I SA/KR 624/23

I SA/Kr 624/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-09-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Michał Niedźwiedź
Paweł Dąbek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 59 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek Sędziowie: WSA Grzegorz Klimek WSA Michał Niedźwiedź po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2023 r. sprawy ze skargi A.D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 26 maja 2023 r. znak: 1201-IEE.7113.2.69.2023.3.EP w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające go postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 6 marca 2023 r. nr 180400.71.4223.2023.RED.MStr.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 26 maja 2023 r. nr 1201-IEE.7113.2.69.2023.3.EP Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor IAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie (dalej: Dyrektor O/ZUS) z 6 marca 2023 r. nr 180400.71.4223.2023.RED.MStr odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie A. D. (dalej: Skarżący).
Rozstrzygnięcia te zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dyrektor O/ZUS jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 29 sierpnia 2018 r. o następujących numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], wystawionych na należności składkowe ZUS w kwocie należności głównej 1.709,50 zł. Skarżący pismem z 8 lutego 2023 r. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, argumentując, że "należności wykazane w tytułach wykonawczych są przedmiotem postępowania odwoławczego przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie".
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor O/ZUS postanowieniem z 6 marca 2023 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego Dyrektor IAS po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego, postanowieniem z 26 maja 2023 r., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że argumenty przedstawione przez Skarżącego opierają się na kwestionowaniu prawomocności doręczonej decyzji ZUS określającej należności Skarżącego, a co za tym idzie, że egzekwowany obowiązek nie istnieje i nie jest wymagalny. Nieistnienie obowiązku co do zasady stanowi zarzut z art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm. - dalej: u.p.e.a.) i tylko w tym trybie zarzuty te powinny być badane. Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i nie jest on uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z art. 29 § 1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny nie bada ani merytorycznej zasadności decyzji określającej obowiązek, ani też wymagalności określonego w niej zobowiązania. Przepis ten normuje czynności organu egzekucyjnego mające charakter sprawdzający, podejmowane z urzędu przed przystąpieniem do egzekucji, przepis ten nie jest również stosowany po przystąpieniu do egzekucji. Organ egzekucyjny nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia przesłanek do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Oceniając zasadność odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego Dyrektor IAS wskazał, że Dyrektor O/ZUS w dniu 25 maja 2018 r. wydał decyzję określającą należności Skarżącego z tytułu składek ZUS, decyzja ta została doręczona w trybie zastępczym i z dniem 23 lipca 2018 r. stała się prawomocna i ostateczna. Tytuły wykonawcze na podstawie tej decyzji zostały wystawione 29 sierpnia 2018 r. Od ww. decyzji Skarżący pismem z 17 września 2018 r. wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w Krakowie, który wyrokiem z 31 maja 2021 r. sygn. akt [...] odwołanie oddalił. Natomiast Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację Skarżącego, postanowieniem z 28 lutego 2022 r., sygn. akt [...] zawiesił sprawę do czasu zakończenia sprawy w Sądzie Okręgowym w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] o ustalenie właściwego ustawodawstwa.
Biorąc pod uwagę te ustalenia i okoliczności na jakie powoływał się Skarżący, Dyrektor IAS stwierdził, że nie zachodzi przesłanka umorzenia wymieniona w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., ponieważ wskazane tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie prawomocnej i ostatecznej decyzji.
Skarżący w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm. – dalej: u.s.u.s.) w zw. z art. 130 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej: k.p.a.) w zw. z art. 363 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm. – dalej: k.p.c.), poprzez przyjęcie, iż decyzja określająca wysokość zobowiązania i stanowiąca podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, jest prawomocna, ostateczna i wymagalna mimo złożenia od niej odwołania przez Skarżącego i procedowania go w toku instancji sądowych, przed prawomocnym rozstrzygnięciem odwołania, jednie dlatego iż została opatrzona pieczęcią urzędową.
Skarżący nie zgodził się, że decyzja z 25 maja 2018 r. stała się prawomocna i ostateczna 23 lipca 2018 r. Wskazał, że została ona zaskarżona do Sądu Okręgowego w Krakowie, gdzie toczyło się postępowanie, a następnie przed Sądem Apelacyjny w Krakowie, gdzie nadal toczy się postępowanie. Postępowanie to nie zostało prawomocnie ukończone i w chwili obecnej jest zawieszone. W aktach sprawy brak jest prawomocnego wyroku oddalającego lub odrzucającego odwołanie od decyzji określającej wysokość należności, o czym ZUS – jako strona postępowania – wie. Wobec powyższego, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora O/ZUS.
Odpowiadając na skargę, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 – dalej: p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Jak wynika bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070), do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Żądanie Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego oparte zostało o przesłankę wskazaną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Z przepisu tego wynikało, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W ocenie Skarżącego, skoro jego odwołanie od decyzji na podstawie której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, nie zostało prawomocnie rozpoznane przez sądy powszechne, obowiązek nie jest wymagalny. W zaskarżonym postanowieniu, jak również postanowieniu go poprzedzającym, nie zostało zakwestionowane, że obecnie przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie rozpatrywana jest sprawa, zapoczątkowana wniesieniem przez Skarżącego odwołania od decyzji na podstawie której wystawione zostały tytuły wykonawcze, podlegające egzekucji w postępowaniu egzekucyjnym o umorzenie którego wnosił Skarżący.
