I SA/Kr 53/25

I SA/Kr 53/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Paweł Dąbek
Piotr Głowacki /przewodniczący/
Urszula Zięba /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Odpady
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 399
art. 2 ust. 1-4, art. 6j ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 60 ust. 1a
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 111
art. 120, art. 121 par. 1, art. 122, art. 133 par. 1, art. 187 par. 1, art. 191, art. 208 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 2, art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1964
par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. a
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)
Sentencja
|Sygn. akt I SA/Kr 53/25 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 kwietnia 2025 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Sekretarz sądowy Maksymilian Krzanowski, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2025 r., sprawy ze skarg M. K. i F. R. przy udziale: T. S., K. Sp. z o.o. w K., E. R., A. S. oraz J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 31 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej M. K. kwotę 4314 zł (słownie: cztery tysiące trzysta czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego F. R. kwotę 4314 zł (słownie: cztery tysiące trzysta czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 5 czerwca 2024 r. Prezydent Miasta Krakowa orzekł o:
- umorzeniu postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lutego 2020 r. wobec T.S., z uwagi na jego bezprzedmiotowość
- określeniu M.K., E.R., A.S., J.T., F.R. oraz K. Sp. z o.o. w K. - współwłaścicielom wyodrębnionych lokali, położonych w budynku wielolokalowym w K., tworzących Wspólnotę Mieszkaniową budynku przy ul. [...], wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lutego 2020 r. do dnia wydania decyzji w łącznej wysokości 23 221,46 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę.
Z ustaleń organu wynika, że w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 października 2020 r. nieruchomość położona w K. przy ul. [...] posiadała charakter zabudowy, na której nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne, natomiast od 1 listopada 2020 r. stanowi nieruchomość, na której zamieszkują mieszkańcy w zabudowie wielorodzinnej. Zgodnie z danymi zawartymi w księdze wieczystej, ww. nieruchomość stanowi współwłasność podmiotów, które posiadają lokale o wyodrębnionych osobnych księgach wieczystych w liczbie 8 lokali. Organ wskazał na treść art. 2 ust. 3 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2024 r., poz. 399 ze zm., dalej "u.c.p.g."), zgodnie z którym w sytuacji zabudowania nieruchomości budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokalu, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową i podał, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości wspólnota mieszkaniowa formalnie nie została zawiązana. W związku z tym, w dniu 27 listopada 2023 r. wszczęto postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lutego 2020 r. wobec M.K., T.S. oraz Spółki K. Sp. z o.o. z siedzibą w K., jako współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, tworzących Wspólnotę Mieszkaniową. Organ wskazał dalej na ujawnione w toku postępowania zmiany własności lokali, których właścicielem pozostawał T.S.:
1. lokalu nr [...] na rzecz A.S.,
lokalu nr [...] na rzecz E.R.,
lokalu nr [...] i nr [...] na rzecz J.T.,
lokalu nr [...] na rzecz F.R.
Organ podał, że postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy,
I Wydział Cywilny z dnia 14 maja 2019 r. przysądzające własność poszczególnych lokali na rzecz ww. właścicieli stało się prawomocne z dniem 20 lutego 2020 r. W związku z tym wszczęto także postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wobec ww. osób za okres od 1 lutego 2020 r., o czym Strony zostały poinformowane. W związku z tym postępowanie wobec T.S. za okres od 1 lutego 2020 r. stało się bezprzedmiotowe.
