III SA/Po 27/24

III SA/Po 27/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-04-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Mirella Ławniczak
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 28 ust. 3, art. 34 ust. 5b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1 pkt 1-3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Dnia 17 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi S. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 23 listopada 2023r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r., poz. 775 ze zm., dalej Kpa) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023r., poz. 1230 ze zm., dalej : u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 września 2023r. nr [...] odmawiającej S. S. (dalej: skarżący) umorzenia należności z tytułu składek.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
11 lipca 2023r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek z powodu trudnej sytuacji finansowej.
ZUS decyzją z dnia 13 września 2023r.
1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 98 096,72 zł, w tym na:
- ubezpieczenie społeczne – za 07-11.2016, 01.2017, 05.2017 – 01.2019, 01.2021 w łącznej kwocie 73 916,09 zł, w tym z tytułu: składek – 40 203,49 zł, odsetek – 33585 zł, kosztów upomnienia – 127, 60 zł,
- ubezpieczenie zdrowotne – za okres 04.2016 - 01.2017, 06.2017 – 01.2019, 01.2021 w łącznej kwocie 22 575, 40 zł, w tym z tytułu: składek- 9542,20 zł, odsetek – 12 891 zł, kosztów upomnienia – 139,20 zł,
- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okres 12.2016 – 01.2017, 06.2017 – 01.2019, 01.2021 w łącznej kwocie 1608,23 zł, w tym z tytułu: składek – 1417,23zł, odsetek – 75 zł, kosztów upomnienia – 116 zł
2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 47 401,60 zł, w tym na:
- ubezpieczenia społeczne za 07 – 11.2016, 01.2017, 05.2017 – 01.2019, 01.2021 w łącznej kwocie 30 897,97 zł, w tym z tytułu: składek – 19 950,37 zł, odsetek – 10.820 zł, kosztów upomnienia – 127,60 zł,
- ubezpieczenie zdrowotne – za okres 04.2016 – 01.2017, 06.2017 – 01.2019, 01.2021, w łącznej kwocie 14 895,40 zł, w tym z tytułu: składek – 9542,20 zł, odsetek – 5214 zł, kosztów upomnienia – 139,20 zł,
- Fundusz Pracy za okres 12.2016 – 01.2017, 06.2017 – 01.2019, 01.2021, w łącznej kwocie 1 608,23 zł, w tym z tytułu: składek – 1417,23 zł, odsetek – 75 zł, kosztów upomnienia – 116 zł.
Odsetki naliczono na dzień zgłoszenia wniosku, tj. 11 lipca 2023r.
Organ podał, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne, gdyż wobec zaległości skarżącego bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od 27 grudnia 2016r., tj. wszczęcia postępowania egzekucyjnego i trwa nadal.
Organ odmówił umorzenia składek, ponieważ:
- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.,
- skarżący nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego,
- skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń,
- skarżący nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiłyby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Pismem z 29 września 2023r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podał, że nie zgadza się z uzasadnieniem decyzji odmownej. Wyjaśnił, że 29 września 2022r. odbyła się egzekucja komornicza wobec jego osoby, w wyniku której został pozbawiony nieruchomości lokalowej. Od 3 marca 2023r. po prawomocnym przysądzeniu własności na rzecz licytanta jest osobą bezdomną, nie ma stałego miejsca zamieszkania, nie prowadzi oddzielnego gospodarstwa domowego. Podał, że otrzymywał pomoc z OPS w postaci dodatku osłonowego. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia fizyczny i psychiczny nie był w stanie szukać dodatkowych form wsparcia, dlatego środki przeznaczone na żywność otrzymuje w formie wsparcia od rodziny. Ta sytuacja nie jest przejściowa a z każdym rokiem od 2016r. się pogłębia. Nie ma możliwości spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, gdyż nie posiada żadnego stałego zatrudnienia. Ma 51 lat, liczne problemy zdrowotne wykluczają go z podjęcia pracy, a z każdym rokiem coraz ciężej znaleźć pracę po 50 – tym roku życia, nie ma żadnych oszczędności, ruchomości, nieruchomości oraz żadnego innego majątku. Rosnące zadłużenie z tytułu składek oraz odsetek w postępowaniu egzekucyjnym, które nie przyniosło zaspokojenia wierzytelności trwa nadal i pogarsza jego sytuację materialną oraz doprowadza do powstania stale rosnącego zadłużenia. Podał, że działalność gospodarczą rozpoczął w 1997r. i wywiązywał się z obowiązku opłacania składek.
