I SA/Kr 1554/21

I SA/Kr 1554/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Michał Niedźwiedź
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
III FSK 1024/23 - Wyrok NSA z 2024-04-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono decyzje II i I instancji oraz umorzono postępowanie podatkowe
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2095
art. 15 zzs4 ust. 2, ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 900
art. 116
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 190 art. 134 par. 1, art. 125 , art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, oraz par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Michał Niedźwiedź WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2022 r. spraw ze skarg S.P. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 10 września 2019 r. nr 1201-IEW2.4123.18.2019.3 nr 1201-IEW2.4121.2.2019.17 w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej osób trzecich za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji, II. umarza postępowania administracyjne (podatkowe), III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz skarżącego kwotę 1.460 zł (jeden tysiąc czterysta sześćdziesiąt złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonymi decyzjami z dnia 10 września 2019r. nr 1201- IEW2.4123.18.2019.3 i nr 1201-IEW2.4121.2.2019.17 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej również jako: Organ, Dyrektor, DIAS) utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego w Krakowie z dnia 18 grudnia 2018r. nr 1271-SEW.4123.27.2018.101338/282 i nr 1271-SEW.4121. 11.2018.101328/280 orzekające o solidarnej ze spółką U. sp. z.o.o. (dalej również jako Spółka) odpowiedzialności podatkowej S. P. (dalej również jako: Strona, Skarżący) jako prezesa zarządu tej spółki za: zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia 2013r. do lutego 2014r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę ustalonymi na dzień 18.12.2018 oraz kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 1.727.151,40 zł oraz za zaległości podatkowe z tytułu naliczonych, pobranych i niewpłaconych na konto organu podatkowego zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT-4) od wypłaconych wynagrodzeń za miesiące od maja do grudnia 2013r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 648 551,90 zł.
Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
1. Spółka U. sp. z o.o, jako podatnik podatku od towarów i usług, złożyła do Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy deklaracje podatkowe VAT-7 za miesiące: kwiecień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2013r. oraz luty 2014r. w których wykazała kwoty podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego.
Termin płatności podatku od towarów i usług za ww. okresy upłynął odpowiednio w dniach: 27.05.2013r., 25.10.2013r., 25.11.2013r., 27.12.2013r., 27.01.2014r., 25.03.2014r.
Spółka w związku z prowadzoną działalnością jako płatnik podatku dochodowego od osób fizycznych złożyła w dniu 31.01.2014r. do Kujawsko- Pomorskiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy deklarację PIT-4R za 2013r., w której wykazała m.in. zaliczki na podatek dochodowy, które zostały pobrane od wypłaconych wynagrodzeń dla pracowników w okresie od maja do grudnia 2013r. w łącznej wysokości: 438.011,00 zł.
Termin płatności zobowiązań podatkowych z tytułu naliczonych i pobranych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za miesiące od maja do grudnia 2013r. upłynął odpowiednio w dniach: 20.06.2013r., 22.07.2013r., 20.08.2013r., 20.09.2013r., 21.10.2013r., 20.11.2013r., 20.12.2013r., 20.01.2014r.
Powyższe zobowiązania podatkowe nie zostały uregulowane przez Spółkę w ww. terminach, wobec czego stały się zaległościami podatkowymi. Wobec braku zapłaty ww. zobowiązań Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy wystawił na rzecz Spółki U. sp. z o.o. tytuły wykonawcze.
Egzekucja, prowadzona m.in. w oparciu o ww. tytuły wykonawcze, okazała się bezskuteczna (nie stwierdzono istnienia majątku Spółki, z którego można by prowadzić egzekucję) co zostało stwierdzone przez Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 29.09.2017r. nr 0471-SEE.711.354.2017 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność (art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz.1201 z późn. zm.; dalej jako u.p.e.a.).
Z dniem 16.11.2016r. organem podatkowym właściwym dla Spółki stał się Naczelnik Małopolskiego Urzędu Skarbowego, zgodnie z art. 17a ustawy Ordynacja podatkowa.
