I SA/Kr 351/25

I SA/Kr 351/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-12-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Inga Gołowska /sprawozdawca/
Paweł Dąbek
Piotr Głowacki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 111
art. 120, 121
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 333
art. 3 ust. 1
Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - t.j.
Sentencja
|Sygn. akt I SA/Kr 351/25 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 grudnia 2025 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Inga Gołowska (spr.), Protokolant: specjalista Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025 r., sprawy ze skarg J. N. i S. N. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 marca 2025 r. nr SKO.Pod/4140/63/2025, SKO.Pod/4140/60/2025, SKO.Pod/4140/64/2025, SKO.Pod/4140/61/2025, SKO.Pod/4140/65/2025, SKO.Pod/4140/62/2025 w przedmiocie podatku rolnego za lata: 2022, 2023, 2024 I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżących koszty postępowania w kwocie 300 zł (trzysta złotych).
Uzasadnienie
Zaskarżonymi:
- decyzją z dnia 20 marca 2025r. znak: SKO.Pod/4140/63/2025, SKO.Pod/4140/60/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 1, art. art. 3, art. 4, art. 6, art. 6a ust. 4a, art. 6a ust. 6 oraz art. 6a ust. 10 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 333 dalej-u.p.r.), Komunikatu Prezesa GUS z dnia 20 października 2021r. w sprawie średniej ceny skupu żyta za okres 11 kwartałów będącej podstawą do ustalenia podatku rolnego na rok podatkowy 2022r. (M.P. z 2021r. poz. 951) oraz art. 233§1 ust. 1 ustawy 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2025r. poz. 111 dalej: O.p.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Jerzmanowice-Przeginia z dnia 16 listopada 2024r. nr FN.3121.3.1231.2024.AP ustalającej wymiar podatku rolnego za 2022 rok w kwocie 65,00 zł,
-decyzją z dnia 20 marca 2025r. znak: SKO.Pod/4140/61/2025, SKO.Pod/4140/64/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowieutrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Jerzmanowice-Przeginia z dnia 16 listopada 2024r. nr FN.3121.3.1232.2024.AP ustalającej wymiar podatku rolnego za 2023 rok w kwocie 104,00 zł.
-decyzją z dnia 20 marca 2025r. znak: SKO.Pod/4140/65/2025, SKO.Pod/4140/62/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Jerzmanowice-Przeginia z dnia 16 listopada 2024r. nr FN.3121.5682.2024.AP ustalającej wymiar podatku rolnego za 2024 rok w kwocie 125,00 zł.
Powyższe decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych spraw:
Wójt Gminy Jerzmanowice-Przeginia decyzją z dnia 16 listopada 2024r. ustalił J. N. i S. N. wysokość zobowiązania w podatku rolnym za 2022 rok w kwocie 65,00 zł, za 2023 rok w kwocie 104,00 zł i za 2024 rok w kwocie 125,00 zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z zapisem w ewidencji gruntów i budynków Skarżący są posiadaczami samoistnymi działki oznaczonej w ewidencji pod nr [...]. Wyżej wymienieni stali się nimi w skutek dziedziczenia po zmarłym ojcu P. N. Powyższe potwierdzają akty notarialne z dnia 15.03.2022r. Rep. [...] nr [...], nr [...] oraz nr [...].
W dalszej części decyzji organ przedstawił zgromadzone w postępowaniu dowody, w szczególności dowód z oględzin przedmiotowej działki przeprowadzonych w dniu 19 września 2024r. Zaznaczono, że dostęp do działki możliwy był po działkach nr [...] i [...] (działka [...] była wykoszona, właścicielem jest S. G., działka nr [...] – właściciel nieznany). Działka nr [...] była użytkowana przez ojca Skarżących do lat 70.Droga przebiegała między działkami nr: [...], [...] i [...]. Dostęp do działki nr [...] jest możliwy przez zarośnięte trawy i samosiejki, a sama działka [...] jest zarośnięta drzewami i krzakami.
