I SA/Kr 450/19

I SA/Kr 450/19 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2019-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Inga Gołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Jarosław Wiśniewski
Stanisław Grzeszek
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 154/20 - Postanowienie NSA z 2024-02-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 59 par 1, art. 59 par 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.) Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: st.sekr.sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi M. Ć. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
I.
Zaskarżonym postanowieniem z 29 stycznia 2019r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. po rozpoznaniu odwołania M. Ć. od postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. nr [...] z 2 listopada 2018r. odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. u z 2018r. poz. 2096 ze zm. dalej-k.p.a.) w zw z art. 17, art. 18, art. 23§4 pkt 1, art. 59 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U z 2018r. poz. 1314 ze zm. dalej-u.p.e.a.)-utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Jak wynika z zaskarżonego postanowienia i akt sprawy, Dyrektor Oddziału ZUS w K. prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 5 maja 2015r. od nr [...] do nr [...] oraz z 29 marca 2017r. od nr [...] do nr [...] na należności składkowe za okres od czerwca do sierpnia 2014r. i od stycznia do października 2016r. w kwocie [...]zł. Organ egzekucyjny zajął wierzytelności z rachunków bankowych. Banki poinformowały o zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji Dyrektora O/ZUS sporządzono dalsze tytuły wykonawcze przekazane Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z wnioskiem o prowadzenie egzekucji za pomocą środków egzekucyjnych do których Dyrektor O/ZUS nie ma uprawnień.
Zobowiązana pismem z 18 września 2018r. nazwanym ,,skarga na zajęcie wraz z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego". Organ zakwalifikował całość pisma jako wniosek o umorzenie postępowania i przekazał pismo do Dyrektora O/ZUS.
Dyrektor O/ZUS wydał w dniu 2 listopada 2018r. postanowienie w którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W zażaleniu na to postanowienie zobowiązana powołała się na art. 59§2 u.p.e.a. a organ nie odniósł się do jej żądania.
Organ II instancji w pisemnych postanowienia przypomniał treść art. 59§1 u.p.e.a. i skonstatował, iż podnoszona przez zobowiązana okoliczność, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do uzyskania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, nie stanowi przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Bezskuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego nie oznacza bezskuteczności egzekucji w całości.
Złożenie wniosku o umorzenie należności składkowych nie ma wpływu na toczące się postępowanie egzekucyjne.
II.
W skardze do Sądu, skarżąca M. Ć. zakwestionowała postanowienie organu II instancji, nie zgodziła się z rozstrzygnięciem domagając się pełnomocnika z urzędu-radcę prawnego.
Pełnomocnik z urzędu, pismem z 1 sierpnia 2019r. zatytułowanym ,,Pismo skarżącej-stanowisko skarżącej w sprawie" zarzucił zaskarżonemu postanowieniu:
1.naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 18 u.p.e.a. w zw z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy a przede wszystkim-brak zbadania rzeczywistej treści zarówno wniosku skarżącej jak i treści i charakteru kwestionowanego przez skarżąc postanowienia Dyrektora O/ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego-co następnie rzutowało na arbitralne i formalne przyjęcie braku spełnienia przesłanek umorzenia tegoż postępowania,
2.naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 56§4 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w braku rozpatrzenia kwestionowanego postanowienia Dyrektora O/ZUS jako postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego-co wyraziło się w braku rozpatrzenia przesłanek zawieszenia tego postępowania,
3.naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 18 u.p.e.a. w zw z art. 7, art. 7, art. 80 k.p.a. i art. 54§5 u.p.e.a. poprzez brak zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy a przede wszystkim brak zbadania rzeczywistej treści zarówno wniosku skarżącej jak i treści zarówno wniosku skarżącej jak i treści i charakteru kwestionowanego przez skarżącą postanowienia Dyrektora O/ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego wyrażające się w braku rozpatrzenia wniosku skarżącej jako skargi na czynności egzekucyjne a kwestionowanego postanowienia Dyrektora O/ZUS jako postanowienia o oddaleniu tejże skargi co wyraziło się w braku rozpatrzenia przesłanek uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne,
4.naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 18 u.p.e.a. w zw z art. 7, art. 7, art. 80 k.p.a. i art. 59§2 u.p.e.a. poprzez brak zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy a przede wszystkim co przełożyła się na brak uwzględnienia sytuacji materialnej i życiowej skarżącej w kontekście jej możliwości płatniczych oraz w kontekście stanu toczących się egzekucji co złożyło się na przekroczenie granic uznania administracyjnego i zaowocowało błędnym przyjęciem, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały pokryte ani w całości ani w części.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
III.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Stosownie do art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2018r. poz. 1302 ze zm. dalej-p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.
