I SA/Kr 401/23

I SA/Kr 401/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Piotr Głowacki /sprawozdawca/
Waldemar Michaldo
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1557/23 - Wyrok NSA z 2024-08-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 80 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Sygn. akt I SA/Kr 401/23. [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie: sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 13.02.2023 r., nr 1201-IEE.7113.1.5.2023.3.JM, w przedmiocie zarzutów na czynności zabezpieczające; 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz skarżącego 597,00 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Suchej Beskidzkiej prowadził postępowanie zabezpieczające wobec zobowiązanego R. P. na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z dnia 30.07.2019r. nr ł222-SEW.712.13-31.2019 oraz nr 1222-SEW.712.48-58.2019, które zostały wystawione na podstawie decyzji Naczelnika Małopolskiego Urzędu Celno - Skarbowego w Krakowie nr 358000-CKK4-1.4253.1.2019.1, nr 358000-CKK4-1.4253.2.2019.1 oraz nr 358000-CKK4-1.4253.3.2019.1 z 3.07.2019r. określających przybliżoną kwotę zobowiązania w podatku VAT oraz orzekające o zabezpieczeniu kwot w podatku VAT za lata 2015-2017.
Zarządzenia zabezpieczenia wraz zawiadomieniem o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności pieniężnej (wierzytelności z tytułu nadwyżki podatku VAT 11-12/2018, 01,02,05,06/2019 oraz kwoty kosztów egzekucyjnych określonych do zwrotu pismem 1222.SEE.711.698.2019) doręczono zobowiązanemu w dniu 2.08.2019r.
Zobowiązany złożył pismem z dnia 8.08.2019r. zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, prowadzonego na podstawie w/w zarządzeń zabezpieczenia. Jako podstawę zarzutów wskazał nieistnienie zobowiązania tj. nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 upea), zastosowanie zbyt uciążliwych środków zabezpieczenia (art. 33 § 1 pkt 8 upea) wymienionych w pkt 1) i 2) części D6 w/w zarządzeń oraz ograniczenie do nieruchomości odpowiadających wartości zabezpieczonych zobowiązań.
W uzasadnieniu zarzutów podniósł, że zobowiązanie nie istnieje wobec okoliczności przywołanych w uzasadnieniu odwołania oraz uzupełnienia odwołania od powyższej decyzji, załączonych tytułem uzasadnienia niniejszych zarzutów. Uzasadnieniem zarzutu zbytniej uciążliwości zastosowanego środka jest jego nieadekwatność w stosunku co kwoty zabezpieczenia oraz negatywny wpływ na płynność finansową zobowiązanego.
Organ egzekucyjny wydał postanowienie dnia 11.09.2019r., nr 1222-SEE.711.833.2019 uznające za nieuzasadnione zarzuty w sprawie postępowania zabezpieczającego, które Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 7.11.2019r. nr 1201-IEE.711.1.180.2019.3.LJM utrzymał w mocy postanowienie. Zobowiązany zaskarżył postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 23.07.2020r., sygn. akt I SA/Kr 59/20 uchylił w/w postanowienie. Zdaniem Sądu doszło do naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 upea w związku z art. 107 § 3, art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez brak wyjaśnienia, czy zajęcie wierzytelności nie jest bardziej uciążliwym środkiem egzekucyjnym (zabezpieczającym) niż zajęcie nieruchomości. Według Sądu treść uzasadnienia zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji wskazuje, że wniosek strony (zawarty w zarzutach) o zabezpieczenie nieruchomości, następnie podnoszony w zażaleniu - nie był przedmiotem analiz i rozważań organów. Według Sądu nie wiadomo, czy organy uznały, że możliwość egzekucji z nieruchomości w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, czy też całkowicie zignorowały wniosek skarżącego nie rozważając tej kwestii.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie ponownie rozpatrzył zażalenie i wydał w dniu 19.09.2022r. postanowienie nr 1201-IEE.711.1.72.2022.2.LJM uchylające rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy w uzasadnieniu stwierdził, że organ egzekucyjny nie odniósł się w wystarczającym stopniu do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwych środków zabezpieczenia.
Następnie organ egzekucyjny wydał w dniu 12.12.2022r. postanowienie nr 1222- SEE.711.833.2019 uznające za nieuzasadnione zarzuty w sprawie postępowania zabezpieczającego.
Na postanowienie to zobowiązany złożył zażalenie, ponownie podnosząc nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie zarzutu uciążliwego środka w ramach zajęcia zabezpieczającego i w tym zakresie identyczne wady jak w poprzednio wydanym i uchylonym przez sąd postanowieniu.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie w dniu 13.02.2023 r. postanowieniem nr 1201-IEE.7113.L5.2023.3.JM utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu podkreślono, iż problem wyboru środka egzekucyjnego nie występuje, gdy organ egzekucyjny nie ma możliwości zastosowania innego środka egzekucyjnego przewidzianego w ustawie. Ze względu na wysoką kwotę zobowiązania, w niniejszym postępowaniu zabezpieczającym organ egzekucyjny dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z tytułu przysługującego skarżącemu zwrotu podatku VAT. Także w ramach prowadzonego postępowania zabezpieczającego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Suchej Beskidzkiej złożył w dniu 11.09.2020r. wniosek o wpis hipoteki w księdze wieczystej nr [...] do Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie na udziałach: [...], [...], [...] oraz [...] stanowiących własność R. P. na nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w Suchej Beskidzkiej złożył w dniu 27.09.2019r. wniosek o wpis hipoteki w księdze wieczystej nr [...] na nieruchomości położonej w C. Analiza w/w ksiąg wieczystych wykazała, że w/w nieruchomości posiadają hipoteczne obciążenia w znacznej wysokości w skład których są wliczone nie tylko zabezpieczone kwoty podatku VAT. Z tej przyczyny koniecznym także było zajęcie zabezpieczające wierzytelności pieniężnej z tytułu nadwyżki podatku VAT 11-12/2018, 01,02,05,06/2019 oraz kwoty kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany nie przedstawił innych nieruchomości, na których organ egzekucyjny mógłby dokonać zabezpieczenia należnej kwot.
