I SA/Bk 111/25

I SA/Bk 111/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-07-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Justyna Siemieniako /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Anna Dziemianowicz
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 22 stycznia 2025 r., nr UP-56/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 11 października 2024 r. M. N.(dalej powoływany jako: "skarżący", "wnioskodawca") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek, uzasadniając swoją prośbę trudną sytuacją zdrowotną i materialną.
Decyzją z 29 listopada 2024 r. nr 2431/2024 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływany także jako ZUS, organ) odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, stwierdzając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497 ze zm., dalej jako: u.s.u.s.), a ponadto zdaniem ZUS skarżący nie wykazał, że: (-) w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącego; (-) powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; (-) stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca wskazał, że zadłużenie powstało w latach 2019-2020 i nie pamięta już wszystkich szczegółów. Poinformował, że działalność gospodarczą rozpoczął w styczniu 2019 r., ponieważ pojawiła się możliwość dla początkujących przedsiębiorców opłacania ubezpieczenia zdrowotnego na preferencyjnych warunkach, z czego skorzystał. Wyjaśnił, że wszystkie pozostałe kwoty z tytułu składek zostały opłacone i nie pamięta, dlaczego płatność w sierpniu nie została dokonana prawidłowo. Oznajmił, że przed rokiem 2020 był przeziębiony, ale nie udał się do placówki medycznej, ponieważ był już w trudnej sytuacji materialnej i nie miał pieniędzy na zakup leków. Nadmienił, że jego wniosek o zawieszenie działalności gospodarczej z datą przeszłą nie został przyjęty i został on poproszony o wpisanie daty najbliższego miesiąca, żeby ułatwić obliczenia, w związku z czym nie dokonał opłat za styczeń 2020 r. Poinformował również, że jego firma nie mogła się dalej rozwijać ze względu na sytuację na Białorusi, której jest on obywatelem i firma miała wchodzić w interakcję z tym krajem. Poinformował, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, ponieważ nie wymagało to zawieszenia płatności, a zamknięcie firmy wymagało dodatkowych kosztów. Nadmienił, że wyjaśniono mu, że zamknięcie firmy może nastąpić z inicjatywy państwa w związku z jej nieprowadzeniem i wówczas nie ma konieczności ponoszenia wydatków. Dodał, że firma do dzisiaj nie została zlikwidowana. Poinformował, że jego stan zdrowia wynika z przeżyć emocjonalnych związanych z brakiem możliwości powrotu do domu. Oznajmił, że od dawna nie korzysta z opieki lekarskiej, ale obecnie zażywa leki i jego wskaźniki zdrowotne uległy poprawie, co nie oznacza, że stan zdrowia uległ poprawie. Nadmienił, że toczą się spory o uznanie jego zdolności do wykonywania pracy fizycznej. Nadmienił, że nie wzięto pod uwagę faktu, że był on zarejestrowany w Białymstoku w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku, ponieważ spodziewał się, że znajdzie pracę, która nie wymaga wysiłku fizycznego. Poinformował, że pod koniec 2023 r. dowiedział się, że jego kuzynka – U. F. zmarła i na mocy postanowienia sądu po jej śmierci stał się on właścicielem nieruchomości. Dodał, że nieruchomość była splądrowana i w złym stanie. Wskazał, że w decyzji nie uwzględniono faktu, że po otrzymaniu spadku został on obciążony podatkiem w wysokości 70.000,00 zł, na którego opłacenie nie ma on środków. Wnioskodawca podkreślił, że aktualnie mieszka w pokoju bez ogrzewania oraz okna wymagają wymiany. Poinformował, że działkę z niewykończonym domem w P. wystawił on na sprzedaż w celu uregulowania wszystkich długów, przeprowadzenie remontu i zakupu niezbędnych rzeczy do normalnego funkcjonowania.
Zaskarżoną decyzją z 22 stycznia 2025 r. nr UP – 56/2025 Prezes ZUS utrzymał w mocy ww. decyzję.
W uzasadnieniu tej decyzji ZUS wskazał, że: (-) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie zaistniała z przyczyn oczywistych; (-) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm., dalej jako: P.u.), nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V P.u.
Zdaniem organu nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Prezes ZUS stwierdził, że wnioskodawca zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co nie jest tożsame z zaprzestaniem jej wykonywania, skoro w okresie zawieszenia jest dopuszczalne podejmowanie pewnych czynności dotyczących działalności gospodarczej, dlatego wyklucza to przyjęcie, że zawieszenie działalności gospodarczej jest równoznaczne z zaprzestaniem jej wykonywania.