Organ stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności dane z ewidencji gruntów i budynków wykazują, że J. N. i S. N. są władającymi na zasadach samoistnego posiadania. Ustalono, że ww. są podatnikami przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,4000 ha, gdyż zgodnie z aktem notarialnym nr [...] z dnia 15.03.2022r. od kwietnia 2022r. przedmiotowa nieruchomość gruntowa jest we władaniu na zasadach posiadania samoistnego.
Wysokość podatku rolnego ustalono w oparciu o obowiązującą stawkę podatku rolnego, tj. 307,40 zł za ha określone w Komunikacie Prezesa GUS z dnia 20 października 2021r. w sprawie średniej ceny skupu żyta za okres 11 kwartałów będącej podstawą do ustalenia podatku rolnego na rok podatkowy 2022, 2023 i 2024 (Monitor Polski z 2021r. poz. 951, Monitor Polski z 202r. poz. 995 i Monitor Polski z 2023r. poz. 1129).
Organ podkreślił, że prawidłowość podjętego w sprawie rozstrzygnięcia potwierdza orzecznictwo, m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 09 czerwca 2017r. sygn. akt II FSK 1360/15, w którym stwierdzono, że "co do zasady podstawą wymiaru podatków nie jest stan faktyczny, lecz stan ujawniony (zapisany) w ewidencji gruntów i budynków oraz, że w tym kontekście można mówić o formalnym związaniu ewidencją, która dla wymiaru podatku ma znaczenie rozstrzygające."
Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyli Skarżący, zarzucając naruszenie art. 187§1, art. 188 oraz art. 194§3 O.p. Skarżący podnieśli, że organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób nieprawidłowy, z naruszeniem zasad postępowania dowodowego oraz nie uwzględniający złożonych przez strony wyjaśnień i dowodów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Kolegium wyjaśniło, że w dniu 15 marca 2022r. przed zastępcą notarialnym I. W., zastępcą notariusz S. B. zawarto akt notarialny poświadczający o nabyciu spadku po zmarłym P. N. w częściach równych po 1/4 części, na które składała się własność nieruchomości zlokalizowanej w J. oznaczonej nr. [...]
Następnie w dniu 15 marca 2022r. przed zastępcą notarialnym I. W., zastępcą notariusz S. B. zawarto akt notarialny poświadczający o nabyciu spadku po zmarłym A. N. w częściach 1/2, 1/4 i 1/4 części, na które składał się m.in. udział 1/4 we współwłasności nieruchomości zlokalizowanej w J. oznaczonej nr. [...]
Kolejno w dniu 15 marca 2022r. przed zastępcą notarialnym I. W., zastępcą notariusz S. B. zawarto akt notarialny poświadczający o nabyciu spadku po zmarłej J. N. w częściach równych 1/2 części, na które składała się własność nieruchomości zlokalizowanej w J. oznaczonej nr. [...] oraz nieruchomości oznaczonej nr [...]. Beneficjentami tychże czynności byli Skarżący.
Odnosząc się do przedmiotu sporu, tj. nieruchomości zlokalizowanej w J. oznaczonej nr [...] Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z treścią "Wniosku o stwierdzenie uwłaszczenia w trybie art. 1 ustawy z dnia 24 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych" złożonym do Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie przez J. N., którego kserokopia znajduje się w aktach sprawy, P. N. w skutek nieformalnego działu nieruchomości, w tym działki [...] przeprowadzonego przez M. N., wszedł we władztwo przedmiotowej nieruchomości. We wniosku podniesiono, że ojciec Skarżących P. N. władał tą nieruchomością jak właściciel, tj. wykorzystywał ją w celach rolnych, jak uprawa zbóż oraz hodowla bydła. Traktował ją także jako część swojego gospodarstwa rolnego.
