I SA/Kr 542/18

I SA/Kr 542/18 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2018-09-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2018-05-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Grażyna Firek /przewodniczący/
Inga Gołowska
Stanisław Grzeszek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 712/19 - Wyrok NSA z 2022-11-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1201
art. 56, art. 59
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 2222
art. 13, art. 16
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Stanisław Grzeszek (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 września 2018 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 16 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego (zmarłego) J. P., na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], od [...] do [...], [...], [...], wystawionych przez wierzyciela Prezydenta Miasta K. na należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty w Strefie Płatnego Parkowania (SPP) oraz za korzystanie z przystanków i dworców, których zarządzającym lub właścicielem jest Gmina Miejska K., w kwocie łącznej należności głównej w wysokości [...] zł.
Organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postanowieniem z dnia 3 marca 2017 r. nr [...] umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne ze względu na śmierć zobowiązanego.
W zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego wierzyciel podniósł, że postępowanie egzekucyjne nie powinno być umorzone, lecz zawieszone w myśl art. 56 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązki objęte tytułami wykonawczymi bowiem nie są ściśle związane z osobą zmarłego.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2017 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując, iż zaskarżone postanowienie nie wypełnia wymogów art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w L., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia 27 grudnia 2017 r. nr [...] umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne, działając na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że zarówno opłata za parkowanie, jak i mającą analogiczny charakter opłata za korzystanie przystanków, są należnościami o charakterze publicznoprawnym. Jako takie stanowią obowiązek ściśle związany z osobą zmarłego i do ich dalszego egzekwowania niezbędne jest umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego i wystawienie nowego tytułu wykonawczego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie wierzyciel wskazał, że w przypadku, gdy osoba, która na podstawie tytułu wykonawczego była zobowiązana do poniesienia ww. opłat zmarła w trakcie postępowania egzekucyjnego, postępowanie egzekucyjne winno być zawieszone w celu ustalenia jego spadkobierców, a następnie niewniesiona opłata winna być dochodzono od spadkobierców zobowiązanego.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie oraz zarzutami zażalenia, postanowieniem z dnia 16 marca 2018 r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 27 grudnia 2017 r.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał w pierwszej kolejności na stosowne w tym przedmiocie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracyjny. Kolejno, DIAS w K. wyjaśnił, że egzekwowane obowiązki, a więc zarówno opłata dodatkowa za nieopłacony postój, jak i opłata za korzystanie z przystanków i dworców, są należnościami publicznoprawnymi, o których mowa w art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 o finansach publicznych (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2077).
Jednak obowiązki te jako niemające cywilnoprawnego charakteru nie podlegają dziedziczeniu na podstawie zasad zawartych w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.). Słusznie zatem w jego ocenie, organ egzekucyjny umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie jest bowiem możliwe dochodzenie zaległych należności wprost od spadkobierców zmarłego na podstawie przepisu art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, nie można prowadzić postępowania egzekucyjnego na podstawie istniejących tytułów wykonawczych, o czym mowa w przepisie art. 28a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 28a tej ustawy bowiem nie reguluje kwestii podstaw przejścia egzekwowanego obowiązku na inną osobę, lecz wprowadza możliwość kontynuowania postępowania egzekucyjnego w stosunku do innej osoby, niż ta, przeciwko której wystawiony został tytuł wykonawczy, jeżeli na tę inną osobę, jako następcę prawnego zobowiązanego, w toku postępowania egzekucyjnego, przeszedł obowiązek objęty tytułem wykonawczym. W rozpatrywanej sprawie jednak egzekwowane zobowiązania nie wchodzą do spadku.
Organ II instancji wskazał nadto na sankcyjny charakter egzekwowanych opłat, który oznacza, że są one ściśle związane z osobą zmarłego, co również uzasadnia zastosowanie przepisów art. 59 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Końcowo DIAS w K. stwierdził, że organ egzekucyjny przeanalizował charakter należności objętych tytułami wykonawczymi i wykazał jego wpływ na rodzaj dokonanego rozstrzygnięcia, a tym samym wypełnił wskazania zawarte w postanowieniu organu odwoławczego z dnia 21 kwietnia 2017 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Prezydent Miasta K. zarzucił:
- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.), poprzez wadliwe przyjęcie, że obowiązek uiszczenia opłat za korzystanie przez operatorów i przewoźników z przystanków i dworców, których zarządzającym lub właścicielem jest Gmina Miejska K. oraz opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie jest ściśle związane z osobą zmarłego, a następnie umorzenie postępowania egzekucyjnego przez postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. oraz utrzymanie w mocy ww. rozstrzygnięcia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.,
- naruszenie przepisów postępowania poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu I instancji, tj. zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.).
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie niniejszej skargi w całości, uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych decyzji (postanowień) z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Żądanie skargi może być więc uwzględnione w razie stwierdzenia przez sąd, że rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c w/w ustawy).
Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 tej ustawy).
Kontroli Sądu zostało poddanie postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
Z powołanych na wstępie przepisów wynika, że nie każde naruszenie prawa stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji (postanowienia) ale tylko takie, które jest na tyle istotne, że mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, albowiem wbrew podniesionym w skardze zarzutom, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
W niniejszej sprawie spór miedzy stronami dotyczy możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego (zmarłego w trakcie postępowania egzekucyjnego) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezydenta Miasta K. i obejmującego należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty w Strefie Płatnego Parkowania (SPP) oraz opłat za korzystanie z przystanków i dworców, których zarządzającym lub właścicielem jest Gmina Miejska K..
