I SA/Kr 343/20

I SA/Kr 343/20 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2020-08-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący sprawozdawca/
Jarosław Wiśniewski
Urszula Zięba
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 1771/21 - Wyrok NSA z 2025-02-25
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2174
art. 5 ust. 1 pkt 1 i  art. 8 ust. 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Jarosław Wiśniewski WSA Urszula Zięba Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi I. Sp. z o.o. w K. na interpretację indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług - skargę oddala -
Uzasadnienie
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w wydanej w dniu 28 stycznia 2020 r. interpretacji indywidualnej stwierdził, że stanowisko I. Sp. z o.o. w K. (dalej "Spółka", "Wnioskodawca" "strona skarżąca") przedstawione we wniosku o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania podatkiem VAT kwoty odszkodowania wynikającej z ugody za naruszenie autorskich praw majątkowych jest nieprawidłowe.
We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej przedstawiono następujący stan faktyczny.
Spółka I. zajmuje się opracowywaniem projektów architektonicznych oraz doradztwem w zakresie architektury związanym z projektowaniem budowlanym oraz projektowaniem urbanistycznym i architektonicznym kształtowaniem krajobrazu. Na podstawie umowy z dnia 25 sierpnia 2008 roku Spółka zobowiązała się do wykonania kompletnej dokumentacji projektowo - kosztorysowej wraz z infrastrukturą i oświetleniem dla inwestycji - dokumentacja techniczna stadionu H. K. S.S.A. I Etap (projekt trybuny A, oświetlenie stadionu, infrastruktura techniczna). Zakres opracowania obejmował: projekt budowlany, projekt wykonawczy, przedmiar i kosztorys inwestorski, specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót. Umowa została zawarta ze Sportową Spółką Akcyjną H. K. (dalej "Zamawiający"). W umowie ustalono wynagrodzenie ryczałtowe w wysokości 360.000 zł netto powiększone o podatek VAT 22% za wykonanie całości przedmiotu umowy oraz przeniesienie na zleceniodawcę autorskich praw majątkowych do przygotowanego projektu. Wynagrodzenie miało być wypłacone w dwóch ratach: pierwsza w wysokości 40% to jest 144.000 zł tytułem wykonania projektu budowlanego wraz ze wszystkimi uzgodnieniami i opiniami i przygotowaniem kompletnego wniosku o pozwolenie na budowę, druga w wymiarze 60% to jest 216.000 zł, tytułem wykonania projektu wykonawczego wraz z kosztorysem ślepym i inwestorskim, specyfikacjami technicznymi wykonania i odbioru robót. W § 8 umowy wykonawca, zapewnił, że uzyska zależne prawo do przeniesienia autorskich praw majątkowych przysługujących mu do projektu oraz, że projekt ten nie narusza jakichkolwiek praw autorskich osób trzecich.
Strony postanowiły, że zapłata całości wynagrodzenia spowoduje przejście na Zamawiającego autorskich praw majątkowych, na polach eksploatacji wymienionych szczegółowo w ust. 2 § 8 umowy. W dniu 12 grudnia 2008 r sporządzony został protokół odbioru dokumentacji projektowej pomiędzy spółkami. Przekazane zostały: dokumentacja geodezyjna (mapa sytuacyjno-wysokościowa), dokumentacja geologiczna, dokumentacja budowlana oświetlenia boiska wariant I, dokumentacja budowlana oświetlenia boiska wariant II, dokumentacja architektoniczna trybuny "A".
Kwota należna z tytułu wykonania tej części zamówionej dokumentacji wyniosła 175.680 zł brutto, tj. 144.000 zł netto i została zafakturowana. Zamawiający, który w ramach planowanej inwestycji miał pełnić funkcję inwestora zastępczego, zapłacił tylko kwotę 40 000 zł. Pozostała kwota nie została zapłacona.