W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że pomimo braku uznania przedmiotowej nieruchomości za własność P. N., co jest zresztą przedmiotem postępowania w sądzie powszechnym, to zarówno strona jak i organ I instancji traktują zmarłego jako posiadacza samoistnego nieruchomości. W konsekwencji przyjąć należy w ślad za postanowieniem Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 28 kwietnia 1999r. sygn. akt I CKU 105/98,iż "dziedziczenie posiadania rzeczy polega na przejściu na spadkobierców z mocy prawa, z chwilą otwarcia spadku wszystkich skutków prawnych, jakie wynikały z jej posiadania przez spadkodawcę, nie zależy natomiast od tego, czy spadkobiercy objęli w faktyczne władztwo rzecz znajdującą się dotychczas w posiadaniu spadkodawcy, a więc czy kontynuują jego posiadanie". Podobnie w wyroku Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 2 lutego 2017r. sygn. akt I CSK 260/16 wskazano, że posiadanie jest dziedziczne. Skarżący odziedziczyli po zmarłym P. N. posiadanie samoistne nieruchomości nr [...]. Dodatkowo potwierdza to złożenie przez nich "Wniosku o stwierdzenie uwłaszczenia (...)" bowiem świadczy o istnieniu po stronie podatników animus rem sibihabendi - elementu subiektywnego - woli władania rzeczą we własnym imieniu.
Zdaniem Kolegium te elementy świadczą o prawidłowym przyjęciu przez organ, że Skarżący są współposiadaczami samoistnymi nieruchomości zlokalizowanej w J., o pow. 0,40 ha, a w konsekwencji prawidłowym ustaleniu zobowiązania w podatku rolnym, bowiem zgodnie z przepisem art.3 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku rolnym, podatnikiem w podatku rolnym jest posiadacz samoistny rzeczy. Co do zastosowanej podstawy opodatkowania i stawki, Kolegium wskazało, że organ I instancji przyjął prawidłową wielkość 0,40 ha fizycznego jako podstawę opodatkowania, czego dowodem jest wypis z ewidencji gruntów i budynków jak również, zastosował prawidłową stawkę. Mając na uwadze powyższe Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący zarzucili:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:art. 122, 187§1, 188, 191, 194§3 O.p. przez nie zebranie i nie rozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że Skarżący użytkują działkę, oraz że istnieje droga dojazdowa z drogi publicznej, która zapewnia możliwość użytkowania i władania działką, oraz uznania za niepodważalny dowód z wpisu w ewidencji gruntów i budynków, że Skarżący władają działką. Co do naruszenia art. 191 O.p. Skarżący wskazali na przekroczenie granic swobodnej oceny dowodowej w kontekście twierdzeń Kolegium, jakoby fakt złożenia do Sądu Cywilnego wniosku o stwierdzenie uwłaszczenia w trybie art. 1 ustawy z 24 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, był dowodem na istnienie po stronie podatników animus rem sibi habendi - woli władania rzeczą we własnym imieniu.
2. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych zwana (dalej u.p.o.l) poprzez wydanie zaskarżonej decyzji podatkowej na podstawie siedmiu zawiadomień o wprowadzonych zmianach w danych ewidencyjnych otrzymanych ze Starostwa Powiatowego w Krakowie dotyczących działki nr [...], sporządzonych z naruszeniem art. 20 ust. 2 pkt 1 lit.b ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne.
W oparciu o powyższe Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium i umorzenie postępowania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podnieśli, że nie zgadzają się ze stanowiskiem Kolegium, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe było zupełne. Skarżący podnieśli, że organ I instancji odmówił uzupełnienia decyzji i wyjaśnienia wątpliwości, podobnie postąpił organ odwoławczy, który nie odniósł się do zarzutów ignorowania zgłoszonych wniosków dowodowych. Wnioski dowodowe Skarżących miały wykazać, że Skarżący nie użytkują działki, bowiem nie ma do niej drogi dojazdowej, a także, że dokonany wpis w ewidencji gruntów został dokonany w wyniku błędu organu ewidencyjnego Starostwa Powiatowego.
