I SA/Kr 282/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2022-05-31
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ZUSskładkizwolnienieCOVID-19pandemiaKPApostępowanie administracyjneobowiązki informacyjneterminy

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ZUS odmawiającą zwolnienia z opłacania składek, wskazując na naruszenie przez organ obowiązków informacyjnych wobec strony.

Skarżący B.M. wnioskował o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za luty 2021 r. ZUS odmówił, wskazując na zbyt późne złożenie deklaracji rozliczeniowych. WSA uchylił decyzję ZUS, stwierdzając, że organ naruszył przepisy KPA, w szczególności obowiązek informacyjny (art. 9 KPA) i nie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków wniosku, co skutkowało niemożnością dochowania terminu.

Skarżący B.M. złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za luty 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. odmówił zwolnienia, powołując się na § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r., który wymagał przesłania deklaracji rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2021 r. Deklaracje wpłynęły do ZUS dopiero 22 września 2021 r. Organ wskazał również, że zwolnieniu podlegają należności znane na dzień rozpatrzenia wniosku. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów KPA, w tym art. 7, 77 § 1, 80, 64 § 2, poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, uznanie wniosku za złożony bez wymaganych deklaracji, brak pouczenia o negatywnych skutkach niezłożenia deklaracji oraz niewezwanie do usunięcia braków wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że organ rentowy naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 9 KPA, który nakłada obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych. Organ nie poinformował skarżącego o braku deklaracji rozliczeniowych ani nie wezwał do ich uzupełnienia w terminie, co uniemożliwiło skarżącemu dochowanie terminu. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem obowiązków informacyjnych i możliwości zastosowania przepisów dotyczących przywrócenia terminu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ rentowy naruszył przepisy KPA, w szczególności obowiązek informacyjny (art. 9 KPA), nie informując strony o brakach wniosku i nie wzywając do ich uzupełnienia, co uniemożliwiło dochowanie terminu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ rentowy nie wywiązał się z obowiązku informacyjnego wobec strony, nie pouczając o konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowych i nie wzywając do uzupełnienia braków wniosku. Brak działania organu w tym zakresie uniemożliwił skarżącemu dochowanie terminu, a tym samym stanowił podstawę do uchylenia decyzji odmawiającej zwolnienia ze składek.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 art. 10 § 2

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 art. 11 § 1 pkt 3

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 64 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79a

Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

ustawa o COVID-19 art. 31zy § 1

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

ustawa o COVID-19 art. 31zo

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

ustawa o COVID-19 art. 15zzzzzn2 § 1 pkt 2 i ust. 2

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 133 § 1 zdanie drugie

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 239 § 1 pkt e

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez ZUS art. 9 KPA (obowiązek informacyjny) poprzez brak pouczenia skarżącego o konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowych i wezwania do uzupełnienia braków wniosku. Naruszenie przez ZUS art. 64 § 2 KPA (niewezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku). Naruszenie przez ZUS art. 7, 77 § 1, 80 KPA (zasady ogólne postępowania, wyczerpujące zebranie materiału dowodowego).

Godne uwagi sformułowania

organ powinien był udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków organ powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu

Skład orzekający

Agnieszka Jakimowicz

sprawozdawca

Bogusław Wolas

przewodniczący

Paweł Dąbek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ważność obowiązku informacyjnego organów administracji publicznej wobec stron postępowania, zwłaszcza w kontekście przepisów antykryzysowych i pandemii COVID-19. Podkreślenie konsekwencji naruszenia tego obowiązku dla legalności decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o zwolnienie z opłacania składek w okresie pandemii COVID-19 i zastosowania przepisów KPA. Interpretacja art. 9 KPA może być szersza, ale konkretne zastosowanie jest związane z okolicznościami sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organu mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli strona nie dopełniła formalności. Podkreśla znaczenie praworządności i ochrony praw strony w postępowaniu administracyjnym.