Stwierdzono też brak wystąpienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, tj. kwotę 16 zł.
Zdaniem organu nie zaszła też przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Prezes ZUS w tym zakresie podniósł, że 10 maja 2022 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku zawiadomił o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszych tytułów wykonawczych ze względu na jej bezskuteczność – według raportu poborcy skarbowego z 23 marca 2022 r. wnioskodawca nie mieszkał pod wskazanym na tytule adresem tj. [...] B., mieszkanie było wynajmowane przez osoby z Białorusi, nie posiadał zarejestrowanych środków transportowych, brak było informacji o majątku pozwalającym na zastosowanie środków egzekucyjnych.
Organ stwierdził jednak, że 19 czerwca 2024 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w M. skarżący nabył w całości spadek po zmarłej U. F. Na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z 7 listopada 2024 r. ustalono, że w ramach spadku skarżący nabył rzeczy i prawa majątkowe położone w M. i w P. o wartości 370.000,00 zł, w skład spadku wchodzi zabudowana nieruchomość o powierzchni 966 m2 położona w P. o nr księgi wieczystej [...] (wartość nieruchomości 250.000,00 zł w tym budynek 150.000,00 zł) oraz lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość o powierzchni 61,35 m2 położony M. o numerze księgi wieczystej [...] i udział w częściach wspólnych nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] (wartość 120.000,00 zł).
Organ zauważył, że aktualnie wobec wnioskodawcy nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, jednak skarżący jest właścicielem majątku podlegającego egzekucji – nieruchomości o numerze księgi wieczystej numer [...], obciążonej hipotecznie na rzecz ZUS oraz o numerze księgi wieczystej [...] i dotychczas egzekucja nie była kierowana do tych składników majątkowych.
Zdaniem ZUS nie zaszła też przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie można uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ 22 listopada 2023 r. postanowieniem Dyrektora Oddziału ZUS w Białymstoku postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, jednak od 19 czerwca 2024 r. wnioskodawca dysponuje składnikami majątkowymi w postaci nieruchomości.
Prezes ZUS poddał też ocenie przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie MGPiPS"). W zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS organ stwierdził, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Prezes ZUS wyjaśnił, że dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem, na które powoływał się wnioskodawca, gdyż nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w u.s.u.s. i rozporządzeniu. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. W przedmiocie przesłanki z pkt 3 tego przepisu Prezes ZUS zaznaczył, że nie neguje problemów zdrowotnych skarżącego i podchodzi do nich ze zrozumieniem, jednak zauważył, że wnioskodawca nie przedłożył dowodów potwierdzających trwałą i całkowitą niezdolność do pracy, np. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy i nie powoływał się na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny.
Organ zwrócił uwagę, że 19 czerwca 2024 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w M. skarżący nabył w całości spadek po zmarłej U. F. i stał się właścicielem dwóch nieruchomości, które nie służą zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy. Zauważono też, że skarżący zadeklarował chęć sprzedaży jednej z nich i przeznaczenie uzyskanych środków na spłatę zadłużenia. Zdaniem Prezesa ZUS nie można zatem uznać, że stan zdrowia skarżącego bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia wnioskodawcę możliwości uzyskania środków finansowych na spłatę należności z tytułu składek.
Co do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS organ wyjaśnił, że nie odnosi się ona do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
W tej kwestii organ ustalił, że 1 lutego 2020 r. wnioskodawca zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, od sierpnia 2023 r. jest zgłoszony w Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, co oznacza, że poszukuje zatrudnienia i wyraził gotowość do podjęcia pracy. ZUS wskazał, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że posiada on inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za 2018 r. w wysokości 30.000,00 zł z miesięczną ratą w wysokości 2.000,00 zł, które nie są spłacane, organ uznał, że fakt posiadania innych zobowiązań nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ prowadziłby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania innych wierzycieli względem Skarbu Państwa. Zaznaczono, że ZUS, jako wierzyciel, nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, jednocześnie skarżący nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.
