I SA/Kr 706/23

I SA/Kr 706/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-09-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jarosław Wiśniewski /przewodniczący sprawozdawca/
Michał Niedźwiedź
Paweł Dąbek
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 769/24 - Wyrok NSA z 2024-09-25
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust. 4, 5,  5a, 5b, 5c, 5d, 5e, 5f, ust. 6, art.49
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art.33 par. 1, par. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek Sędziowie: WSA Michał Niedźwiedź WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 września 2023 r. sprawy ze skargi H. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca 2023 r. nr 220100.71.2022-RED-EGZ-Z-6-2-MT w przedmiocie oddalenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne skargi oddala.
Uzasadnienie
H. sp. z o.o. z siedzibą w G. (zwana dalej także "Spółką"), jako płatnik składek, nie wykonała ustawowego obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2022 r. do maja 2022 r., do których wymierzania i poboru został wyznaczony Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Aby wyegzekwować ten obowiązek Zakład, jako wierzyciel, wystawił w dniu 11 lipca 2022 r. tytuły wykonawcze nr [...] i [...]. Na ich podstawie Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu, działając jako organ egzekucyjny, zajął - w oparciu o zawiadomienia nr [...] i [...] z dnia 11 lipca 2022 r. - wierzytelności z tytułu zwrotu lub nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w G. Tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia zostały doręczone Spółce w dniu 14 lipca 2022 r.
W dniu 22 lipca 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu wpłynęły pisma H. sp. z o.o. z siedzibą w G., w treści których zawarto zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 11 lipca 2022 r. nr [...] i [...]. Spółka podniosła zarzut nieistnienia obowiązku objętego wskazanymi tytułami wykonawczymi, gdyż w jej ocenie terminowo reguluje bieżące zobowiązania z tytułu składek. Na potwierdzenie tej okoliczności załączyła potwierdzenia przelewów składek za kwiecień, maj i czerwiec 2022 r. Wezwała jednocześnie do przedstawienia szczegółowego rozliczenia wpłat dokonywanych przez nią począwszy od września 2020 r. Spółka wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji, gdyż została w przeszłości bezprawnie przejęta przez inni podmiot, o czym stanowią wydane wyroki w postępowaniach sądowych. Na potwierdzenie tych okoliczności Spółka dołączyła wyroki Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2013 r., 24 czerwca 2014 r., 25 czerwca 2015 r. oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 8 maja 2014 r. Spółka podkreśliła, że w okresie tym zobowiązania na nią były zaciągane przez osoby nieuprawnione. W tych okolicznościach ZUS nie mógł rozliczyć należności składkowych na ten okres oraz zaliczać wpłat na przedawnione już należności. Spółka wniosła o uznanie zarzutu oraz umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr 220100/71/2022/RED-EGZ-Z-6-MT Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu, działając jako wierzyciel, oddalił zarzut zobowiązanego H. sp. z o.o. z siedzibą w G. w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 11 lipca 2022 r. nr [...] i [...]. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności występujących w sprawie ZUS stwierdził, że należności objęte tytułami wykonawczymi z dnia 11 lipca 2022 r. istniały w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
W pierwszej kolejności ZUS wyjaśnił, że od 1 stycznia 2018 r. zmieniły się zasady opłacania składek i wszystkie wpłaty dokonane po tej dacie są rozliczane w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. Organ powołał się przy tym na treść art. 49 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 12 ust. 1-5 rozporządzenia z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2017 r. poz. 1831). Działając na podstawie obowiązujących przepisów prawa, wpłaty Spółki na NRS Zakład dzielił zatem w pierwszej kolejności na najstarsze, nieprzedawnione zaległości. Nie miało przy tym znaczenia czy Spółka określiła w tytułach wpłaty okresy, których miały one dotyczyć.
W dalszej kolejności organ zauważył, iż sporną kwestią podnoszoną przez Prokurenta jest prawidłowość rozliczania bieżących wpłat dokonywanych przez Spółkę na należności za okres 2010 - 2011 r., które w jej ocenie uległy przedawnieniu. W tym zakresie ZUS wyjaśnił, że od 1 stycznia 2003 r. do końca 2011 r. kwestię przedawnień należności z tytułu składek regulował przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (ust. 5b). Zgodnie natomiast z nowelizacją art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonaną ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378, zwanej dalej "ustawą nowelizującą"), poczynając od dnia 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (ust. 5b). Jednocześnie w myśl art. 27 ust. 1 ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41 b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosowało się przepisy w znowelizowanym brzmieniu, z tym że bieg przedawnienia rozpoczynał się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli natomiast przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następowało z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). W myśl obecnie obowiązujących przepisów, zgodnie z art. 24 ust 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Natomiast zgodnie z treścią art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie jednak z art. 13 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1621) do egzekucji ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2022 r. przepisy art. 24 ust. 2 i 5b nowelizowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się w brzmieniu dotychczasowym, tj. wprowadzonych ustawą nowelizującą z dnia 16 września 2011 r.
