I SA/Kr 333/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę podatnika, uznając, że umowy z częściowo ubezwłasnowolnionym kontrahentem nie były prawnie skuteczne, co wykluczało obowiązek zaewidencjonowania przychodu i kosztów.
Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 rok. Podatnik Z. M. kwestionował decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą zobowiązanie podatkowe. Organy podatkowe uznały, że faktury dokumentujące sprzedaż stolarki aluminiowej i nabycie usług budowlanych nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Sąd, analizując sprawę, dopuścił dowód z wyroku sądu karnego, w którym podatnik został uniewinniony od zarzutu nierzetelnego prowadzenia dokumentacji. Jednakże, kluczowe dla rozstrzygnięcia okazało się ustalenie, że kontrahent podatnika, J. W., był częściowo ubezwłasnowolniony, co czyniło zawarte z nim umowy prawnie nieskutecznymi. W konsekwencji, Sąd uznał, że podatnik nie miał obowiązku zaewidencjonowania przychodu ani kosztów, a tym samym oddalił skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał sprawę ze skargi Z. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą zobowiązanie podatkowe Z. M. w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok. Organy podatkowe zakwestionowały faktury dokumentujące sprzedaż stolarki aluminiowej i nabycie usług budowlanych, uznając je za niedokumentujące rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Skarżący zarzucał błędy w ustaleniach faktycznych, wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz Ordynacji Podatkowej, a także naruszenie procedury postępowania podatkowego. Sąd dopuścił dowód z wyroku Sądu Rejonowego w L., w którym Z. M. został uniewinniony od zarzutu nierzetelnego prowadzenia dokumentacji podatkowej. W uzasadnieniu wyroku karnego wskazano na ryzyko wyboru nieuczciwego kontrahenta obciążające nabywcę oraz na konieczność wykazania umyślności dla przypisania odpowiedzialności karno-skarbowej. Sąd administracyjny, analizując materiał dowodowy, ustalił jednak, że kontrahent skarżącego, J. W., był częściowo ubezwłasnowolniony z powodu choroby psychicznej. Zgodnie z art. 18 Kodeksu cywilnego, bez zgody przedstawicieli ustawowych nie mógł on dokonywać ważnych czynności prawnych. Ponieważ zgoda taka nie została udzielona do umów zawartych z Z. M., umowy te nie były prawnie skuteczne i nie wywołały skutków w prawie podatkowym. W związku z tym, Sąd uznał, że skarżący nie był obowiązany do zaewidencjonowania ani przychodu ze sprzedaży, ani kosztów uzyskania przychodów. Wszelkie ewentualne uchybienia proceduralne organów podatkowych nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, umowy takie nie są prawnie skuteczne i nie wywołują skutków w prawie podatkowym.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na art. 18 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym osoba częściowo ubezwłasnowolniona nie może dokonywać ważnych czynności prawnych bez zgody przedstawiciela ustawowego. Skoro zgoda taka nie została udzielona, umowy z J. W. były nieskuteczne, co wykluczyło obowiązek podatnika do zaewidencjonowania przychodu i kosztów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (21)
Główne
p.p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.c. art. 18
Kodeks cywilny
Pomocnicze
u.p.d.o.f. art. 22 § 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Ordynacja Podatkowa art. 23 § 1
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 23 § 2
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 193 § 1
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 193 § 4
Ordynacja Podatkowa
Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów
Ordynacja Podatkowa art. 193 § 6
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 193 § 7
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 193 § 8
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 120
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 121
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 122
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 123
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 180
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 181
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 187 § 1
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 191
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 200 § 1
Ordynacja Podatkowa
Ordynacja Podatkowa art. 210 § 4
Ordynacja Podatkowa
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowy zawarte z osobą częściowo ubezwłasnowolnioną, bez zgody przedstawiciela ustawowego, są prawnie nieskuteczne i nie wywołują skutków w prawie podatkowym.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące błędnych ustaleń faktycznych, wadliwej wykładni przepisów i naruszenia procedury podatkowej, które nie miały wpływu na wynik sprawy z uwagi na nieważność umów.