2. Naczelnik Małopolskiego Urzędu Skarbowego w Krakowie – postanowieniami z dnia 11.09.2018r. nr 1271-SEW.4123.27.2018/73722/2018 i nr 1271-SEW.4121.11.2018/73724/2018 – wszczął postępowania podatkowe w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako prezesa zarządu:
- za zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: kwiecień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2013r. oraz luty 2014r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi, oraz
- za zaległości podatkowe Spółki tytułu naliczonych, pobranych i nie wpłaconych na konto organu podatkowego zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za okres: maj - grudzień 2013r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi.
Postępowania zakończono wydaniem przez Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego w Krakowie decyzji z dnia 18.12.2018r.:
- nr 1271-SEW.4123.27.2018.101338/282, którą orzeczono o solidarnej ze Spółką odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako prezesa zarządu tej Spółki za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług wraz z należnymi odsetkami za zwłokę ustalonymi na dzień 18.12.2018r. oraz kosztami egzekucyjnymi,
- nr 1271-SEW.4121.11.2018.101328/280, którą orzeczono o solidarnej ze Spółką odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako prezesa zarządu tej Spółki za zaległości podatkowe z tytułu naliczonych, pobranych i nie wpłaconych na konto organu podatkowego zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych.
3. W wyniku wniesionych odwołań, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie – decyzjami z dnia 10 września 2019r. nr 1201-IEW2.4123.18.2019.3 i nr 1201-IEW2.4121.2.2019.17 – utrzymał w mocy zaskarżone decyzje.
W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji DIAS przeanalizował przesłanki pozytywne z art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2019r. poz. 900 z późn. zm.; dalej jako O.p.) jak i egzoneracyjne oraz uznał, że brak jest podstaw do kwestionowania stanowiska organu pierwszej instancji.
Organ po przeprowadzeniu postępowania i po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, iż podstawowy termin przedawnienia zobowiązań podatkowych U. Sp. z o.o. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień, wrzesień, październik i listopad 2013 r. upłynąłby z dniem 31.12.2018r., jednakże wystąpienie nw. okoliczności wprost potwierdza brak przedawnienia.
Jak wynika z pisma Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy z dnia 10.12.2018r. nr 0471-SEW.7017.242.2018, skierowanego do Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego w Krakowie i jak potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, ostatnim zastosowanym wobec Spółki skutecznym środkiem egzekucyjnym obejmującym m.in. ww. zaległości było zajęcie rachunku bankowego w [...] S.A. (zawiadomienie z dnia 19.01.2015r. nr EA-511-17/2015 doręczone do banku w dniu 23.01.2015r., natomiast do Spółki w dniu 06.02.2015r.) Zatem przedmiotowe zobowiązanie podatkowe Spółki U. Sp. z o.o. za kwiecień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2013r. oraz luty 2014r. nie uległo przedawnieniu.
Następnie Organ stwierdził, iż przesłanka wynikająca z art. 108 § 2 pkt 3 O.p. została spełniona.
Zdaniem Dyrektora w przedmiotowej sprawie zaistniały wszystkie pozytywne przesłanki do orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego ze Spółką za wskazane w zaskarżonej decyzji zaległości Spółki, natomiast nie wystąpiły negatywne przesłanki, które mogłyby go uwolnić od tej odpowiedzialności.
Przesłanka pozytywna to między innymi istnienie zaległości podatkowej. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, Spółka nie uregulowała w całości w ustawowym terminie zobowiązań podatkowych wynikających ze złożonych deklaracji VAT-7 za kwiecień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2013r. oraz luty 2014r. Wykazano w nich kwoty podatku do zapłaty w łącznej wysokości 1.202.985 zł. W dniu 19.06.2013r. Spółka dokonała wpłaty podatku za miesiąc kwiecień 2013r. w wysokości 952 zł, zatem pozostała nie uregulowana zaległość w łącznej wysokości 1.202.033 zł. W zakresie podatku dochodowego podkreślono, że Spółka nie uregulowała w ustawowym terminie zobowiązań podatkowych wynikających ze złożonej w dniu 31.01.2014r. do Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy deklaracji PIT-4R za 2013r., w której wykazała m.in. zaliczki na podatek dochodowy, które zostały pobrane od wypłaconych wynagrodzeń dla pracowników w okresie od maja do grudnia 2013r. w łącznej wysokości 438.011,00 zł. Kwoty te stały się zaległością podatkową.