Po uzyskaniu stosownych decyzji Prezydenta Miasta K. (w tym decyzji o zmianie zamierzenia budowlanego), decyzją z dnia 3 sierpnia 2009 r. po rozpatrzeniu wniosku Gminy Miejskiej K. przeniesiono na nią pozwolenie na budowę tymczasowych masztów oświetleniowych płyty głównej boiska piłkarskiego w H. K. wraz z infrastrukturą techniczną, stacją transformatorową i rozbiórką kolidującego budynku dawnych kas. W ramach procesu realizacji inwestycji w dniu 27 sierpnia 2009 r. Wnioskodawca zawarł z Gminą Miejską K. umowę na pełnienie nadzoru autorskiego. Gmina zrealizowała inwestycję polegającą na budowie tymczasowych masztów oświetleniowych płyty głównej boiska piłkarskiego H. K. wraz z infrastrukturą techniczną, stacją transformatorową i rozbiórką kolidującego budynku dawnych kas. Zadanie zostało zrealizowane w oparciu o dokumentację opracowaną przez Wnioskodawcę na podstawie umowy zawartej ze Sportową Spółką Akcyjną H. K.. Zrealizowane zadanie opierało się na części projektu opracowanego przez Wnioskodawcę. Zakres rzeczowy wykonanej i przekazanej dokumentacji, na podstawie umowy z 25 sierpnia 2008 r. był szerszy o projekt architektoniczny trybuny A, którego inwestor nie wykorzystał w ramach wykonanego zadania inwestycyjnego. Szacowana wartość dokumentacji służącej realizacji inwestycji nie przekraczała wartości przekazanej i zafakturowanej zgodnie z umową pomiędzy Wnioskodawcą i inwestorem zastępczym czyli netto 144.000 zł, gdyż zakres rzeczowy inwestycji, który został wykonany w postaci oświetlenia boiska wraz ze stacją trafo nie przekraczał 40% zakresu planowanego do wykonania w I etapie zamierzenia inwestycyjnego [wraz z trybuną A.].
Pismem z dnia 28 maja 2012 r. spółka I. skierowała do Gminy reprezentowanej przez Dyrektora Zarządu Infrastruktury Sportowej oraz do wiadomości Prezydenta Miasta K. ostateczne, przedsądowe wezwanie do zapłaty kwoty 658.800 zł wraz z odsetkami ustawowymi, jako trzykrotność należnego wynagrodzenia za wyrażenie zgody na korzystanie z dokumentacji, którą przygotowała w realizacji umowy zawartej uprzednio ze S.S.A. H. K.. Świadczenie miało zostać spełnione w terminie 8 dni od dnia otrzymania wezwania. Zostało ono skutecznie odebrane przez adresata w dniu 31 maja 2012 r.
Ostatecznie sprawa trafiła do Sądu, który uznał, że doszło do naruszenia przez Gminę Miejską K. majątkowych praw autorskich, które w całości przysługiwały Spółce I., nie będąc skutecznie przeniesionymi przed ich wykorzystaniem w opisany wyżej sposób ani na Gminę Miejską K. ani wcześniej, na inwestora zastępczego S.S.A. H. K., z którą Wnioskodawcę łączyła umowa na wykonanie tej dokumentacji. Przyczyną braku przejścia autorskich praw majątkowych do niej na H. i w konsekwencji na Gminę był fakt niezapłacenia przez zamawiającego całego wynagrodzenia umownego, co było dla tego przejścia warunkiem koniecznym. Uprawnienie do dysponowania takim prawem nie wynikało także z udzielonej przez Spółkę I. licencji. Ostatecznie Sąd uznał, że spółce I. należy się od Gminy Miejskiej K. kwota 288.000 zł. Obie strony wniosły apelację od powyższego wyroku, które zostały oddalone. Sąd apelacyjny uznał, że roszczenie dochodzone pozwem jakkolwiek ma postać zryczałtowaną, to pozostaje świadczeniem natury odszkodowawczej, przy czym określenie jego wysokości (jak np. przy zadośćuczynieniu za doznaną krzywdę) nie jest pozastawiane sędziowskiemu uznaniu, ale zasadnicze kryterium określające jego wysokość jest wskazane w ustawie (argument z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b in fine ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).