ZUS odmówił zwolnienia ze składek przez błąd formalny? Sąd wskazuje na obowiązek informacyjny organu!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Kr 282/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Jakimowicz /sprawozdawca/
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Paweł Dąbek
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Paweł Dąbek WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia 20 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od dnia 1 lutego 2021 r. do dnia 28 lutego 2021 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 25 października 2021 r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. utrzymał w mocy decyzję z dnia 25 października 2021 r. o nr [...], w której odmówiono B.M. zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za luty 2021 r.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 10 marca 2021 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczania składek ubezpieczeniowych za luty 2021 r.
W dniu 25 października 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję odmowną, którą uzasadnił tym, że skarżący nie spełnił warunku wynikającego z § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz.U. z 2021 r., poz. 371 z późn. zm.), jakim jest przesłanie deklaracji rozliczeniowej nie później niż do dnia 30 czerwca 2021 r. Tymczasem konieczne deklaracje wpłynęły do organu rentowego dopiero w dniu 22 września 2021 r. Ponadto organ powołał się na art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.) i wskazał, że zwolnieniu z opłacania składek podlegają należności znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący podał, że został poinformowany przez organ jedynie o zwolnieniu z obowiązku uiszczania należności za ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto zarzucił, że organ nie poinformował go o negatywnych skutkach niezłożenia deklaracji rozliczeniowych i nie wezwał skarżącego do usunięcia braków wniosku.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie z uwagi na zbyt późne złożenie deklaracji DRA i fakt, że na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek w systemie informatycznym ZUS zaewidencjonowane na koncie wnioskodawcy były wyłącznie dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA ze składką na Fundusz Ubezpieczeń zdrowotnych, w związku z czym Zakład nie mógł zwolnić płatnika z pozostałych należności.
Od powyższej decyzji B.M. złożył skargę, w której zarzucił naruszenie:
1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.), poprzez:
a. błędną ocenę materiału dowodowego, skutkującą wadliwym przyjęciem podstaw uzasadniających w ocenie organu stwierdzenie uchybienia terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych z wykazaną dodatkowo składką na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy w związku ze zwolnieniem z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, w sytuacji, w której skarżący spełniał łącznie wszystkie przesłanki do merytorycznego rozpoznania jego wniosku oraz jego uwzględnienia,
b. błędne uznanie, że wniosek o zwolnienie został złożony bez wymaganych deklaracji rozliczeniowych,
c. błędne przyjęcie, że bez wpływu na wynik sprawy jest brak pouczenia skarżącego o negatywnych skutkach niezłożenia deklaracji rozliczeniowych w wymaganym terminie, d. błędne przyjęcie, że bez wpływu na wynik sprawy jest niewezwanie skarżącego do usunięcia braków wniosku, co jest wymagane przez prawo i co potwierdza bogate orzecznictwo sądów administracyjnych,
e. błędne przyjęcie, że wniosek został złożony bez wymaganej deklaracji ZUS DRA, podczas gdy skarżący złożył ww. deklaracje w dniu 22 września 2021 r., przy czym skarżący uzasadnił, co jest przyczyną złożenia deklaracji dopiero w tym dniu;
2. art. 64 § 2 k.p.a. poprzez niewezwanie skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku;
3. art. 31zo ust. 12 ustawy o COVID-19, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.
W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, a zatem skarga jest zasadna.
W art. 31zy ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ustawodawca zawarł delegację umożliwiającą Radzie Ministrów, w celu przeciwdziałania COVID-19, w drodze rozporządzenia, określenie innych okresów zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek, niż określone w art. 31zo ust. 1-3, dla wszystkich albo niektórych płatników składek, którzy byli uprawnieni do zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 31zo ust. 1-3, lub objąć tym zwolnieniem innych płatników składek, mając na względzie okres obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, skutki nimi wywołane, ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikające z tych stanów oraz obszary życia gospodarczego i społecznego w szczególny sposób dotknięte konsekwencjami COVID-19.
Rada Ministrów, korzystając z tego uprawnienia, wydała w dniu 19 stycznia 2021 r. rozporządzenie w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021 r., poz. 152), a następnie rozporządzenie z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19, którego przepisy mają zastosowanie w niniejszej sprawie.
Zgodnie zatem z § 10 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym w sprawie, zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od dnia 1 lutego 2021 r. do dnia 28 lutego 2021 r. wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 listopada 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami: 49.32.Z, 49.39.Z, 52.23.Z, 55.10.Z, 55.20.Z, 55.30.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r.
Z kolei zawarta w § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2021 r. regulacja (w brzmieniu obowiązującym w sprawie) stanowi, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu przedmiotowych składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za luty 2021 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2021 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