Zobowiązany wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na w/w postanowienie, podnosząc:
- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji;
- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1, art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie czy zastosowany wobec skarżącego sposób zabezpieczenia nie jest nadmiernie uciążliwy, jak również czy za bardziej uzasadnione nie należałoby uznać zastosowanie innego środka zabezpieczenia oraz czy zastosowanie zabezpieczenia w ogóle jest uzasadnione wobec braku spełnienia w przedmiotowej sprawie przesłanek do ustanowienia zabezpieczenia w oparciu o art. 154 upea;
- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 i 107 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpoznaniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 §1 kpa obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenia uzasadnienia zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa;
- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 i 107 § 3 kpa, przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia, w szczególności przytaczanie podstaw udzielenia zabezpieczenia na podstawie przepisów prawa bez dokonania ich subsumpcji ze stanem faktycznym zaistniałym w niniejszym postępowaniu oraz brak odniesienia się przez organ II instancji do zawartych w treści uzasadnienia zażalenia z dnia 28 grudnia 2022 r. zarzutów, co do zatrzymania środków skarżącego w wysokości 1.014.443,89 zł na zabezpieczenie tożsamego zobowiązania podatkowego, całkowicie poza dokonanym zabezpieczeniem stanowiącym przedmiot niniejszego postępowania;
- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 154 § 1 upea poprzez dokonanie zajęcia zabezpieczającego w sytuacji, gdy brak jest przesłanek pozwalających stwierdzić, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić łub udaremnić egzekucję.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Skarga jest uzasadniona, co prowadzi do uchylenia postanowień organów obu instancji, doszło bowiem do naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. w związku z art. 107 § 3, art. 7, art. 9 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia, czy dokonane w sprawie zajęcie wierzytelności nie jest bardziej uciążliwym środkiem egzekucyjnym niż zajęcie nieruchomości i nie rozpoznanie istoty sprawy w zakresie zarzutu nie zastosowanie mniej uciążliwego środka, a tym samym nie wykonanie zaleceń WSA w Krakowie z wyroku z dnia 23.07.2020r. sygn. akt I SA/Kr 59/20.
Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zasada ta jest również określana mianem zasady racjonalnego działania, czy stosowania najłagodniejszych środków egzekucyjnych. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Ocena stopnia dolegliwości poszczególnych środków egzekucyjnych należy do organu egzekucyjnego - to on jest bowiem "gospodarzem" postępowania egzekucyjnego. Niemniej jednak zawsze powinna być ona dokonywana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Jako wiążącą należy traktować zasadę stosowania takiego środka egzekucyjnego, który jest najmniej uciążliwy dla zobowiązanego (art. 7 § 2 u.p.e.a.), a rozstrzygnięcie w tym zakresie należy do organu, który powinien uwzględnić warunki konkretnej sprawy, a zwłaszcza okoliczności podnoszone przez zobowiązanego, ma tu bowiem odpowiednie zastosowanie art. 9 k.p.a.
Treść uzasadnienia rozstrzygnięcia zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji wskazuje, że kwestie uciążliwości ponownie nie były przedmiotem odpowiednej analizy i zostały potraktowane jedynie ogólnie – ze wskazaniem na wysoką kwotę zabezpieczonych zaległości podatkowych, bez jednak odniesienia do sytuacji majątkowej strony skarżącej, podnoszącej w trakcie postępowania szereg składników majątkowych, w szczególności nieruchomości o wartości przewyższającej dochodzoną kwotę. W tym też zakresie organy bez dokonania analizy kwotowej czy wartościowej, stwierdziły jednozdaniowo, że proponowane do zabezpieczenia nieruchomości posiadają obciążenia hipoteczne w znacznej wysokości. Uzasadnienia postanowień obu organów nie zawierają zatem odpowiedniego odniesienia się do zarzutu zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Nie wiadomo z jakich konkretnie powodów organy uznały sporne zajęcia zabezpieczające w zakresie wierzytelności za najmniej uciążliwe, ponieważ uzasadnienia są w tym zakresie ogólne, bez odniesienia do konkretnej sfery ustaleń i faktów. O ile co do zasady dopuszczalne jest zastosowanie kilku środków zabezpieczających, to musi być ono uzasadnione w okolicznościach danej sprawy. Sporne zajęcie co do wierzytelności pieniężnych, jako wybór i zastosowanie środka zabezpieczającego przyjmowanego jako najmniej uciążliwy było zatem gołosłowne, ponieważ nie zawierało nadal żadnej możliwej do zweryfikowania analizy, że możliwość egzekucji z nieruchomości w niniejszej sprawie nie jest odpowiednim zabezpieczeniem i tym samym przedwcześnie całkowicie zignorowano wnioski skarżącego, nie rozważającej tej kwestii.
Zatem organy naruszyły w/w przepisy poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co spowodowało niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a także niewystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne, co miało istotny wpływ na jej wynik. Zaniechanie wyjaśnienia powyższych kwestii spowodowało zatem nieuzasadnione oddalenie zarzutów egzekucyjnych.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu, w szczególności przeanalizują i ewentualnie uzupełnią stan faktyczny sprawy zgodnie ze wyżej wskazanym stanowiskiem sądu.
Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł o jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.