Z dokumentów znajdujących się w Sądzie Rejonowym dla Krakowa - Śródmieścia XI Wydział Gospodarczy KRS w Krakowie, których potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie znajdują się w aktach sprawy oraz danych widniejących w Krajowym Rejestrze Sądowym ww. Spółki nr [...], wynika, iż Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu ww. Spółki w okresie od 13.05.2013r. do 06.08.2014r. W dniu 04.08.2014r złożył pisemną rezygnacją z powierzonej funkcji na ręce przewodniczącego rady nadzorczej, wywołującą skutki prawne od dnia 06.08.2014r. Została ona przyjęta. Jak wynika zatem z akt sprawy, w terminie płatności przedmiotowych zobowiązań podatkowych Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki. Powyższe ustalenia nie są kwestionowane.
Wydając decyzje z dnia 18.12.2018r. Naczelnik Małopolskiego Urzędu Skarbowego w Krakowie prawidłowo ustalił, iż w terminie płatności przedmiotowych zobowiązań podatkowych skład zarządu ww. Spółki był jednoosobowy, a Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki oraz prawidłowo orzekł o jego solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe ww. Spółki.
Egzekucja prowadzona wobec Spółki m.in. na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych okazała się bezskuteczna. Organ egzekucyjny podejmował szereg prób zastosowania środków egzekucyjnych. Dokonano zajęć rachunków bankowych prowadzonych przez: [...] Bank SA, [...] Bank SA, [...] Bank SA, [...] Bank SA, [...],[...]Bank SA, Bank SA [...], [...]Bank SA, [...] Bank SA. Z tytułu dokonanych zajęć uzyskano łącznie kwotę 71 332,01 zł.
Zastosowano także środek egzekucyjny w postaci zajęcia udziałów U. sp. z o.o. w spółce R. sp. z o.o., jednakże nie uzyskano z tego tytułu żadnych kwot. Z informacji zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, iż R. sp. z o.o. nie posiada żadnego majątku - świadczą o tym umorzenia postępowań egzekucyjnych wobec jej majątku przez komorników sądowych.
Podejmowano także próby zastosowania egzekucji z ruchomości, które także nie okazały się skuteczne. W siedzibie Spółki nie zastano pracowników, przy których udziale możliwe byłoby dokonanie tego rodzaju czynności, poprzez wskazanie ewentualnej lokalizacji ruchomości. Ustalono, iż Spółka posiada nieruchomości, które są obciążone hipotekami przymusowymi, opiewającymi na znaczne kwoty. Egzekucję z tych nieruchomości prowadzą komornicy sądowi na rzecz kilkuset wierzycieli, z czego ok. stu z nich dochodzi należnych im świadczeń pracowniczych, korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia.
W tym stanie rzeczy umorzenie postępowania egzekucyjnego było celowe i uzasadnione, gdyż dalsze jego prowadzenie doprowadziłoby do wygenerowania dalszych wydatków egzekucyjnych, których zaspokojenie nie byłoby możliwe.
Podsumowując, skierowane do majątku Spółki czynności egzekucyjne okazały się nieskuteczne, nie zaspokoiły wierzytelności, dlatego zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 107 O.p., do orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako osoby trzeciej tj. prezesa zarządu wraz ze Spółką U. Sp. z o.o. za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych (zaliczki). Egzekucja skierowana była do wszystkich możliwych i znanych organowi egzekucyjnemu elementów mienia Spółki jako dłużnika, jednakże zastosowanie środków egzekucyjnych okazało się nieskuteczne. Pomimo podjętych czynności nie ustalono żadnego majątku ruchomego, niespłaconych wierzytelności, praw majątkowych czy środków finansowych, do których można by skierować i prowadzić skuteczną egzekucję administracyjną na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
W konsekwencji, Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy, działając jako organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia 29.09.2017r. nr 0471-SEE.711.354.2017 umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność, gdyż stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny aktywnie poszukiwał majątku spółki, jednak bezskutecznie wskutek jego braku, co znalazło odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy.
