I SA/Kr 495/22

I SA/Kr 495/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-06-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Michał Niedźwiedź
Urszula Zięba /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Sygn. powiązane
I GSK 327/23 - Wyrok NSA z 2024-03-15
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Zięba Sędziowie WSA Michał Niedźwiedź WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 16 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne skargę oddala.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 lutego 2021r. nr 1201-IEE.711.2.7.2022.2.LJM Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej również jako: Organ, DIAS, Dyrektor), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U z 2021r., poz. 735 z późn. zm.; dalej jako k.p.a.) w związku z art. 17, art. 18, art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2020r. poz. 1427, w brzmieniu obowiązującym przed 30.07.2020r.; dalej jako u.p.e.a.) po rozpoznaniu zażalenia A.W. (dalej również jako: Strona, Zobowiązany, Skarżący), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 17 grudnia 2021r. nr 180400/71/12881/2021-9451326553-RED-MStr odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne.
Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
1. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego A.W. na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 20.10.2017r. nr [...] (k.9-96) obejmujących zaległości z tytułu składek w wysokości 40.942,90 zł. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono zgodnie z art. 44 k.p.a. w dniu 09.11.2017r. (dowód: potwierdzenie odbioru w aktach sprawy k. 97-100).
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniami z 08.11.2021r. zajął świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego. Zawiadomienia doręczono pełnoletniemu domownikowi 17.11.2021r. (k. 109-110).
Zobowiązany 24.11.2021r. (k. 113-126) wniósł do organu egzekucyjnego zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu podniósł że wcześniej nie otrzymał żadnej informacji, że zalega z zapłatą składek. Podniósł brak doręczenia upomnienia i przedawnienie obowiązku. Jednocześnie wraz z zarzutami złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów.
2. Organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 61a k.p.a., wydał postanowienie z 17.12.2021r. nr 180400/71/12881/2021-9451326553-RED-MStr odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Postanowienie doręczono Zobowiązanemu 22.12.2021r.
3. Pismem z dnia z 28.12.2021r. Zobowiązany złożył zażalenie na ww. postanowienie. W zażaleniu zarzucił naruszenie art. 61a kpa poprzez jego błędne zastosowanie w omawianej sprawie. Oświadczył, że nie otrzymał zarówno upomnienia jaki i odpisów tytułów wykonawczych. Wyjaśnił, że z adresu podanego w tytułach wykonawczych został wymeldowany dołączając do zażalenia dokumenty dotyczące wymeldowania.
4. W wyniku rozpoznania zażalenia na ww. postanowienie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wydał opisane na wstępie postanowienie z dnia 16 lutego 2021r.
W uzasadnieniu postanowienia zaznaczono na wstępie, że zgodnie z art. 13 ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 30.07.2020r.) stosuje się przepisy dotychczasowe.
Wszczęcie postępowania egzekucyjnego w niniejszej nastąpiło przed 30.07.2020r. Do postępowania egzekucyjnego wszczętego przed tą datą, zastosowanie mają zatem przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30.07.2020r.
Zgodnie z tymi przepisami, zarzuty z art. 33 § 1 u.p.e.a. wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Wynika to z treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., który stanowi, że tytuł wykonawczy zawiera m. in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Odpisy tytułów wykonawczych doręczono zgodnie z art. 44 k.p.a. (tzw. doręczenie zastępcze) w dniu 09.11.2017r. (dowód: potwierdzenie odbioru w aktach sprawy k. 97-100) pod aktualnym adresem zamieszkania i korespondencji wskazanym w dokumentach ZUS ZFA (zgłoszenie/zmiana danych płatnika składek – osoby fizycznej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych), tj. [...]. Siedmiodniowy termin złożenia zarzutów upłynął zatem 16.11.2017r.
Zobowiązany złożył zarzuty wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dopiero w dniu 24.11.2021r. (k. 113-126), a więc kilka lat po upływie ustawowego terminu.
Jak dalej stwierdził DIAS, ww. wniosek o przywrócenie terminu został przez organ egzekucyjny rozpatrzony odmownie. W tej sytuacji zasadne było wydanie przez organ egzekucyjny, w trybie art. 61a § 1 k.p.a., postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów ze względu na uchybienie terminu do ich wniesienia.
Zgodnie z brzmieniem art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Przepis ten posługuje się klauzulą generalną " innych uzasadnionych przyczyn", do których należy – zdaniem DIAS – złożenie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne po upływie terminu do ich złożenia.