Skarżący podnieśli także zarzuty, co do kolejności czynności podejmowanych w prowadzonym postępowaniu, wskazując, że Gmina przeprowadziła oględziny w dniu 19.10.2024r., a w piśmie z dnia 17.10.2024 r. dopuściła oględziny jako dowód. Z kolei w uzasadnieniu decyzji napisano, że "działka była użytkowana przez strony postępowania", natomiast w protokole oględzin napisano, że "działka nie była użytkowana przez strony postępowania (...) działka jest zarośnięta drzewami i krzakami". Skarżący wskazali, że istnienie drogi dojazdowej jest warunkiem koniecznym do ewentualnej kontynuacji władania działką. W decyzji napisano tymczasem, że dostęp do działki jest możliwy przez zarośnięte trawy i samosiejki. Dostęp do działki jest zatem możliwy z naruszeniem cudzej własności. Skarżący zwrócili uwagę, że do akt sprawy dołączono fotografie działek sąsiednich ujęte z perspektywy drogi gminnej, co zdaniem Skarżących sugerowało swobodny dostęp do działki, natomiast fotografii działki nr [...] w aktach sprawy nie umieszczono.
Skarżący podnieśli także, że dzisiejszy stan prawny działki [...] jest zupełnie inny, niż miało to miejsce do połowy lat 70 XX wieku. Wyjaśnili, że ich ojciec otrzymał działkę z zagwarantowanym dojazdem w postaci drogi gruntowej. Droga przebiegała pomiędzy obecnymi działkami nr [...] i [...], a [...] (szkic w załączeniu). Według informacji ze Starostwa Powiatowego w Krakowie (kopia w załączeniu), działka miała wówczas oznaczenie [...] i powierzchnię 47 arów. Według nowego rejestru z 1982 roku działka ma już oznaczenie [...] i powierzchnię 40 arów. Zdaniem Skarżących z dużym prawdopodobieństwem, w wyniku procesów uwłaszczeniowych mających miejsce w latach 70, 80, droga została uwłaszczona, włączona do działek sąsiednich.
Skarżący podkreślili, że wola władania działką we własnym imieniu nie materializowała się przez ojca Skarżących, ani przez samych Skarżących przez kilkadziesiąt lat, a więc sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego jest stanowisko organu odwoławczego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że brak istnienia drogi dojazdowej do nieruchomości nie wpływa ani na jej posiadanie, ani na prawo własności.
W piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2025r. skarżący podnieśli, że we wrześniu 2025r. Starostwo Powiatowe w Krakowie naniosło zmiany w ewidencji gruntów i budynków przywracając wpis P. N. ale nadal nie jest wyjaśniona sprawa wpisów w ewidencji za okres od 15 marca 2022r. do 25 września 2025r.
Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025r. Sąd na podstawie art. 111§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024r., poz. 935 ze zm.; dalej-p.p.s.a.) postanowił, połączyć sprawy o sygn. akt: od I SA/Kr 351/25, I SA/Kr 352/25 i I SA/Kr 353/25 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je dalej pod sygn. akt: I SA/Kr 351/25. Powołany przepis stanowi, że sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W rozpoznawanej sprawie skargi ze względu na podmiot wnoszący skargi oraz stan faktyczny i prawny oraz wspólną istotę ujawnionych zagadnień prawnych, pozostawały ze sobą w takim związku faktycznym i prawnym, że uzasadnione było więc połączenie postępowań sądowych, wszczętych odrębnymi skargami, do łącznego ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3§1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 1§2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024r. poz. 1267 ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145§1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia - w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156§1 K.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247§1 O.p. (art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.
Z przepisu art. 134§1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania). Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji SKO w Krakowie w oparciu o kryterium legalności, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skargi zasługują na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 ustawy o podatku rolnym, opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza.
Podstawę opodatkowania podatkiem rolnym stanowi dla gruntów gospodarstw rolnych - liczba hektarów przeliczeniowych ustalana na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia do okręgu podatkowego (art. 4 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy).
W świetle art. 3, podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami gruntów, z zastrzeżeniem ust. 2; 2) posiadaczami samoistnymi gruntów; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa lub z innego tytułu prawnego, a także jeżeli dotyczy nieruchomości znajdujących się w Zasobie, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 20 lipca 201 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości albo b) jest bez tytułu prawnego, z wyjątkiem gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub będących w zarządzie Lasów Państwowych; w tym przypadku podatnikami są odpowiednio jednostki organizacyjne Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i Lasów Państwowych.
