I SA/Kr 856/23

I SA/Kr 856/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Inga Gołowska
Michał Niedźwiedź
Paweł Dąbek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 54 par. 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.) Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Michał Niedźwiedź po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (w trybie uproszczonym) w dniu 20 października 2023 r. sprawy ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 25 stycznia 2021 r. nr 1201-IEE.711.2.2.2021.2.GS w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie w całości oraz poprzedzające go postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 16 listopada 2020 r. nr 180400/71/2841/2020-RED-ET.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 25 stycznia 2021 r. nr 1201-IEE.71.2.2.2021.2.GS, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor) utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 listopada 2020 r., 180400/71/2841/2020-RED-ET, o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku W.G. (dalej: Skarżący) w sprawie skargi na czynność egzekucyjną – zajęcie rachunku bankowego.
Z przedstawionego przez Dyrektora stanu sprawy wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących składki ZUS za okres od kwietnia 2014 r. do listopada roku 2015. Organ wszczął postępowanie egzekucyjne 10 marca 2020 r., zajmując rachunek bankowy Skarżącego. Zawiadomienia o tym fakcie doręczono Skarżącemu 6 kwietnia 2020 r. w trybie art 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. – dalej: k.p.a.). Skarżący złożył 22 sierpnia 2020 r. do organu egzekucyjnego skargę na omawianą czynność egzekucyjną, zarzucając bezprawność egzekucji.
Postanowieniem jak na wstępie, organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną z uwagi na fakt uchybienia terminowi do jej wniesienia. W wyniku rozpatrzenia zażalenia, Dyrektor postanowieniem z 25 stycznia 2021 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżącemu przysługiwała skarga na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. - dalej: u.p.e.a.), w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia go o czynności egzekucyjnej (art. 54 § 4 u.p.e.a.). Ze znajdującej się w aktach sprawy przesyłki listowej wynika, że zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego zostały wysłane do Skarżącego i przesyłka było dwukrotnie awizowana (w dniach: 20.03.2020 r. i 30.03.2020 r.), a informację o możliwości odbioru pisma w urzędzie pocztowym umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Po bezskutecznym upływie 14 - dniowego terminu, o którym mowa w art. 44 § 1 k.p.a. korespondencja została zwrócona organowi egzekucyjnemu i pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia - przypadającym, w myśl art. 44 § 4 k.p.a., na dzień 6 kwietnia 2020 r. Czternastodniowy termin do złożenia skargi na czynność egzekucyjną upłynął zatem 20 kwietnia 2020 r. natomiast skarga została wniesiona przez ePUAP dopiero 23 sierpnia 2020 r., a zatem po upływie ustawowego terminu. Skarżący nie składał wniosku o przywrócenie terminu. Tym samym skarga z przyczyn formalnych - bez badania merytorycznego - nie mogła zostać uwzględniona. Zasadne zatem było wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, w trybie art. 61a § 1 k.p.a.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz k.p.a. poprzez nieprawidłowe zebranie materiału dowodowego, a co za tym idzie, oparcie rozstrzygnięcia o nieprawidłowe informacje o stanie faktycznym.