W przedmiotowej sprawie okolicznością bezsporną jest, że skarżący złożył wymagane deklaracje w dniu 22 września 2021 r. Nie miał jednak racji organ rentowy, który w zaskarżonej decyzji odmowę zwolnienia uzasadniał uchybieniem ogólnym terminom do złożenia deklaracji wynikającym z cyt. rozporządzenia, z uwagi na zarzucane przez skarżącego naruszenie szeregu zasad postępowania administracyjnego.
Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. mają zastosowanie przepisy tej ustawy, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności (art. 7), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art, 10 § 1), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1). Ponadto należy zauważyć, że stosownie do art. 77 § 1 cyt. kodeksu organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Ze wskazanego przepisu wynika obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy i zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń lub wystąpienia do innych organów albo instytucji o zajęcie stanowiska w sprawie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80).
W realiach niniejszej sprawy istotny był art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia i sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ winien uwzględnić także treść art. 9 k.p.a., stosownie do którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Istotne znaczenie ma w sprawie również art. 79a k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Oceniając postępowanie prowadzone przez organ rozpoznający wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek stwierdzić należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z wyżej powołanych przepisów. Należy podkreślić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz wydanych na jej podstawie rozporządzeń, było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali.
W tych okolicznościach szczególne znaczenie ma wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z omawianego przepisu polega między innymi na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione, aby zostało wydane rozstrzygniecie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować, jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
W rozpoznawanej sprawie organ nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. W następstwie złożenia przez stronę wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym organ mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie, powinien był udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ, kierując się treścią art. 9 k.p.a., powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje.
Tymczasem wbrew nakazowi wynikającemu z omawianego przepisu organ, pomimo iż - jak wynika z akt sprawy - wniosek złożono 10 marca 2021 r., nie poinformował strony należycie szybko o ewentualnym braku deklaracji rozliczeniowych, a także nie wezwał o uzupełnienie tych braków w czasie, który pozwoliłby stronie na dochowanie ustawowego terminu. Uchybienie to jest tym bardziej rażące, że wniosek został złożony ponad trzy miesiące przed upływem terminu do uzupełnienia deklaracji, a zatem organ miał wystarczająco dużo czasu, żeby wezwać skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku. Organ jednakże tego całkowicie zaniechał, informując wszelako skarżącego o zwolnieniu z obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Niezrozumiałe jest, dlaczego w tym samym czasie organ nie poinformował skarżącego o braku, który musiał być przez organ dostrzeżony. Świadczy to jednoznacznie o naruszeniu wyrażonej w art. 9 k.p.a. zasady informowania stron.
Ponownie rozpatrując sprawę organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, mając na uwadze, że strona skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. Ponadto, uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego, organ rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od dnia 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw. Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Uwzględniając powyższą regulację w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie.
W ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ zatem wyda rozstrzygnięcie z uwzględnieniem wszystkich powyższych wskazań co do obowiązku należytego informowania stron oraz skutków uchybienia terminom w czasie epidemii, biorąc pod uwagę uchybienie terminowi do złożenia deklaracji wynikającemu z § 11 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia, tj. 30 czerwca 2021 r.
Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że organ powołując się na to, iż zwolnieniu z opłacania składek podlegają należności znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie nie zauważa, że deklaracje skarżącego z wykazanymi składkami na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy wpłynęły do ZUS w dniu 22 września 2021 r., zatem na dzień rozpatrywania wniosku o zwolnienie z ich opłacania, czyli na dzień 25 października 2021 r. były już organowi znane.
Organ winien również rozpoznać wniosek w oparciu o prawidłową podstawę prawną.
Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Działając zaś na podstawie art. 135 tej ustawy Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.
Sąd zaniechał natomiast orzeczenia o kosztach postępowania z uwagi na to, że skarżący z mocy art. 239 pkt 1 lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, zaś w sprawie występował osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika.
Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie tej ustawy w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, a nie można było przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, albowiem pomimo wezwania skarżący nie wskazał Sądowi adresu elektronicznego przypisanego do systemu ePUAP, zatem zgodnie z pouczeniem przyjęto, iż nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI