I SA/Kr 669/24

I SA/Kr 669/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Grzegorz Karcz /sprawozdawca/
Grzegorz Klimek
Inga Gołowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 1a pkt 2, art. 18, art. 54
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61a par. 1, art. 138 par. 1, art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt 3, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Inga Gołowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Karcz (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 23 maja 2024 r. nr SKO.EA/418/53/2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ze skargi dotyczącej zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności skargę oddala.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 maja 2024 nr SKO.EA/418/53/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: organ odwoławczy, Kolegium, SKO) utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Krakowa (dalej: organ pierwszej instancji, Prezydent) z dnia 1 marca 2024 r. nr EW-01.3160.2.3.2024.MP odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie skargi M.B. (dalej jako: zobowiązany, skarżący) dotyczącej zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] nr EW-03.3160.51115.2023.JK z dnia 10 stycznia 2024 r. z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym
W dniu 5 lutego 2024 r. zobowiązany złożył w Urzędzie Miasta Krakowa pismo zatytułowane "Skarga", dotyczące "EW-03.3160.51115.2023.JK zawiadomienia o wstrzymaniu podjęciu zajęcia lub wyrażenia zgody na wypłaty z rachunku bankowego z dnia 10 stycznia 2024 r." którym organ pierwszej instancji zawiadomił Bank [...] o wstrzymaniu realizacji zajęcia z rachunku bankowego dokonanego na podstawie zawiadomienia nr EW 03.3160.51115.2023.JK z dnia 5 grudnia 2023 r.
W treści złożonego pisma zobowiązany wskazał, że składa skargę na czynność egzekucyjną w administracji, która jego zdaniem jest prowadzona niezgodnie ze stanem prawnym toczących się postępowań a w toczącym postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie usunięto z obiegu prawnego wszystkich niezgodności z prawem które naruszają praworządność wobec skarżącego.
Postanowieniem z dnia 1 marca 2024 r. organ pierwszej instancji działając na podstawie art. 61a §1 i art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.Dz.U.2023.775 ze zm.) dalej "k.p.a." oraz art. 18 w związku z art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.Dz.U.2023.2505 ze zm.) dalej "u.p.e.a." odmówił wszczęcia postępowania w sprawie tej skargi.
W uzasadnieniu zwrócono uwagę na samoistność skargi na czynności egzekucyjne, o której jest mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. wskazując, że podstawą takiej skargi może być dokonanie czynności z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Podkreślono, że nie są czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, tj. zajęcie zabezpieczające, doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, postanowienie w sprawie zawieszenia lub umorzenia postępowania egzekucyjnego, wyłączenie rzeczy bądź praw majątkowych spod egzekucji, pobór opłaty komorniczej, czy też zaliczenie nadpłaty podatku na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych W tym kontekście organ wskazał, że zawiadomienie o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności (które w rozpoznawanej sprawie było związane z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego) nie stanowi czynności egzekucyjnej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., ponieważ nie jest działaniem zmierzającym do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Środek egzekucyjny został już zastosowany (dokonano zajęcia rachunku bankowego) i jest on realizowany przez dłużnika zajętej wierzytelności (bank). Zaliczenie zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności do kategorii czynności egzekucyjnych powodowałoby, że każde działanie organu egzekucyjnego, polegające na wykonaniu jakiejś czynności materialno-technicznej o charakterze informacyjnym, podlegałoby zaskarżeniu w trybie art. 54 u.p.e.a. poprzez złożenie skargi na czynności egzekucyjne. Nie ma natomiast żadnych uzasadnionych podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżania, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego Organ pierwszej instancji uwypuklił, że właściwą czynność egzekucyjną stanowiło zajęcie rachunku bankowego, na którą to czynność przysługiwały środki zaskarżenia, natomiast zawiadomienie o wstrzymaniu realizacji zajęcia stanowi wyłącznie techniczną czynność o charakterze informacyjnym, która nie podlega zaskarżeniu w trybie skargi na czynność egzekucyjną.
Wobec powyższego w ocenie organu pismo złożone przez zobowiązanego nie mogło inicjować postępowania, a zatem należało zastosować przepis art. 61a k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i odmówić wszczęcia postępowania w sprawie "skargi" " na zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.
*
Zobowiązany nie zgodził się z tym postanowieniem wnosząc zażalenie. W zażaleniu sformułował ogólny zarzut niezgodności orzeczenia ze stanem prawnym i wytycznymi wymiaru sprawiedliwości. Dodatkowo wskazał na dalsze bezczynne i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie "wycofania tych wszystkich niezgodności z prawem.
*
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie uwzględniło zażalenia i opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 23 maja 2024 r. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
Uzasadniając to postanowienie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że zawiadomienie o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie stanowi czynności egzekucyjnej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. i nie jest to działanie zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Kolegium wskazało, że wniesiona przez zobowiązanego "skarga" dotyczy czynności o charakterze technicznym, której nie można zaliczyć ani do czynności o charakterze wykonawczym, ani do aktu, który ma na celu zastosowanie lub zrealizowanie danego środka egzekucyjnego. W sytuacji zaś braku czynności podlegającej zaskarżeniu - uzasadniona jest zdaniem organu odwoławczego odmowa wszczęcia postępowania w sprawie w oparciu o regulację art. 61a k.p.a. Mając to na uwadze Kolegium wskazało, że złożone przez zobowiązanego w dniu 5 lutego 2024 r. pismo nie mogło inicjować postępowania wobec czego należało zastosować przepis art. 61a k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i odmówić wszczęcia postępowania w sprawie skargi dotyczącej zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. W konsekwencji Kolegium uznało, że zaskarżone postanowienie Prezydenta odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie tej skargi było prawidłowe a w związku z tym należało je utrzymać w mocy.
*
Nie zgadzając się z tym postanowieniem organu odwoławczego zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
W skardze wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz o nadanie dalszego biegu sprawie i "wiążącym sprawom toczących się w trybie postępowania cywilnego". W uzasadnieniu podniósł, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, a organ odwoławczy nie zweryfikował materiału dowodowego spraw toczących się w trybie postępowania cywilnego.
*
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaskarżonego postanowienia przedstawione szczegółowo w jego uzasadnieniu.
*
W dniu 22 stycznia 2025 r. wpłynęło do tutejszego sądu pismo procesowe pełnomocnika z urzędu skarżącego ze stanowiskiem o braku podstaw do wniesienia skargi.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego czynność zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie jest czynnością egzekucyjną, bo zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa oraz doktryny jest to czynność informacyjna i nie stanowi czynności egzekucyjnej w rozumieniu u.p.e.a. na którą służy skarga z art. 54 tej ustawy. Pełnomocnik skarżącego wskazał, że informacyjny charakter tego zawiadomienia, jak również brak odrębnego trybu postępowania uregulowanego w ustawie egzekucyjnej wskazuje, że nie można zaliczać go do czynności o charakterze wykonawczym, ani też uznawać za działanie organu egzekucyjnego zmierzające do zrealizowania środka egzekucyjnego, jakim jest egzekucja z wierzytelności pieniężnej. Owo zawiadomienie było w rozpatrywanej sprawie czynnością informacyjną o charakterze materialno-technicznym i nie wiązało się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego. Natomiast właściwą czynnością egzekucyjną było zajęcie wierzytelności pieniężnej. Pełnomocnik skrzącego nadmienił równocześnie, że wydając postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, bo instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym a nie merytorycznym oraz że organ egzekucyjny nie miał podstaw do merytorycznego rozpoznania skargi wniesionej przez zobowiązanego, gdyż zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie można zakwalifikować jako zastosowania nowego środka egzekucyjnego, podlegającego zaskarżeniu w trybie art. 54 §1 u.p.e.a. W konsekwencji przez skarżenie zawiadomienia o charakterze informacyjnym, skarżący w trybie art. 54 u.p.e.a. nie mógł kwestionować zasadności postępowania egzekucyjnego, czy też istnienia obowiązku podlegającego egzekucji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2024.935 – dalej "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W sprawie niniejszej, zaistniały warunki do jej rozpoznania w trybie uproszczonym przy czym sąd poruszając się w wyżej zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia skargi.
W świetle treści art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną. Czynności egzekucyjne o których mowa w tym przepisie stanowią szczególną formę działania administracji. Ich celem nie jest utworzenie czy zmiana stosunku prawnego, ale wykonanie aktu administracyjnego, tzn. doprowadzenie do takiego stanu faktycznego, który na podstawie aktu administracyjnego powinien był zaistnieć. Ustawodawca w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniował czynności egzekucyjne w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym i stwierdził, że są to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Według tej definicji o uznaniu czynności za egzekucyjną decyduje zarówno element podmiotowy, jak i przedmiotowy. Jeśli chodzi o element podmiotowy, to uprawnionymi do dokonywania czynności egzekucyjnych są organy o określnym statusie, a mianowicie organy będące zgodnie z ustawą "egzekucyjnymi" (art. 19, 20 u.p.e.a.). Natomiast, gdy chodzi o właściwości przedmiotowe, to spośród różnych czynności procesowych podejmowanych przez organy egzekucyjne (czynności urzędowych) do kategorii czynności egzekucyjnych zaliczają się tylko te, które wiążą się ze stosowaniem środków egzekucyjnych, czyli podejmowaniem działań w ustalonej przez ustawodawcę konwencji (co do czasu, miejsca, techniki), mających doprowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.) lub niepieniężnym (art. 1a pkt 12 lit. b u.p.e.a.). To ujęcie koresponduje z prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, że czynnością egzekucyjną jest działanie organu związane z możliwością zastosowania przymusu. Nie są natomiast czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W świetle orzecznictwa nie są czynnościami egzekucyjnymi zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia, aktualizacje tytułów wykonawczych, (wyroki NSA: z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. II FSK 821/08, z dnia 11 maja 2011 r., sygn. II FSK 2135/09 z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. II FSK 1784/10 opublik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zawiadomienie o wznowieniu zajęcia wynagrodzenia za pracę (wyrok NSA z 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1758/13).