W związku z powyższym opisem zadano następujące pytanie:
Czy otrzymane odszkodowanie (stanowiące zadośćuczynienie za wyrządzoną szkodę - rekompensatę za powstałe straty i utracone korzyści), pobrane na podstawie art. 79 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, na podstawie wyroku sądowego podlega opodatkowaniu podatkiem VAT?
Zdaniem Wnioskodawcy, odszkodowanie wypłacone przez Gminę Miejską K., stanowiące zadośćuczynienie za wyrządzoną szkodę (rekompensatę za powstałe straty i utracone korzyści), nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, ponieważ nie stanowi wynagrodzenia za dostawę towarów, ani za świadczenie usług. Wnioskodawca przytoczył treść art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2018 r., poz. 2174, z późn. zm.), dalej "ustawa o VAT". Wnioskodawca stwierdził, że dana usługa podlega opodatkowaniu wówczas, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych. Wnioskodawca, mając na uwadze regulacje zawarte w K.c., odniósł się także do pojęcia odszkodowania i stwierdził, że zapłata przez naruszyciela na rzecz uprawnionego, odszkodowania z tytułu naruszenia jego praw autorskich, nie stanowi wynagrodzenia za świadczoną usługę. Otrzymane przez posiadacza majątkowych praw autorskich odszkodowanie nie jest bowiem związane z żadnym świadczeniem z jego strony na rzecz naruszyciela. Zapłata odszkodowania pieniężnego wynika bowiem wyłącznie z faktu bezprawnego naruszenia praw autorskich i stanowi dla posiadacza praw autorskich jedynie rodzaj rekompensaty /zadośćuczynienia za poniesione wydatki w związku z koniecznością ochrony jego naruszonych praw autorskich. Również w orzecznictwie bezspornie przyjmuje się, że uzyskanie odszkodowania nie jest żadnym rodzajem wynagrodzenia/odpłatności za wykonaną usługę w rozumieniu VAT.
Zdaniem Wnioskodawcy, w sytuacji opisanej we wniosku w zakresie otrzymanego odszkodowania mamy do czynienia z transakcją nieekwiwalentną. Spółka I. nie świadczyła usługi projektowania dla Gminy Miejskiej K., lecz dla Sportowej Spółki Akcyjnej H. . To na Spółkę Sportową H. została wystawiona faktura z należnym podatkiem VAT, który został odprowadzony do urzędu skarbowego. Wartość faktury wynosiła netto 144.000 zł plus podatek VAT 31.680 zł. Faktura została opłacona przez Zamawiającego tylko w wysokości 40.000 zł. Reszta kwoty nie została nigdy uregulowana. Następnie wykonany przez I. projekt został bezprawnie wykorzystany przez Gminę. Dlatego Wnioskodawca uważa, że otrzymane odszkodowanie stanowi zadośćuczynienie za wyrządzoną szkodę - rekompensatę za powstałą stratę z tytułu wykorzystania projektu, co do którego praw autorskich nie nabył ani H. K., ani Gmina K.. Otrzymane odszkodowanie stanowi rekompensatę za poniesione wydatki przez I. m.in. na rzecz firm podwykonawczych, pracowników zaangażowanych przy projekcie. Wnioskodawca podał, że również kwota zasądzonego odszkodowania została wyliczona w odniesieniu do przysługującego Spółce I. wynagrodzenia netto (bez VAT) za wykonanie projektu budowlanego. Odszkodowanie wyniosło 288.000 zł, co stanowi dwukrotność przysługującego wynagrodzenia netto za wykonanie projektu budowlanego dla S.S.A. H. K.. Opodatkowaniu VAT podlegają tylko i wyłącznie takie odszkodowania, które są ekwiwalentem za świadczenia, w tym zaniechania, z tytułu czynności dokonywanych przez drugą stronę w ramach zawartego przez te strony stosunku prawnego. Podatkowi temu nie podlegają natomiast świadczenie odszkodowawcze wypłacane tylko i wyłącznie na poczet naprawienia szkody. A szkodą niewątpliwie dla Spółki I. było poniesienie kosztów z tytułu realizacji projektu budowlanego dla S.S.A. H. K., za które nie otrzymało zapłaty, a zostało bezprawnie wykorzystane przez Gminę Miejską K.. Zdaniem Wnioskodawcy w świetle postanowień ustawy o podatku od towarów i usług, w przypadku odszkodowania pieniężnego za szkodę powstałą na skutek bezprawnego naruszania majątkowych praw autorskich nie można mówić o dostawie towarów. Z drugiej zaś strony czynności faktyczne lub prawne, które w żaden sposób nie spełniają określonych w ustawie przesłanek niezbędnych dla przyjęcia, iż zrealizowana została dostawa towarów lub nastąpiło świadczenie usług, stanowią czynności neutralne dla podatku od towarów i usług.