Zdaniem organu I instancji, poruszana przez współwłaścicieli - F.R. i E.R. - kwestia braku dostępu do nieruchomości bądź jej części, nie zwalania z obowiązku formalnego utworzenia i zarejestrowania powstałej z mocy prawa wspólnoty mieszkaniowej, natomiast kwestia wydania nieruchomości jej prawowitym właścicielom powinna zostać rozstrzygnięta na drodze cywilno-prawnej pomiędzy zainteresowanymi stronami. Organ odniósł się do treści art. 6o ust. 1 u.c.p.g. i ostatecznie określił wysokość opłaty według dostępnych danych, tj.:
- za okres od 1 lutego 2020 r. do 31 października 2020 r. - na podstawie liczby i pojemności pojemników, jakie zostały wykazane w formularzu deklaracji DB, złożonym w październiku 2017 r. przez T.S., z zachowaniem minimalnej i regulaminowo dopuszczalnej częstotliwości ich odbioru (w przedmiotowej deklaracji wskazano odbiór z dwóch pojemników o pojemności 0,24 m3 przy nieselektywnej zbiórce odpadów komunalnych);
- za okres od 1 listopada 2020 r. - na podstawie ilości zużytej wody w przeliczeniu na ilość mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość (na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ przyjął, że na nieruchomości zamieszkuje 20 osób).
Odwołania od decyzji Prezydenta złożyli F.R. oraz M.K. Wnieśli w nich o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, wskazując, że przedmiotowa nieruchomość nie została wydana jej współwłaścicielom, a decyzja określająca wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powinna dotyczyć podmiotów nią władających.
Po rozpatrzeniu odwołań, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 31 października 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W ocenie Kolegium, organ I instancji, zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, ustalił istotne okoliczności faktyczne sprawy odnoszące się do okresu objętego rozstrzygnięciem, a dotyczące:
1. istnienia niezarejestrowanej Wspólnoty Mieszkaniowej budynku przy ul. [...] w K., która pomimo ustawowego obowiązku nie została zarejestrowana, nie powołała zarządu, nie uzyskała nr REGON oraz NIP,
2. współwłaścicieli lokali tworzących z mocy prawa ww. Wspólnotę Mieszkaniową, którymi są: M.K., E.R., A.S., J.T., F.R. oraz K. Sp. z o.o.,
charakteru zabudowy ww. nieruchomości, która w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 października 2020 r. posiadała charakter zabudowy, na której nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne (obowiązujący wówczas formularz deklaracji to DB),
w okresie od 1 listopada 2020 r. do nadal, przedmiotowa nieruchomość, stanowi nieruchomość, na której zamieszkują mieszkańcy w zabudowie wielorodzinnej (obowiązujący wówczas formularz deklaracji to DW),
złożenia przez T.S. deklaracji DB w październiku 2017 r. o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla właścicieli nieruchomości, na której nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne oraz deklaracji DW obowiązującej od listopada 2020 r. o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla właścicieli nieruchomości, na której zamieszkują mieszkańcy w zabudowie wielorodzinnej,
niezłożenia przez zobowiązany podmiot, tj. Wspólnotę Mieszkaniową przedmiotowej nieruchomości - deklaracji DW za gospodarowanie odpadami komunalnymi w odniesieniu do ww. nieruchomości,
liczby pojemników w jakie wyposażona była przedmiotowa nieruchomość w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 października 2020 r. (zgodnie z deklaracją DB złożoną przez T.S. w październiku 2017 r. - dwa pojemniki o pojemności 0,24 m3, nieselektywna zbiórka odpadów, wywóz odpadów 2 razy w miesiącu).
Zdaniem Kolegium powyższe kwestie nie budzą wątpliwości i oparte są na prawidłowo zebranym materiale dowodowym i mogą stanowić podstawę faktyczną wydania decyzji w sprawie ustalenia podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstającymi na przedmiotowej nieruchomości oraz wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wytwarzanymi na ww. nieruchomości w okresie od 1 lutego 2020 r. do nadal.
Kwestie sporne w przedmiotowej sprawie dotyczą:
podmiotu zobowiązanego do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstającymi na ww. nieruchomości,
wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstającymi na ww. nieruchomości od 1 lutego 2020 r. do nadal.
