I SA/Kr 610/25

I SA/Kr 610/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-11-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jarosław Wiśniewski /sprawozdawca/
Paweł Dąbek
Piotr Głowacki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2070
art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t. j)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 27i par. 3 oraz art. 37c par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
|Sygn. akt I SA/Kr 610/25 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2025 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w dniu 28 listopada 2025 r., sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. w K., przy uczestnictwie: 1. L. Sp. z o.o. w K., 2. Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., 3. Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z., 4., Prezydenta Miasta K.,, na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, z dnia 15 lipca 2025 r. nr 1201-IEE.7113.1.81.2025.2.ID, w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji i umorzenia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości, nieruchomości,, , uchyla zaskarżone postanowienie,, zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz strony skarżącej kwotę 597,00 zł. (pięćset dziewięćdziesiąt, siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów postepowania.,
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 15 lipca 2025r., nr 1201-IEE.7113.1.81.2025.2.ID uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Krowodrza z dnia 14 maja 2025 r., nr 1208- SEE.7112.23.2023.69 uznające zarzut C. Sp. z o.o. w K. (dalej jako: "Spółka", "strona skarżąca") do opisu i oszacowania wartości nieruchomości za bezzasadny i umarzył postępowanie w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Krowodrza, jako organ egzekucyjny, prowadzi przeciwko zobowiązanej L. sp. z o.o. egzekucję z nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Podstawą prowadzonej egzekucji jest dalszy tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 2 września 2016 r. wystawiony przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Katowicach - jako wierzyciela. Zajęcie ww. nieruchomości nastąpiło zawiadomieniem nr (...) z dnia 7 czerwca 2017 r. Zawiadomieniem tym organ egzekucyjny wezwał zobowiązaną do zapłaty zaległości podatkowych za okres od kwietnia do czerwca 2016 r. w kwocie 1.000.071,00 zł należności głównej, do której należy doliczyć odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne. Zajęcie nieruchomości doręczono zobowiązanej w dniu 13 czerwca 2017 r. Zobowiązana nie zapłaciła jednak kwoty wskazanej w zawiadomieniu. Aktem notarialnym z dnia 8 lipca 2019 r. zbyła za to zajętą nieruchomość na rzecz C. sp. z o.o. Również ten podmiot, aktem notarialnym z dnia 13 kwietnia 2022 r. (Rep. [...] nr [...]) sprzedał nieruchomość. Jej nabywcą stała się P. sp. z o.o. (aktualnie występująca pod nazwą C. sp. z o.o.). Ostatecznie obecnym właścicielem nieruchomości widniejącym w ww. księdze wieczystej jest C. sp. z o.o.
W toku prowadzonej egzekucji, organ egzekucyjny przystąpił do czynności opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości. Wycenę nieruchomości zlecił rzeczoznawcy majątkowemu M. S. Pismami z dnia 16 grudnia 2024 r. zawiadomił o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości m.in. obecnego właściciela nieruchomości. Termin rozpoczęcia opisu i oszacowania wyznaczono na dzień 28 stycznia 2025 r. a zakończenia na dzień 28 lutego 2025 r. Rzeczoznawca majątkowy sporządził operat szacunkowy z dnia 12 lutego 2025 r. z wyceny ww. nieruchomości. Protokół opisu i oszacowania organ egzekucyjny sporządził zaś w dniu 28 lutego 2025 r.
Pismem z dnia 13 marca 2025 r. C. sp. z o.o. złożyła zarzuty do sporządzonego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Podniosła, że operat
ten został sporządzony w sposób nieprawidłowy, tj. zaniżający wartość nieruchomości.
Organ egzekucyjny, po uzyskaniu stanowiska rzeczoznawcy majątkowego, postanowieniem z dnia 14 maja 2025 r., nr 1208-SEE.7112.23.2023.69 uznał zarzuty zgłoszone do opisu i oszacowania wartości nieruchomości za bezzasadne. Postanowienie doręczono skarżącej w dniu 20 maja 2025 r. Postanowienie to doręczono również zobowiązanej, wierzycielowi egzekwującemu i wierzycielom hipotecznym.
