I SA/KR 24/24

I SA/Kr 24/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jarosław Wiśniewski
Paweł Dąbek /przewodniczący sprawozdawca/
Waldemar Michaldo
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1553
art. 7,8,13 ust. 3
Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.) Sędziowie: WSA Jarosław Wiśniewski WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (w trybie uproszczonym) w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi W.Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 15 listopada 2021 r. nr 1201-IEE.711.1.167.2021.2.KN w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz W.Ś. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 15 listopada 2021 r. nr 1201-IEE.711.1.167.2021.2.KN, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor) po rozpatrzeniu zażalenia W. Ś. (dalej: Skarżący) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu (dalej: Naczelnik) z 21 września 2021 r. nr 1217-SEE.711.1384.2021.4 w sprawie określenia wysokości opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 – dalej: k.p.a.) w związku z art. 17, art. 18, art. 23 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 – dalej: u.p.e.a.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. w związku z art. 6, 7, 8 i 13 ust. 3 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553 – dalej: - Ustawa nowelizująca) - utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Z przedstawionego stanu faktycznego i prawnego sprawy wynika, że Naczelnik, jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego w oparciu o własny tytuł wykonawczy z 5 stycznia 2018 r. obejmujący zaległość w podatku dochodowym z kapitałów pieniężnych i odpłatnego zbycia praw majątkowych w kwocie 2.413.218,00 zł (należność główna). W toku egzekucji naliczono koszty egzekucyjne w kwocie 210.252,29 zł. z czego ściągnięto kwotę 106.884,69 zł. Naczelnik zawiadomieniem z 16 sierpnia 2021 r. poinformował Skarżącego o wysokości opłaty manipulacyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne i wydatkach egzekucyjnych. Skarżący wniósł o wydanie postanowienia w sprawie wysokości opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne.
Postanowieniem z 21 września 2021 r. Naczelnik określił wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne. Postanowieniem z 15 listopada 2021 r. Dyrektor utrzymał to postanowienie w mocy. Dyrektor wskazał, że postępowanie egzekucyjne wszczęto wobec Skarżącego przed dniem 20 lutego 2021 r., zatem pierwotnie koszty egzekucyjne naliczono na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów prawa. W chwili obecnej obowiązują przepisy prawa zmienione Ustawą nowelizującą. Zgodnie z art. 13 tej ustawy organ egzekucyjny zobowiązany jest do zawiadomienia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych i sposobu ich naliczenia. Dyrektor powołał się też na art. 7 i art. 8 Ustawy nowelizującej. Podał, że Naczelnik określił opłatę manipulacyjną w wysokości 29.336,80 zł., opłatę za czynność egzekucyjną w wysokości 43.346,39 zł., opłatę za zajęcie nieruchomości 34.200,00 zł. oraz wydatki egzekucyjne w łącznej kwocie 1,50zł. Stwierdził, że koszty zostały określone w prawidłowej wysokości, gdyż kwoty te zostały wyegzekwowane przed dniem 20 lutego 2021 r.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący zarzucił naruszenie:
I. prawa materialnego, a to:
1/ art. 64 § 1 i § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 7 i art. 8 Ustawy nowelizującej oraz w zw. art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że obciążenie Skarżącego opłatą egzekucyjną oraz opłatą manipulacyjną w wysokości przekraczającej opłatę maksymalną odpowiada prawu i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ nakładach pracy, podczas gdy orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt: SK 31/14 przywołane przez organ przepisy art. 64 § 1 u.p.e.a. oraz art. 64 § 4 u.p.e.a zostały uznane za niezgodne z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości tych opłat - co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż skutkowało wydaniem przez Dyrektora wadliwego postanowienia i obciążenie Skarżącego wyżej opisanymi kosztami w nieprawidłowej i niczym nieuzasadnionej wysokości;
2/ art. 190 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 64 § 1, art. 64 § 4 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie i wydanie zaskarżonego postanowienia na podstawie przepisów, które utraciły moc obowiązującą wskutek uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją - mimo iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne - co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do obciążenia Skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w nieprawidłowej wysokości;
II. przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:
1/ art. 6 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady praworządności poprzez wydanie rozstrzygnięcia nie znajdującego oparcia w przepisach prawa w zakresie uznania, że pobrana opłata egzekucyjna i pobrana opłata manipulacyjna nie podlegają ograniczeniu w toku trwającego postępowania egzekucyjnego do wysokości opłat maksymalnych określonych przepisem art. 64 § 1 oraz art. 64 § 4 u.p.e.a.;
2/ art. 7 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie i naruszenie zasady praworządności, polegające na świadomym zastosowaniu przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją, co miało wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do bezpodstawnego obciążenia Skarżącego kosztami egzekucji w nieprawidłowej wysokości, z pominięciem obowiązku miarkowania tych kosztów;
3/ art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i art. 121 § 1 O.p., poprzez ich niezastosowanie, a mianowicie procedowanie w sprawie z pominięciem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów, oraz zasady kierowania się proporcjonalnością, poprzez procedowanie w niniejszej sprawie z pominięciem wskazań zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt: SK 31/141 przyjęcie, że dokonane obciążenie Skarżącego opłatą egzekucyjną i opłatą manipulacyjną w wysokości przekraczającej opłaty maksymalne odpowiada prawu i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ nakładach pracy, w sytuacji gdy nie zostało to wykazane, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż skutkowało wydaniem przez organ wadliwego postanowienia i obciążeniem Skarżącego wyżej opisanymi kosztami w nieprawidłowej wysokości - co tym samym jednoznacznie uzasadnia tezę o prowadzeniu przez organ postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu egzekucyjnego;
4/ art. 15 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez brak oceny poprawności działania Naczelnika i weryfikacji naliczonych kosztów z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. o sygn. akt: SK 31/14.
W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika, jak również o zasądzenie poniesionych kosztów postępowania.
Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację.
Wyrokiem z 9 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 110/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika.
W motywach tego wyroku wskazano na wstępie, że istota kontrowersji w sprawie koncentruje się wokół dwóch kwestii: stosowania przepisów Ustawy nowelizującej oraz dochowania przez organy obu instancji standardów dotyczących określenia wysokości kosztów egzekucyjnych opisanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, bowiem egzekucja została wszczęta a koszty egzekucyjne powstały przed dniem 19 lutego 2021 r. Sąd zgodził się ze Skarżącym, że organy obu instancji nie dochowały standardów, na które wskazał Trybunał w tym wyroku. Organy nie powiązały bowiem wysokości kosztów egzekucyjnych z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w stosunku do stopnia skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu. WSA w Krakowie zwrócił uwagę, że sądy administracyjne wielokrotnie zajmowały się kwestią miarkowania w oparciu o odniesienie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej i zajmowały stanowisko, że ten sposób miarkowania nie wypełnia zachowania standardu określonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. Zdaniem WSA w Krakowie, skoro do chwili wydawania postanowień w niniejszej sprawie nie weszły w życie przepisy zgodne z Konstytucją RP, w zamian za niekonstytucyjne, to trudno by Skarżący ponosił tego negatywne konsekwencje. Sąd przypomniał, że w orzecznictwie sądowym konsekwentnie przyjęto stanowisko prawne, w myśl którego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego należy wiązać z wpływem na ten rachunek środków finansowych.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez Dyrektora, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 lipca 2023 r., sygn. akt III FSK 1024/22, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie. W motywach tego rozstrzygnięcia za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) w stopniu, który miał wpływ na wynika sprawy.