Odnosząc się do pierwszej spornej kwestii Kolegium podało, mając na uwadze treść art. 2 ust. 3 u.c.p.g., że podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstającymi na przedmiotowej nieruchomości (budynek wielolokalowy z wyodrębnionymi lokalami) jest Wspólnota Mieszkaniowa jako jednostka organizacyjna posiadająca ww. nieruchomość w zarządzie. W ocenie organu odwoławczego, ponieważ Wspólnota nie została formalnie zarejestrowana, nie powołała zarządu, nie uzyskała numery REGON ani NIP, powinno to skutkować uznaniem, że obowiązki związane z ponoszeniem opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstającymi na nieruchomości, powinny solidarnie obciążać współwłaścicieli lokali wyodrębnionych w tym budynku. Kolegium wyjaśniło, że w skład Wspólnoty Mieszkaniowej wchodzą jedynie współwłaściciele ww. lokali. To oznacza, że członkami wspólnoty nie są najemcy, czy użytkownicy lokali. W związku z powyższym, tego typu podmioty nie mogą być uznane za podmioty, które mogą być stronami w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstającymi na przedmiotowej nieruchomości w stosunku do członków Wspólnoty Mieszkaniowej powstałej z mocy prawa na tej nieruchomości, którzy nie dopełnili ustawowych obowiązków związanych z formalnym uregulowaniem statutu tej Wspólnoty.
Zdaniem Kolegium z powyższym stanowiskiem harmonizuje treść art. 2 ust. 3a u.c.p.g., który wskazuje krąg podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłat w przypadku ustanowienia wspólnoty mieszkaniowej. Wynika z niego, że oprócz wspólnoty mieszkaniowej odpowiedzialność za ponoszenie opłat za gospodarowanie opadami komunalnymi powstającymi na nieruchomości, którą zarządza ta Wspólnota spoczywa na właścicielach lokali. Kolegium zauważyło, że pojęcie właściciel lokalu nie jest tożsame z pojęciem właściciel nieruchomości. Jest pojęciem węższym i oznacza osobę, która posiada tytuł własności do lokalu w budynku wielolokalowym. Dlatego też w sytuacji faktycznej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości nie można uznać, aby najemcy lub inne osoby faktycznie władające lokalami w budynku posadowionym na tej nieruchomości były współodpowiedzialne - względem gminy - za ponoszenia opłat na niej powstających.
Zdaniem Kolegium, kwestia rozliczeń właścicieli lokali z najemcami z tytułu opłat za wytwarzane przez nich odpady komunalne jest sprawą odrębną o charakterze cywilnoprawnym, która nie zwalnia współwłaścicieli lokali z odpowiedzialności względem gminy z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na wspólnej nieruchomości wielolokalowej. SKO stwierdziło w związku z tym, że zgłaszane przez Skarżących problemy związane z niewydaniem przez zarządcę nieruchomości przynależnych im lokali, jak również problemy z koniecznością eksmisji najemców nie mogą mieć wpływu na zwolnienie właścicieli lokali z obowiązku wobec gminy z tytułu ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstającymi na nieruchomości wielolokalowej.
Powyższy obowiązek obciąża Wspólnotę Mieszkaniową oraz współwłaścicieli lokali z mocy prawa, niezależnie od tego kto faktycznie zamieszkuje lub korzysta z poszczególnych lokali (właściciele, najemcy, władający bez tytułu prawnego itd.). Dlatego też, w ocenie Kolegium, krąg osób, które powinny mieć przymiot strony w niniejszym postępowaniu został prawidłowo określony. Organ odwoławczy za prawidłowe również uznał umorzenie postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wobec T.S. od 1 lutego 2020 r., gdyż nie był on już współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości.
Odnosząc się natomiast do drugiej spornej kwestii, Kolegium na wstępie odwołało się do treści art. 6j ust.1, ust. 3 i ust. 4 u.c.p.g. Wskazało następnie, że podziela stanowisko organu I instancji, że przedmiotowa nieruchomość w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 października 2020 r. posiadała charakter zabudowy, na której nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne. Wynika to z formularza deklaracji DB, złożonej przez T.S. w październiku 2017 r., a więc w okresie, kiedy pozostawał on współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. W okresie od 1 listopada 2020 r. ww. nieruchomość ma status nieruchomości, na której zamieszkują mieszkańcy w zabudowie wielorodzinnej. Wynika to z formularza deklaracji DW, obowiązującej od tego dnia, złożonej również przez ww., notatki z czynności kontrolnych przeprowadzonych 25 października 2022 r. przez pracownika Działu Kontroli M. Sp. z o.o. w K. oraz oświadczenia do protokołu jednego ze współwłaścicieli nieruchomości - F.R. W deklaracji DW obowiązującej od 1 listopada 2020 r. wskazano trzy osoby zamieszkujące na przedmiotowej nieruchomości. Z kolei z oświadczenia do protokołu z 30 kwietnia 2024 r. F.R. wynika, że na nieruchomości prowadzony jest długoterminowy wynajem lokali i zamieszkuje tam prawdopodobnie w tym okresie około 15 osób.
W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo wykorzystał uprawnienie wynikające z art. 60 ust. 1a u.c.p.g., zgodnie z którym wójt, burmistrz lub prezydent miasta w celu weryfikacji złożonych deklaracji może wykorzystać informacje i dane znajdujące się w jego posiadaniu oraz posiadaniu gminnych jednostek organizacyjnych, w tym przedsiębiorstw wodociągowokanalizacyjnych. SKO podało, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z 14 stycznia 2002 r. przeciętna norma zużycia wody na jednego mieszkańca w gospodarstwach domowych wynosi max. 3 m3. W wyniku podjętych czynności sprawdzających Prezydent ustalił, iż ilość zużytej wody dla przedmiotowej nieruchomości za okres rozliczeniowy od 12 listopada 2020 r. do 13 listopada 2023 r. wynosiła 2180 m3, co w przeliczeniu na ilość mieszkańców daje średnią ilość zużycia wody na miesiąc dla około 20 osób (20,19). W ocenie Kolegium, powyższe ustalenia są zasadne i znajdują oparcie w informacjach zawartych w piśmie W. S.A. w K. z 10 stycznia 2024 r. Zdaniem organu odwoławczego, wobec niezłożenia deklaracji DW dla nieruchomości położonej przy ul. [...] w K. przez członków Wspólnoty Mieszkańców (właścicieli lokali) przy uwzględnieniu informacji, że na nieruchomości zamieszkiwało co najmniej 15 osób, ustalenie opłaty w oparciu o dostępne dane jest w chwili obecnej możliwe. Organ I instancji trafnie wskazał, że opłata ta, to suma opłat stanowiąca iloczyn szacunkowej liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość (20 osób) oraz stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W związku z tym Kolegium uznało, że metoda obliczania opłaty w tym zakresie jest prawidłowa.
Zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo określił wysokość opłaty według dostępnych danych, tj.:
1. za okres od 1 lutego 2020 r. do 31 października 2020 r. - na podstawie liczby i pojemności pojemników jakie zostały wykazane w formularzu deklaracji DB, złożonym w październiku 2017 r. przez T.S., z zachowaniem minimalnej i regulaminowo dopuszczalnej częstotliwości ich odbioru (w przedmiotowej deklaracji wskazano odbiór z dwóch pojemników o pojemności 0,24 m3 przy nieselektywnej zbiórce odpadów komunalnych);
2. za okres od 1 listopada 2020 r. - na podstawie ilości zużytej wody w przeliczeniu na ilość mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość.
Mając powyższe na uwadze Kolegium końcowo podało, że organ I instancji, prawidłowo określił wysokość opłaty:
- za okres od 1 lutego 2020 r. do 31 października 2020 r. - po 177,94 zł za każdy miesiąc, jako iloczyn stawki za jednokrotny odbiór odpadów komunalnych z dwóch pojemników o pojemności 0,24 m3, tj. 41,00 zł, przy zbiórce nieselektywnej oraz częstotliwości odbioru odpadów 2,17 (wskazanej we wzorach deklaracji typu DB), tj. jeden odbiór co dwa tygodnie (2 x 41,00 x 2,17 - 177,94 zł),
- za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 czerwca 2022 r. - po 460,00 zł za każdy miesiąc, jako wysokość miesięcznej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy w zabudowie wielorodzinnej (20 osób x 23 zł – 460 zł),
- za okres od 1 lipca 2022 r. – po 540 zł za każdy miesiąc, jako wysokość miesięcznej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy w zabudowie wielorodzinnej (20 osób x 27 zł – 540 zł).