Spółka, działająca poprzez pełnomocnika, pismem z dnia 26 maja 2025 r. złożyła do DIAS w Krakowie, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zażalenie na to postanowienie. Zażalenie złożono w terminie. W zażaleniu skarżąca podtrzymała swoje zarzuty do sporządzonego opisu i oszacowania. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi I instancji do dalszego prowadzenia. Do zażalenia dołączyła pełnomocnictwo wraz z uiszczoną opłatą.
Po przeprowadzeniu postępowania zażaleniowego, organ II instancji wydał postanowienie z dnia 15 lipca 2025r., o którym mowa na wstępie. W uzasadnieniu powołano się m.in. na treść art. 110u § 1, art. 110b, art. 1a pkt 20 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., zw. dalej: "u.p.e.a."). Następnie organ II instancji wskazał, że w aktach sprawy znajduje się dalszy tytuł wykonawczy nr 2416-SW.522.4445.2016 z dnia 2 września 2016 r. wystawiony na L. sp. z o.o. W rubryce A.2 tytułu wykonawczego dotyczącej rodzaju odpowiedzialności zobowiązanego, zaznaczono - "podmiot, u którego powstał obowiązek". Zaległością tą jest niezapłacony przez ww. Spółkę podatek od towarów i usług za okres od kwietnia do czerwca 2016 r. W świetle definicji zobowiązanego, wynikającej z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., w omawianej sprawie podmiotem, który nie wykonał w terminie obowiązku określonego w ww. tytule wykonawczym jest zatem L. sp. z o.o. Z analizy treści księgi wieczystej nieruchomości, z której prowadzona jest egzekucja, wynika natomiast, że C. sp. z o.o. (poprzednio P. sp. z o.o.) nabyła tę nieruchomość już po jej zajęciu. W księdze wieczystej została ujawniona, jako właścicielka w dniu 17 maja 2022 r. Podstawą wpisu jest zaś umowa sprzedaży rep. [...] nr [...] z dnia 13 kwietnia 2022 r. Obecna nazwa spółki została ujawniona w księdze wieczystej w dniu 24 kwietnia 2025 r. Nabywcy nieruchomości nie nadaje uprawnień zobowiązanego także art. 110f § 1 u.p.e.a., który to znajduje zastosowanie w tej sprawie pomimo, że został uchylony. O jego obowiązywaniu stanowi art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070). Zgodnie z tym przepisem, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie znowelizowanej ustawy, tj. przed dniem 30 lipca 2020 r. i niezakończonych przed tą datą, stosuje się przepisy dotychczasowe. Dalszy tytuł wykonawczy na podstawie, którego zajęto ww. nieruchomość wystawiono dnia 2 września 2016 r. Sporządzono go zaś do uprzednio wystawionego i doręczonego zobowiązanej pierwotnego tytułu wykonawczego. W omawianej sprawie zastosowanie znajduje zatem art. 110f § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Przepis ten stanowi zaś, że rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu, nie ma wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne. Czynności egzekucyjne są zatem ważne również w stosunku do nabywcy nieruchomości. Przepis ten skutkuje przyjęciem, że dla potrzeb egzekucji, właścicielem nieruchomości zbytej po jej zajęciu, jest w dalszym ciągu zobowiązany i egzekucję prowadzi się, jakby w ogóle nie nastąpiło jej zbycie. Art. 110f § 1 u.p.e.a. stanowi również, że nabywca może uczestniczyć w takim postępowaniu egzekucyjnym w charakterze zobowiązanego. Uprawnienie to należy jednak rozumieć jako obowiązek znoszenia czynności skierowanych do nieruchomości. Nie przysługują mu natomiast środki zaskarżenia przewidziane dla zobowiązanego. Nie jest bowiem zobowiązanym w świetle art. 110b pkt 1 u.p.e.a. Skarżący, swoje uprawnienie do złożenia zarzutów, wywiódł z art. 27i § 3 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że w egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową podmiot, o którym mowa w § 1 uczestniczy na prawach zobowiązanego. Podmiotem, o którym mowa w art. 27i § 1 u.p.e.a. jest zaś ten, kto stał się właścicielem obciążonej nieruchomości i na którego wystawiono kolejny tytuł wykonawczy, tj. tytuł na niebędącego zobowiązanym właściciela przedmiotu hipoteki. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że przepis ten nie znajduje zastosowania w tym postępowaniu egzekucyjnym. Wszedł bowiem w życie dopiero z dniem 30 lipca 2020 r., tj. po wszczęciu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko zobowiązanej. Poza tym przepis ten normuje sytuację, która nie występuje w tej sprawie. Nadto również stanowi o uczestnictwie właściciela przedmiotu hipoteki jedynie na prawach zobowiązanego, nie czyni go zaś samym zobowiązanym.