Organ uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe. Przytoczył przepisy ustawy o VAT, ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1231 z późn. zm.) oraz Kodeksu cywilnego dotyczące naprawienia szkody. Wskazał, że zawarta w ustawie o VAT definicja świadczenia usług ma charakter dopełniający definicję dostawy towarów i jest wyrazem realizacji zasady powszechności opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji wykonywanych przez podatników w ramach ich działalności gospodarczej zdefiniowanej w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Usługą będzie jednak tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym. Zatem czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie. Organ stwierdził, że ustalanie statusu wypłacanej przez Gminę Miejską K. należności, jako podlegającej, bądź niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT należy oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem. Podkreślił przy tym, że sam fakt korzystania bezumownego z czyichś praw, a więc działanie nielegalne nie może samoistnie świadczyć o braku opodatkowania podatkiem VAT takiej czynności. Z art. 5 ust. 2 ustawy o VAT wynika, że czynność podlega opodatkowaniu niezależnie od tego czy została wykonana z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa. Podatek VAT obejmuje więc swoim zakresem każde świadczenie niezależnie od form, czy ram prawnych, jakie ono przybiera. W konsekwencji, tylko wówczas gdy płatność, również ta o charakterze odszkodowawczym, nie będzie miała bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony kontrahenta, wówczas kwota otrzymanego odszkodowania nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu tym podatkiem. Organ uznał więc, że w sytuacji opisanej we wniosku w zakresie należności otrzymanej od Gminy Miejskiej K. wynikającej z wyroku Sądu tytułem wynagrodzenia za naruszenie przez Gminę autorskich praw majątkowych do dokumentacji projektowej mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie. Świadczeniem jest każde zachowanie polegające na działaniu, zaniechaniu działania lub znoszeniu (tolerowaniu) określonej sytuacji lub stanu rzeczy. Organ wskazał, że zapłata, pomimo określenia jej jako odszkodowanie, nie wiąże się z prawem żądania naprawienia szkody wynikłej z tytułu bezumownego korzystania z autorskich praw majątkowych do dokumentacji projektowej stworzonej przez Wnioskodawcę. Wnioskodawca jako wyłączny właściciel i dysponent autorskich praw majątkowych do ww. dokumentacji projektowej nie czynił, ani nie czyni starań o odzyskanie stworzonej dokumentacji projektowej. Z wniosku nie wynika ponadto, aby Wnioskodawca manifestował brak woli utrzymania istniejącego stanu. Należy więc przyjąć, że pomiędzy właścicielem dokumentacji projektowej a Gminą - bezumownie korzystającym z autorskich praw majątkowych - istniał wprawdzie nie jawny, lecz dorozumiany stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełnione zostały świadczenia wzajemne. W przypadku autorskich praw majątkowych stworzonych na rzecz konkretnego Projektu nie mamy do czynienia z powszechnością wykorzystywania tych praw. Wnioskodawca nie wskazał w opisie stanu faktycznego, że wyraził żądanie zaprzestania korzystania z dzieła. Jak wynika z wniosku określona w wyroku Sądu kwota nie jest zapłatą za powstałą szkodę w wyniku bezumownego korzystania z autorskich praw