Skargi do WSA w Krakowie wnieśli M.K. i F.R..
M.K. zarzuciła decyzji SKO w Krakowie naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 133 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm. – dalej "ordynacja podatkowa, "o.p.")w związku z art. 6h, 6m oraz art. 2 ust. 1 pkt 4, ust. 2a, ust. 3 i ust. 3a u.c.p.g. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż właściciele poszczególnych lokali w budynku wielolokalowym są zobowiązani do składania deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami, podczas gdy na gruncie przepisów ww. ustawy obowiązki te obciążają przede wszystkim osoby faktycznie władające nieruchomością, względnie wspólnotę mieszkaniową, a nie samych właścicieli, co skutkowało w myśl art. 247 § 1 pkt 5 O.p. nieważnością decyzji organu I i II instancji, gdyż zostały wydane wobec osób niebędących stroną tego postępowania;
b) art. 208 § 1 O.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania wobec T.S. w związku z uznaniem przez organy I i II instancji, że postępowanie prowadzone wobec niego stało się bezprzedmiotowe od 20 lutego 2020 r., podczas gdy postanowienie o przysądzeniu z 14 maja 2019 r. stało się prawomocne z dniem 1 sierpnia 2020 r., a ponadto organy te nie uwzględniły okoliczności, że ww. nie wydał nieruchomości Skarżącej i powinien być traktowany jako podmiot faktycznie władający nieruchomością, którego w myśl art. 2 ust. 1 pkt 4 i ust. 2a w zw. z art. 6h i 6m u.c.p.g. obciążają obowiązki wynikające z tej ustawy.
W związku z wyżej podniesionymi zarzutami Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, gdyż zostały one skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania.
F.R. z kolei decyzji SKO w Krakowie zarzucił:
I. Naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 2. ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 6o w zw. z art. 6h u.c.p.g. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji przez organ I i II instancji wyłącznie w stosunku do współwłaścicieli nieruchomości, podczas gdy na gruncie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach przez właścicieli nieruchomości rozumie się także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością, zaś z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że obecnie podmiotem władającym nieruchomością jest T.P., który zawarł m.in. umowy najmu pokoi w obrębie lokalu [...], którego właścicielem jest Skarżący, a lokale znajdujące się w budynku są podnajmowane, a z powyższego wynika, że krąg osób zobowiązanych do poniesienia opłaty za gospodarowanie odpadami w budynku przy ul. [...] w K. jest znacznie szerszy, niż ten określony przez organy w wydanych przez nie decyzjach, co skutkowało m.in. nieprawidłowym umorzeniem postępowania w stosunku do T.S..
II. Błędne ustalenie stanu faktycznego, poprzez:
- nieprawidłowe przyjęcie, że w ww. budynku zamieszkuje 20 osób,
- zaniechanie ustalenia ile konkretnie osób zamieszkuje w ww. budynku i w których lokalach zamieszkuje ile osób,
- przyjęcie, że zdaniem Kolegium, wobec niezłożenia deklaracji DW dla przedmiotowej nieruchomości przez członków Wspólnoty Mieszkańców (właścicieli lokali) przy uwzględnieniu informacji, że na nieruchomości zamieszkiwało co najmniej 15 osób, ustalenie opłaty w oparciu o dostępne dane jest w chwili obecnej możliwe, w sytuacji gdy Skarżący oświadczył, że jest to około 15 osób, a zatem może być to też mniej osób niż 15, co stanowiło poważną nadinterpretację organu.