Następnie organ II instancji wskazał, że kolejnym uczestnikiem postępowania egzekucyjnego z nieruchomości wymienionym w art. 110b u.p.e.a. jest wierzyciel egzekwujący. C. sp. z o.o. nie jest jednak wierzycielem egzekwującym. Egzekucja z nieruchomości prowadzona jest na wniosek wierzyciela publicznego. Uczestnikiem w postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości może być nadto osoba, której przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości - art. 110b pkt 3 u.p.e.a.. C. sp. z o.o. nie widnieje w odpisie księgi wieczystej jako podmiot, któremu przysługują takie uprawnienia lub roszczenia, również z akt sprawy nie wynika, by takie zgłaszał organowi egzekucyjnemu. Jest za to właścicielem nieruchomości.
Zdaniem organu II instancji w sprawie nie zachodzi także okoliczność z art. 110b pkt 4 u.p.e.a., tj. oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Powyższe wyjaśnienia jednoznacznie potwierdzają, że C. sp. z o.o. nie jest uczestnikiem postępowania w świetle przepisu 110b u.p.e.a. Również organ egzekucyjny w toku prowadzonej egzekucji z nieruchomości nie traktował ww. Spółki, jako uczestnika postępowania. Zawiadomienia o terminie opisu i oszacowania doręczono uczestnikom postępowania jednym pismem. Właściciela nieruchomości zawiadomiono zaś odrębnym pismem. Zaznaczyć należy, że udział tego właściciela był niezbędny z uwagi na konieczność udostępnienia nieruchomości, do czego został wezwany pismem z dnia 16 grudnia 2024 r. Uczestniczy w tym postępowaniu jednak wyłącznie formalnie. Na ograniczony zakres uprawnień nabywcy zajętej nieruchomości wskazuje również wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 8/19. Zgodnie z tym wyrokiem: "Przepis art. 110f § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma wyłącznie na celu zapobieganie negatywnym skutkom czynności podejmowanych przez zobowiązanego ze szkodą dla wierzycieli. Dlatego też skutkuje przyjęciem, że dla potrzeb egzekucji - właścicielem zbytej po zajęciu nieruchomości jest w dalszym ciągu zobowiązany i egzekucję prowadzi się, jakby w ogóle nie nastąpiło jej zbycie. Przy tym, nabywca nie staje się uczestnikiem postępowania (zobowiązanym). W postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości uczestniczy on wyłącznie formalnie, z uwagi właśnie na ochronę praw wierzycieli".
Skoro zatem, w świetle przywołanych przepisów, C. sp. z o.o. nie jest uczestnikiem postępowania, nie przysługuje jej prawo do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Wniesione przez nią takie zarzuty nie mogą zatem być rozpatrzone. Nie może bowiem zainicjować wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania. W tej sprawie organ egzekucyjny, rozpatrując zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, wniesione przez osobę niebędącą uczestnikiem postępowania, postąpił nieprawidłowo. Skoro wniesienie zarzutów do opisu i oszacowania przysługuje wyłącznie uczestnikom postępowania, to nie można było przyjąć, że takie uprawnienie służy również innemu podmiotowi, czyli jak to jest w rozpatrywanej sprawie nowemu właścicielowi nieruchomości, zbytej już po jej zajęciu. Organ egzekucyjny nie był uprawniony do merytorycznego oceniania przedstawionych zarzutów dotyczących meritum żądania.