majątkowych przez Gminę, lecz jest zapłatą za wykonanie usług. Nie można uznać, że korzystanie z autorskich praw majątkowych podlega opodatkowaniu wyłącznie w sytuacji, gdy jest dokonywane w oparciu o wcześniej zawartą umowę licencyjną. Należy przy tym zauważyć, że art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych operuje pojęciem zgody uprawnionego na korzystanie z utworu. Zgoda ta ze swojej istoty może być uprzednia lub następcza. Niezależnie od tego, w którym momencie zostanie ta zgoda udzielona przez uprawnionego dla celów VAT, nie zmienia to samej istoty świadczenia - zawsze jest nim fakt korzystania z utworu przez użytkownika. W konsekwencji, bezumowna czynność, dokonywana – jak wynika z wniosku – wprawdzie bez wyraźnej zgody Wnioskodawcy, lecz za zgodą dorozumianą, stanowi usługę w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, a zapłata z tego tytułu nie stanowi odszkodowania tylko należność za jej wykonanie. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze świadczeniem usług, za które ustalona jest odpłatność. Istnieje świadczący usługę - Wnioskodawca oraz beneficjent tej usługi – odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym, czyli Gmina Miejska K. naruszająca przysługujące Wnioskodawcy prawa autorskie (dokonujący bezumownego korzystania z majątkowych praw autorskich). Zatem w sprawie występują wszystkie elementy, które stanowią o tym, że mamy do czynienia z wykonaniem usługi za wynagrodzeniem, którego wysokość wynika z wyroku Sądu. W konsekwencji organ uznał, że otrzymane odszkodowanie stanowi należność za wykonanie czynności wymienionych w art. 5 ustawy o podatku od towarów i usług i podlega opodatkowaniu tym podatkiem.
W skardze do WSA w Krakowie, Wnioskodawca zarzucił ww. interpretacji indywidualnej:
1. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT poprzez przyjęcie, że otrzymane odszkodowanie, zasądzone na podstawie art. 79 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w wyroku sądowym podlega opodatkowaniu podatkiem VAT;
2. błędną wykładnię art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, poprzez uznanie, że Skarżący jest zobowiązany do opodatkowania podatkiem VAT odszkodowania zasądzonego mocą wyroku sądowego na podstawie art. 79 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
W związku z tym wniesiono o uchylenie zaskarżonej interpretacji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 57a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bada prawidłowość zaskarżonej interpretacji indywidualnej tylko z punktu widzenia zarzutów skargi i wskazanej w niej podstawy prawnej. W szczególności sąd nie może podjąć żadnych czynności zmierzających do ustalenia innych, poza wskazanymi w skardze, naruszeń prawa. W wypadku zaś ustalenia takich wad w toku kontroli przeprowadzonej w granicach wyznaczonych skargą, nie może ich uwzględnić przy formułowaniu rozstrzygnięcia w sprawie (A. Kabat, Komentarz do art. 57 (a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. publ. Lex/el 2019).
W sprawie skarżąca Spółka oparła swoją skargę wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o VAT.
Sąd orzekający w sprawie był zatem związany tymi zarzutami. Sąd stwierdza, że Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w stosunku do przedstawionego we wniosku stanu faktycznego dokonał prawidłowej wykładni ww. przepisów ustawy o VAT.