W piśmie z dnia 24.10.2023r. podał, że powstałe zadłużenie za okres od lipca 2016r. do października 2016r. nie wynika z jego winy a było związane z działaniem pracowników, którzy nie wywiązali się z obowiązków, co doprowadziło do utraty przez jego firmę kontraktu zawartego w [...], a co za tym idzie utraty płynności finansowej firmy. Od tego momentu sytuacja finansowa firmy uległa pogorszeniu, co doprowadziło do zaległości w opłacaniu składek. Do pisma dołączył: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, w którym wskazał na brak majątku i istnienie zobowiązań pieniężnych, zawiadomienia z [...] z 1.02.2023r. o przelewie wierzytelności przeterminowanej w kwotach: 111 468,47 zł i 77.403,44 zł, nakaz zapłaty na rzecz [...] na kwotę 18.204,16 zł i kosztami, wyrok o zapłatę na rzecz Banku [...] na kwotę 8105,83 zł, wypowiedzenie umowy o wydanie karty kredytowej z uwagi na wykorzystany limit w wysokości 8565,97 zł, nakaz zapłaty na rzecz [...] na kwotę 12 575,95 zł, wezwanie przesądowe ze wspólnoty mieszkaniowej dot. zadłużenia w czynszu na kwotę 3 094,29 zł, nakazy zapłaty na rzecz [...] s.a. i [...] s.a., plan podziału sumy uzyskanej z nieruchomości lokalowej z dnia 25.02.2023r. z którego wynikało, że suma uzyskana nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzytelności wymienionych w dziale IV ksiąg wieczystych – hipoteka i z tych względów Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], ZUS w [...] oraz Urząd Miejski w [...] nie będą uczestniczyli w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, decyzję Starosty [...] o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną od 11.10.2023r. bez prawa do zasiłku, postanowienie z 19.12.2022r. o przysądzeniu przysługującego skarżącemu prawa własności lokalu innym osobom, potwierdzenie otrzymania 18.11.2022r. przez skarżącego z OPS w [...] dodatku osłonowego w kwocie 400 zł, druki rozwiązań umów o pracę z pracownikami skarżącego w trybie dyscyplinarnym 11.09.2016r., wezwanie przedsądowe z Przedsiębiorstwa [...] w [...], dokumentację lekarską, z której wynika rozpoznanie u skarżącego zaburzeń lękowo – depresyjnych po utracie pracy i rozwodzie, oraz przewlekłe dolegliwości bólowe stawu kolanowego i kręgosłupa szyjnego, stan po urazie.
ZUS w zaskarżonej decyzji z dnia 23 listopada 2023r. podał, że skarżący jest rozwiedziony od 5 grudnia 2017r., nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno – rentowych i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada środków na stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, posiada zobowiązania pieniężne, których nie spłaca, w tym z tytułu podatków w kwocie 3750 zł, zaciągniętych kredytów w kwocie 400.000 zł, w bankach – 150.000 zł, w instytucjach – 230.000 zł oraz u osób fizycznych – 50.000 zł, nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności. Na podstawie wygenerowanych danych organ ustalił, że skarżący 29 grudnia 2022r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej pod firmą [...] w zakresie m.in. produkcji pozostałych wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa, od 11 października 2023r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny nie pobierający zasiłku lub stypendium, nie jest właścicielem pojazdu, nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości.