III. Naruszenie przepisów postępowania, mającego wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 120 oraz art. 121 § 1 oraz art. 122 oraz art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. polegające na braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w niniejszej sprawie oraz dokonywanie na jego podstawie ustaleń sprzecznych z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, co doprowadziło do błędnych ustaleń stanu faktycznego, o których mowa w pkt II powyżej, poprzez:
- brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, przede wszystkim zaś zaniechanie ustalenia ile konkretnie osób zamieszkuje w ww. budynku,
- pominięcie w zupełności faktu, że E.R. wyjaśniła, że jej lokal jest niezamieszkiwany,
- nieustalenie ile osób i w jakim czasie zamieszkiwało każdy lokal z osobna w ww. budynku,
- niewezwanie właścicieli lokali do złożenia oświadczenia w przedmiocie faktu, czy lokal będący ich własnością jest zamieszkiwany, a jeśli tak, to przez ile osób,
2) art. 60 ust. 1a u.c.p.g., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na tym, że SKO zastosowało ww. przepis nie poprzedzając jego zastosowania wyczerpującym postępowaniem dowodowym i zgromadzeniem dowodów, z których wynikałaby faktyczna liczba osób zamieszkujących przedmiotową nieruchomość, co skutkowało błędnym ustaleniem, że nieruchomość zamieszkuje 20 osób, co miało bezpośredni wpływ na wysokość orzeczonej opłaty.
W związku z tym wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak również zasądzenie kosztów postępowania.
Odpowiadając na skargi SKO w Krakowie wniosło o ich oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Po analizie złożonych skarg i akt sprawy Sąd uznał za zasadne stwierdzenie nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.- dalej p.p.s.a.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego.
Z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami, wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowo-administracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. W sprawie niniejszej należy mieć także na względzie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W niniejszym przypadku będą to przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm.). Zgodnie z art. 247 § 1 pkt 5 o.p., stwierdzenie nieważności decyzji podatkowej następuje w przypadku, gdy została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 Ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 399 z późn. zm. – dalej u.c.p.g.), ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielach nieruchomości - rozumie się przez to także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Z kolei, zgodnie z ust. 2a przytoczonego przepisu, jeżeli obowiązki wskazane w ustawie mogą jednocześnie dotyczyć kilku podmiotów spośród wskazanych w ust. 1 pkt 4, obowiązany do ich wykonania jest podmiot lub podmioty faktycznie władające nieruchomością. W takim przypadku podmioty, o których mowa w ust. 1 pkt 4, mogą w drodze umowy zawartej w formie pisemnej, wskazać podmiot obowiązany do wykonania obowiązków wynikających z ustawy. Natomiast ust. 3 tego przepisu wskazuje, że jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokalu, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię mieszkaniową. W myśl ust. 3a wspólnota mieszkaniowa ponosi wynikające z ustawy opłaty bez ograniczeń, a każdy właściciel lokalu - w części:
1) odpowiadającej stosunkowi liczby osób zamieszkujących lokal do liczby osób zamieszkujących we wszystkich lokalach - w przypadku metody ustalenia opłaty, o której mowa w art. 6j ust. 1 pkt 1;
2) odpowiadającej stosunkowi ilości zużytej wody w lokalu do ilości zużytej wody we wszystkich lokalach - w przypadku metody ustalenia opłaty, o której mowa w art. 6j ust. 1 pkt 2;
3) odpowiadającej wysokości opłaty, o której mowa w art. 6j ust. 2;
4) odpowiadającej jego udziałowi w nieruchomości wspólnej - w pozostałych przypadkach.
Powołany wyżej przepis art. 2 ust 3 u.c.p.g. jest kluczowy dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Stanowi bowiem lex specialis w stosunku do poprzedzającego przepisu ust 2a, odnoszącego się do podmiotu "faktycznie władającego nieruchomością". Tymczasem w rozpoznawanej sprawie ustalanie podmiotu istotnie pełniącego taką funkcję w stosunku do przedmiotowej nieruchomości jest bezprzedmiotowe z uwagi na konieczność stosowania przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1048 - dalej u.w.l.),
Zgodnie z jej art. 6 - ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana. Wspólnota zatem - po spełnieniu warunków ustawowych – powstaje z mocy samego prawa gdy – według dyspozycji art. 20 ust. 1 u.w.l., liczba lokali wyodrębnionych i lokali niewyodrębnionych jest większa niż trzy. Wówczas właściciele lokali są obowiązani podjąć uchwałę o wyborze jednoosobowego lub kilkuosobowego zarządu. Członkiem zarządu może być wyłącznie osoba fizyczna.
W myśl art. 21. u.w.l.:
1. Zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali.
2. Gdy zarząd jest kilkuosobowy, oświadczenia woli za wspólnotę mieszkaniową składają przynajmniej dwaj jego członkowie.
3. Zarząd na podstawie pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 22 ust. 2, składa oświadczenia w celu wykonania uchwał w sprawach, o których mowa w art. 22 ust. 3 pkt 5, 5a i 6, ze skutkiem w stosunku do właścicieli wszystkich lokali.
Mając zatem na uwadze art. 6 u.w.l., ogół właścicieli lokali w danej nieruchomości, w wyniku szczególnych regulacji dotyczących organizacji działania tego zbioru właścicieli, wspólnota mieszkaniowa jest jednocześnie rodzajem jednostki organizacyjnej. Przyznana wspólnocie mieszkaniowej wspomnianym art. 6 u.w.l. zdolność sądowa ewidentnie upraszcza dochodzenie roszczeń przez i przeciwko współwłaścicielom nieruchomości wspólnej, co eliminuje konieczność występowania łącznego wszystkich właścicieli lokali wchodzących w skład wspólnoty. Art. 17 u.w.l. wprowadza ogólną zasadę, że za zobowiązania dotyczące nieruchomości wspólnej odpowiada wspólnota bez ograniczeń a każdy właściciel lokalu - w części odpowiadającej jego udziałowi w nieruchomości.
Należy w tym miejscu również wskazać na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2007 r. sygn. akt III CZP 65/07 mającej moc zasady prawnej. Zgodnie z tą uchwałą wspólnota mieszkaniowa działając w ramach przyznanej jej zdolności prawnej, może nabywać prawa i obowiązki do własnego majątku. W obowiązującym stanie prawnym, ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Wspólnota ma za zadanie realizować wspólny interes właścicieli, a także innych osób, wyrażający się w utrzymaniu należytego stanu wspólnej nieruchomości.
Zasady te – zbudowane na potrzeby stosunków cywilnoprawnych – znalazły swe odzwierciedlenie także w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Ich wyrazem jest wspomniany przepis art. 2 ust 3 ustawy. W konsekwencji – wspólnota mieszkaniowa przedmiotowej nieruchomości – jako swoisty reprezentant właścicieli lokali, powinna być stroną postępowania w rozpoznawanej sprawie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podmiotowość wspólnoty mieszkaniowej w zakresie obowiązków dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie budzi wątpliwości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 września 2016 r., III SA/Po 321/16; wyroki NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r., II FSK 2722/14 oraz II FSK 936/15). Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny w powołanych wyrokach wyraźnie wskazał, że sformułowanie "obciążają", użyte w
art. 2 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie czyni z osoby sprawującej zarząd nieruchomością wspólną "płatnika" opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ponieważ na gruncie tej ustawy konstrukcja płatnika nie ma zastosowania. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył również, że zmiana art. 2
ust. 3, jaka została wprowadzona od 1 lutego 2015 r. ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2015 r., poz.87), poprzez wyraźne wymienienie jako osoby, którą obciążają obowiązki właściciela nieruchomości zabudowanej budynkiem wielolokalowym, była, jak wynika z uzasadnienia projektu nowelizacji, jedynie zmianą doprecyzowującą, a nie zmianą normatywną (wyrok i pogląd ten wprawdzie dotyczył spółdzielni mieszkaniowych, ale to samo można powiedzieć o wspólnotach mieszkaniowych). Oznacza to, że wspólnota mieszkaniowa nie może być traktowana jako pośrednik (pomiędzy organem a właścicielami wyodrębnionych lokali) w realizacji obowiązków podatkowych – obliczający i pobierający (jako płatnik w rozumieniu Ordynacji podatkowej) należne opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wspólnota mieszkaniowa jest podatnikiem, a więc podmiotem zobowiązanym samodzielnie do deklarowania i wpłacania należnych opłat, z zastrzeżeniem rozliczeń z właścicielami wyodrębnionych lokali zgodnie z art. 2 ust. 3a u.c.p.g.