Na wstępie wymaga przypomnienia, że w myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu tym podatkiem podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Z art. 8 ust. 1 tej ustawy wynika natomiast, że przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy o VAT. W ustawie o VAT zasadą jest również, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają czynności odpłatne. Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Posiłkując się argumentacją wyrażoną w wyroku NSA z dnia 8 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 961/16 (dostępne tak jak inne powołane w uzasadnieniu orzeczenia na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl), należy zaznaczyć, że określenie w sposób szeroki zakresu przedmiotowego w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, nie może być odczytywane w ten sposób, że świadczeniem usług jest każda czynność czy zdarzenie, którego efektem jest odpłatne przysporzenie jednej ze stron na skutek działania, bądź zaniechania innej strony. Z powołanego przepisu wynika, że usługą jest każde, co do zasady, odpłatne świadczenie, które nie jest dostawą towarów i które przejawia się tym, że świadczeniobiorca (konsument) wynosi z niego, choćby nawet potencjalną korzyść. Posiłkując się także wskazówkami zawartymi w orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości (np. wyrok z 3 marca 1994 r. w sprawie C-16/93, wyrok z 1 kwietnia 1982 r. w sprawie C-89/81, wyrok z 5 lutego 1980r w sprawie C-154/80 czy w sprawie C-276/97, C-358/97 i 408/97) formułuje się ogólne stanowisko, że za świadczenie usług za wynagrodzeniem, a więc czynność podlegającą opodatkowaniu VAT uważane mogą być relacje, w których:
- istnieje jakiś związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne,
- wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy,
- istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru lub usługi,
- odpłatność za otrzymane świadczenie (towar lub usługę) pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, która miałaby być opodatkowana tym podatkiem,
- istnieje możliwość wyrażenia w pieniądzu wartości tego świadczenia wzajemnego.
Odwołując się do treści powołanych wyżej przepisów, podnieść należy, że czynność jest opodatkowana podatkiem od towarów i usług, gdy pomiędzy stronami istnieje stosunek zobowiązaniowy, w ramach którego dany podmiot w zamian za wynagrodzenie zobowiązany jest do spełnienia na rzecz innego podmiotu określonego świadczenia. Przy czym związek pomiędzy otrzymaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi być na tyle wyraźny, aby można było powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie. Otrzymana zapłata powinna być więc konsekwencją wykonanego świadczenia. Należy również podkreślić, że o charakterze danego świadczenia nie decyduje nazwa nadana mu przez strony danej czynności, ale jego cechy istotne z punktu widzenia prawa podatkowego. Cechą odszkodowania pojmowanego jako wyrównanie uszczerbku wywołanego nieprawidłowym zachowaniem kontrahenta jest to, że nie wiąże się ono z żadnym wzajemnym świadczeniem ze strony podatnika (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1868/15).
W rozpoznanej sprawie przedmiotem zaskarżonej interpretacji indywidualnej była ocena czy należności otrzymane przez Spółkę od Gminy Miejskiej K. na podstawie wyroku sądowego podlegają opodatkowaniu VAT. Należności te zostały przyznane stronie skarżącej w oparciu o art. 79 ust. 1 pkt 3 lit.b ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1231 ze zm.). Należy z związku z tym zaznaczyć, że zasadą jest na gruncie prawa autorskiego, że korzystanie z cudzego utworu wymaga zgody uprawnionego. Prawo do eksploatacji utworu może wynikać z umowy licencyjnej (której przedmiotem jest udzielenie zgody na czasową eksploatację) lub przenoszącej autorskie prawa majątkowe (której skutkiem jest trwałe uzyskanie przez nabywcę autorskich praw majątkowych do utworu w określonym zakresie). Podstawowym warunkiem skutecznego uzyskania praw eksploatacyjnych jest zawarcie umowy z podmiotem uprawnionym do udzielenia licencji lub przeniesienia autorskich praw majątkowych.