Wymagalność dochodzonego wobec Skarżącego obowiązku jest ściśle związana z zaskarżoną przez niego do sądu powszechnego decyzją. Wprawdzie rację ma Dyrektor wskazując, że Skarżący złożył odwołanie po terminie o którym mowa w art. 4779 § 1 k.p.c., pomija jednak, że odwołanie to nie zostało przez sąd odrzucone, zaś ZUS wdał się w spór o czym świadczy odpowiedź na odwołanie z 16 października 2018 r. (k: 34 akt administracyjnych). Możliwość rozpoznania odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, wynika z art. 4779 § 3 k.p.c., który stanowi, że sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Tym samym, w przypadku wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia, w sytuacji stwierdzenia przez sąd, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, sąd ten nadaje sprawie dalszy bieg, zaś jeżeli jedna z tych przesłanek nie zachodzi, winien wydać postanowienie o odrzuceniu odwołania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 lutego 2021 r., sygn. akt III AUa 67/19 – LEX nr 3477884). Sąd ma zatem dyskrecjonalną możliwość potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 maja 2021 r., sygn. akt I USK 182/21 – LEX nr 3270068).
W rozpatrywanej sprawie odwołanie Skarżącego nie zostało odrzucone, lecz merytorycznie rozpoznane. Oznacza to, że należy je potraktować jako wniesione w terminie. Prowadzi to do bezpośrednich skutków w zakresie wykonania decyzji w oparciu o którą wszczęto postępowanie egzekucyjne. Jak wynika z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Ponieważ w przepisach u.s.u.s. brak jest regulacji odnoszących się do wykonalności decyzji, stosować w tym względzie należy regulację przewidzianą w przepisach k.p.a. Kwestia ta uregulowana została w art. 130 § 2 k.p.a., który stanowi, że wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji. W konsekwencji za usprawiedliwione uznać należy twierdzenia Skarżącego, że dochodzony w postępowaniu egzekucyjnym obowiązek, który bezpośrednio wynika z zaskarżonej do sądu powszechnego decyzji, nie podlega wykonaniu. Nie sposób bowiem przyjąć, że wykonalny jest obowiązek wynikający z niewykonalnej decyzji. Merytoryczne rozpatrywanie odwołania Skarżącego, przeczy również stanowisku Dyrektora IAS, że decyzja stanowiąca podstawę wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest prawomocna. Gdyby tak w istocie było, nie mogłoby toczyć się postępowania przed sądem powszechnym.
Zgodzić należy się ze stanowiskiem Dyrektora IAS wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. w czasie trwającego postępowania egzekucyjnego powoduje konieczność umorzenia takiego postępowania. Nie można jednak podzielić jego zapatrywania, że organ egzekucyjny nie ma możliwości badania wymagalności obowiązku objętego egzekucją w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Obowiązek taki został bowiem wyraźnie przewidziany w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zaznaczyć jednocześnie należy, że badanie wymagalności obowiązku nie oznacza, iż organ egzekucyjny bada merytoryczną zasadność decyzji z której wynika egzekwowany obowiązek. W rozpatrywanej sprawie miał on jedynie obowiązek ustalić, czy decyzja stanowiąca podstawę prowadzenia egzekucji administracyjnej jest wykonalna, gdyż tylko w razie ustalenia, że tak faktycznie jest, uzasadnione byłoby stwierdzenie, że wykonalny jest obowiązek podlegający egzekucji. W przeciwnym razie uznać należało, że spełniona jest przesłanka wskazana w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czyli że obowiązek nie jest wymagalny. Na tym etapie organ egzekucyjny jest zobowiązany do badania przesłanek wskazanych w powyższym przepisie i nie może uchylić się od tego obowiązku z powołaniem się na dyspozycję wynikającą z art. 29 § 1 u.p.e.a., który nie zezwala organowi egzekucyjnemu na badanie wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Ten ostatni przepis znajduje zastosowanie na pierwszym etapie postępowania egzekucyjnego, w którym organ egzekucyjny bada dopuszczalność egzekucji. Wprawdzie zasada w nim wyrażona powinna być respektowana na etapie całego postępowania, lecz nie zmienia to faktu, że po wszczęciu postępowania egzekucyjnego z mocy wyraźnego brzmienia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny jest zobowiązany do zbadania, czy obowiązek podlegający egzekucji jest wymagalny.
Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz na podstawie art. 153 p.p.s.a poprzedzające go postanowienie Dyrektora O/ZUS, gdyż dotknięte jest ono tożsamymi uchybieniami. W ponownie prowadzonym postępowaniu, Dyrektor O/ZUS weźmie pod uwagę interpretację omówionych w niniejszym uzasadnieniu regulacji prawnych i na tej podstawie wyda ponowne postanowienie.