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że zarówno organ I jak II instancji prawidłowo ustalił, że w budynku przy ul. [...] w Krakowie doszło do zawiązania z mocy prawa wspólnoty mieszkaniowej i to ona powinna zostać obciążona obowiązkiem ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jednakże, według organu, fakt braku formalnego zarejestrowania wspólnoty mieszkaniowej, braku uzyskania numerów REGON i NIP powinien skutkować uznaniem, że obowiązki związane z ponoszeniem opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstającymi na nieruchomości, powinny solidarnie obciążać współwłaścicieli lokali wyodrębnionych w tym budynku. Takie stanowisko organu należało uznać za nieprawidłowe w okolicznościach faktycznych sprawy.
W doktrynie wskazuje się moment powstania wspólnoty mieszkaniowej w chwili wyodrębnienia pierwszego z lokali, do którego niewątpliwie doszło w chwili przysądzenia własności prawomocnym postanowieniem sądu (I. Szymczak [w:] Własność lokali. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2023, art. 6). Jednocześnie należy wskazać, że wspólnoty mieszkaniowe w świetle obowiązujących przepisów prawa nie podlegają obowiązkowi rejestracji, a jedynie obowiązkowi pozyskania numerów REGON czy NIP, który to nie ma znaczenia dla bytu prawnego wspólnoty mieszkaniowej, bowiem wspólnota mieszkaniowa powstaje z mocy prawa (K. Osajda, B. Lanckoroński, w: Ustawa o własności lokali. Komentarz, wyd. 13, C.H. Beck, Warszawa 2024).
Na gruncie przepisów u.c.p.g. wspólnota mieszkaniowa powinna zatem być stroną postępowania i adresatem decyzji wydanej
w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami. Zastosowanie ma bowiem przepis art. 2 ust. 3 u.c.p.g. będący regulacją szczególną w stosunku do art. 2 ust. 2a u.c.p.g. Przepis ten wprost wskazuje wprost wspólnotę mieszkaniową jako podmiot obciążony obowiązkami właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu. Z uwagi na powyższe bezprzedmiotowy dla sprawy był fakt pozostawania lokali w dyspozycji ich właścicieli lub innych osób jak również zarzuty skarżących dotyczące sposobu korzystania z lokali. Mając zatem na względzie istnienie podmiotowości prawnej wspólnoty mieszkaniowej, organ wydający decyzję winien w niniejszej sprawie wydać decyzję w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wobec wspólnoty mieszkaniowej, a nie wobec poszczególnych właścicieli lokali.
W związku z powyższym, należy stwierdzić, że odnoszenie się przez Sąd w chwili obecnej do merytorycznych zarzutów skarg wniesionych przez M.K. i F.R. jest przedwczesne. Działając na podstawie art. 135
i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 5 czerwca 2024 r., o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku. Przepis ten stanowi, iż sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przepisami tymi – na gruncie badanej sprawy – są przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Artykuł 247 § 1 pkt 5 przewiduje konieczność stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku gdy "decyzja ostateczna została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie". Jak wyżej wykazano, dyspozycja powołanego przepisu jest adekwatna do stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy.
Ponownie rozpoznający niniejszą sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną i stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II i III sentencji wyroku, na podstawie art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) zasądzając na rzecz każdego ze skarżących kwotę 4314 zł, na którą złożyła się stawka za czynności adwokackie w wysokości 3600 zł, wpis sądowy od skargi w wysokości 697 zł oraz opłata skarbowa w wysokości 17 zł.