Zarzut naruszenia autorskich praw majątkowych może wynikać z faktu bezumownego korzystania z utworu lub naruszenia zakresu eksploatacji uzgodnionego z uprawnionym w zawartej z nim umowie albo przekroczenia granic dozwolonego użytku ustawowego, które to ostatnie dwa przypadki są równoznaczne z niedozwoloną bezumowną eksploatacją. W przypadku naruszenia autorskich praw majątkowych uprawniony, na podstawie art. 79 o prawie autorskim i prawach pokrewnych, może żądać od sprawcy zaniechania dalszego naruszania tych praw, tj. zaprzestania korzystania z dzieła w ogóle lub w określonej, godzącej w te prawa formie, usunięcia skutków naruszenia poprzez, przykładowo, zniszczenie bezprawnie wytworzonych egzemplarzy dzieła, naprawienia wyrządzonej szkody i wydania korzyści uzyskanych przez sprawcę w wyniku dokonanego naruszenia. Naprawienia szkody można żądać na zasadach ogólnych, przewidzianych przez Kodeks cywilny (art. 415 i następne) albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu (czyli dwukrotności lub trzykrotności hipotetycznej opłaty licencyjnej).
Z przedstawionego przez Spółkę opisu stanu faktycznego wynikało, że doszło do naruszenia majątkowych praw autorskich do wskazanego we wniosku projektu, które w całości przysługiwały stronie skarżącej, nie będąc skutecznie przeniesionymi przed ich wykorzystaniem przy realizacji inwestycji ani na Gminę Miejską K. ani wcześniej, na inwestora zastępczego Sportową Spółką Akcyjną H. K., z którą stronę skarżącą łączyła umowa na wykonanie przedmiotowej dokumentacji. Przyczyną braku przejścia autorskich praw majątkowych na S.S.A. H. i w konsekwencji na Gminę był fakt niezapłacenia przez zamawiającego całego wynagrodzenia umownego, co było dla tego przejścia warunkiem koniecznym. Uprawnienie do dysponowania takim prawem nie wynikało także z udzielonej przez Wnioskodawcę licencji. Sąd stwierdza, że z opisanego we wniosku stanu faktycznego wynika, że w trakcie realizacji inwestycji Spółka, mimo świadomości, że prawa autorskie do wykonanej przez nią dokumentacji nadal jej przysługują, tolerowała realizację przez Gminę inwestycji w oparciu o przedmiotową dokumentację, zresztą w ramach procesu realizacji inwestycji w dniu 27 sierpnia 2009 r. zawarła z Gminą umowę na pełnienie nadzoru autorskiego. Po zakończeniu inwestycji, pismem z dnia 28 maja 2012 r. Spółka skierowała do Gminy ostateczne, przedsądowe wezwanie do zapłaty kwoty 658.800 zł wraz z odsetkami ustawowymi, jako trzykrotność należnego wynagrodzenia za wyrażenie zgody na korzystanie z dokumentacji, którą przygotowała w realizacji umowy zawartej uprzednio ze S.S.A. H. . Ostatecznie wyrokiem Sądu stronie skarżącej została przyznana kwota 288 000 zł, a więc około 1/3 kwoty wskazanej przez stronę skarżącą w ww. wezwaniu do zapłaty. Sąd stwierdza w związku z tym, że świadczenie przyznane stronie skarżącej może być uznane za wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z utworu, który to stan rzeczy był przez stronę skarżącą tolerowany. Z wniosku o wydanie interpretacji nie wynika, aby w trakcie realizacji inwestycji Spółka nie zgadzała się z zaistniałą sytuacją i podejmowała środki prawne mające na celu jej zmianę. Dopiero działania podjęte pod koniec maja 2012 r. były pierwszymi zmierzającymi do otrzymania wynagrodzenia za wyrażenie zgody na korzystanie z dokumentacji projektowej. Okoliczności przedstawione we wniosku o wydanie interpretacji wskazują na dorozumianą zgodę strony skarżącej na korzystanie z utworu w trakcie realizacji inwestycji. Doszło więc do świadczenia z jej strony. Nie sposób w takiej sytuacji zaakceptować stanowiska Spółki, że sporne świadczenie stanowi nieopodatkowane odszkodowanie.
Mając na uwadze ww. okoliczności, uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, Sąd orzekł o oddaleniu skargi, działając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).