W ocenie NSA uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia kryteriów określnych w art. 141 § 4 p.p.s.a. i co szczególnie istotne, budzi poważne wątpliwości, czy WSA w Krakowie rzeczywiście przeprowadził kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, czy też miała ona jedynie charakter pozorny. Przede wszystkim Sąd nie wskazał jaki stan faktyczny przyjął za miarodajny w niniejszej sprawie. Co więcej, wyrażone w zaskarżonym wyroku stanowisko wskazuje, że Sąd nie wziął pod uwagę nawet stanu faktycznego, który zrelacjonował w części historycznej uzasadnienia wyroku. Bezsprzecznie postanowienia organów obu instancji zostały wydane po wejściu w życie Ustawy nowelizującej, tj. po 20 lutym 2021 r., która została wydana w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/143. Natomiast WSA w Krakowie w ramach rozważań własnych stwierdził, że w chwili wydawania postanowień w niniejszej sprawie nadal nie weszły w życie przepisy wykonujące ten wyrok Trybunału. Sąd zupełnie pominął, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w oparciu o przepisy Ustawy nowelizującej. Powołano się w nim bowiem na art. 13, art. 7 i art. 8 tej ustawy i w regulacjach zawartych w tych przepisach upatrywano prawidłowość rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. W skardze Skarżący zaakceptował zastosowanie przepisów Ustawy nowelizującej, ale twierdził, że organy nieprawidłowo zastosowały je wyłącznie do kosztów poniesionych przed wejściem w życie tej ustawy (uiszczonych częściowo). Jego zdaniem, skoro postępowanie egzekucyjne jest w toku, to przepisy Ustawy nowelizującej należy zastosować do kosztów określonych całościowo po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. W rzeczy samej jest to jedna z dwóch kwestii spornych na etapie skargi. Organy przyjęły bowiem, że art. 7 i art. 8 Ustawy nowelizującej nie znajduje zastosowano do kosztów częściowo wyegzekwowanych.
Przypomniano w uzasadnieniu wyroku NSA, że organ egzekucyjny określił opłatę manipulacyjną w wysokości 29.336,80 zł., opłatę za czynność egzekucyjną w wysokości 43.346,39 zł., opłatę za zajęcie nieruchomości 34.200,00 zł. oraz wydatki egzekucyjne w łącznej kwocie 1,50 zł. Z ogólnej kwoty tych cząstkowo obliczonych kosztów, tj. 210.252,29 zł wyegzekwowano 106 884,69 zł. Zdaniem Dyrektora przez wzgląd na przepisy Ustawy nowelizującej, koszty wyegzekwowane przed dniem wejścia jej w życie, a przekraczające 100 zł i 40 000 zł nie podlegają zmniejszeniu. Rolą WSA w Krakowie było zajęcie stanowiska w tej kwestii spornej. Sąd nie wskazał jednak stanu faktycznego, który uznał za miarodajny w niniejszej sprawie, więc nie wiadomo dlaczego przyjął, że przepisy Ustawy nowelizującej nie weszły w życie w dacie wydawania wcześniej wskazanych aktów administracyjnych.
Zdaniem NSA brak oceny podstawy faktycznej rozstrzygnięcia skutkował nieprawidłową podstawą prawną rozstrzygnięcia, bowiem prawidłowe wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie jest możliwe bez prawidłowej oceny podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. W konsekwencji uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala na prześledzenie rozumowania WSA w Krakowie, ani na poznanie przesłanek, jakimi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, przez co wyrok w omówionym dotychczas zakresie uchyla się spod kontroli NSA. Rzeczą ponownie rozpoznającego niniejszą sprawę WSA w Krakowie będzie dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia z uwzględnieniem art. 3 § 1 i art. 134 p.p.s.a., co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu wyroku, czyli spełniającym wymogi przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił natomiast stanowiska Dyrektora, zgodnie z którym zastosowanie w niniejszej sprawie art. 13, art. 7 i art. 8 Ustawy nowelizującej wyklucza stosowanie przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych zaleceń zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, do czego zobowiązał organ Sąd w zaskarżonym wyroku. Odnośnie do charakteru postanowienia wydanego na podstawie art. 13 ust. 3 Ustawy nowelizującej nie wypowiedział się Sąd pierwszej instancji, więc NSA nie może poddać kontroli stanowiska w tym zakresie. W tej kwestii powinien wypowiedzieć się WSA w Krakowie ponownie rozpoznający niniejszą sprawę. Niemniej jednak NSA uważa, że w sytuacji gdy organ ustala koszty egzekucyjny na podstawie przepisów obowiązujących przed ich nowelizacją, co miało miejsce w rozpoznanej sprawie, wówczas powinien czynić to z uwzględnieniem powyżej przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Prawidłowe zastosowanie regulacji z art. 7 i art. 8 ustawy nowelizującej wymaga bowiem w pierwszej kolejności wyliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych według zasad obowiązujących do dnia wejścia w życie Ustawy nowelizującej (wynika to wprost z art. 7 i art. 8 ust. 1 tej ustawy), a zatem stosując zalecenia Trybunału Konstytucyjnego. Wejście w życie Ustawy nowelizującej tego obowiązku nie wyeliminowało. Redukowanie kosztów egzekucyjnych według zasad określonych w przepisach przejściowych, powinno być poprzedzone procesem ustalenia ich w prawidłowej wysokości.