Natomiast w świetle art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy, podatek rolny za rok podatkowy wynosi od 1 ha gruntów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 - równowartość pieniężną 2,5 q żyta obliczoną według średniej ceny skupu żyta za okres 11 kwartałów poprzedzających kwartał poprzedzający rok podatkowy.
Zgodnie z art. 6 ust. 2 średnią cenę skupu żyta, o której mowa w ust. 1, ustala się na podstawie komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ogłaszanego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie do dnia 20 października roku poprzedzającego rok podatkowy.
W myśl art. 6a ust. 6 u.p.r., podatek rolny na rok podatkowy od osób fizycznych, z zastrzeżeniem ust. 10, ustala, w drodze decyzji, organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia gruntów. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego w terminach do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego.
Z przytoczonej wyżej regulacji ustawy podatkowej wynika kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości tj., na kim spoczywa obowiązek jego zapłaty.
Stosownie do art. 21 ust. 1 u.p.g.i k. podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.
Organem prowadzącym ewidencję gruntów i budynków oraz gleboznawczą klasyfikację gruntów jest Starosta (art. 22 ust. 1 ww. ustawy). Przepis art. 20 u.p.g.i k. określa rodzaje informacji o gruntach (ust. 1 pkt 1) oraz ich właścicielach (ust. 2), które obejmuje ewidencja gruntów. Informacje te mają charakter przedmiotowy - w odniesieniu do gruntów - dotyczące ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (art. 20 ust. 1 pkt 1 u.p.g.i.k.).
Informacje podmiotowe (art. 20 ust. 2 pkt 1 u.p.g.i.k.) dotyczą wskazania właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych - innych osób fizycznych lub prawnych w których władaniu znajdują się grunty, budynki lub ich części.
W orzecznictwie powszechnie przyjmowany jest pogląd, w świetle którego - stosownie do art. 21 ust. 1 u.p.g.i k. - organ podatkowy nie może samodzielnie, na przykład, dokonywać klasyfikacji funkcji nieruchomości, lecz powinien odwołać się do odpowiednich zapisów ewidencji gruntów i budynków.
Jednakowoż wskazana reguła bezwzględnego związania danymi ewidencyjnymi, w pewnych - niejako wyjątkowych - przypadkach może zostać w ramach postępowania podatkowego podważona, nawet bez potrzeby uprzedniej zmiany samej ewidencji. Zawarte w tej ewidencji dane można podzielić przy tym na dwie kategorie. Pierwszą z nich tworzą dane bezwzględnie wiążące organ podatkowy, których zmiana może mieć miejsce tylko w stosownym trybie administracyjnym, a organy podatkowe nie mają możliwości ich samodzielnego korygowania. Do tej kategorii należy zaliczyć dane ewidencyjne dotyczące przeznaczenia, funkcji, obszaru i granic działek gruntu, a także rodzaju zabudowy i powierzchni użytkowej położonych na tych gruntach budynków. Drugą kategorię stanowią dane o względnej mocy wiążącej, tj. takie, których zgodność z rzeczywistym stanem prawnym lub faktycznym może być w pewnych - niejako wyjątkowych - sytuacjach przy wymiarze podatku weryfikowana, przy zastosowaniu dopuszczalnych instrumentów proceduralnych.
W takiej sytuacji organ podatkowy zobligowany jest do pominięcia informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków sprzecznych z prawnie wiążącymi danymi innego rejestru publicznego lub tych danych ewidencyjnych, które wykluczają zastosowanie regulacji zawartych w ustawie podatkowej mających znaczenie dla wymiaru podatku (por. uchwała NSA z 18 listopada 2013r. sygn. akt II FPS 2/13 oraz wyroki NSA: z 1 sierpnia 2014r. sygn. akt II FSK 1930/12, z 9 lutego 2023 r. sygn. akt III FSK 95/22; zob. również S. Bogucki, K. Winiarski, Zakres związania danymi z ewidencji gruntów i budynków w sprawach wymiaru podatków lokalnych "Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych" 2015, Nr 2, s. 11-19).
