. Sprzedaż przedmiotowej działki nastąpiła w związku ze skorzystaniem przez Wójta Gminy Z. z prawa pierwokupu, co nastąpiło zgodnie z art. 112b § 1 u.p.e.a. Z tej przyczyny art. 110u § 2 u.p.e.a. nie będzie miał zastosowania, gdyż w rzeczonym przypadku nie miała miejsca licytacja.
Jak wynika z powyższego zaskarżone postanowienie okazało się prawidłowe, a zarzuty podniesione w skardze nie mogły odnieść skutku, dlatego orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalając skargę.