Zdaniem organu sytuacja materialna skarżącego jest spowodowana wyłącznie aktualnym brakiem zatrudnienia i osiągania dochodów. Wskazano, że skarżący ma 55 lat i brak jest dowodów na definitywne jego wykluczenie z rynku pracy z powodów zdrowotnych. Jest to zatem w ocenie organu okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu wnioskodawcy i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Ponownie podkreślono otrzymanie nieruchomości w spadku.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do tut. sądu. Zaskarżając decyzję ZUS w całości podniósł następujące zarzuty:
1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie przepisu art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s., podczas gdy z analizy sprawy wynika, że spełnione zostały przesłanki, aby zaległość wobec ZUS mogła zostać umorzona,
2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako: k.p.a.) polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy zaszły przesłanki umorzenia zobowiązania,
3) art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności mających kluczowe dla sprawy znaczenie za nieudowodnione,
4) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.;
5) art. 9 i 11 k.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie umorzenia zobowiązania;
6) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o umorzeniu świadczeń.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że obecnie jedyny majątek, jaki posiada, to nabyte w spadku nieruchomości, które są w opłakanym stanie – są zdewastowane. Zdaniem skarżącego błędnie stwierdził organ, że żadna z nieruchomości nie służy celom mieszkaniowym, gdyż jak podnosił – mieszka obecnie w mieszkaniu odziedziczonym po kuzynce, które jednak nie ma ogrzewania i wymaga kapitalnego remontu. Wskazał, że jedyne jego dochody to świadczenia przyznane przez C. w M. Podniósł też, że jest osobą przewlekle chorą, obecnie stara się o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które niezwłocznie przedłoży sądowi po jego uzyskaniu.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a ponadto o stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz o zobowiązanie organu do wydania w terminie 14 dni decyzji, w której umorzy skarżącemu zobowiązanie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wraz z pismem z 14 lipca 2025 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu przedłożył dodatkowe dowody na okoliczność szczególnej sytuacji życiowej skarżącego uniemożliwiającej spłatę zobowiązań, tj.: (-) orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. o stopniu niepełnosprawności nr WZON 9531.2385.2024 z dnia 9 czerwca 2025 r., potwierdzające niepełnosprawność skarżącego z powodu choroby oznaczonej kodem 07-S, która ogranicza jego funkcjonowanie i możliwość uzyskiwania dochodu, (-) karta informacyjna z pobytu skarżącego w szpitalu w kwietniu 2024 r. dotycząca załamania stanu zdrowia skarżącego, rodzaju i rozmiarów dolegliwości, (-) wezwanie TBS do zapłaty za lokal mieszkalny z dnia 10 czerwca 2025 r. wskazujące na zagrożenie podstaw jego egzystencji, (-) umowa pośrednictwa nieruchomości z dnia [...] grudnia 2024 r. – na okoliczność braku możliwości pozyskania środków finansowych. W piśmie uzupełniono dotychczasową argumentację strony skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Przy ocenie zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności kluczowe znaczenie ma treść art. 28 u.s.u.s. Przypadki, których wystąpienie umożliwia umorzenie należności z tytułu składek ZUS w całości bądź w części wynikają bowiem z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia MGPiPS.
Z przepisów tych wynika, że należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).
Rozpatrując wniosek skarżącego organ był zobligowany w pierwszym rzędzie ocenić, czy zachodzi całkowita nieściągalność składek objętych żądaniem. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Przy czym podkreślenia wymaga, że wystąpienie sytuacji całkowitej nieściągalności należności stwarza jedynie możliwość jej umorzenia, co nie jest równoznaczne z obowiązkiem takiego działania po stronie organu.
W analizowanym przypadku organ stwierdził, że nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tę w pełni podziela.
Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Z akt sprawy, ale i twierdzeń skarżącego nie wynika, aby sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 P.u. Brak jest ponadto dokumentacji, która wskazywałaby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym. Nie ogłoszono też tzw. upadłości konsumenckiej, do której nawiązuje pkt 4c cyt. przepisu. Z akt nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s.
Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd podziela ponadto ocenę, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Zasadnie stwierdzono bowiem, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie działalność tę zawiesił w lutym 2020 r.