W świetle powyższego Dyrektor utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
5.1. Pismem z dnia 21 marca 2022r. Strona wniosła skargę do Sądu na powyższe postanowienie, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
1) art. 58 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, pomimo tego że Skarżący podjął wszystkie możliwe działania zmierzające do ustalenia, że w 2017r. korespondencji od organu nie otrzymał,
2) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w tym do ustalenia czy adres przy ul. [...] był adresem prawidłowym, czy doszło do doręczenia upomnienia warunkującego wszczęcie postępowania egzekucyjnego,
3) art. 15 u.p.e.a. poprzez niedoręczenie skarżącemu upomnienia,
4) art. 10 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, pomimo tego że Strona miała prawo zapoznać się z aktami, a organ ubezpieczeniowy do dnia złożenia skargi nie przesłał Skarżącemu dokumentacji o którą Skarżący wnioskował.
5.2. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
6.1. W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021r. poz. 2095 z późn. zm.; dalej ustawa o COVID-19). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Mając powyższe na uwadze Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.
W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji Skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty Organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią Organu na skargę.
6.2. Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022r. poz. 329; dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.)
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Natomiast zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
6 .3. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga okazała się niezasadna.
6.4. Na wstępie zaznaczyć należy, że stan faktyczny sprawy ustalony przez organy, opisano szczegółowo w części historycznej wyroku. Ustalenia te Sąd w pełni akceptuje, przyjmując je za własne, bez ich ponownego powielania.
6.5. Przechodząc do meritum stwierdzić należy, że wojewódzki sąd administracyjny – w przeciwieństwie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który co do zasady jest związany granicami skargi kasacyjnej – nie jest wprawdzie związany granicami skargi, w tym w szczególności nie jest związany zarzutami podniesionymi w treści skargi (co wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a.), jest jednak związany granicami sprawy administracyjnej (co również jasno wynika z brzmienia art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W konsekwencji stwierdzić należy, ze zarzut naruszenia art. 58 k.p.a. (dotyczący przywrócenia terminu) wykracza poza zakres niniejszej sprawy. Był on jednak przedmiotem rozważań Sądu w równolegle prowadzonej sprawie w przedmiocie przywrócenia terminu, w której wniesiono skargę opartą na identycznych zarzutach jak w niniejszej sprawie (wyrok z dnia 21 czerwca 2022r., I SA/Kr 494/22).
6.6. Jak już wspomniano, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, w tym w szczególności nie jest związany zarzutami podniesionymi w treści skargi (co wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Zatem w niniejszej sprawie – mimo, że nie sformułowano w skardze takiego zarzutu – kluczowy jest (przytoczony już wcześniej) przepis art. 61a k.p.a., który stanowił podstawę rozstrzygnięcia organu I instancji, które zostało następnie utrzymane przed Dyrektora.
W tym zakresie Skarżący podnosi, że wcześniej nie otrzymał żadnej informacji, że zalega z zapłatą składek. Zaznaczył, że organ egzekucyjny nie przytoczył żadnego dowodu na potwierdzenie, że tytuły wykonawcze zostały przez niego odebrane. Wyjaśnił, że od 2008r. jest wymeldowany z adresu [...]. Stwierdził, ze dopiero 17.11.2021r. otrzymał przedmiotowe tytuły wykonawcze. Ponadto zarzuca, że organy nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym do ustalenia czy adres przy ul. [...] był adresem prawidłowym.
Odnosząc się do tych zarzutów stwierdzić należy, że z akt sprawy wynika, iż odpisy tytułów wykonawczych doręczono Stronie w trybie art. 44 k.p.a. (tzw. doręczenie zastępcze) w dniu 09.11.2017r. (dowód: potwierdzenie odbioru w aktach sprawy k. 97-100) na adres, który wynikał ze zgłoszeń jakie Skarżący składał w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (dokument ZUS ZFA, zgłoszenie/zmiana danych płatnika składek – osoby fizycznej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych), tj. [...].
Wszelkie adnotacje na kopercie i potwierdzeniu odbioru są prawidłowe, zatem korespondencja może być uznana za doręczoną w trybie art. 44 k.p.a., tzn. po dwukrotnym awizowaniu, doręczenie uważa się za dokonane z upływem 14-dniowego terminu przechowuje się korespondencję w placówce pocztowej.
Domniemania doręczenia wynikającego z prawidłowo wypełnionego dokumentu doręczenia korespondencji, nie może obalić jedynie "wiedza wynikająca z doświadczenia życiowego Skarżącego, że poczta działa wadliwie", bez przedstawienia żadnych innych konkretnych przeciwdowodów.