Wobec powyższego ZUS stwierdził, że termin na dochodzenie należności za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. nie uległ przedawnieniu ze względu na okoliczności ingerujące w bieg terminu przedawnienia należności poprzez jego zawieszenie z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne, które prowadzi komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...] (sygnatura akt komorniczych [...]). Bieg terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawieszał się zatem w chwili podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, tj. odpowiednio:
- dla należności za czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2010 r. (terminy wymagalności składek odpowiednio 15 lipca 2010 r., 16 sierpnia 2010 r., 15 września 2010 r. i 15 października 2010 r.) od 26 lipca 2011 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
dla należności za październik i grudzień 2010 r. (terminy wymagalności składek odpowiednio 15 listopada 2010 r. i 17 stycznia 2011 r.) od 26 lipca 2011 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
- dla należności za luty, marzec i kwiecień 2011 r. (termin wymagalności składek odpowiednio 15 marca 2011 r., 15 kwietnia 2011 r. i 16 maja 2011 r.) od 26 lipca 2011 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
- dla należności za maj 2011 r. (terminy wymagalności składki 15 czerwca 2011 r.) od 10 stycznia 2012 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...] do nadal postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
- dla należności za czerwiec i sierpień 2011 r. (termin wymagalności składek odpowiednio 15 lipca 2011 r. i 15 września 2011 r.) od 10 stycznia 2012 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
- dla należności za wrzesień, październik i listopad 2011 r. (termin wymagalności składek odpowiednio 17 października 2011 r., 15 listopada 2011 r. i 15 grudnia 2011 r.) od 17 stycznia 2012 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
W ocenie ZUS wpłaty księgowane były zatem prawidłowo na najstarsze okresy, które nie uległy przedawnieniu. Zważając na powyższe wyjaśnienia organ przedstawił na stronach od 5 do 9 omawianej decyzji szczegółowe rozliczenie wpłat dokonanych przez Spółkę na indywidualny numer rachunku składkowego (NRS) począwszy od września 2020 r. (brak wpłat we wrześniu i październiku 2020 r.).
Niezależnie od tego ZUS zauważył ponadto, że wskazane w decyzji zaległości dotyczą okresu, w którym Prezesem Zarządu Spółki był M. B., czyli sprzed okresu, gdy — zgodnie z argumentacją zawartą w środkach zaskarżenia — nieuprawnione osoby miały zasiadać w zarządzie Spółki. Ponadto organ wyjaśnił, że należności składkowe za okres od czerwca 2010 r. do lipca 2012 r. zostały zabezpieczone przez Zakład na majątku nieruchomym Spółki - nieruchomości o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].
Organ zauważył, iż w zakresie, w jakim należności te nie są dochodzone przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G., mogą być one pokryte wyłącznie z przedmiotu hipoteki.
Podsumowując zdaniem ZUS należności składkowe za okres od marca 2022 r. do maja 2022 r., nie zostały uregulowane przez Spółkę w terminie ich płatności i na podstawie art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Zakład wezwał ją do ich uregulowania. Wpłaty Spółki, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zaksięgowane zostały bowiem na najstarsze zaległości, które nie uległy przedawnieniu. Tym samym ZUS odmówił Spółce uznania zarzutu określonego w art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi nr [...] i [...].
Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych H. Sp. z o.o. w G. pismem z dnia 26 sierpnia 2022 r. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W przedmiotowym wniosku Spółka zarzuciła postanowieniu ZUS z dnia 16 sierpnia 2022r. naruszenie :
- art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez nieuwzględnienie zarzutu mimo nieistnienia obowiązku;
- § 12 ust. 1-5 rozporządzenia z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, poprzez błędne zaliczenie wpłat na przedawnione zaległości;
- art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez zaliczanie wpłat na przedawnione należności podczas, gdy składki zabezpieczone hipoteką po upływie terminu przedawnienia należności mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia;
- art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niezbadanie całokształtu okoliczności sprawy i błędne przyjęcie , iż nie upłynął termin przedawnienia podczas gdy należności uległy przedawnieniu.