W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.).
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie go z obrotu prawnego. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów u.p.e.a. w związku z przepisami k.p.a.
W punkcie wyjścia należy przypomnieć, co ma istotne znaczenie w kontekście zarzutów skargi sformułowanych przez pełnomocnika z urzędu, że przedmiotem kontroli sądowej jest rozstrzygnięcie organu II instancji, który utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora O/ZUS o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Granice sprawy wyznaczył wniosek skarżącej (pismo z 18 września 2018r.) z którego treści jednoznacznie wynikało, że domaga się ona umorzenia postępowania egzekucyjnego, kwestionując generalnie zasadność jego prowadzenia.
Przy takiej treści pisma, organ prawidłowo zakwalifikował je jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pogląd pełnomocnika jakoby należało to pismo potraktować jako wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, jako skargę na czynność egzekucyjną względnie implikowało konieczność zbadania możliwości płatniczych skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie.
Pismo było jasne w swej treści, nie budziło wątpliwości interpretacyjnych a zobowiązana/skarżąca wprost wyartykułowała czego się domaga od organu. Nie wnioskowała ani o zawieszenie postępowania, nie składała skargi na czynność (treść pisma nie potwierdza tego).
Skarżąca domagała się umorzenia postępowania egzekucyjnego. W piśmie z 18 września 2018r. obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego wywodziła z faktu przedawnienia należności objętych zawiadomieniem z 28 sierpnia 2018r. (zaległość od czerwca do sierpnia 2014r. i od stycznia do października 2016r.), z faktu złożenia do organu wniosku o umorzenie zaległych składek i powołała się na okoliczność, iż nie dysponuje ona środkami pieniężnymi ani prawami wskazanymi w zawiadomieniu organu z 28 sierpnia 2018r.
Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego, polega na zakończeniu postępowania bez doprowadzenia do wykonania egzekwowanego obowiązku z powodu wystąpienia przeszkód uniemożliwiających lub powodujących niecelowość dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w całości lub w części. (por. wyroki WSA w Gliwicach z 14 marca 2012r. sygn. akt: I SA/Gl 174/12, WSA w Gdańsku z 30 kwietnia 2008r., sygn. akt: II SA/Gd 750/07, WSA w Lublinie z 24 czerwca 2008r., sygn. akt: II SA/Lu 164/08 oraz z 23 października 2008r., sygn. akt: II SA/Lu 509/08, P. M.. Art. 59. [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VIII. Wolters Kluwer, 2018). Tym samym częściowe wykonanie obowiązku w czasie prowadzenia egzekucji powoduje częściowe wygaśnięcie obowiązku, a w konsekwencji powoduje konieczność częściowego umorzenia egzekucji. Omawiane przepisy są konsekwencją zasady tzw. niezbędności, co oznacza, że postępowanie egzekucyjne prowadzi się wyłącznie wówczas gdy istniejący obowiązek o charakterze publicznoprawnym nie został wykonany przez zobowiązanego dobrowolnie i nie ma innej możliwości zrealizowania go.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także z inicjatywy zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być zarówno obligatoryjne, jak i fakultatywne.