Tak więc dane zawarte w ewidencji stanowią także taką kategorię, w której informacje posiadają względną moc wiążącą, tj. takie, których zgodność z rzeczywistym stanem prawnym lub faktycznym może być weryfikowana, przy zastosowaniu dopuszczalnych instrumentów procesowych (art. 180§1 w związku z art. 194§ 3 O.p.).
Przeprowadzenie przeciwdowodu (zgodnie z art. 194§3 O.p.) dotyczyć może takich sytuacji, gdy (1) wpis w ewidencji gruntów i budynków jest niezgodny z treścią dokumentów, na podstawie których wpisu się dokonuje, (2) zachodzi sprzeczność z zapisami w innych rejestrach publicznych, których pierwszeństwo wynika z regulujących ich prowadzenie bezwzględnie obowiązujących przepisów, (3) gdy posłużenie się wyłącznie danymi ewidencyjnymi musiałoby się wiązać z pominięciem przepisów zawartych w ustawie podatkowej, mających wpływ na wymiar podatku.
Wymaga także podkreślenia, ze Trybunał Konstytucyjny, w uchwale (w pełnym składzie) z dnia 6 września 1995r. w sprawie sygn. akt W 20/94 wyjaśnił, że - co do zasady - przyznanie statusu podatnika podatku od nieruchomości właścicielowi oraz samoistnemu posiadaczowi nie daje podstaw do wyboru podatnika przez organ podatkowy przy wymiarze podatku od nieruchomości. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że mając na względzie zarówno wykładnię celowościową, jak i historyczną, samoistny posiadacz może być podatnikiem podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy faktycznie nią włada i osiąga korzyści z nieruchomości (pobiera pożytki). Wówczas takie rozumienie art. 2 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (poprzednik obecnego art. 3 ustawy) pozostaje w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego zasada zaufania obywatela do państwa wyklucza możliwość przyznania organowi podatkowemu uprawnienia do wyboru osoby podatnika spośród podmiotów wymienionych w ustawie podatkowej, zwłaszcza jeśli wybór ten miałby się dokonywać na zasadzie uznania administracyjnego. Trybunał Konstytucyjny zawarł zatem w powyższym orzeczeniu istotną wskazówkę, pomocną przy prawidłowym rozpoznaniu podatnika podatku od nieruchomości i jest ona nadal aktualna, także pod rządem rozważanego w rozpoznawanych sprawach art. 3 ust. 1 pkt 1, ust. 3 u.p.o.l.
Przywołać wypada także na użytek niniejszej sprawy formułowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że należy sprzeciwić się takiemu rozumieniu art. 21 ust. 1 p.g.k., które prowadziłoby do wydania przez organ podatkowy rozstrzygnięć na podstawie ewidencji gruntów niezgodnej ze stanem rzeczywistym.
Odnosząc się do okoliczności sprawy podkreślić należy, że skarżący konsekwentnie, kwestionowali okoliczność, że są posiadaczami samoistnymi spornej działki nr ewid. [...] wnosząc o przeprowadzenie dowodów mających na celu wykazanie, że nie powinni być uznani za podatników podatku rolnego.
Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b u.p.g.k., dopiero gdy nie można ustalić właścicieli gruntu można ujawnić w ewidencji władającego tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Ujawnienie w ewidencji gruntów, osób, czy też innych podmiotów, które władają gruntami na zasadach samoistnego posiadania możliwe jest tylko wówczas gdy dla gruntów tych ze względu na brak księgi wieczystej lub zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2020r. sygn. akt I OSK 3553/18).
