I GSK 1272/23

I GSK 1272/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Kowalska
Michał Kowalski /sprawozdawca/
Tomasz Smoleń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 162/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-04-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 § 1, art. 34
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2070
art. 13
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t. j)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 162/23 w sprawie ze skargi M. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 24 listopada 2022 r. nr 2401-IEE.711.1073.2022.2.MSN w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 162/23 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę M. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 24 listopada 2022 r. nr 2401-IEE.711.1073.2022.2.MSN UNP: 2401-22-255963 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Organ I instancji prowadził wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości składkowe za okres: 1-12.1999 r., 4-9.2008 r. oraz 12.2009 r. Tytuły te zostały doręczone stronie w latach 2008-2010. Postanowieniem z dnia 6 września 2022 r., organ I instancji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr W1-3213/2011 (Rb-20460/2010). Natomiast zawieszone postępowanie egzekucyjne, co do pozostałych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny podjął postanowieniami z 6 września 2022 r.
Strona w dniu 21 września 2022 r. wniosła zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 w zw. z art. 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r., o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 – dalej również jako u.p.e.a.).
Postanowieniem z dnia 4 października 2022 r. NUS, działając na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej jako kpa) odmówił wszczęcia postępowania uznając, że zarzuty zostały zgłoszone po terminie. Strona nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem złożyła zażalenie.
W wyniku jego rozpatrzenia DIAS wydał postanowienie z dnia 24 listopada 2022 r., którym utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Częstochowie z dnia 4 października 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów skarżącej, na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Częstochowie jako wniesionych po terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że do postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej, a w konsekwencji do terminu do wniesienia zarzutów zastosowanie znajdą przepisy u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r.
Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro doręczenie tytułów wykonawczych następowało w latach 2008 – 2010 to od daty ich doręczenia biegł termin do wniesienia zarzutów. Późniejsze zawieszenie i podjęcie postępowania egzekucyjnego oraz nowelizacja u.p.e.a. nie wpływa na termin do wniesienia zarzutów, ani też nie otwiera tego terminu na nowo. Podobnie jak egzekucja z rachunku bankowego zainicjowana po podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Przez odesłanie wynikające z art. 18 u.p.e.a. terminowość wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym powinna zostać oceniona przez pryzmat art. 61a kpa. Uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów, wynikającemu z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. stanowi okoliczność uniemożliwiającą wszczęcie postępowania w przedmiocie zarzutów skarżącej.
W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego zmianę zaskarżonego wyroku poprzez jego uchylenie oraz poprzedzającej jej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach i nakazanie organowi pierwszej instancji wszczęcie postępowania w sprawie zarzutów wniesionych przez skarżącą w postępowaniu egzekucyjnym o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:
• przepisów art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. ) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie wobec uznania, że Skarżącej nie przysługuje prawo do wniesienia zarzutów w sprawie toczącej się egzekucji administracyjnej,
• przepisu art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. 2019 r., poz. 2070 ) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie wobec uznania, że do niniejszego postępowania stosuje się przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 30 lipca 2020 roku,
• przepisu art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r., poz. 2070 ) poprzez brak jego zastosowania w sprawie, w sytuacji gdy po podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego dokonano czynności egzekucyjnych polegających na wszczęciu egzekucji z rachunku bankowego Skarżącej poprzez jego zajęcie oraz poprzez zajęcie przysługującego Skarżącej świadczenia emerytalno-rentowego.
2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 134 ust. 1 p.p.s.a. wobec braku uchylenia zaskarżonej decyzji w całości wskutek podniesionego zarzutu skarżącej dotyczącego błędnego zdekodowania przepisów intertemporalnych wprowadzających nowelizację przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. Innymi słowy, w skardze kasacyjnej należy wskazać przepisy, które zdaniem jej autora zostały naruszone oraz uzasadnić na czym konkretnie to naruszenie polegało, a także co istotne wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny.
Wskazać należy, że obowiązujące do dnia 29 lipca 2020 r. przepisy u.p.e.a. w zakresie dotyczącym m.in. zachowania terminu do wniesienia zarzutów stanowiły o konieczności dotrzymania przez zobowiązanego 7-dniowego terminu liczonego od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Ustalenie zaś, że zarzuty zostały złożone po terminie do dokonania tej czynności nie jest zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Gdy organ stwierdzi, że zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do ich merytorycznego rozpoznania i ma obowiązek odmówić ich oceny.
W przepisie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. ustawodawca, w ramach wymogów jakie zawierać powinien tytuł wykonawczy, określił pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni, prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany ma ustawowo zakreślony termin 7 dni na zgłoszenie do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, który liczony jest od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Termin ten ma charakter terminu zawitego bowiem od jego dochowania zależy powstanie uprawnienia do wniesienia zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd, że wniesienie zarzutów po terminie, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi bowiem, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zwrot nie może być wszczęte należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania administracyjnego stoi na przeszkodzie przepis prawa (przepisy prawa), którego interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Wniesienie zarzutów po terminie jest natomiast okolicznością obiektywną i w razie stwierdzenia tego stanu organ nie ma możliwości ich merytorycznego rozpoznania.
Gdy organ stwierdzi, że zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu nie może przystąpić do ich merytorycznego rozpoznania i ma obowiązek odmówić ich oceny. W sprawie bezsporne jest, że odpisy tytułów wykonawczych został stronie skutecznie doręczone w latach 2008-2010 zaś zarzuty skarżąca złożyła dopiero we wrześniu 2022 r. Nie budzi zatem wątpliwości, że nie został dochowany 7-dniowy termin, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Z uwagi na przepis art. 13 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 – zwanej dalej ustawą zmieniającą u.p.e.a.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe. Zarzut o nieprawidłowym zastosowaniu przepisów intertemporalnych jest niezasadny. Zarzuty na postępowanie egzekucyjne w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej wnosi bowiem się w terminie 7 dni od doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jedynie zarzuty prawidłowo zgłoszone, a więc zgłoszone w terminie i znajdujące oparcie w jednej z wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. przyczyn, podlegają rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a.
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 134 ust. 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 ust. 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten można naruszyć wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (por.: wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., I GSK 1151/11, wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r., I OSK 1234/12, wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10, tamże), a także wtedy gdy sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II OSK 1580/11, tamże). Żadna z powyższych okoliczności nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Sąd I instancji orzekając w sprawie nie przekroczył jej materialnoprawnych granic. Sąd ten rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).