I SA/Kr 230/22

I SA/Kr 230/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Grzegorz Klimek
Urszula Zięba /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 1871/22 - Wyrok NSA z 2023-02-14
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżone decyzje
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 205 poz 2095
art. 31 zo ust. 10
Rozporządzenie Rady Ministrow z dnia 13 września 2004 r. w sprawie prospektu informacyjnego funduszu inwestycyjnego otwartego oraz  specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego, a także skrótu tego prospektu
Dz.U. 2022 poz 329
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Grzegorz Klimek WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skarg F. N. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2021 r. nr [...], z dnia 23 listopada 2021 r. nr [...], z dnia 17 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za listopad 2020 r. oraz od grudnia 2020 r. do lutego 2021 r. uchyla zaskarżone decyzje.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 23 listopada 2021 r. odmówił F. N. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za luty 2021 r. Z kolei decyzją z dnia 17 grudnia 2021 r. ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 23 lutego 2021 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. Decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r. natomiast ZUS utrzymał w mocy decyzję z 26 stycznia 2021 r. o odmowie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za listopad 2020 roku.
Uzasadniając rozstrzygnięcie dotyczące odmowy zwolnienia ze składek za luty 2021 r. organ wskazał, że zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz.U. poz. 371), płatnika składek prowadzącego na dzień 30 listopada 2020 r. działalność oznaczoną według PKD 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od 1 lutego 2021 do dnia 28 lutego 2021 r. wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres. Zgodnie z § 11 pkt 3 ww. rozporządzenia warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za luty 2021 r. nie później niż do dnia 31 marca 2021 r. chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Organ wskazał, że skarżący we wniosku o zwolnienie z należności z tytułu składek z dnia 6 marca 2021 r. podał, że kod przeważającej działalności PKD 2007 to [...] Zgodnie natomiast z wpisem w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej na 30 listopada 2020 r. przeważającym kodem PKD działalności skarżącego był kod [...], który nie uprawnia do zwolnienia. Stan PKD został również potwierdzony na 30 listopada 2020 r. w rejestrze bazy danych REGON przez Główny Urząd Statystyczny. ZUS podał, że po szczegółowej weryfikacji zapisów w bazie CEIDG ustalono, że zmiana kodu PKD przeważającej działalności na kod zawarty we wniosku, czyli [...] została dokonana 7 stycznia 2021 r. Zmiana kodu pozostaje bez wpływu na prawidłowość wydanej w niniejszej sprawie decyzji. Organ zaznaczył, że ustawodawca jasno określił rodzaj prowadzonej działalności oraz wskazał konkretne kody i konkretny dzień, które uprawniały do zwolnienia ze składek. Zatem w sprawie skarżącego nie zachodzi ustawowa przesłanka do uzyskania przedmiotowego zwolnienia.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy zwolnienia ze składek za grudzień 2020 r. i styczeń 2021 r. organ powołał treść art. 31 zo ust. 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), dalej "ustawa o COVID-19". Następnie organ podał, że decyzją z dnia 23 lutego 2021 r. odmówiono skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. z uwagi na fakt, że na dzień 30 listopada 2020 r. zgodnie z danymi w rejestrze REGON skarżący prowadził przeważającą działalność gospodarczą oznaczoną wg PKD kodem [...], który nie uprawnia do zwolnienia. Zmiana kodu na kod [...] nastąpiła 7 stycznia 2021 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 9 kwietnia 2021 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia 23 lutego 2021 r. Decyzja ta została wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 14 lipca 2021 r. uchylona. ZUS podał, że w związku z wyrokiem przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie i ustalił stan faktyczny. Wskazał, że zgodnie z przepisami prawa, aby uzyskać zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek musi być spełniony między innymi warunek prowadzenia na dzień 30 listopada 2020 r. działalności z przeważającym kodem PKD wskazanym w ustawie. Ponadto zgodnie z przepisami regulującymi system ubezpieczeń społecznych wspólnik spółki cywilnej oraz sama spółka traktowani są przez ZUS jako odrębni płatnicy składek. Każdy ze wspólników spółki cywilnej odrębnie prowadzi działalność gospodarczą, posiada odrębny wpis do CEIDG i jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Wspólnicy s.c. (każdy oddzielnie) jako przedsiębiorcy zgłaszają siebie do ZUS poprzez złożenie stosownych druków ubezpieczeniowych jako płatnicy składek oraz jako osoby ubezpieczone. Każdy ze wspólników posiada swój indywidualny numer NIP i REGON. ZUS zobligowany jest do ustalenia kodu PKD właściwego wyłącznie dla wnioskodawcy. Organ podał, że w przypadku skarżącego nie został spełniony jeden z warunków otrzymania pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Na dzień 30 listopada 2020 r. w prowadzonej działalności przeważającym kodem PKD był kod [...], który nie uprawnia do zwolnienia. Zmiana kodu PKD przeważającej działalności na kod zawarty we wniosku została dokonana w dniu 7 stycznia 2021 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy zwolnienia ze składek za listopad 2020 r. ZUS również zacytował treść art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19 i przedstawił analogiczną argumentację jak w decyzji dotyczącej odmowy zwolnienia ze składek za grudzień 2020 r. i styczeń 2021 r. Podsumowując organ podał, że w sprawie nie został spełniony jeden z warunków otrzymania pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Na dzień 30 września 2020 r. przeważającym kodem PKD działalności skarżącego był kod [...], który nie uprawnia do zwolnienia, a zmiana kodu na kod [...] została dokonana w dniu 7 stycznia 2021 r.