Rozważając istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s organ uznał, że:
- przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,
- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym ani w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe,
- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej 29 grudnia 2022r. jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, gdyż skarżący ma syna,
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4 a u.s.u.s nie zachodzi, gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, tj. 16 zł,
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję – dopiero prawomocne postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego na podstawie spisanego protokołu o stanie majątkowym dłużnika może być podstawą do stwierdzenia faktu całkowitego braku majątku,
- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nadal prowadzi Dyrektor II Oddziału ZUS w [...]. Organ podał, że wydatki egzekucyjne to koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, które nie są tożsame z kosztami egzekucyjnymi, które co do zasady obciążają zobowiązanego. Nadto zdaniem organu, postępowanie, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
W związku z brakiem przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ rozważał istnienie przesłanek z art. 28 ust. 3 a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Podał, że ryzyko prowadzenia działalności obciąża skarżącego, który miał obowiązek uiszczać należne składki. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, gdyż skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzi. Skarżący podał, że brał udział w w wypadku samochodowym nie z własnej winy, choruje na zaburzenia adaptacyjne, przewlekłe bóle kręgosłupa szyjnego, dolegliwości bólowe stawu kolanowego lewego po urazie. To, przy braku orzeczeń np. o niepełnosprawności czy niezdolności do pracy, trwale wykluczających skarżącego z rynku pracy nie stanowi dowodu istnienia przewlekłej choroby pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu. Tym bardziej, że jest zarejestrowany jako bezrobotny, czyli zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia. W toku postępowania skarżący nie informował o konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
Organ podał, że nie występuje również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Nie odnosi się bowiem ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji organizuje swoje sprawy. Skarżący zarejestrowany jako bezrobotny może korzystać z różnych ofert, w tym doradztwa i szkoleń. Ponoszenie kosztów utrzymania syna (1000 zł alimentów zasądzonych wyrokiem rozwodowym) jest oczywistą koniecznością i nie uzasadnia umorzenia zobowiązań publicznoprawnych a syn skarżącego aktualnie ma 22 lata. Skarżący nie wykazał, że korzysta z pomocy opieki społecznej skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku a to, że pozostaje na utrzymaniu rodziny oznacza, że jego niezbędne potrzeby życiowe są zaspokojone bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych. Otrzymany dodatek osłonowy był elementem rządowej tarczy antyinflacyjnej i przysługiwał w kwocie 400 zł jednoosobowym gospodarstwom domowym, w których dochód nie przekraczał 2100 zł miesięcznie, czyli był wyższy o ponad 500 zł niż minimum socjalne. Zdaniem organu wykazany fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych składek.
Organ podał, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu okoliczności takie nie zachodzą. W toku postępowania nie dowiedziono, że sytuacja materialno – bytowa skarżącego nosi znamiona ubóstwa, a sytuacja zdrowotna definitywnie eliminuje go z rynku pracy. Aktualną sytuację skarżącego organ ocenił jako przejściową, która ulegnie zmianie po podjęciu przez niego aktywności zarobkowej – minimalne wynagrodzenie za pracę od 1 lipca 2023r. wynosi 3600 zł brutto a od 1 stycznia 2024r. – 4242 zł brutto. Uwzględniając wiek skarżącego – 51 lat i brak wykluczenia z rynku pracy z powodów zdrowotnych natychmiastowe umorzenie należności naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. ZUS podał, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności.
W terminowo wniesionej skardze skarżący podał, że nie zgadza się z odmową umorzenia składek i podniósł argumenty takie jak w odwołaniu, wskazując na niezmiennie pogarszającą się z każdym rokiem sytuację, mającą charakter trwały, zły stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie pracy zarobkowej, brak jakiegokolwiek majątku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Na rozprawie Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a przeprowadził dowód z dokumentacji medycznej skarżącego, którą dołączył (k. 20, 37 – 39) na okoliczność sytuacji skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023, poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145§1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134§1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją.
Zgodnie z art. 145 a § 1 p.p.s.a.: w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Z przepisu tego wynika, że nie dotyczy on decyzji uznaniowych, a taki charakter ma zaskarżona decyzja. Sąd administracyjny nie jest władny do przyznania pomocy publicznej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, ma obowiązek wydać stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku strony.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie ZUS z 23 listopada 2023r. utrzymujące w mocy decyzję z 13 września 2023r. o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, przy czym Sąd uznał, że wystarczające jest wyeliminowanie z obrotu jedynie zaskarżonej decyzji.
Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2023. 1230, dalej: u.s.u.s.), jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie to jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Ponadto w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl postanowień § 3 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c.
Z powyższych przepisów wynika, do składek za pracowników w części przez nich finansowanych w ogóle nie stosuje się przepisów o ich umarzaniu. Z w/w przepisów wynika również, że należności z tytułu składek ( w tym za pracowników w części finansowanej przez płatnika) mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.), te należności zostały wskazane w pkt 1 zaskarżonej decyzji z 13 września 2023r Natomiast należności własne z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w uzasadnionych przypadkach, mogą być umarzane także pomimo braku całkowitej nieściągalności w razie wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia sytuacjach (art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia). Przewidziana w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy więc tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika, które zostały wskazane w pkt 2 decyzji z 13 września 2023r.
Dopuszczenie w podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.
Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocena. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej. Sąd podkreśla, że negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
W pierwszej kolejności organ winien ustalić, czy należności o których umorzenie wnioskuje strona istnieją, tj. czy nie uległy przedawnieniu. W niniejszej sprawie organ w decyzji z 13 września 2023r. wskazał, że należności za okres od 7 – 11.2016r., 01.2017, 05 – 2017 – 01.2019r. i 01.2021r. nie uległy przedawnieniu, gdyż doszło do zawieszenia terminu przedawnienia z uwagi na wszczęcie w dniu 27 grudnia 2016r. postępowania egzekucyjnego, które trwa nadal. Kwestii tej w ogóle nie badał organ wydając zaskarżoną decyzję z 23 listopada 2023r.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.
5b.
Zgodnie z art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Zawieszenie terminu przedawnienia oznacza, że termin ten przez okres zawieszenia nie biegnie, przez co ulega wydłużeniu. Okres zawieszenia dodaje się do okresu przedawnienia, co skutkuje tym, że staje się on dłuższy.
W przedmiotowej sprawie organ nie wyjaśnił ani nie przedstawił żadnych dokumentów związanych ze skutecznym wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Nadto, skoro składki obejmowały okres od 2016r. do 2021r. a organ podał, że bieg terminu został zawieszony wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego w dniu 27 grudnia 2016r., czyli w dacie, w której wymagalne były jedynie składki należne od 7 – 11.2016r. nie można uznać, że została należycie wyjaśniona przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek za lata 2017 – 2018, a obecnie do 01.2019r. a tym samym, że organ prawidłowo uznał, że wszystkie objęte niniejszym postępowaniem składki nie uległy przedawnieniu.
Powołując się na instytucję zawieszenia czy też przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych organ winien odnieść do poszczególnych należności i dołączyć do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne. Okoliczności te nie zostały wyjaśnione w decyzji a w przedstawionych przez organ aktach brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających twierdzenia organu o braku przedawnienia składek. Skutkuje to koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. z uwagi na naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe uwagi i wyjaśni kwestię przedawnienia składek w sposób wyżej wskazany.
W ocenie Sądu organ nie wyjaśnił również przekonująco, że w niniejszej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wskazanych z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z pewnością nie wystąpiły przesłanki z ust. 1, 2, 3 4 – 4c, 5 ust. 3 art. 28. Jednakże wątpliwości budzi ocena, że nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., zgodnie z którą jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Na gruncie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jednolicie przyjmuje się, że to zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 29 grudnia 2022r. I SA/Ke 488/22). Organ oceny takiej nie dokonał. Ograniczył się do stwierdzenia, że wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne nadal się toczy. Nie wyjaśnił w jaki sposób egzekwowane są zaległości, czy w toku postępowania egzekucyjnego wszczętego w 2016r., wyegzekwowano jakiekolwiek kwoty W aktach organu brak informacji o wynikach dotychczas prowadzonego postępowania. Nie podano jak kształtują się wydatki egzekucyjne w prowadzonym przez Dyrektora II Oddziału ZUS w P. postępowaniu. Skarżący wskazywał, że nie posiada żadnego majątku ani dochodów a jego jedyny majątek w postaci mieszkania został w toku egzekucji sprzedany, kwoty uzyskane ze sprzedaży nie zaspokoiły wszystkich wierzycieli. Organ nie wyjaśnił z jakich przyczyn przy braku wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty uznaje, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji argument o prowadzeniu (formalnym) postępowania egzekucyjnego nie wyjaśnia czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego. Założenie, że za nieokreślony czas, jak skarżący podejmie pracę to organ będzie mógł egzekwować należności nie zostało również w przekonujący sposób uzasadnione. Istnienie możliwości spłaty zobowiązania w przyszłości winno być realne i odnosić się do konkretnej sytuacji. W niniejszej sprawie organ na realność poprawy sytuacji skarżącego nie wskazał, nie przeanalizował, czy hipotetyczna możliwość egzekucji w przyszłości pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, nie podał wysokości ponoszonych kosztów egzekucyjnych i kwot jakie mogą być wyegzekwowane od skarżącego w jego sytuacji, gdy posiada również zadłużenie publicznoprawne wobec urzędu skarbowego a nie tylko organu.
Analizując stanowisko organu co do zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31.07.2003r. w zakresie składek wskazanych w pkt 2 decyzji z 13 września 2023r. Sąd uznał, że nie zostały one przekonująco rozważone i wyjaśnione przez organ. Zgodzić się należy z organem, że w niniejszej sprawie nie zaszła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący działalności gospodarczej nie prowadzi.
Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący udokumentował swój zły stan zdrowia, będący wynikiem stresu i wypadku, który z pewnością ogranicza jego możliwości uzyskiwania odpowiednio wysokich dochodów pozwalających na utrzymanie się i spłatę zobowiązań. Uznanie przez organ, że zarejestrowanie się jako bezrobotny, świadczy o zdolności do pracy, z której dochody umożliwią skarżącemu opłacenie należności jest w świetle braku wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty od kilku lat, gołosłowny.
Organ nie wyjaśnił również braku zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd zauważa, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie ZUS rutynowo i pobieżnie (choć uzasadnienia decyzji obejmowały wiele stron) potraktował aktualną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego. A właśnie to te okoliczności związane ze szczególną sytuacją, zwłaszcza zdrowotną i majątkową skarżącego, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia powinny być traktowane pierwszoplanowo przy rozstrzyganiu o umorzeniu należności z tytułu składek ( z pkt 2 decyzji). Za dowolne, nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym sprawy należy jednak uznać stanowisko organu, że potencjalna możliwość podjęcia pracy, daje możliwość spłaty zadłużenia wobec ZUS-u bez negatywnych skutków w sferze socjalno-bytowej skarżącego. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika bowiem, że skarżący nie osiąga dochodów, a swoje podstawowe potrzeby w zakresie wyżywienia zaspokaja dzięki pomocy rodziny. Wskazanie, że mógłby uzyskać minimalną płacę w kwocie 4242 zł brutto nie wskazuje, by skarżący był w stanie spłacić zadłużenie wynoszące ponad 140.000 zł wobec ZUS. Organ nie wskazał również na istnienie realnej możliwości prowadzenia egzekucji wobec skarżącego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w sprawach zainicjowanych wnioskiem o umorzenie zaległości wobec ZUS, organ ma obowiązek uprawdopodobnić, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Twierdzenie organu, że sytuacja finansowa w jakiej aktualnie znajduje się skarżący nie daje wystarczających podstaw dla uznania, że spłata zobowiązania z tytułu składek mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki, zupełnie pomija także fakt, że skarżący, mający 52 lata, jest osobą chorą, w bardzo trudnej sytuacji materialnej, której to okoliczności organ nie neguje. Sąd zauważa, że nie można w związku z tym wykluczyć, że na skutek pogorszenia stanu zdrowia skarżącego (związanego również ze stresem wynikającym nie tylko z utraty pracy, powstania ogromnych długów ale też rozpadem rodziny), jego sytuacja może ulec pogorszeniu i to znacznemu. ZUS powinien wziąć także pod uwagę to, czy spłata zadłużenia z tytułu składek w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu przedmiotowych należności osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, leki, ubranie oraz inne). To, że skarżący nie korzysta z szerszego wsparcia opieki społecznej nie oznacza, jak twierdzi organ, że opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Niezrozumiałe było stanowisko organu, że nie można uznać, iż sytuacja skarżącego ma charakter trwały i pogłębiający się, podczas gdy przez lata prowadzonej egzekucji nie wyegzekwowano zaległości, stan zdrowia skarżącego i jego sytuacja materialna ulegają pogorszeniu.