WSA w Krakowie zakwestionował ustalenie kosztów egzekucyjnych "w oparciu o odniesienie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej" i zalecił przy ich ustalaniu uwzględnienie poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy (czasochłonności, pracochłonności). W tym zakresie NSA nie zgodził się z podniesionymi przez Dyrektora zarzutami, że zalecona przez WSA w Krakowie metoda ustalania kosztów egzekucyjnych jest niezgodna z przepisami prawa, szczególnie że w wydanym w składzie siedmiu sędziów wyroku z 19 grudnia 2022 r., III FSK 283/21 Naczelny Sąd Administracyjny uznał za konieczne czynienie ustaleń na okoliczność rzeczywistych kosztów egzekucyjnych, jakie zostały poniesione w toku postępowania egzekucyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że rozpoznając sprawę ponownie, po uchyleniu poprzednio wydanego wyroku, związany jest stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2023 r., sygn. akt III FSK 1024/22. Wynika to bezpośrednio z art. 190 zd. 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Zasadniczym powodem uchylenia wyroku WSA w Krakowie z 9 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 110/22, było błędnie sporządzone uzasadnienie wyroku i z tego powodu uzasadnienie znalazł zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Nie przedstawiono bowiem w uzasadnieniu stanu faktycznego, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia.
Czyniąc zatem zadość wskazaniom co do dalszego postępowania, Sąd wskazuje stan faktyczny na podstawie którego rozpoznana została skarga w niniejszym postępowaniu. W stosunku do Skarżącego toczyło się postępowanie egzekucyjne wszczęte w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony 5 stycznia 2018 r., czyli przed 20 lutego 2021 r. W trakcie toczącego się postępowania podejmowane były czynności egzekucyjne, w wyniku których powstały koszty egzekucyjne. Naczelnik w oparciu o art. 13 ust. 3 Ustawy nowelizacyjnej wydał postanowienie, w którym określił opłatę manipulacyjną w wysokości 29.336,80 zł., opłatę za czynność egzekucyjną w wysokości 43.346,39 zł., opłatę za zajęcie nieruchomości 34.200,00zł. oraz wydatki egzekucyjne w łącznej kwocie 1,50 zł. Z ogólnej kwoty tych cząstkowo obliczonych kosztów, tj. 210.252,29 zł wyegzekwowano 106 884,69 zł. Całość tych kosztów powstała przed wejściem w życie Ustawy nowelizacyjnej, czyli przed 20 lutego 2021 r. Organy obydwu instancji orzekały w zakresie ustalonych kosztów, biorąc pod uwagę art. 7 i 8 Ustawy nowelizacyjnej.
W ocenie Sądu słusznie Dyrektor uznał, że w sprawie zastosowanie znajdą przepisy Ustawy nowelizacyjnej. Przepisy tej ustawy mają bowiem zastosowanie do kosztów, które powstały przed dniem jej wejścia w życie. Jak wynika z art. 7 tej ustawy, niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł (ust. 1). Jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata, o której mowa w ust. 1, została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 100 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 100 zł a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej (ust. 2). Nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł (ust. 3). Z kolei w art. 8 Ustawy nowelizującej wskazano, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł (ust. 1). Jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata, o której mowa w ust. 1, została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 40 000 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 40 000 zł a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej (ust. 2). Nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 40 000zł (ust. 3).
Powołane przepisy bezpośrednio odnoszą się do kosztów powstałych przed dniem wejścia w życie Ustawy nowelizacyjnej i określają sposób ich wyliczenia. Jednocześnie ustawodawca w art. 13 ust. 1 i 2 Ustawy nowelizacyjnej nałożył na organ egzekucyjny obowiązek zawiadomienia podmiotów zobowiązanych do zapłaty opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne o ich wysokości ustalonej w oparciu o art. 7 i 8. Organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego zawiadomienia, miał obowiązek wydać postanowienie w sprawie tych opłat. Unormowanie zawarte w analizowanym przepisie jednoznacznie wskazuje, że organ egzekucyjny miał obowiązek dokonania rozliczenia kosztów egzekucyjnych poniesionych do dnia wejścia w życie Ustawy nowelizacyjnej i postanowienie w sprawie tych opłat nie obejmuje kosztów, które powstaną/powstały po wejściu w życie tej ustawy. Zamiarem ustawodawcy było "zamknięcie" pewnego etapu związanego z obliczeniem wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które zostały uznane za sprzeczne z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016r., sygn. SK 31/143. Wyrażone stanowisko czyni zadość wytycznym zawartym w uzasadnieniu wyroku NSA z 7 lipca 2023 r., sygn. akt III FSK 1024/22, w którym stwierdzono, że WSA w Krakowie nie odniósł się do przepisu art. 13 Ustawy nowelizacyjnej.
Z powyższego wyroku NSA wynika jednak również, że pewne zarzuty Dyrektora postawione w złożonej skardze kasacyjnej, nie zasługiwały na uwzględnienie. Wyraźnie bowiem NSA stwierdził, że nie podziela stanowiska Dyrektora, zgodnie z którym zastosowanie w niniejszej sprawie art. 13, art. 7 i art. 8 Ustawy nowelizującej wyklucza stosowanie przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych zaleceń zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, do czego zobowiązane zostały organy administracyjne przez WSA w Krakowie w wyroku z 9 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 110/22. Wyraźnie podkreślono w wyroku NSA, że w sytuacji gdy organ egzekucyjny ustala koszty egzekucyjny na podstawie przepisów obowiązujących przed ich nowelizacją, co miało miejsce w rozpoznanej sprawie, wówczas powinien czynić to z uwzględnieniem powyżej przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Prawidłowe zastosowanie regulacji z art. 7 i art. 8 Ustawy nowelizującej wymaga bowiem w pierwszej kolejności wyliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych według zasad obowiązujących do dnia wejścia w życie Ustawy nowelizującej (wynika to wprost z art. 7 i art. 8 ust. 1 tej ustawy), a zatem stosując zalecenia Trybunału Konstytucyjnego. Wejście w życie Ustawy nowelizującej tego obowiązku nie wyeliminowało. Redukowanie kosztów egzekucyjnych według zasad określonych w przepisach przejściowych, powinno być poprzedzone procesem ustalenia ich w prawidłowej wysokości.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podważył również stanowiska WSA w Krakowie, co do sposobu prawidłowego wyliczenia tych kosztów w oparciu o wytyczne wynikające z wyroku Trybunały Konstytucyjnego SK 31/14. Przypomnieć w związku z tym należy, że w poprzednio wydanym wyroku wskazano, że w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie ma rozważań, czy koszty egzekucyjne za podjęcie kilku czynności, są adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań. Uwzględnienie zaś realiów tej sprawy wymagało odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego. Brak rzetelnych rozważań w tej materii powoduje, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi obciążony został Skarżący. Zauważyć należy, że organy nie wyjaśniły dlaczego uznały, że zróżnicowanie stawek procentowych i zróżnicowanie górnego limitu poszczególnych opłat według przestawionego mechanizmu jest wypełnieniem wymogu miarkowania. Organ stosując prawo powinien tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku TK. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Odwoływanie się poprzez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości w wyżej wymienionych okolicznościach z uwzględnieniem wyroku TK, nie może być uznane za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych. Wobec tego zaistniała podstawa do uznania, że organy nie powiązały wysokości kosztów egzekucyjnych z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w stosunku do stopnia skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu. Zdawkowe informacje zawarte w uzasadnieniach np. o kosztach wysyłki korespondencji (bez wykazania rzeczywistych kosztów), czy też ogólne stwierdzenie, że konieczne było zarejestrowanie poszczególnych tytułów w systemie informatycznym, podjęto próby zajęcia rachunków bankowych oraz innych wierzytelności pieniężnych, w żadnym wypadku nie mogły być uznane przez Sąd za wypełnienie powyższych wymogów. Zaznaczono także w tym wyroku, że organ egzekucyjny powinien ograniczać ustalanie wysokości kosztów egzekucyjnych do niebudzących wątpliwości wydatków, a więc kosztów poniesionych w ramach oznaczonego postępowania egzekucyjnego.
W wytycznych co do dalszego postępowania wskazano, że organ egzekucyjny rozpoznając ponownie sprawę zrealizuje zalecenia zawarte w niniejszym wyroku, a w szczególności uwzględni, że wysokość kosztów egzekucyjnych powinna zależeć od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy (czasochłonności, pracochłonności) organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć również na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Ustalenia powyższe powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym znajdujących się w aktach sprawy.
Jak już wcześniej wskazano, stanowisko to zostało zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny i dlatego pozostaje aktualne przy ponownym rozpoznaniu sprawy po myśli art. 190 p.p.s.a. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę związany jest również poglądem prawnym, że obliczając wysokość poniesionych kosztów przed wejściem w życie Ustawy nowelizacyjnej, organ egzekucyjny jest zobowiązany stosować wytyczne zawarte w wyroku Trybunały Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.
Na marginesie można zauważyć, że to ostatnie stanowisko uznać należy za ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje na to choćby wyrok tego Sądu z 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 643/22 (dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrażono w nim pogląd, że redukowanie kosztów egzekucyjnych według zasad wskazanych w art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Ustawy nowelizującej może nastąpić tylko wówczas, gdy koszty te powstały wcześniej (przed wejściem w życie ww. ustawy), czyli powinno być poprzedzone procesem ustalenia ich w prawidłowej wysokości. Proces ten powinien zostać przeprowadzony według "starych" zasad, tj. z uwzględnieniem przepisów obowiązujących przed ich zmianą oraz zaleceń Trybunału Konstytucyjnego. Inaczej mówiąc, prawidłowe zastosowanie regulacji z art. 7 i art. 8 Ustawy nowelizującej wymaga w pierwszej kolejności wyliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych według zasad obowiązujących do dnia wejścia w życie Ustawy nowelizującej (wynika to wprost z art. 7 i art. 8 ust. 1 tej ustawy), a zatem stosując zalecenia Trybunału Konstytucyjnego. Wejście w życie Ustawy nowelizującej tego obowiązku nie wyeliminowało.
Podsumowując, organ egzekucyjny ma obowiązek w pierwszej kolejności ustalić wysokość kosztów egzekucyjnych, biorąc pod uwagę wytyczne zaprezentowane w wyroku Trybunały Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 i dopiero następnie do tak ustalonych kosztów stosować reguły wyrażone w art. 7 i 8 Ustawy nowelizującej. Bez znaczenia w tym procesie pozostaje okoliczność, że część kosztów została już wyegzekwowana. Jeżeli okaże się po prawidłowym wyliczeniu kosztów, że wyegzekwowano je w nadmiernej wysokości, powinny one zostać zaliczone na poczet egzekwowanych należności.
Z tych wszystkich powodów zaskarżone postanowienie zostało uchylone na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Biorąc pod uwagę, że postanowienie Naczelnika również dotknięte jest tożsamymi wadami, zostało ono uchylone na podstawie art. 135 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu, Naczelnik weźmie pod uwagę wskazania wyrażone w wyroku WSA w Krakowie z 9 marca 2022r., sygn. akt I SA/Kr 110/22, które zostały zacytowane powyżej.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis od skargi.