W ocenie organu II instancji, skoro skarżący nie miał uprawnienia do złożenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości na podstawie przepisów u.p.e.a., to na gruncie przepisów k.p.a., organ egzekucyjny winien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów. Zgodnie bowiem z art. 61 a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Tak też należało postąpić w tej sprawie. Złożenie zarzutów do opisu i oszacowania przez nieuprawniony do tego podmiot, uniemożliwiał bowiem rozpatrzenie żądania.
W świetle powyższego, organ II instancji uchylił w całości postanowienie organu I instancji i umarzył postępowanie w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie strona skarżąca zaskarżyła w całości postanowienie organu II instancji, zarzucając mu naruszenie:
art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 z późn. zm.) (dalej jako "u.n." lub "ustawa nowelizacyjna") w zw. z art. 110f § 1 u.p.e.a. przez błędne zastosowanie w niniejszej sprawie art. 13 ust. 1 ustawy nowelizacyjnej i na tej podstawie zastosowanie w niniejszej sprawie art. 110f § 1 u.p.e.a., podczas gdy do sprawy zastosowanie znajdzie art. 13 ust. 4 ustawy nowelizacyjnej, zgodnie z którym w postępowaniu egzekucyjnym, wszczętym i niezakończonym przed wejściem w życie nowelizacji, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, do egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonego zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, które zostało przeniesione na inny podmiot, stosuje się przepisy w brzmieniu znowelizowanym;
art. 13 ust. 4 u.n. w zw. z art. 27i § 3 u.p.e.a. oraz art. 37c § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 110u § 1 u.p.e.a. i art. 110b p. 1 u.p.e.a. przez brak ich zastosowania i w efekcie błędne pozbawienie strony skarżącej możliwości uczestniczenia w egzekucji z nieruchomości na prawach zobowiązanego, w tym prawa wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości;
art. 27 i § 1 i 3 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że "podmiot, o którym mowa w § 1" - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu, to jedynie podmiot, wobec którego wystawiono kolejny tytuł wykonawczy w oparciu o art. 26ca § 1 p. 2, podczas gdy w rzeczywistości chodzi o podmiot, na który przeniesiono prawo własności do rzeczy obciążonej zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową zabezpieczającymi należność pieniężną i odsetki;
art. 110f § 1 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. przez jego błędną wykładnię, polegającą na oczywiście wadliwym przyjęciu, że zwrot " nabywca może uczestniczyć w postępowaniu w charakterze zobowiązanego", oznaczać ma jedynie obligatoryjne "formalne" uczestnictwo w tym postępowaniu, tj. zawiadamianie nabywcy o podejmowanych w toku egzekucji czynnościach, bez prawa podejmowania w toku tej egzekucji jakichkolwiek czynności, choćby ukierunkowanych na weryfikację prawidłowości działań organów egzekucyjnych ściśle związanych z egzekucją z przedmiotu nabycia, podczas gdy wniosek taki stoi w sprzeczności nie tylko z literalnym brzmieniem przepisów u.p.e.a., ale także z przepisami ustawy zasadniczej;
- art. 2, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP przez niedopuszczalne naruszenie prawa własności strony skarżącej w sposób wykraczający poza granice ustawowe i naruszający istotę prawa własności, a to na skutek przyjęcia przez organ, że strona skarżąca, jako dłużnik rzeczowy, miałby jedynie znosić skierowaną do jego własności egzekucję i nie przysługiwałyby mu żadne środki kontroli prawidłowości działania organów egzekucyjnych, skierowanych do jego własności, w szczególności skutkujące zbyciem jej w toku egzekucji po zaniżonej wartości;
-art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 138 § 1 p. 2 K.p.a. przez błędne ich zastosowanie i uchylenie zaskarżonego postanowienia organu I instancji oraz umorzenie postępowania przed tym organem w oparciu o błędne przyjęcie, że wniesione zarzuty do opisu i oszacowania były niedopuszczalne, tj. że strona skarżąca rzekomo nie miała uprawnienia do ich wniesienia.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że w sprawie zaszły wszystkie przesłanki do stosowania w warunkach niniejszego postępowania egzekucyjnego, w zakresie egzekucji z nieruchomości objętej KW nr [...], przepisów u.p.e.a. w brzmieniu znowelizowanym, określonym przepisami ustawy nowelizacyjnej. W efekcie błędne jest stanowisko organu w tym zakresie. Niezależnie od tego, zdaniem strony skarżącej, organ nawet stosując nieobowiązujący w stanie prawnym niniejszej sprawy art. 110f § 1 u.p.e.a. wykłada go w sposób błędny. Zastosowanie argumentacji przedstawionej przez organ nie koresponduje też z brzmieniem omawianego przepisu, skoro bowiem przepis ten stanowił w zdaniu drugim, że: "Nabywca może uczestniczyć w postępowaniu w charakterze zobowiązanego", to nie przystaje do niego teza organu o każdorazowym, przymusowym i "formalnym" traktowaniu nabywcy nieruchomości, jako pozornego uczestnika postępowania, pozbawionego jakichkolwiek uprawnień. Skoro przepis przewidywał możliwość uczestniczenia w postępowaniu, to o skorzystaniu z niej decydował sam uprawniony, w szczególności korzystając z jednego z uprawnień przysługujących w ramach konkretnej egzekucji z nabytego składnika majątkowego zobowiązanemu, w tym w szczególności z możliwości poddania opisu i oszacowania wartości nieruchomości kontroli przez organ egzekucyjny, w tym również kontroli w pełnym toku instancji. Z tej przyczyny nie ma też znaczenia przedstawiana przez organ okoliczność, że o terminie opisu i oszacowania odrębnie informowano uczestników postępowania, a odrębnie stronę skarżącą. Nawet gdyby uchylony przepis art. 110f § 1 u.p.e.a. miał zastosowanie, to zgodnie z jego treścią strona z chwilą wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania skorzystała z przyznanego jej ustawą prawa do uczestniczenia w postępowaniu, jak zobowiązana, a zatem wniesione przez nią zarzuty i tak musiały być uznane za dopuszczalne i podlegać normalnemu merytorycznemu rozpoznaniu w toku instancji.
W świetle powyższego strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonego postanowienia, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna. Istota sporu w niniejszej sprawie ogniskuje się wokół problemu czy dłużnik rzeczowy może złożyć zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości o których mowa w art. 110u § 1 u.p.e.a.
W ocenie organu, zarzuty takie dłużnikowi rzeczowemu nie przysługują albowiem na gruncie niniejszej sprawy zastosowanie powinny znaleźć przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjny w administracji w brzmieniu przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 z późn. zm.) dalej powoływana jako ustawa nowelizacyjna lub u.n. , a w tym art. 110f§ 1 u.p.e.a. , zgodnie z którym rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne. Nabywca może uczestniczyć w postępowaniu w charakterze zobowiązanego. W każdym przypadku czynności egzekucyjne są ważne w stosunku do nabywcy.
Skarżący prawo do złożenia zarzutów wywodzi z art. 37c u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji wprowadzonej ustawą z 13 września 2019r.
W tak zakreślonym sporze racje należało przyznać Skarżącej.
Zgodzić się bowiem należy ze Skarżącą , że Organ pominął art. 13 ust. 4 ustawy nowelizacyjnej zawierającą szczególną w stosunku do ust. 1 tego przepisu normę intertemporalną.
Zgodnie art. 13 ust. 1 u.n. do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Niemniej jednak w ust 4 tego przepisu " W postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, do egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonego zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, które zostało przeniesione na inny podmiot, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. I, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą Ten szczególny przepis przełamuje zasadę stosowania w otwartych postępowaniach egzekucyjnych , jeżeli spełnione są następujące warunki:
postępowanie jest prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego;
egzekucja prowadzona jest z rzeczy lub prawa obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową;
obciążona rzecz lub prawo zostały przeniesione na inny podmiot.
W niniejszej sprawie egzekucja prowadzona jest na podstawie dalszego tytułu wykonawczego z 2 września 2016 wystawionego na zobowiązanego — L. sp. z o.o. - a przedmiotem egzekucji w zakresie objętym zaskarżonym postanowieniem jest nieruchomość objęta KW nr [...], która to nieruchomość została przeniesiona na podmiot inny niż zobowiązany i obecnie stanowi własność Skarżącego. Egzekwowane w niniejszej sprawie zobowiązanie podatkowe z odsetkami zostało zabezpieczone hipoteką przymusową nr [...] na 1 687 988,01 zł wpisaną na rzecz Skarbu Państwa — Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Katowicach, ujawnioną w księdze wieczystej 26 stycznia 2018 roku, a zatem w czasie, kiedy właścicielem nieruchomości był jeszcze zobowiązany — L. sp. z o.o. Podstawą wpisu był ten sam tytuł wykonawczy nr [...] z 2 września 2016 r, który jest podstawą prowadzenia egzekucji w niniejszej sprawie.