Wnioskodawca złożył skargi do sądu administracyjnego, wnosząc o zmianę ww. decyzji poprzez uznanie, że przysługuje mu prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za ww. miesiące. Wniósł także o dopuszczenie dowodu z dokumentacji ZUS oraz dokumentów jako załączników potwierdzających rodzaj prowadzonej przeważającej działalności według PKD. Skarżący podał, że jedynym właściwym według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj prowadzonej przeważającej działalności jest [...] i powinien być ustalony na podstawie numeru NIP i REGON spółki cywilnej, której jest współwłaścicielem "Z. NIP [...], REGON [...]. Skarżący jedynie z prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej Z. uzyskuje (od 15 marca 2009 r.) przychody zgodnie z przepisami podatkowymi i prawem przedsiębiorców, a określone warunki o spadku przychodów o 40% spełnia, ponieważ spadek przychodów z prowadzonej działalności tylko i wyłącznie w formie spółki cywilnej wynosi 100%. Podał także, że ZUS w żaden sposób nie próbował ustalić stanu faktycznego, nie wziął pod uwagę udostępnionych przez skarżącego dokumentów, ewidentnie świadczących o rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej.
W odpowiedziach na skargi ZUS wniósł o oddalenie skarg i podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skargi są zasadne.
Na wstępie wymaga zaznaczenia, że ZUS rozpatrywał ponownie sprawy skarżącego, po uchyleniu, prawomocnymi wyrokami Sądu, poprzednio wydanych decyzji. I tak wyrokiem z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 701/21, WSA w Krakowie uchylił decyzję ZUS z dnia 9 kwietnia 2021 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za grudzień 2020 r. i styczeń 2021 r., natomiast wyrokiem z tej samej daty, sygn. akt 702/21, uchylił decyzję ZUS z dnia 30 marca 2021 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za luty 2021 roku. Sąd wskazał na uchybienia proceduralne organu rozpoznającego sprawy, które skutkowały tym, że uzasadnienia rozstrzygnięć – tak w zakresie uzasadnienia faktycznego i uzasadnienia prawnego – musiałby przejąć sąd administracyjny. Stwierdzone przez Sąd braki uzasadnień wydanych w sprawach decyzji uniemożliwiły Sądowi ocenę prawidłowości i legalności działań organu. W sprawie natomiast dotyczącej miesiąca listopada 2020 r., WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 438/21, uchylił decyzję ZUS z dnia 8 marca 2021 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za ww. miesiąc uznając, że przedwcześnie przyjęto, że strona podlega wyłączeniu z kręgu podmiotów, mogących ubiegać się o przedmiotową ulgę. Sąd wskazał na wadliwe rozumienie przez organ mających w sprawie zastosowanie regulacji i niezasadne pominięcie kwestii faktycznie prowadzonej przeważającej działalności danego podmiotu, a oparcie się jedynie na formalnej treści wpisu w rejestrze podmiotów REGON. Obecnie orzekający Sąd podkreśla, że w tym zakresie organ był więc związany motywami przytoczonymi w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku, a także wskazaniami co do dalszego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej "p.p.s.a.". Stosownie do treści tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W przywołanym powyżej wyroku Sąd wyraźnie zaznaczył, że z punktu widzenia oceny zasadności wniosku skarżącego o przyznanie zwolnienia z opłacania składek za listopad 2020 r., tj. spełnienia przesłanek uzyskania tego rodzaju ulgi, o których mowa w art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19, istotny jest rzeczywisty przedmiot prowadzonej przez skarżącego działalności, a nie ten ujawniony w rejestrze statystycznym. Jak wskazał Sąd "poprzestanie na formalnej treści wpisu w rejestrze podmiotów REGON, mogłoby nie pozwolić przyznać pomocy tym, do których została ona skierowana". Należy w związku z tym wyraźnie podkreślić, że takie stanowisko odnośnie wykładni art. 31 zo ust. 10 ustawy o COVID-19 było wiążące dla ZUS. Organ jednak nie zastosował się do niego, pomijając przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zaprezentowaną