Istnienie samoistnego posiadania, jako okoliczność faktyczna (podkreślenie Sądu) dotycząca określonej nieruchomości, musi być ustalona przez organ ewidencyjny w toku prowadzonego postępowania. (wyrok NSA z dnia 11 października 2017r. sygn. akt I OSK 3069/15). Dlatego też organ zobowiązany jest przeprowadzić postępowanie wyjaśniające przy pomocy wszelkich dostępnych w tym postępowaniu środków dowodowych, służące stwierdzeniu i ocenie, czy zakres oddziaływania władającego na grunt spełnia przesłanki z art. 140 i art. 336 Kodeksu cywilnego właśnie dlatego, że władający nie legitymuje się jakimkolwiek dokumentowym potwierdzeniem przysługiwania do tego gruntu prawa własności albo innego prawa dającego władztwa nad gruntem zgodne ze stanem prawnym (zob. M. Wolanin [w:] Podziały, scalenia i rozgraniczenia nieruchomości oraz procedury ewidencyjne. Wydawnictwo C.H. Beck. Warszawa 2016, 3. Wydanie, s. 851).
Dodać można, że w orzecznictwie sądowym (m.in. wyrok NSA z 12 lipca 2012r. sygn. akt I OSK 1004/11) zwraca się również uwag, że ewidencja gruntów pełniąc funkcje informacyjno-techniczne nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, ani nie nadaje tych praw. Deklaratoryjny charakter wpisu oznacza, że nie kształtuje on nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny nieruchomości wynikający z dokumentów. Oznacza to, że danym z ewidencji dotyczącym stanu właścicielskiego (a także stanu posiadania samoistnego) można przeciwstawić dane wynikające z innych dokumentów o charakterze urzędowym. Zastosowanie może znaleźć zatem regulacja z art.194§3 O.p. co bezpodstawnie wykluczyły w sprawie organy podatkowe.
Organy podatkowe przeprowadziły w dniu oględziny na miejscu (działka nr ewid. [...]) i w protokole odnotowano, że skarżący (jako strony postępowania) nie użytkują spornej działki ale organ odwoławczy w zaskarżonych decyzjach podał, że działka była użytkowana przez skarżących, co pozostaje w jawnej sprzeczności z treścią protokołu ale i twierdzeń skarżących, którzy w toku całego postępowania podatkowego podnosili, że nie są i nigdy nie byli posiadaczami samoistnymi tej działki.
Stwierdzić zatem przychodzi, że skarżący podważali domniemanie wiarygodności (aktualność) wpisu do ewidencji posiadania samoistnego spornej działki lecz zostało to zupełnie pominięte przez orany.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania i naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122, 180, 181, 187§1 oraz 194§3 O.p.
Dalej należy wskazać, że postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121§1 O.p.). Z art. 122 O.p. wynika, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Nadto organy podatkowe powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez stosowania środków przymusu (art. 124 O.p.). Na organach podatkowych prowadzących postępowanie podatkowe, spoczywa więc obowiązek działania zgodnego z prawem i wyjaśnienia faktów istotnych dla ustalenia m.in. adresata obowiązku podatkowego, stosownie do treści art. 3 ust. 1 u.p.r. Podatnik podatku rolnego powinien (w rozumieniu obowiązku) wynikać z niebudzących wątpliwości ustaleń organu, popartych wnikliwą i rzetelną oceną całokształtu materiału dowodowego, przedstawionych wyczerpująco w uzasadnieniu podjętych decyzji.
Tych obowiązków, organy podatkowe jednak nie wykonały, czym naruszyły wskazane wyżej przepisy prawa procesowego, co w konsekwencji mogło doprowadzić do bezpodstawnego przypisania Skarżącym statusu podatnika podatku rolnego.
Tej okoliczności Sąd orzekający w sprawie nie przesądza, gdyż ocena istnienia lub nie w stanie faktycznym samoistnego posiadania nieruchomości musi zostać uprzednio zbadana i oceniona przez organy.
Realizując ocenę i wskazania zawarte w niniejszym wyroku (art. 153 p.p.s.a.) organy będą zobowiązane ponownie przeprowadzić postępowania w kierunku prawidłowego, zgodnego z prawem ustalenia adresata podatku od nieruchomości, stosownie do zebranych i ocenionych wyczerpująco dowodów, poczynionych ustaleń faktycznych z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Działając na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzje organu I instancji gdyż było to niezbędne do końcowego załatwienia spraw.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na kwotę 300,00 zł złożył się zwrot wpisów uiszczonych od skarg.