W kontrolowanej sprawie organ egzekucyjny podjął działanie, które nie zmierzało ani do zastosowania ani do zrealizowania środka egzekucyjnego lecz jedynie informowało o wstrzymaniu realizacji dokonanego już wcześniej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego z uwagi na zawieszenie postępowania egzekucyjnego (vide: karta 5 akt admin.). W istocie rzeczy była to więc tylko pomocnicza czynność techniczna a nie czynności egzekucyjna w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. na którą przysługuje skarga o której mowa w art. 54 §1 u.p.e.a. W tej sytuacji organ I instancji zasadnie przyjął, że skoro zobowiązany wniósł skargę w tym trybie na czynność, której nie można zaliczyć ani do czynności o charakterze wykonawczym ani do aktu, który ma na celu zastosowanie lub zrealizowanie środka egzekucyjnego to należy odmówić wszczęcia postępowania zgodnie z art. 61a k.p.c. stosownym odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym przez art. 18 u.p.e.a. Przypomnieć bowiem należy, że w myśl art. 61a §1 k.p.a. wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest obligatoryjne gdy po 1) żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną a po 2) w sytuacji gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W sprawie niniejszej żądanie wszczęcia postępowania zostało co prawda wniesione przez osobę będącą stroną lecz zgodzić należy się z poglądem, iż nie ma żadnych uzasadnionych podstaw do tego aby składaną w trybie art. 54 ust. 1 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1758/13 i powołany w jego uzasadnieniu wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2488/12). To powoduje, że zaistniała uzasadniona przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania i obowiązkiem organu było odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Tym bardziej, że oczywistość i dostrzegalność tej przyczyny zachodziła już na "pierwszy rzut oka" a jej ustalenie i wskazanie (podanie) nie wymagało prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Nadmienić przy tym wypada, że przesłanki o których mowa w art. 61a §1 k.p.c. mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie (wyr. NSA z 8 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2691/16, Legalis).
Wobec faktu, że organ odwoławczy, wydając postanowienie o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji ustosunkował się w uzasadnieniu tego postanowienia do całości rozstrzygnięcia przyjętego w postanowieniu organu I instancji oraz do zażalenia w którym Skarżący sformułował ogólny zarzut niezgodności orzeczenia ze stanem prawnym sytuacja taka powoduje, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie naruszyło art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. Innymi słowy zaskarżone postanowienie pokrywa się z rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu organu I instancji a treść jego uzasadnienia świadczy o tym, że wydanie kwestionowanego rozstrzygnięcia poprzedziło wyjaśnienie istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia Ocena Kolegium nie nosi przy tym cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w postanowieniu zawarto podstawowe jego elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu i wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.
Mając to wszystko na uwadze sąd stwierdził, że skarga nie posiada usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Na koniec i tylko ubocznie wskazać należy, iż okoliczność że skarżący złożył wniosek o doręczenie powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem przed doręczeniem jego sentencji nie uzasadniała odmowy sporządzenia uzasadnienia tego wyroku.
Wyrok w sprawie niniejszej zapadł na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2025 r. natomiast skarżący złożył pismo zawierające wniosek o sporządzenie uzasadnienia w dniu 30 stycznia 2025 r. A zatem wniosek skarżącego został sporządzony i złożony wprawdzie przed doręczeniem odpisu sentencji wyroku ale już po wydaniu wyroku.
Wskazując na powyższe uwypuklić należy dwie kwestie. Po pierwsze, doktryna i orzecznictwo przyjmuje, że gdy strona zgłosi wniosek o sporządzenie uzasadnienia przed dniem ogłoszenia wyroku, to sąd powinien odmówić sporządzenia tego uzasadnienia, jednakże, jeżeli sąd nie uczyni tego do czasu ogłoszenia orzeczenia, to złożony przez stronę wniosek przestaje być przedwczesny i należy nadać mu bieg, w szczególności wzywając stronę do uiszczenia opłaty kancelaryjnej (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2010, s. 333; postanowienia NSA z dnia: 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 231/13; 16 lutego 2011 r., sygn. akt I OZ 106/11; 7 listopada 2007 r., sygn. akt I OZ 803/07). Po drugie, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano też niejednokrotnie, że przyjęcie nieskuteczności wniosku złożonego przedwcześnie, ale dopuszczalnego co do zasady, byłoby nadmiernym rygoryzmem proceduralnym (por.: postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II OZ 594/17; postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II OZ 679/17; postanowienie NSA z dnia 1 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 120/12; postanowienie NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II OZ 988/07, postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2017 r. sygn. akt II OZ 1577/17, postanowienie NSA z dnia 7 czerwca 2024 r. sygn. akt III FZ 248/24).
W świetle powyższego uznanie więc wniosku skarżącego za przedwcześnie złożony i związana z tym odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku byłaby zdaniem sądu nadmiernym formalizmem.