przez Sąd interpretację omawianej regulacji. ZUS podał jedynie, że zgodnie z powyższym wyrokiem przeprowadził postępowanie w sprawie i ustalił stan faktyczny, uznając ostatecznie, że w przypadku skarżącego nie został spełniony jeden z warunków otrzymania pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek jakim jest prowadzenie na dany dzień działalności z przeważającym kodem PKD wskazanym w ustawie. Organ wskazał, że zmiana kodu w rejestrze CEIDG na kod [...] uprawniający do zwolnienia nastąpiła w dniu 7 stycznia 2021 r. ZUS nie podjął więc żadnych działań, aby ustalić rzeczywisty przedmiot działalności skarżącego. Wbrew regulacji art. 153 p.p.s.a. organ nie zastosował się do wskazań Sądu. Jest to niedopuszczalne w obowiązującym stanie prawnym i jako takie musi zostać zakwestionowane. Biorąc pod uwagę pozycję ustrojową sądów administracyjnych, które powołane są do kontroli zgodności z prawem działań administracji publicznej, nie do zaakceptowania jest stanowisko pozwalające tym organom odejść od wiążących je wytycznych. W takim bowiem przypadku, kontrola sądowa byłaby iluzoryczna, co z kolei stanowiłoby naruszenie prawa do sądu, będącego wartością konstytucyjną, wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok NSA z 9 lutego 2022 r., sygn. akt III FSK 5011/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd wskazuje w związku z tym, że jeśli ZUS nie zgadzał się z treścią wyroku wydanego w sprawie ze skargi na wydaną przez siebie decyzję, miał możliwość wniesienia skargi kasacyjnej do NSA i domagania się uchylenia zaskarżonego nią wyroku. ZUS z możliwości takiej nie skorzystał. W sytuacji takiej był więc bezwzględnie zobligowany do podporzadkowania się prawomocnemu wyrokowi. Należy jeszcze raz podkreślić, że w ww. wyroku Sąd zobligował organ do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w sytuacji gdy zostanie zasygnalizowana rozbieżność pomiędzy wpisem w odpowiednim rejestrze a rzeczywiście prowadzoną działalnością. Tego rodzaju ustalenia są istotną częścią ustaleń faktycznych w sprawie, których przeprowadzenie bezwzględnie obciąża organ. Wynika to z art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten miał zastosowanie w rozpoznanych sprawach z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.). Organy nie mogą uchylić się od zrealizowania wskazanego w tym przepisie obowiązku, zwłaszcza, że skarżący przedstawił szereg dokumentów, na których podstawie jest możliwe poczynienie konkretnych i wiążących ustaleń w sprawach. W tym zakresie konieczne będzie zatem ponowne dokonanie oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek zwolnienia z uwzględnieniem rzeczywiście prowadzonej przez niego działalności w okresie określonym w mających w sprawach zastosowanie przepisów. Sąd podkreśla, że uwagi powyższe odnoszą się także do spraw dotyczących odmowy przyznania zwolnienia ze składek za grudzień 2020 r. oraz styczeń i luty 2021 r. Należy w tym miejscu wskazać, że zgodnie z treścią art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zasada zaufania obliguje organy do postępowania w sposób spójny i konsekwentny, a zatem pożądane jest, aby w takich samych stanach faktycznych zapadały takie same rozstrzygnięcia z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy i całego materiału dowodowego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni w związku z tym ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu oraz uzasadnieniu wyroku z 8 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 438/21, z uwzględnieniem różnic wynikających z mających w sprawach zastosowanie przepisów prawa materialnego. Sąd podkreśla, że zachowanie jednolitości i spójności linii orzeczniczej oraz decyzji organów, wydawanych po wyrokach sądów w sprawach tożsamych, jest głównym założeniem przywołanego powyżej przepisu art. 153 p.p.s.a.
Mając na uwadze ww. okoliczności, z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik spraw, Sąd działając na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a., uchylił zaskarżone decyzje.