Organ I instancji umorzył bowiem postępowanie na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201) powoływanej dalej jako "u.p.e.a." z uwagi na informację o śmierci zobowiązanego
W ocenie wierzyciela brak było podstaw do umorzenia postępowania, gdyż w zaistniałej sytuacji (śmierci zobowiązanego) na podstawie art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne powinno zostać zawieszone w całości lub części, gdyż obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego.
Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, organ II instancji zasadnie wskazał, że wbrew stanowisku wierzyciela należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie i korzystanie z przystanków i dworców są zobowiązaniami ściśle związanymi z osobą zmarłego i wobec tego konkretne postępowanie egzekucyjne winno być umorzone.
Artykuł 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych ( Dz. U. z 2017 r. poz. 2222 ze zm.) wskazuje na obowiązek ponoszenia opłat m.in. za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania a także wskazuje kto jest obowiązany do ponoszenia tych opłat i jest nim korzystający z dróg publicznych tak samo jak obowiązany jest do uiszczenia opłaty dodatkowej w związku z nieuregulowaniem należności za postój pojazdu samochodowego w tejże strefie. Skoro korzystającym z pojazdu samochodowego, a tym samym z drogi publicznej, jest z reguły jego właściciel (współwłaściciel), to w razie stwierdzenia braku wniesienia przedmiotowej opłaty, we właścicielu pojazdu samochodowego należy upatrywać zobowiązanego do opłacenia takiego postoju. jest jednakże wyjątek, mianowicie jeżeli właściciel takiego pojazdu skutecznie wykaże, że wyzbył się władztwa fizycznego nad pojazdem na rzecz innej osoby czy to na skutek własnego oświadczenia woli czy wbrew własnej woli. W takim przypadku właściciel pojazdu parkującego w strefie płatnego parkowania zwolniony jest z obowiązku zapłaty.
Natomiast w przypadku nieuiszczonych opłat za korzystanie z przystanków i dworców, to obowiązek uiszczenia takich opłat jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa (art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2136 ze zm.) oraz uchwał jednostek samorządu terytorialnego.
Zarówno w przypadku opłat za parkowanie jak i za korzystanie z przystanków i dworców, dla realizacji obowiązku nie jest konieczne wydanie decyzji administracyjnej, ustalającej opłatę. Samo pobranie opłaty zalicza się do czynności materialno-technicznych, a dochodzenie tego obowiązku następuje w trybie egzekucji administracyjnej na podstawie samego prawa (a nie wydawanego w osobnym postępowaniu aktu administracyjnego, ustalającego albo określającego wysokość należności).
Organ egzekucyjny nie ma możliwości, aby prowadzić postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie osoby faktycznie korzystającej z drogi publicznej bądź z przystanków lub dworców, ma więc prawo domniemywać, że korzystającym z dróg publicznych lub z przystanków jest właściciel pojazdu samochodowego. Ten zaś swoich racji może dochodzić podnosząc w toku postępowania egzekucyjnego zarzut na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w celu obalenia powyższego domniemania faktycznego. Sama strona skarżąca w uzasadnieniu skargi dowodzi i co do tego nie ma wątpliwości, że opłata za korzystanie przez operatorów i przewoźników z przystanków ma charakter analogiczny do opłaty za parkowanie w strefie płatnego parkowania. Sposób powstania obowiązku z tych tytułów oraz zasady egzekwowania tego obowiązku dochodzenia tych należności czyni zasadnym stanowisko organów, że powyższy obowiązek jest ściśle związany z osobą zobowiązanego.
Z powyższych też powodów nie ma możliwości prawnej wydania decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zobowiązania wynikające z tego obowiązku na inną osobę. Również to wyklucza możliwość przyjęcia, że należność za parkowanie oraz za korzystanie z przystanków i dworców może być dochodzona z majątku potencjalnych spadkobierców zmarłego zobowiązanego (por. wyrok WSA z dnia 4 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 128/18, wyrok WSA z dnia 8 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Po 932/17).
Niewątpliwie strona skarżąca ma rację, że należności z tytułu przedmiotowych opłat mają charakter należności publicznoprawnych. Nie kwestionowały tej okoliczności także organy orzekające w sprawie. Jednak przyjęcie takiego założenia skutkuje uznaniem, że śmierć osoby zobowiązanej do ich uiszczenia powoduje, że opłaty te nie wchodzą do spadku. Zatem organ egzekucyjny nie może bez wystawienia tytułu wykonawczego wystawionego na spadkobierców prowadzić dalej postępowania egzekucyjnego. W tym wypadku nie będzie miał zastosowania art. 28a u.p.e.a. bowiem w zaistniałej sytuacji egzekwowane należności nie wchodzą do spadku, co skutkuje niemożnością kontynuowania egzekucji na podstawie już wystawionych tytułów wykonawczych, a co w konsekwencji obligowało organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na zmarłego zobowiązanego.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie miał zastosowania wskazywany przez stronę skarżącą przepis art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W opinii Sądu wierzyciel na żadnym etapie prowadzonego postępowania administracyjnego, a także w skardze nie wskazał przekonująco, dlaczego należałoby uznać, że przedmiotowy obowiązek objęty tytułami wykonawczymi nie jest ściśle związany z osobą zmarłego zobowiązanego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.