Postępowanie administracyjne prowadzone przez organy egzekucyjne i środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania obowiązków prawnych określa ustawa z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z art. 7§1 powołanej ustawy organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych jest środkiem prawnym ustawowo określonym do przymusowej realizacji obowiązków o charakterze pieniężnym - art. 1a pkt 12 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 59§1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się:
1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9) na żądanie wierzyciela;
10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Jak wskazały organy, w niniejszej sprawie należności objęte tytułem wykonawczym na dzień wdrożenia postępowania, jak i wydania postanowienia, istniały i były wymagalne, a ustalenia w sprawie nie dawały podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Egzekucja jest prowadzona zarówno przez Dyrektora O/ZUS (z rachunków bankowych) przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. oraz Komornika Sądowego (z nieruchomości gruntowej). Przedmiotowe postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone i cały czas się toczy.
Słuszna jest konstatacja organu, że bezskuteczność jednego zastosowanego środka egzekucyjnego nie powoduje bezskuteczności egzekucji i istnieje możliwość zajęcia innych składników.
Podkreślenia wymaga i ten aspekt sprawy, iż dochodzone składki nie są zaległościami przedawnionymi bowiem toczy się postępowanie egzekucyjne (którego nota bene umorzenia domaga się skarżąca) a które wywołało skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
Organ prawidłowo zaznaczył, że nie dostrzegł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej. Co więcej, organ I instancji jako wierzyciel również nie dopatrzył się podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Godzi się odnotować także to, że zgodnie z treścią art. 59§2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Organ egzekucyjny dysponuje uznaniem, co oznacza, że przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może on umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, że po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego nawet wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przy czym uznaniowość przesłanki umorzenia, o której stanowi art. 59§2 u.p.e.a., nie oznacza zupełnej dowolności po stronie organu egzekucyjnego, który powinien kierować się celem postępowania egzekucyjnego, którego celem jest wykonanie egzekwowanego obowiązku (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod redakcją R. Hausera, A. Skoczylasa, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2012, s. 284-287).
Organy egzekucyjne nie mają obowiązku badać - w ramach postępowania incydentalnego wszczętego na wniosek zobowiązanego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59§1 u.p.e.a., czy ziściła się przesłanka fakultatywnego umorzenia tego postępowania, określona w art. 59§2 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z 25 października 2017r., sygn. akt: II FSK 1490/17). Skarżąca w piśmie z 18 września 2018r. nie powoływała się na przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59§2 u.p.e.a.
Nie można tracić z pola widzenia, że organ egzekucyjny dopiero w sytuacji, gdyby stwierdził, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, mógłby rozważyć ewentualne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca na gruncie przedmiotowej sprawy.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że w badanej sprawie organ egzekucyjny, jak i następnie organ zażaleniowy w uzasadnieniu postanowienia, wskazali powody odmowy uwzględnienia złożonego wniosku, a zatem i odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nadto nie można tracić z pola widzenia, że w kontrolowanej sprawie, postępowanie egzekucyjne nadal się toczy, na co wskazywano powyżej. Rację mają organy, że wobec okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, nie można przesądzić o jego bezskuteczności. Dokonując analizy prowadzonego postępowania, organ egzekucyjny wskazał też na istniejące zaległości zobowiązanego i nie doszedł do wniosku, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne – uczynił więc słusznie, odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji, nie mogą zyskać aprobaty Sądu zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego.
Trzeba zaznaczyć i to, że samo wszczęcie postępowania w sprawie przyznania ulgi nie jest bowiem tożsame z umorzeniem zobowiązania ale konieczne jest zakończenie tego postępowania poprzez wydanie w tym zakresie decyzji umarzającej a takiej w sprawie nie wydano.
Sąd stwierdza - po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy - że sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty nie mogą stanowić podstawy do zakwestionowania stanowiska organu odwoławczego wyrażonego w skarżonym postanowieniu. Organ zebrał i w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy. Zawarte w postanowieniu ustalenia dowodzą, że postępowanie administracyjne nie zostało obarczone żadnymi istotnymi wadami, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Inna ocena sprawy przez stronę skarżącą nie przesądza, że ustalenia organów są błędne.
Sąd nie dopatrzył się wystąpienia okoliczności naruszających prawo i mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd nie znalazł też przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości lub w części.
Zatem, zważywszy powyższe, Sąd w oparciu o przepis art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.), skargę oddalił.