Odpowiadając na skargę, Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z 10 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 247/21, skargę oddalił. W motywach swojego rozstrzygnięcia podał, że spór w przedmiotowej sprawie dotyczył odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego – zajęcia rachunku bankowego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z wniesieniem skargi po terminie. Po przeanalizowaniu sprawy, Sąd uznał stanowisko organów obu instancji za prawidłowe. Kluczową kwestią jest ustalenie daty rozpoczęcia biegu czternastodniowego terminu do złożenia skargi na czynność egzekucyjną, który zgodnie z art. 54 § 4 u.p.e.a. rozpoczyna bieg od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej. W przedmiotowej sprawie doręczanie Skarżącemu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego nastąpiło w drodze doręczenia zastępczego z art. 44 k.p.a., przewidującego sytuację kiedy nie można doręczyć pisma adresatowi osobiście lub poprzez dorosłego domownika. Aby można było uznać pismo za doręczone w ten sposób, konieczne jest zachowanie wszystkich wymagań określonych w przepisie, a to: dwukrotnie awizowane przesyłki oraz umieszczenie w skrzynce pocztowej adresata informacji o możliwości odbioru przesyłki w odpowiedniej placówce pocztowej. Zdaniem Sądu warunki te zostały zachowane w niniejszej sprawie, bowiem przesyłka listowa była awizowana dwukrotnie: w dniach 20 marca i 30 marca 2020 r., a w skrzynce odbiorczej adresata umieszczono stosowne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki. Stosownie do art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, tj. 14 dni od pierwszego awizo. Zatem doręczenie przesyłki nastąpiło 3 kwietnia 2020 r. (piątek). Przyjęcie przez organ późniejszej daty doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, a to w dniu 6 kwietnia 2020 r. (poniedziałek), nie wpływa na wynik sprawy, bowiem nadal skarga na czynność egzekucyjną została dokonana po upływie ustawowego terminu z art. 54 § 4 u.p.e.a. A zatem bieg czternastodniowego terminu na złożenie skargi na czynność egzekucyjną, rozpoczął się 4 kwietnia 2020 r. i upłynął 17 kwietnia 2020 r. Wobec powyższego, złożenie skargi 23 sierpnia 2020 r., jak to uczynił Skarżący, zostało dokonane prawie cztery miesiące po terminie. W konsekwencji powyższego, nie można było rozpoznać sprawy merytorycznie, zatem nie można było wszcząć postępowania ze skargi na czynność egzekucyjną. Słusznie zatem rozstrzygnięcie organu zostało oparte na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
W złożonej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej, Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania a to art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a. polegające na niedostrzeżeniu przez WSA w Krakowie, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji naruszyły normy art, 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nieprawidłową ocenę niepełnego materiału dowodowego. W wyniku tego błędnie ustalono, że egzekucja do majątku Skarżącego była prowadzona w sposób prawidłowy i została wszczęta na podstawie prawidłowo doręczonego zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego Skarżącego. Powyższe miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organów obu instancji, gdyż doprowadziło do dalszego prowadzenia tejże egzekucji, w sytuacji gdy istniały podstawy do jej umorzenia.
Wyrokiem z 18 maja 2023 r., sygn. akt III FSK 2/23, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie. W motywach swojego rozstrzygnięcia podał, że w sprawie przede wszystkim należało ustalić jaka czynność organu była przedmiotem podjętego przez Skarżącego działania - złożenia pisma z 22 sierpnia 2020 r. w skutek którego organ wydał na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Prawidłowe ustalenie charakteru czynności jakiej domaga się Skarżący umożliwia prawidłowe przeprowadzenie przez organ postępowania.
Skarżący podał, że podstawową do rozważenia kwestią było ustalenie czy doszło do prawidłowego doręczenia mu tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o wszczęciu. Skarżący wskazał, że wszelkie czynności dokonane zostały w oparciu o dokumenty – zawiadomienia i tytuły wykonawcze - znajdujące się w przesyłce awizowanej od 20 marca 2020 r. Natomiast prawidłowość doręczenia tej przesyłki została zakwestionowana wyrokiem z 26 października 2021 r. w sprawie sygn. akt I SA/Kr 702/20, orzeczenie jest prawomocne. Wskazanym orzeczeniem Sąd uchylił postanowienie w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. W sprawie będącej przedmiotem postępowania w którym wydano wskazany wyrok, Skarżący 5 maja 2020 r złożył pismo, które zostało potraktowane jako skarga na zajęcie rachunku bankowego (dokonane 10 marca 2020 r.). W piśmie tym wskazał, że do dnia 5 maja 2020 r. nie otrzymał tytułu prawnego, który upoważniałby organ rentowy do zajęcia rachunku bankowego i egzekucji. Organ postanowieniem z 22 maja 2020 r. oddalił skargę zobowiązanego na czynności egzekucyjne, postanowienie to zostało utrzymane w mocy w dniu 6 lipca 2020 r. W powołanym wyroku z 26 października 2021 r., Sąd powołując się na treść art. 98 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa sars-cov 2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 695) uznał, iż na dzień merytorycznego rozpatrzenia skargi nie doręczono prawidłowo tytułów wykonawczych.
Z kolei w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania, Sąd w zaskarżonym wyroku, za organami uznał, że złożone przez Skarżącego 22 sierpnia 2020 r. pismo "skarga w sprawie bezprawnej egzekucji" dotyczy skargi na czynność, jaką było zajęcie w dniu 10 marca 2020 r. rachunku bankowego. Sąd również przyjął, że zawiadomienie o tej czynności zostało Skarżącemu doręczone 3 kwietnia 2020 r., i dalej wskazał, że bieg czternastodniowego terminu na złożenie skargi na postępowanie egzekucyjne rozpoczął się 4 kwietnia 2020 r. i upłynął 17 kwietnia 2020r., zatem złożenie skargi 23 sierpnia 2020 r. zostało dokonane po terminie.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z treści uzasadnienia wyroku nie wynika, by przy rozstrzygnięciu sprawy był brany pod uwagę wcześniej wydany przez WSA w Krakowie wyrok w sprawie I SA/Kr 702/220 z 26 października 2021 r. Dalej podano, że WSA w Krakowie nie wyjaśnił, dlaczego uznał za prawidłowe stanowisko organu, że złożona skarga na czynność, dotyczy zajęcia rachunku bankowego, pomimo, że już na tę czynność wcześniej Skarżący złożył skargę – 5 maja 2020 r. W treści pisma z 22 sierpnia 2020 r. Skarżący wskazał, że bank bezprawnie przeprowadził egzekucję w dniu 20 sierpnia 2020 r., a dalej, że "żąda wszczęcia postępowania zwrotu środków". Z kolei w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji z 16 listopada 2020 r. Skarżący wskazał, że "egzekucja została dokonana dniu 20 sierpnia 2020 r., a skarga jest z 22 sierpnia 2020 r." Ponadto dalej podniósł, że organ nie wskazał o jaką czynność egzekucyjną chodzi oraz czy i kiedy zobowiązany został o niej powiadomiony. Treść zażalenia może dodatkowo wskazywać, że Skarżący kwestionuje zajęcie świadczenia dodatkowego tzw. 13 emerytury.
Formułując wytyczne dla ponownego prowadzenia postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny podał, że Sąd zobowiązany będzie dokonać oceny, czy prawidłowo organy przyjęły, że złożone przez Skarżącego pismo jest skargą na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego - zajęcia rachunku bankowego. Umożliwi to również ocenę czy organy prawidłowo odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie złożonej skargi z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Sprawa była przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który uchylił poprzednio wydany w sprawie wyrok WSA w Krakowie. Motywy takiego rozstrzygnięcia zostały szeroko przytoczone powyżej. W takim zaś przypadku zastosowanie znajduje art. 190 p.p.s.a., który stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawę przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie dokonaną przez NSA wykładnią prawa w rozumieniu powyższego przepisu, odnosi się zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, przy czym ocena ustaleń faktycznych jest pochodną oceny wykładni (a w konsekwencji zastosowania) przepisów postępowania. W tym kontekście, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Przy czym granice te są wyznaczane przez stanowisko sądu kasacyjnego wyrażone w zakresie wykładni i stosowania prawa oraz - wbrew literalnemu odczytaniu art. 190 p.p.s.a. - w stosunku do oceny ustaleń faktycznych (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 18/23 – dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Rozpatrując sprawę ponownie, w granicach zakreślonych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2023 r., sygn. akt III FSK 2/23, którego tezy zostały szeroko przytoczone, Sąd stwierdza, że zarówno postanowienie Dyrektora, jak i poprzedzające go postanowienie, naruszają prawo. Błędnie bowiem zakwalifikowano pismo Skarżącego z 22 sierpnia 2020 r. jako skargę na czynność egzekucyjną – zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Wyraźnie bowiem wskazano w uzasadnieniu powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skarga na tę czynność została już rozpoznana przez organy administracyjne, zaś skarga na te rozstrzygnięcia, była przedmiotem orzekania przez WSA w Krakowie w wyroku z 26 października 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 702/20, który uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające.
Wobec powyższego w ocenie Sądu nie sposób przyjąć, aby pismo Skarżącego z 22 sierpnia 2020 r. zatytułowane "Skarga w sprawie bezprawnej egzekucji" można było uznać za skargę na czynność egzekucyjną, skoro skargę tę już wcześniej złożył. Ponadto z samej treści tego pisma nie wynika, aby Skarżący kwestionował dokonanie konkretnej czynności egzekucyjnej, lecz wyraźnie wskazano w nim, że kwestionowana jest sama egzekucja należności. Błędnie zatem pismo to zakwalifikowano jako skargę na czynność egzekucyjną i tym samym niewłaściwie zastosowano art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Z treści tego pisma wynika, że przesłankę jego wniesienia stanowiło przekazanie przez bank określonej kwoty pieniężnej z zajętego rachunku bankowego. Zdaniem Skarżącego cała prowadzona egzekucja pozbawiona jest podstaw prawnych. Nie sposób zatem stwierdzić, dlaczego pismo zostało zakwalifikowane jako skarga na czynność egzekucyjną. Tym samym brak było podstaw do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, skoro skarga taka nie została wniesiona.
Stwierdzić należy również, że Dyrektor naruszył art. 54 § 2 p.p.s.a., z którego wynika, że organ administracyjny, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy. Przekazanych akt nie sposób uznać za kompletne. Świadczy o tym choćby fakt, że w postępowaniu egzekucyjnym wydawane było już postanowienie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, co już zostało zaznaczone, lecz przekazane akta postanowienia takiego nie zawierają. Ponadto wydawane w postępowaniu egzekucyjnym były również inne postanowienia, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w sprawie I SA/Kr 979/21. Przekazane Sądowi akta postanowień takich również nie zawierają. Zaznaczyć należy, że zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienia wydane zostały w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jest to jedno postępowanie, w ramach którego mogą być wydawane konkretne rozstrzygnięcia na skutek składanych wniosków przez Skarżącego. Nawet jeżeli organ egzekucyjny uzna, że dany wniosek jest spóźniony, czy też niedopuszczalny i wyda postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie takiego złożonego wniosku, czyni to w ramach konkretnego wszczętego postępowania egzekucyjnego. Czynności podejmowane w toku tego postępowania, nie mogą być kwalifikowane jako wszczęcie odrębnego postępowania, dotyczącego złożonego wniosku. W ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego nie wszczyna się bowiem odrębnych od tego postępowania postępowań, lecz wszystkie podejmowane rozstrzygnięcia, podejmowane są w toku postępowania egzekucyjnego. Nawet jeżeli charakteryzują się one pewną odrębnością, jak np. rozpatrzenie zarzutów na egzekucję administracyjną, powinny być rozpatrzone w ramach wszczętego i niezakończonego postępowania egzekucyjnego, które prowadzone jest w celu wyegzekwowania konkretnej należności.
Niekompletne przekazane Sądowi akt, uniemożliwia na obecnym etapie możliwość dokonania oceny, czego złożony wniosek dotyczy. Sąd musiałby bowiem to domniemywać, gdyż nie zna wszystkich podjętych przez organ egzekucyjny czynności. Nadmienić w związku z tym również należy, że w treści pisma Skarżący powołuje się na inne pisma, których w aktach brak (pismo z 14 sierpnia 2020 r.).
Ponadto, jak już wcześniej wskazano, zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a., przekazane akta powinny być uporządkowane. Tymczasem przedłożone wraz ze skargą akta nie są ułożone w porządku chronologicznym. Na karcie 32 znajduje się postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania z uwagi na złożony wniosek, gdy sam wniosek znajduje się dopiero na karcie 44. Nie jest to wada powodująca uchylenie zaskarżonego postanowienia, lecz świadczy o niestaranności Dyrektora i uzasadnia wytknięcie mu naruszenia wyżej powołanego przepisu.
Biorąc pod uwagę, że pisma Skarżącego nie można było zakwalifikować jako skargi na czynności egzekucyjną, zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie go poprzedzające, uznać należało za naruszające prawo i z tego powodu, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.