Postanowieniem z dnia 26 września 2022 r. nr 220100.71.2022-RED- EGZ-Z-6-1-MT Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego stanowiska Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że ustalenia dokonane przez Oddział ZUS w Nowym Sączu były prawidłowe, gdyż należności objęte tytułami wykonawczymi z dnia 11 lipca 2022 r. istniały w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ II instancji przytoczył treść art. 49 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 12 ust. 1-5 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wyjaśniając, że od 1 stycznia 2018 r. zmieniły się zasady opłacania składek i wszystkie wpłaty dokonane po tej dacie są rozliczane w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. W związku z tym wpłaty Spółki na NRS Zakład dzielił w pierwszej kolejności na najstarsze, nieprzedawnione zaległości. Nie miało przy tym znaczenia czy Spółka określiła w tytułach wpłaty okresy, których miały one dotyczyć.
Ponieważ sporne zaległości, na które Zakład księgował wpłaty Spółki były z okresu sprzed 1 stycznia 2012 r. organ, podobnie jak uczynił to organ I instancji, przedstawił zmiany jakie na przestrzeni lat zachodziły w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych regulujących kwestię przedawnienia należności z tytułu składek (art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Prezes ZUS wskazał, że termin dochodzenia należności z tytułu składek za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. nie uległ przedawnieniu ze względu na okoliczności ingerujące w bieg terminu przedawnienia, poprzez jego zawieszenie spowodowane przez toczące się postępowanie egzekucyjne, które prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...] (sygnatura akt komorniczych [...]). Bieg terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uległ zawieszeniu od chwili podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, tj. odpowiednio:
- dla należności za czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2010 r. (terminy wymagalności składek odpowiednio 15 lipca 2010 r., 16 sierpnia 2010 r., 15 września 2010 r. i 15 października 2010 r.) od 26 lipca 2011 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
- dla należności za październik i grudzień 2010 r. (terminy wymagalności składek odpowiednio 15 listopada 2010 r. i 17 stycznia 2011 r.) od 26 lipca 2011 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
- dla należności za luty, marzec i kwiecień 2011 r. (termin wymagalności składek odpowiednio 15 marca 2011 r., 15 kwietnia 2011 r. i 16 maja 2011 r.) od 26 lipca 2011 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
- dla należności za maj 2011 r. (terminy wymagalności składki 15 czerwca 2011 r.) od 10 stycznia 2012 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...] do nadal postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
- dla należności za czerwiec i sierpień 2011 r. (termin wymagalności składek odpowiednio 15 lipca 2011 r. i 15 września 2011 r.) od 10 stycznia 2012 r., tj. od dnia doręczenia tytułów [...], [...], [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
- dla należności za wrzesień, październik i listopad 2011 r. (termin wymagalności składek odpowiednio 17 października 2011 r., 15 listopada 2011 r, i 15 grudnia 2011 r.) od 17 stycznia 2012 r., tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] do nadal - postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
W ocenie Prezesa ZUS wpłaty zaliczane były zatem prawidłowo na najstarsze okresy, które nie uległy przedawnieniu. Dodatkowo organ wyjaśnił, że należności składkowe za okres od czerwca 2010 r. do lipca 2012 r. zostały zabezpieczone przez Zakład na majątku nieruchomym stanowiących użytkowanie wieczyste Spółki. W tym zakresie Prezes ZUS wskazał na te same oznaczenia nieruchomości co organ w postanowieniu z dnia 16 sierpnia 2022 r. Organ wskazał, iż w zakresie, w jakim należności te nie są dochodzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G., mogą być one pokryte wyłącznie z przedmiotu hipoteki.
Podsumowując, również Prezes ZUS uznał, iż należności składkowe za okres od marca 2022 r. do maja 2022 r. nie zostały uregulowane przez Spółkę w terminie ich płatności i wierzyciel prawidłowo skierował należność do egzekucji administracyjnej, po uprzednim doręczeniu Spółce upomnienia przedegzekucyjnego.
Po rozpoznaniu skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w G., wyrokiem z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1237/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2022 r. nr 220100.71.2022-RED-EGZ-Z-6-1-MT. W ocenie Sądu, nadesłane przez organ akta sprawy uniemożliwiają Sądowi przeprowadzenie oceny prawidłowości dokonanych przez ten organ ustaleń. Swoich twierdzeń organ II instancji nie poparł bowiem stosownymi dowodami w postaci tytułów wykonawczych dotyczących składek za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. Sąd zauważył, że co prawda w odpowiedzi na skargę organ wskazał, że akta skarżącej Spółki zostały dołączone do spraw o sygnaturach I SA/Kr 533/22, I SA/Kr 737/22 i I SA/Kr 832/22, I SA/Kr 1023/22 jednak dokonana przez Sąd kwerenda tych akt nie ujawniła tytułów wykonawczych, na które powołano się w zaskarżonym postanowieniu. Sąd podkreślił, że w sytuacji, gdy zdaniem organu w danej sprawie zachodzi jedna z przesłanek z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skutkująca zawieszaniem biegu przedawnienia należności z tytułu zaległych składek winien tą przesłankę wykazać stosownym dowodem dołączając go do akt sprawy. Powyższe uchybienie organu uniemożliwia Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonego postanowienia w zakresie tego, czy należności przynajmniej w dacie wydania tego postanowienia nie uległy choćby częściowemu przedawnieniu. Sąd nakazał zatem by przy ponowny rozpoznaniu sprawy Prezes ZUS uwzględnił stanowisko Sądu zawarte w wyroku, a w szczególności by udokumentował wszystkie okoliczności, na które będzie się powoływał w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, a ocena tego materiału dowodowego winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego postanowienia.
Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2023 r. nr 220100.71.2022-RED-EGZ-Z-6-2-MT Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr 220100/71/2022/RED-EGZ-Z-6-MT. W ocenie Prezesa ZUS, ustalenia dokonane przez Oddział ZUS w Nowym Sączu były prawidłowe, gdyż należności objęte tytułami wykonawczymi z dnia 11 lipca 2022 r. istniały w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie środki wpłacane przez płatnika (Spółkę) były prawidłowo rozliczane na poczet najstarszych nieprzedawnionych należności, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Organ II instancji, powołując się na treść art. 49 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 12 ust. 1-5 rozporządzenia z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wyjaśnił, że od 1 stycznia 2018 r. zmieniły się zasady opłacania składek ZUS i wszystkie wpłaty dokonane po tej dacie są rozliczane w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. W związku z tym Zakład zaliczał wpłaty Spółki w pierwszej kolejności na najstarsze, nieprzedawnione zaległości. Nie miało przy tym znaczenia, czy Spółka określiła w tytułach wpłaty okresy, których miałyby one dotyczyć.
Następnie organ II instancji omówił kwestię przedawnienia należności z tytułu składek, powołując się na treść stosownych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ich kolejne nowelizacje. Prezes ZUS stwierdził, że termin dochodzenia należności z tytułu składek za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. nie uległ przedawnieniu ze względu na okoliczności ingerujące w bieg terminu przedawnienia, poprzez jego zawieszenie spowodowane przez toczące się postępowanie egzekucyjne, które prowadził Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...] (sygnatura akt komorniczych [...]). Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2023 r. sygn. akt KM [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. umorzył postępowanie egzekucyjne. Wraz ze wskazanym postanowieniem sądowy organ egzekucyjny zwrócił do Zakładu oryginały tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r., których brak w aktach sprawy został wskazany przez Sąd jako naruszenie obowiązujących przepisów prawa.
Na str. 5-10 swojej decyzji Prezes ZUS przedstawił w formie tabeli okresy zadłużenia od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. z podziałem na fundusze i okresy, a także ze wskazaniem terminu wymagalności, numeru tytułu wykonawczego, dat początku i końca zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz przewidywanej daty przedawnienia. Organ stwierdził, że ponieważ bieg terminu przedawnienia dla wszystkich należności wykazanych w ww. tabeli rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., to w myśl art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, korzystniejszy 5-letni termin przedawnienia liczony jest na nowo od 1 stycznia 2012 r. Jednocześnie dla wszystkich tytułów wykonawczych doręczonych przed 1 stycznia 2012 r. początkową datą zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest 1 stycznia 2012 r., natomiast dla tytułów wykonawczych doręczonych w późniejszym terminie datą początku zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest faktyczna data doręczenia tytułu wykonawczego. W przypadku należności w całości uregulowanych zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwało aż do całkowitej realizacji dochodzonego obowiązku, natomiast dla pozostałych niespłaconych należności możliwe jest określenie przewidywanego terminu przedawnienia, z tym zastrzeżeniem, że pominięta jest kwestia zabezpieczeń hipotecznych na majątku nieruchomym spółki. Zdaniem organu, termin ten określa jedynie czasookres, do którego należności mogą być dochodzone egzekucyjnie ze wszystkich składników i praw majątkowych Spółki, a także stanowi graniczną datę, do której naliczane będą odsetki od zaległych zobowiązań. Po jego upływie należności będą egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Następnie na str. 10-13 decyzji Prezes ZUS wskazał, że część dokonanych przez Spółkę wpłat została zaliczona na pokrycie należnych kosztów egzekucyjnych oraz przedstawił w formie tabeli okresy zadłużenia od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. z podziałem na fundusze oraz wskazaniem dat ich powstania. Organ stwierdził, że koszty upomnienia oraz koszty egzekucyjne ulegają przedawnieniu w terminie przedawnienia należności głównej. Organ wyjaśnił, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r. nie zawierała zarówno przepisów regulujących przedawnienie kosztów egzekucyjnych, jak i kosztów upomnienia. Koszty te jako należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu na takich samych zasadach jak składki czy też odsetki za zwłokę (art. 24 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w stanie prawnym do 20 lutego 2021 r.). W myśl art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw do przedawnienia kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, o których mowa w art. 24 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 3 (ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), oraz kosztów upomnienia, o których mowa w art. 84 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 3 (ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), których obowiązek zapłaty powstał przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. W dalszej części swojej decyzji organ przedstawił na str. 13-18 w formie tabeli szczegółowe rozliczenie wpłat dokonanych przez Spółkę na indywidualny numer rachunku składkowego (NRS) począwszy od września 2020 r. (brak wpłat we wrześniu i październiku 2020 r.).
Organ zauważył przy tym, że wskazane zaległości dotyczą okresu, w którym Prezesem Zarządu Spółki był M. B., czyli sprzed okresu, gdy - zgodnie z argumentacją zawartą w środkach zaskarżenia - nieuprawnione osoby miały zasiadać w zarządzie Spółki. Dodatkowo Prezes ZUS wyjaśnił, że należności składkowe za okres od czerwca 2010 r. do lipca 2012 r. zostały w całości zabezpieczone przez Zakład na majątku nieruchomym stanowiących użytkowanie wieczyste Spółki - nieruchomości o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].
Podsumowując organ II instancji stwierdził, że należności składkowe za okres od marca 2022 r. do maja 2022 r., nie zostały uregulowane w terminie ich płatności i na podstawie art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Zakład wezwał Spółkę do ich uregulowania. Wpłaty Spółki, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zaksięgowane zostały bowiem na najstarsze zaległości, które nie uległy przedawnieniu.
W związku z powyższym Prezes ZUS utrzymał w mocy postanowienie z dnia 16 sierpnia 2022 r., gdyż ustalenia poczynione przez wierzyciela były prawidłowe, obowiązek objęty wymienionymi tytułami wykonawczymi był wymagalny w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a wpłaty dokonywane przez Spółkę, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa księgowane były na najstarsze nieprzedawnione zaległości z tytułu nieopłaconych składek.
Z powyższym postanowieniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zgodziła się H. sp. z o.o. w G. i pismem z dnia 19 lipca 2023 r. wniosła na nie skargę, domagając się jego uchylenia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie:
1) art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez nieuwzględnienie zarzutu mimo nieistnienia obowiązku;
2) § 12 ust. 1-5 rozporządzenia z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, poprzez błędne zaliczenie wpłat na przedawnione zaległości;
3) art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędne niezastosowanie i uznanie, że w sprawie nie zaszły przesłanki warunkujące przedawnienie wierzytelności, podczas gdy w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym należało uznać, że nastąpiło przedawnienie wierzytelności objętych niniejszym postępowaniem;
4) art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania z powodu przedawnienia wierzytelności, podczas gdy w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym należało uznać, że nastąpiło przedawnienie wierzytelności objętej niniejszym postępowaniem, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem prowadzonego postępowania;
5) art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez zaliczanie wpłat na przedawnione należności podczas gdy składki zabezpieczone hipoteką po upływie terminu przedawnienia należności mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia;
6) art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który powoduje brak zaufania jego uczestników do władzy publicznej;
7) art. 7, 77, 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;
8) art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przyjęcie, iż bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu w sytuacji, gdy do takiego zawieszenia nie doszło.
Uzasadniając podniesione zarzuty strona skarżąca stwierdziła, że twierdzenia organu, że nie opłaciła składek są sprzeczne ze stanem faktycznym, bowiem wpłaty zostały dokonane, a ich potwierdzenie dodatkowo zostało organowi przedłożone w wersji papierowej. Zdaniem Spółki, ZUS błędnie zaliczył wpłacone środki na przedawnione należności zasłaniając się tym, iż należności nie uległy przedawnieniu, bo zostały zabezpieczone hipotecznie na majątku nieruchomym Spółki. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Spółka stwierdziła, że należności, na które ZUS zaliczył wpłaty już dawno uległy przedawnieniu i dokonanych wpłat nie wolno było zaliczyć w sposób, w jaki zrobił to ZUS. Od 2011 r. minęło już bowiem 11 lat. Niezależnie od kwestii dopuszczalności i prawidłowości wpisów hipotecznych, na które powołuje się wierzyciel strona skarżąca wskazała, iż zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką łub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwlokę liczonych do dnia przedawnienia. W ocenie Spółki, z przepisu tego w sposób jednoznaczny wynika zatem, że ZUS nie może egzekwować się po upływie terminu przedawnienia z kwot wpłacanych na poczet bieżących składek. Hipoteka nie dotyczy nawet roku 2010, czy 2011. Dokonanej wpłaty wierzyciel nie mógł więc zaliczyć na poczet należności składkowych za tamten okres, a także rozliczyć na poczet przedawnionych należności składkowych. Nadto twierdzenia organu o prowadzeniu od ponad 12 lat postępowania egzekucyjnego też jest błędne. Organ nie wykazał, że prowadził tę egzekucję od 2011 r. w sposób ciągły, że były podejmowane jakiekolwiek czynności. Żadne czynności przez te 12 lat nie były podejmowane. Od 2011, czy 2012 r. nic nie było robione. Dopiero teraz, kiedy Spółka zaczęła opłacać bieżące składki, na nowo próbuje prowadzić działalność, organ stara się wyegzekwować przedawnione należności. Takie zachowanie organu jest nadużyciem.
Spółka wskazała również, iż egzekucja była prowadzona nie przez urząd skarbowy, a przez komornika (zbieg). W takich przypadkach komornik prowadzi egzekucję na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Egzekucja de facto nie istniała, z uwagi na normy art. 823 Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu do 2016 r., bowiem artykuł ten zakładał, iż w przypadku bierności wierzyciela przez okres 1 roku (nie podejmowania żadnych nowych czynności w sprawie) egzekucja jest umarzana z mocy samego prawa. Tym samym według skarżącej Spółki postępowanie uległo umorzeniu najpóźniej z dniem 31 grudnia 2012 r, a postanowienie wydane przez komornika w takim przypadku jest tylko potwierdzeniem tego faktu, nie ma charakteru konstytutywnego i jego głównym celem jest jedynie rozliczenie kosztów postępowania. Zdaniem Spółki, idąc tym tokiem należności uległy przedawnieniu najpóźniej w 2017 r. z uwagi na kompletną bezczynność organu.
W ocenie strony skarżącej, organ winien był dokonać precyzyjnych ustaleń, czego nie uczynił. Organ nie wskazał także daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do każdej konkretnej kwoty należności składkowych (w rozbiciu na poszczególne rodzaje składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych). Organ nie wykazał jaka jest data wymagalności należności, początek biegu przedawnienia, zdarzeń które w odniesieniu do poszczególnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Organ nie wskazał jaką czynność uznał za pierwszą czynność egzekucyjną, zmierzającą do wyegzekwowania należności, jakie dalsze czynności były podejmowane, kiedy, jakie działania spowodowały, że egzekucja przez ponad 10 lat nie została umorzona, organ nie przedstawił dowodów na te okoliczności. Nie przedstawił dowodów potwierdzających, że nie ma podstaw do umorzenia egzekucji z mocy prawa. Nie wynika z postanowienia jakich konkretnych składek i w jakich wysokościach poszczególne tytuły dotyczą i co organ uznał za pierwszą czynność. Zgodnie z art. 823 Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym do 2016 r. postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy samego prawa, jeżeli wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania. Termin powyższy biegnie od dnia dokonania ostatniej czynności egzekucyjnej, a w razie zawieszenia postępowania - od ustania przyczyny zawieszenia. Skarżąca Spółka, zauważyła, iż organ jako wierzyciel nie podejmował żadnych czynności (mógł je podjąć chociażby co do nieruchomości, mógł przeprowadzić egzekucję z nieruchomości), zatem z uwagi na bierność wierzyciela (organu) po roku od wszczęcia egzekucji, postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone. Brak umorzenia postępowania nie tylko było nadużyciem prawa, ale dodatkowo naruszało art. 823 Kodeksu postępowania cywilnego (ponad 10 lat biernego zachowania). Spółka zauważyła też, iż inaczej przedawniają się koszty egzekucyjne, a inaczej należności składkowe. Organ nie wykazał kiedy powstały koszty egzekucyjne, kiedy stały się wymagalne. Nadto należy zbadać, zdaniem Spółki, czy zgromadzony materiał dowodowy odpowiada ustaleniom, bowiem już dwukrotnie w analogicznych sprawach w aktach sprawy brak było stosownych dowodów, kompletnych akt.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W następnej kolejności stwierdzić należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.
Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie naruszają prawa w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, a skarga rozpatrywana w niniejszej sprawie jest bezzasadna, nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1237/22 postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2022 r. nr 220100.71.2022-RED-EGZ-Z-6-1-MT utrzymującego w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr 220100.71.2022-RED-EGZ-Z-6-MT o oddaleniu zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Uchylając ww. postanowienie z dnia 26 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że nadesłane przez organ akta sprawy uniemożliwiają mu przeprowadzenie oceny prawidłowości dokonanych przez ten organ ustaleń. Swoich twierdzeń organ II instancji nie poparł bowiem stosownymi dowodami w postaci tytułów wykonawczych dotyczących składek za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. Sąd podkreślił, że w sytuacji, gdy zdaniem organu w danej sprawie zachodzi jedna z przesłanek z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skutkująca zawieszaniem biegu przedawnienia należności z tytułu zaległych składek winien tą przesłankę wykazać stosownym dowodem dołączając go do akt sprawy. Sąd nakazał zatem by przy ponowny rozpoznaniu sprawy Prezes ZUS uwzględnił stanowisko Sądu zawarte w wyroku, a w szczególności by udokumentował wszystkie okoliczności, na które będzie się powoływał w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, a ocena tego materiału dowodowego winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego postanowienia.
Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt II GSK 2101/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) dostępna pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Jedynie w przypadku, gdy ulegnie zmianie podstawa prawna danego stosunku prawnego lub gdy zmienią się okoliczności faktyczne, będziemy mieli do czynienia z nową sprawą, do której zasada z art. 153 p.p.s.a. nie będzie miała już zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt II GSK 550/11, CBOSA). Oddziaływaniem art. 153 p.p.s.a. objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 534/12, CBOSA).
W ocenie orzekającego w niniejszej sprawie Sądu, organ II instancji zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1237/22. W szczególności organ załączył do akt tytuły wykonawcze obejmujące zaległości składkowe za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r., których braki w aktach sprawy były wskazywane przez Sąd jako naruszenie obowiązujących przepisów prawa, co skutkowało uchylaniem postanowienia Prezesa ZUS z dnia 26 września 2022 r. W niniejszej zatem sprawie całość dokumentacji załączonej do akt (1 tom akt zawierający 265 karty), pozwala na skontrolowanie prawidłowości prowadzonego postępowania pod kątem zarzutu przedawnienia.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.). Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zaprezentowane w art. 33 § 1 u.p.e.a. przesłanki tworzą katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego/zabezpieczającego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1244/10; z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt II FSK 2594/13). W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma tylko charakter formalny. Postępowanie wywołane zarzutami w trybie art. 33 u.p.e.a. nie może bowiem prowadzić do podważenia ostatecznych merytorycznych rozstrzygnięć organów, wydanych w toku postępowania administracyjnego - jako postępowania rozpoznawczego, a więc poza postępowaniem egzekucyjnym, które ma charakter postępowania wykonawczego, zmierzającego do realizacji obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Postępowanie w sprawie zarzutu egzekucyjnego jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionującego dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym, co wprost wynika z art. 29 § 1 u.p.e.a. Ewentualna wadliwość wydanych w tym przedmiocie rozstrzygnięć może być podnoszona w innym, odrębnym postępowaniu. W przeciwnym wypadku organ egzekucyjny orzekałby bowiem o meritum sprawy, a to należy do organu wydającego rozstrzygnięcie będące podstawą egzekucji administracyjnej, nawet wówczas, gdy organem egzekucyjnym jest organ, który wydał decyzję.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka zgłosiła zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Pojęcie "nieistnienia obowiązku" w rozumieniu tego przepisu oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, np. z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów.
Zdaniem strony skarżącej, egzekwowany od niej obowiązek uiszczenia składek za okres od marca do maja 2022 r. nie istnieje, gdyż zostały one przez nią w terminie uregulowane. Natomiast ZUS nieprawidłowo zaliczył te wpłaty na poczet należności za okres 2010 - 2011, które w ocenie Spółki uległy przedawnieniu.
Kwestię przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.). Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu od 1 lipca 2004 r.) stanowił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (art. 24 ust. 5c u.s.u.s.). Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana (art. 24 ust. 5d u.s.u.s.). Natomiast art. 24 ust. 6 u.s.u.s. stanowił, że bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.