Tym samym zaszły wszystkie przesłanki do stosowania w warunkach niniejszego postępowania egzekucyjnego, w zakresie egzekucji z nieruchomości objętej KW nr [...], przepisów u.p.e.a. w brzmieniu znowelizowanym, określonym przepisami ustawy nowelizacyjnej.
W świetle obowiązujących przepisów nie istnieją powody, aby pozbawiać dłużnika rzeczowego możliwości podniesienia zarzutu o którym mowa w art. 110u upea. złożenia takiego wniosku dłużnika rzeczowego.
Nowelizacją ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzono bowiem, od dnia 30 lipca 2020 r., art.27i normujący podstawy formalne prowadzenia egzekucji w stosunku do właściciela przedmiotu objętego hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym, znacznie przy tym rozszerzając uprawnienia tego właściciela.
Zgodnie z art. 27i § 1 upea § 1 jeżeli prawo własności rzeczy lub inne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową zabezpieczającymi należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie zostało przeniesione na inny podmiot, podstawą do prowadzenia egzekucji z tej rzeczy lub prawa majątkowego jest:
tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego;
kolejny tytuł wykonawczy wystawiony zgodnie z art. 26ca § 1 pkt 2.
Z kolei w myśl § 3 cyt przepisu w egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową podmiot, o którym mowa w § 1, uczestniczy na prawach zobowiązanego.
Natomiast zgodnie z art. z art. 37c § 1 rozporządzenie rzeczą lub prawem majątkowym po ich zajęciu nie ma wpływu na dalszą egzekucję z tej rzeczy lub prawa majątkowego. Nabywca rzeczy lub prawa majątkowego może uczestniczyć w egzekucji z tej rzeczy lub prawa majątkowego na prawach zobowiązanego. Czynności egzekucyjne podjęte w ramach tej egzekucji są skuteczne wobec zobowiązanego i nabywcy rzeczy lub prawa majątkowego.
Przepisy art. 27i oraz art. 37c u.p.e.a. ustanawiają szczególne zasady dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki przymusowej oraz z przedmiotu zastawu skarbowego w sytuacji, gdy obciążone nimi rzecz lub prawo majątkowe zostały przeniesione na inny podmiot niż zobowiązany. Przepisy te regulują sytuację nabywcy rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym będącego w tej sytuacji dłużnikiem rzeczowym. Podmiot ten objęty jest postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym cudzego obowiązku, ponieważ jest właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusowa, do których skierowana została egzekucja należności zobowiązanego. Innymi słowy, w takiej sytuacji egzekucja administracyjna prowadzona jest z prawa własności lub innego prawa majątkowego dłużnika rzeczowego.
Z wykładni językowej sformułowania "uczestniczy na prawach zobowiązanego" wynika, że zakres praw przysługujących nabywcy prawa własności rzeczy lub innego prawa majątkowego obciążonego zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, w granicach, w jakich egzekucja dotyczy tej rzeczy/prawa majątkowego został zrównany z zakresem praw przysługujących zobowiązanemu. Skoro przepis art. 27i § 3 u.p.e.a. stanowi, że nabywca rzeczy obciążonej hipoteką przymusową w egzekucji z tej rzeczy uczestniczy "na prawach zobowiązanego", to oznacza to, że podjęcie przez organ egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową otwiera dłużnikowi rzeczowemu możliwość korzystania ze środków ochrony, które przysługują zobowiązanemu. Dłużnik rzeczowy ma więc prawo do wnoszenia środków zaskarżenia w tej egzekucji. Przyjęcie tych rozwiązań zapewnia odpowiednią ochronę interesów podmiotu będącego właścicielem rzeczy obciążonej, z której prowadzona jest egzekucja. (Wyrok NSA z 10.07.2025 r. sygn. akt III FSK 1282/24 )
Powyższa konstatacja odnośnie uprawnień dłużnika rzeczowego znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 czerwca 2023 r. o I SA/Sz 10/23, publ. w CBOSA) wskazano, że z uzasadnienia ustawy nowelizującej u.p.e.a. wynika, iż "nabywca rzeczy lub prawa majątkowego może uczestniczyć w egzekucji z tej rzeczy lub prawa majątkowego na prawach zobowiązanego; będą przysługiwały mu środki ochrony prawnej analogiczne jak zobowiązanemu(...). Właściciel rzeczy będzie miał prawo do wnoszenia środków zaskarżenia w tej egzekucji, a nadto, że przyjęcie takich rozwiązań zapewni odpowiednią ochronę interesów podmiotu będącego właścicielem rzeczy obciążonej, z której prowadzona jest egzekucja".
Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że "traci na znaczeniu dotychczasowa praktyka orzecznicza odwołująca się do różnicy pomiędzy zobowiązanym - osobą ponoszącą osobistą odpowiedzialność całym majątkiem z tytułu obowiązku, którego nie wykonała w terminie - a dłużnikiem rzeczowym tj. późniejszym nabywcą rzeczy obciążonej zastawem skarbowym, który ponosi odpowiedzialność ograniczoną wyłącznie do rzeczy objętej zastawem skarbowym czy hipoteką. Wyraźnie bowiem, mocą znowelizowanych przepisów, przyznano nabywcom rzeczy obciążonych prawa, jakie przysługują zobowiązanym.(...) W ocenie Sądu (...) celem nowelizacji było doprecyzowanie zasad prowadzenia egzekucji z nabytych przez osoby trzecie przedmiotów majątkowych objętych zastawem skarbowym i hipoteką przymusową, z jednoczesnym zapewnieniem nabywcom tych przedmiotów rozszerzonego katalogu środków ochrony prawnej, przez zrównanie ich ochrony prawnej z sytuacją prawną zobowiązanego". (Wyrok WSA w Rzeszowie z 25.08.2022 r., I SA/Rz 320/22, LEX nr 3399928.)
Oczywiście zgodzić się należy, z Organem, że dłużnik rzeczowy nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Również fakt, że ustawa egzekucyjna przewiduje uczestnictwo dłużnika rzeczowego w egzekucji z rzeczy "na prawach zobowiązanego" - nie czyni dłużnika rzeczowego zobowiązanym. Jak trafnie wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z 14 listopada 2024 r. (sygn. akt I SA/GI 688/24) treść cytowanego przepisu - nie uprawnia do wywiedzenia wniosku, że pozycja podmiotu odpowiadającego z przedmiotu zabezpieczenia rzeczowego została całkowicie zrównana ze statusem zobowiązanego. Regulacja ta bowiem nie czyni dłużnika rzeczowego "wtórnym zobowiązanym", gdyż zobowiązanym w egzekucji administracyjnej jest jedynie podmiot, który nie wykonał obowiązku będącego przedmiotem egzekucji, a następstwo podmiotowe zobowiązanego jest ograniczone do przypadków z art. 28a i 28d u.p.e.a. W tej sytuacji - akcentował WSA w Gliwicach - "uczestniczenie na prawach zobowiązanego" ogranicza się wyłącznie do zakresu odpowiedzialności podmiotu i może być związane z działaniami skierowanymi do przedmiotu zabezpieczenia.
Powyższe oznacza zatem, że Skarżącej - jako dłużnikowi rzeczowemu - przysługiwało prawo do podnoszenia zarzutu do opisu i oszacowania nieruchomości albowiem jest to uprawnienie ściśle związane z rzeczą, której dotyczy egzekucja.
W tym stanie rzeczy skarga okazała się zasadna, a Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia Dl AS
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w motywach niniejszego wyroku dokonując merytorycznej analizy zażalenia na postanowienie
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego znajduje oparcie w art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964)
-----------------------
Sygn. akt I SA/Kr 610/25
1
Sygn. akt I SA/Kr 610/25
10
Sygn. akt I SA/Kr 610/25
11