Słuszna jest również ocena, że na datę orzekania przez organ nie zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Co prawda w dniu 10 maja 2022 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku zawiadomił o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszych tytułów wykonawczych ze względu na jej bezskuteczność, jednak w związku z nabyciem w dniu 19 czerwca 2024 r. zabudowanej nieruchomości o powierzchni 966 m2 położonej w P. o nr księgi wieczystej [...] oraz lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 61,35 m2 położonej w M. o numerze księgi wieczystej [...] i udział w częściach wspólnych nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...] aktualnie nie można uznać, by stwierdzenie o braku majątku było uzasadnione. Zauważyć należy, że dotychczas egzekucja nie była kierowana do tych składników majątkowych. Dysponowanie ww. nieruchomościami wyklucza obecnie uznanie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Niezależnie od tego, czy prawidłowa jest wycena nieruchomości wynikająca z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z 7 listopada 2024 r., czy wartość ta może być niższa – jak wynikałoby z twierdzeń skarżącego – to jasnym jest, że skarżący określony majątek posiada i może on być przedmiotem egzekucji, nadto nie jest z pewnością oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do nieruchomości skarżącego nie uzyskano by kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W sprawie tej organ nie poprzestał na analizie wystąpienia całkowitej nieściągalności składek objętych wnioskiem skarżącego. Realizując normę zawartą w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, organ ocenił również żądanie skarżącego z punktu widzenia przesłanek zawartych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, do którego odsyła ww. przepis i art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie § 3 ust. 1 tego aktu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślenia wymaga, że przywołany przepis rozporządzenia daje organowi – podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek, umorzenia zaległości. To w gestii uznania organu pozostaje, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należności. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawiono uznaniu organu administracji publicznej, co oznacza, że umorzenie należności ZUS nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Umorzenie należności jest zatem prawem, a nie obowiązkiem organów. Uznaniowy charakter tego typu decyzji nie oznacza jednak, że wyboru rozstrzygnięcia (umarzam/nie umarzam) organ może dokonać w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności musi zostać poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego.
Zdaniem sądu organ sprostał tym wymaganiom. Pamiętać trzeba, że ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną spoczywa na wnioskodawcy, który powinien stosowną dokumentacją i wyjaśnieniami wykazać, że nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego, czy też jego rodziny. To osoba wnioskująca o umorzenie należności dysponuje danymi i dokumentacją, która może mieć znaczenie dla oceny możliwości uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie. W ocenie sądu, organ dokonał właściwej oceny twierdzeń skarżącego oraz dostępnego materiału dowodowego i trafnie stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do wnioskowanego przez niego umorzenia należności z tytułu składek, bowiem nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia.
Oceny tej nie sposób dokonać bez wskazania, że uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest niemożliwe wywiązywanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przedmiocie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS należy stwierdzić, że nie zaistniały nadzwyczajne zdarzenia, o których mowa w przywołanym przepisie. Nie ma dowodów, w szczególności takich nie przedstawił skarżący, które wskazywałyby na to, że został on dotknięty klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem.
Organ zbadał w sprawie, czy po stronie skarżącego nie występuje przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący wskazał na swoje problemy zdrowotne, tj. choroby serca i miażdżycę naczyń mózgowych, które skutkowały pobytem w szpitalu w kwietniu 2024 r. i skłoniły skarżącego do wnioskowania o orzeczenie niepełnosprawności. Do czasu wydania zaskarżonej decyzji wniosek ten nie był nadal rozpatrzony, wobec czego nie mogło to mieć wpływu na wydaną decyzję. W postępowaniu przed tut. sądem zostało przedstawione orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 9 czerwca 2025 r. – zaliczające skarżącego do stopnia lekkiego. Należy zauważyć, że orzeczenie to wydano już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Ponadto jego treść nie wskazuje, by konkluzje organu były nieprawidłowe, w szczególności lekki stopień niepełnosprawności nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia pracy zarobkowej, a przez to uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Trafnie też organ wskazuje na odziedziczone przez skarżącego nieruchomości, z których skarżący może uzyskać dochód na spłatę należności.
W zakresie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych organ prawidłowo ocenił sytuację finansową skarżącego, nie mając podstaw faktycznych do uznania stałej i ostatecznej niemożności podjęcia pracy, w związku z czym nie miał również podstaw ku stwierdzeniu, że skarżący definitywnie utracił możliwość spłaty swoich należności. Należy też zauważyć, że co prawda skarżący posiada inne zobowiązania do spłaty, jednak może uzyskać środki na ich spłatę sprzedając odziedziczone nieruchomości. Materiał dowodowy dostępny organowi nie dawał więc podstaw aby uznać, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący, jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie należności ZUS.
W ocenie sądu organ dostatecznie wywiązał się też z nałożonych na niego obowiązków procesowych, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciem i oceną jego sytuacji majątkowej nie oznacza, że z tej przyczyny decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie doszło do naruszenia przepisów postępowania.
Podkreślić należy, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.
Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935).