Z dniem 1 lipca 2004 r. po ust. 5d dodano ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".
Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f w brzmieniu: "w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"), zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".
Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).
Należy także zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18, stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Jak wynika z akt administracyjnych w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia składek za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. ze względu na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w wyniku toczącego się postępowania egzekucyjnego, które prowadził Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...] (sygnatura akt komorniczych [...]). Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2023 r. sygn. akt [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. umorzył postępowanie egzekucyjne. Dodatkowo Prezes ZUS wyjaśnił, że należności składkowe za okres od czerwca 2010 r. do lipca 2012 r. zostały w całości zabezpieczone przez Zakład na majątku nieruchomym stanowiących użytkowanie wieczyste Spółki.
W zaskarżonym postanowieniu organ II instancji w sposób szczegółowy przedstawił w formie tabeli okresy zadłużenia od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. z podziałem na fundusze i okresy, a także ze wskazaniem terminu wymagalności, numeru tytułu wykonawczego, dat początku i końca zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz przewidywanej daty przedawnienia. Rację ma organ, że ponieważ bieg terminu przedawnienia dla wszystkich tych należności rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., to w myśl art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, korzystniejszy 5-letni termin przedawnienia liczony jest na nowo od 1 stycznia 2012 r. Przy czym wyjaśnić należy, że dla wszystkich tytułów wykonawczych doręczonych przed 1 stycznia 2012 r. początkową datą zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest 1 stycznia 2012 r., a dla tytułów wykonawczych doręczonych w późniejszym terminie datą początku zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest faktyczna data doręczenia tytułu wykonawczego. W przypadku należności w całości uregulowanych zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwało aż do całkowitej realizacji dochodzonego obowiązku, natomiast dla pozostałych niespłaconych należności możliwe jest określenie przewidywanego terminu przedawnienia, z tym zastrzeżeniem, że pominięta jest kwestia zabezpieczeń hipotecznych na majątku nieruchomym spółki.
Ponadto jak wynika z akt sprawy część dokonanych przez Spółkę wpłat została zaliczona na pokrycie należnych kosztów egzekucyjnych. Jak słusznie zauważył organ II instancji, koszty upomnienia oraz koszty egzekucyjne ulegają przedawnieniu w terminie przedawnienia należności głównej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r. nie zawierała zarówno przepisów regulujących przedawnienie kosztów egzekucyjnych, jak i kosztów upomnienia. Koszty te jako należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu na takich samych zasadach jak składki czy też odsetki za zwłokę (art. 24 ust. 4 u.s.u. w stanie prawnym do 20 lutego 2021 r.). W myśl art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw do przedawnienia kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, o których mowa w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. oraz kosztów upomnienia, o których mowa w art. 84 ust. 4 u.s.u.s., których obowiązek zapłaty powstał przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Nie budzi zatem wątpliwości, że wskazane wyżej należności nie uległy przedawnieniu. Nie ma przy tym znaczenia jakie czynności wykowane były w toku postępowania egzekucyjnego. Art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zawiesza bowiem bieg terminu przedawnienia na czas do zakończenia postępowania egzekucyjnego i nie wiąże tego z częstotliwością i rodzajem podejmowanych czynności egzekucyjnych.
W związku z powyższym za prawidłowe należy uznać zaliczenie przez ZUS dokonanych wpłat na poczet najwcześniej wymaganych składek, które nie uległy przedawnieniu. Określenie kolejności i sposobu zaliczania wpłat na należności FUS oraz inne należności, do których poboru jest obowiązany ZUS, została zgodnie z art. 49 u.s.u.s. delegowana do Rady Ministrów, która wydała w dniu 21 września 2017 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1771). W § 12 ust. 1 tego rozporządzania postanowiono, że zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących, w części przypadającej na dany fundusz. Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (§ 12 ust. 2). Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Emerytur Pomostowych podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (§ 12 ust. 3). Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (§ 12 ust. 4). Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy podlega zaliczeniu na należności z tych tytułów, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (§ 12 ust. 5). Z treści powyższego przepisu wynika w sposób jednoznaczny, że ZUS miał prawo dokonać zaliczenia wpłat na poczet zaległych składek za okres od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. Prawidłowo zatem organy obu instancji oddaliły zarzut skarżącej Spółki w sprawie egzekucji administracyjnej o nieistnieniu obowiązku.
W tej sytuacji Sąd uznał, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, gdyż nie były one zasadne. Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonego postanowienia (art. 134 p.p.s.a.).
W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienia organu I instancji są zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.