Godne uwagi sformułowania
ryzyko wyboru niewłaściwego w tym nieuczciwego kontrahenta obciąża nabywcę towarów lub usług podatek nieuiszczony obciąża nabywcę, choćby był on w dobrej wierze umowy te nie były prawnie skuteczne nie wywołały one żadnych skutków w prawie podatkowym
Skład orzekający
Urszula Zięba
przewodniczący
Józef Gach
sprawozdawca
Anna Znamiec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Nieskuteczność umów z osobami częściowo ubezwłasnowolnionymi w prawie podatkowym, ryzyko związane z wyborem kontrahenta i jego zdolnością do czynności prawnych."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy kontrahent jest częściowo ubezwłasnowolniony i umowy zawarto bez zgody przedstawiciela ustawowego. Nie dotyczy sytuacji, gdy ubezwłasnowolnienie jest całkowite lub gdy zgoda została udzielona.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważna jest weryfikacja zdolności do czynności prawnych kontrahenta, nawet jeśli wydaje się on wiarygodny. Pokazuje też, że nawet uniewinnienie w procesie karnym nie gwarantuje sukcesu w postępowaniu podatkowym, jeśli podstawą rozstrzygnięcia jest inna kwestia prawna.
“Nieważna umowa z ubezwłasnowolnionym kontrahentem ratuje podatnika przed zapłatą podatku.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Kr 333/04 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Anna Znamiec
Bogusław Wolas
Józef Gach /sprawozdawca/
Urszula Zięba /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Sygn. akt I SA/Kr 333/04 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 sierpnia 2006r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędziowie: NSA Józef Gach (spr), WSA Anna Znamiec, Protokolant: Bożena Wąsik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] 2006r., sprawy ze skargi Z. M., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., z dnia [...] 2004r. nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001r., - skargę oddala-
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją - po rozpoznaniu odwołania - utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia {...] 2003r nr [...], która Z. M. określono wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001r w kwocie [...] gr.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że podatnik przy wykonywaniu działalności gospodarczej współpracował z J. W. , o czym świadczą następujące faktury :
1) bez numeru i daty na sprzedaż stolarki aluminiowej okiennej na kwotę [...] zł
2) na nabycie usług budowlanych na kwotę łączną [...].
Faktury te nie dokumentowały jednak rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. W konsekwencji, prowadzona przez podatnika księga przychodów i rozchodów nie stanowiła dowodu co do zapisów opartych na tych fakturach .
W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] 2004r Nr. [...] Z. M. wniósł o uchylenie tej decyzji z powodu :
- niekompletnych i przez to błędnych ustaleń faktycznych , będących podstawą zapadłego rozstrzygnięcia
- - wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art.22 ust.1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r o podatku dochodowym od osób fizycznych ( Dz.U. z 2000r Nr 14 poz.176 ze zm.)
- nieuprawnione zastosowanie art.23 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r Ordynacja Podatkowa ( Dz.U. Nr 137 poz.926 ze zm) oraz naruszenie dyspozycji określonej w art.23 § 2 ww ustawy , w związku z art.193 § 1 i 4 Ordynacji Podatkowej oraz przepisami Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 2000r w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów ( Dz.U Nr 116 poz.1222 ze zm.)
- błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art.193 § 6,7 i 8 Ordynacji podatkowej
- naruszenie procedury postępowania podatkowego poprzez obrazę art.120 , art.121, art.122, art.123, art.180, art.181, art.187 § 1, art.191, art.200 § 1 oraz art.210 § 4 Ordynacji podatkowej , mające istotny wpływ na wynik sprawy .
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko .
Sąd dopuścił dowód z wyroku Sądu Rejonowego w L. sygn. akt [...] z dnia [...] 2005r , w którym Z. M. został uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa z art.56 § 1 kks polegającego m. innymi na tym , że w zeznaniu podatkowym PIT 36 za 2001r podał nieprawdę poprzez nierzetelne prowadzenie dokumentacji podatkowej (nierzetelne dowody księgowe) co spowodowało narażenie Skarbu Państwa na uszczuplenie podatku dochodowego w kwocie [...] .
W uzasadnieniu tego wyroku zwrócono uwagę na to , w uzasadnieniu aktu oskarżenia oskarżyciel powołał się na Rozporządzenie Ministra Finansów z 22.12.1999r., z którego wynika , iż jeżeli wystawca nie posiada faktury VAT , nie zadeklarował podatku należnego z niej wynikającego , to odbiorca traci prawo do jego odliczenia. Powołano także orzeczenia TK z 16.06.1998r. , w którym Trybunał stwierdził, iż ryzyko wyboru niewłaściwego w tym nieuczciwego kontrahenta obciąża nabywcę towarów lub usług a podatek nieuiszczony obciąża nabywcę , choćby był on w dobrej wierze , co nie stoi na przeszkodzie dochodzenia przez niego odszkodowania od zbywcy na poniesioną szkodę.