Odnosząc się do zarzutu braku ustalenia, czy adres przy ul. [...] był adresem prawidłowym, stwierdzić należy, że obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez ten organ materiałów dowodowych, mających wykazać okoliczności korzystne dla stron postępowania. Zasada ta nie zwalnia strony postępowania administracyjnego z obowiązku przedstawienia takich dowodów, w szczególności w przypadkach, w których strona wywodzi korzystne dla siebie skutki.
Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący kwestionuje fakt doręczania pism pod ww. adresem, mimo że sam nie wskazuje jaki adres był dla niego właściwym do doręczeń w 2017r., zatem mamy tutaj do czynienia tylko z polemiką z ustaleniami organów, bez jakiegokolwiek wskazania przeciwdowodów, które zaprzeczyłyby ustaleniom organów.
Po drugie należy za Dyrektorem podnieść, że Zobowiązany – mimo twierdzeń o zmianach adresów zamieszkania i wymeldowaniu go z ww. adresu już w 2008r. – jednocześnie nie zaktualizował swoich danych płatnika składek w ZUS.
Po trzecie wreszcie, Skarżący twierdzi jednocześnie, że chociaż sporadycznie, to jednak korespondencja do niego pod ten adres przychodziła, o czym był informowany. Zatem potwierdza odbiór korespondencji pod tym adresem.
Podsumowując stwierdzić należy, że nie ma podstaw aby kwestionować fakt doręczenia spornej korespondencji pod ww. adresem w trybie art. 44 k.p.a., jednocześnie zaś Skarżący nie wskazuje również innego adresu właściwego w 2017r. do doręczania mu korespondencji.
W świetle powyższego Sąd nie dopatruje się naruszenia przez organy I i II instancji naruszenia art. 61a k.p.a., poprzez odmowę wszczęcia postępowania (i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia) w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne z uwagi na fakt, że ww. zarzuty zostały wniesione dopiero po 4 latach, tj. z uchybieniem ustawowego 7-dniowego terminu na ich wniesienie.
Należy zgodzić się z Organem, że jedną z " innych uzasadnionych przyczyn", z powodu których postępowanie nie może być wszczęte, uznać należy złożenie zarzutów na postępowanie egzekucyjne po upływie terminu do ich złożenia.
W konsekwencji zasadnie organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, natomiast DIAS zasadnie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego.
Niezasadne są również zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy zebrały dostępny i zarazem wystarczający do wydania ww. postanowień materiał dowodowy. A stanowisko Skarżącego opiera się tylko na gołosłownej polemice z ustaleniami organów, w szczególności przez cały tok postepowania administracyjnego, jak również w skardze do sądu, nie wskazuje on adresu właściwego do doręczania mu korespondencji właściwego w 2017r., innego niż ustalony przez organy adres: [...].
6.7. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 15 u.p.e.a., poprzez brak dokonania powiadomienia przed wszczęciem egzekucji.
Z treści tytułów wykonawczych jasno wynika bowiem, że w przedmiotowej sprawie zachodziła podstawa umożliwiająca wszczęcie egzekucji bez uprzedniego doręczenia upomnienia, tj. w przypadku gdy egzekucja dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu.
6.8. Zgodnie z brzmieniem art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Uzupełnieniem tego przepisu jest m.in. art. 73 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (§ 1). Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). Wgląd w akta sprawy w przypadku, o którym mowa w art. 236 § 2, następuje z pominięciem danych osobowych osoby składającej skargę (§ 1b). Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2).
Z akt sprawy nie wynika, aby Skarżącemu uniemożliwiono czynny udział w postępowaniu w całym jego toku, w szczególności przez uniemożliwienie wglądu w akta. Ponadto należy zgodzić się z Organem, że to "ostateczne" zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 k.p.a. dotyczy tylko postępowań kończących się decyzją, co jasno wynika z treści przepisu ("a przed wydaniem decyzji umożliwić...").
Strona nie wykazała również jaki to ważny interes strony powoduje, że należało jej doręczyć (a nie tylko – umożliwić wgląd) żądaną dokumentację.
Ponadto w orzecznictwie (np. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2022r., I OSK 841/19) podnosi się, a pogląd ten Sąd w niniejszym składzie podziela, że naruszenie tego przepisu – aby mogło być podstawą uchylenia orzeczenia przez sądy – musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Dodatkowo dla skuteczności zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału stron w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania.
Ponieważ tym wymogom Skarżący nie sprostał ww. zarzut również należy uznać za bezzasadny.
6.9. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.