Podsumowując Sąd stwierdza, że organy w sposób niedostateczny rozważyły indywidualny interes skarżącego, który jak wynika z akt sprawy pozostaje w niewątpliwie ciężkiej sytuacji finansowej. Powyższe przy uwzględnieniu jego stanu zdrowia wymaga wnikliwego rozważenia pod kątem spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, czego w sprawie zabrakło.
W konsekwencji, ocena organu co do możliwości finansowych skarżącego, skutkująca odmową umorzenia należności, w świetle podniesionych przez Sąd okoliczności, musi być w konsekwencji uznana za ocenę dowolną. Narusza bowiem podstawowe zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (zasadę prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, obowiązek wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także zasadę swobodnej oceny dowodów). Uchybienia te miały istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. W aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o zbadaniu w toku postępowania sytuacji skarżącego, (choć brakuje wniosku skarżącego i dokumentów do niego dołączonych), jednakże sytuacja strony nie została oceniona zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i racje strony. Organ w tym zakresie ograniczył się do stwierdzenia, że skarżący może podjąć pracę za minimalne wynagrodzenie i spłacać zobowiązania, nie odnosząc tego w żaden sposób do realnej szansy na poprawę sytuacji finansowo – zdrowotnej w rodzinie skarżącego i realnych, podstawowych potrzeb życiowych. Długotrwałość zalegania ze składkami, co generowało powstanie wysokich odsetek, nie została przez organ rozpatrzona przez pryzmat możliwości spłaty zobowiązania i braku skuteczności prowadzonej od wielu lat egzekucji. Organ nie przeanalizował wnikliwie przyczyn braku skorzystania przez skarżącego z pomocy ośrodków pomocowych, choć wyciągnął z tego faktu wniosek o braku ubóstwa w rodzinie skarżącego.
Niczym nie poparte były twierdzenia organu II instancji o możliwości rozłożenia zaległości na raty, a płynące z tego korzyści skarżącego, biorąc pod uwagę jego wiek, zdrowie i możliwości zarobkowe - stają się iluzoryczne, podobnie jak ocena sytuacji finansowej, którą organ ocenił jednoznacznie - jako nie mającą charakteru stałego i pogłębiającego, a przede wszystkim nie wymagającą korzystania z pomocy Państwa. Nie do zaakceptowania z punktu widzenia interesu społecznego jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmusza dłużnika do korzystania ze środków pomocy społecznej, bowiem ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń, która w przypadku skarżącego jest nadmiernie wysoka. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego, zaś wysokość zadłużenia jest istotnym elementem, który ZUS powinien zestawić z sytuacją materialną i życiową zobowiązanego oraz ocenić, czy wyegzekwowanie właśnie takiej wysokości zadłużenia, w sytuacji w jakiej znajduje się zobowiązany - nie pociągnie dla niego zbyt ciężkich skutków.
Tego rodzaju niedostatki zaskarżonej decyzji spowodowały, że Sąd uznał, że została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego, poprzez niewłaściwe korzystanie z przewidzianego w przepisach u.s.u.s. oraz rozporządzenia wykonawczego uznania administracyjnego, jak też prawa procesowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ usunie dostrzeżone przez Sąd uchybienia i dołączy dokumenty załączone do wniosku oraz wskazujące na zasadność twierdzeń organu o braku przedawnienia składek.
Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawy sądowe zainicjowane jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. były wolne od kosztów sądowych. Nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.