Dla przypisania Z. M. zarzucanego czynu oprócz wykazania zaistnienia elementów przedmiotowych należy wykazać umyślność ( art. 4 § 2 kks) . Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 2.12.2002r ( sygn. akt IV KKN 559/99 publ. w programie komputerowym LEX nr 75491 ) w art. 56 § 1 kks stanowi oszustwo w postępowaniu podatkowym polegające m.in. na podaniu w tym postępowaniu niezgodnych z rzeczywistością danych, mogących mieć wpływ na ustalenie zobowiązania podatkowego. Do istoty tak opisanego działania należy umyślne wprowadzenie w błąd organu podatkowego , co do rzeczywistego stanu rzeczy, istotnego z punktu widzenia prawidłowego ustalenia wysokości należnego Skarbowi Państwa podatku.
Jak wynika z kontroli przeprowadzonej przez US, kontrahent oskarżonego, J. W. nie uiścił należnego podatku od wystawionych przez Z. M. faktur VAT oraz nie posiadał ich kopii w swojej dokumentacji, czyli zgodnie z cytowanym wyżej Rozporządzeniem Ministra
Finansów i wyrokiem TK , Z. M. zobowiązany jest do zwrotu odliczonego podatku. Jednakże zdaniem Sądu regulacje te obowiązują na gruncie zobowiązań podatkowych i samo ustalenie obowiązku zwrotu podatku nie powoduje automatycznie przypisanie odpowiedzialności karno-skarbowej .
Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie dało się wykazać , iż działanie oskarżonego Z. M. stanowiło umyślne wprowadzenie w błąd organu podatkowego.
Rozpoczynając współpracę z J. W. oskarżony uzyskał od niego stosowne dokumenty ( zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej , nr NIP, Regon, zaświadczenie o nie zaleganiu z podatkami), J. W. rzeczywiście figurował jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i faktycznie prowadził działalność , roboty budowlane, na które opiewały przedmiotowe faktury zostały faktycznie wykonane .Należy podkreślić , iż J. W. pomimo stwierdzonej u niego choroby w postaci schizofrenii paranoidalnej w bezpośrednim kontakcie jest osobą elokwentną , rzeczową i budzącą zaufanie . Wskazane powyżej okoliczności dowodzą , iż na podstawie zebranych materiałów dowodowych brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje :
Zaskarżona decyzja odpowiada prawu .
J. W. został postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] .1997r sygn akt I [...] częściowo ubezwłasnowolniony z powodu choroby psychicznej .
W związku z tym posiadał on ograniczoną zdolność do czynności prawnych . Zgodnie z art.18 kc bez zgody przedstawicieli ustawowych nie mógł on dokonywać ważnych czynności prawnych polegających na zaciągnięciu zobowiązań lub rozporządzać prawami. Zgoda taka nie została udzielona co do umów zawartych przez skarżącego podatnika z J. W . Zatem umowy te nie były prawnie skuteczne . Tym samym nie wywołały one żadnych skutków w prawie podatkowym ( zob. opracowanie A.N. pod tytułem
" Czynności nie mogące być przedmiotem skutecznej umowy" ( opubl. w Przeglądzie Podatkowym z 2003 nr 2 str 16 i nast.) .Oznacza to , że skarżący nie był obowiązany do zaewidencjonowania zarówno przychodu ze sprzedaży stolarki okiennej , jak i kosztów uzyskania przychodów z tytułu nabycia usług budowlanych .
W tym stanie niniejszej sprawy ewentualne uchybienia przez organy podatkowe przepisom postępowania , nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. W szczególności dotyczy to zebrania niepełnego materiału dowodowego co do tego , czy sporne faktury VAT dokumentowały rzeczywiste zdarzenie gospodarcze , co zostało potwierdzone również w powołanym wyroku sady karnego .
Z tego względu , Sąd działając na podstawie art.151 u p.p.p.s.a. orzekł , jak w sentencji .