Z analizy akt sprawy wynika, iż w okresie, w którym Skarżący pełnił funkcję Prezesa zarządu Spółki, wystąpiła podstawa do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego.
Sytuacja finansowa Spółki już pod koniec 2012r. (zanim objął funkcje Prezesa Zarządu Spółki) była zła.
Jak wynika z akt sprawy, w tym z pisma Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy z dnia 07.05.2019r. sygn. akt [...], [...], zła sytuacja finansowa Spółki zobligowała poprzedniego Prezesa Zarządu, P. S., do złożenia w dniu 29.04.2013r. do Sądu Rejonowego w Bydgoszczy wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki Z. Sp. z o.o. (poprzednia nazwa Spółki U. Sp. z o.o.) obejmującej likwidację majątku.
W trakcie trwającego postępowania zainicjowanego złożonym wnioskiem o ogłoszenie upadłości, został powołany przez Sąd Tymczasowy Nadzorca Sądowy (J. F.), który w sprawozdaniu skierowanym do ww. Sądu z dnia 27.05.2013r. opisał dokładnie sytuację finansową Spółki i zawarł w nim konkluzję, że wniosek dłużnika z dnia 29.04.2013r., czyli spółki Z. sp. z o.o. o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej "był zasadny, jednak winien być złożony natychmiast po wypowiedzeniu umowy przez głównego kontrahenta, tj. Z.1 S.A., co miało miejsce w dniu 31.12.2012r." Tymczasowy Nadzorca Sądowy stwierdził również, że nie widzi możliwości ani kontynuowania działalności gospodarczej Spółki ani pokrycia kosztów ewentualnego postępowania upadłościowego. Jego zdaniem, choć zarządy Spółki czyniły starania o pozyskanie kontraktów i zleceń umożliwiających działalność Spółki, uzyskane przychody nie wystarczyłyby na pokrycie kosztów.
Postanowieniem z dnia 08.07.2013r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy oddalił wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości z dnia 29.04.2013r. na podstawie art. 13.ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze. Skarżący, obejmując stanowisko prezesa zarządu w dniu 13.05.2013r., miał pełną świadomość sytuacji finansowej Spółki, co potwierdził w złożonym w dniu 29.09.2018r., skierowanym do organu I instancji piśmie oraz w treści odwołania. Z akt sprawy wynika także, iż posiadał wiedzę o złożeniu przez poprzedniego Prezesa Zarządu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki z dnia 29.04.2013r.
Akta sprawy potwierdzają, że restrukturyzacja Spółki nie powiodła się, a Skarżący przyznał, iż: "kłopoty finansowe Spółki były następstwem "upadku Z.1 S.A., ostatecznego niedokapitalizowania Spółki, zajęcia wierzytelności przez Bank [...] oraz bardzo agresywnych czynności komorniczych z tytułu wierzytelności wobec Banku [...]". W konsekwencji powyższego w dniu 23.06.2014r. złożył do Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Postanowieniem z dnia 13.10.2014r. (sygn. akt [...]) Sąd oddalił wniosek na podstawie art. 13 ust 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (ww. pismo z Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy z dnia 07.05.2019r. sygn. akt [...], [...] ). Dodatkowo, stwierdzono, że Spółka ze względu na brak płynności finansowej miała trudności w regulowaniu zobowiązań publicznoprawnych już od stycznia 2013r., gdyż 15.02.2013r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy złożyła wniosek o rozłożenie na raty zaległości z tytułu składek za styczeń 2013r. natomiast 25.02.2013r. złożyła wniosek do Naczelnika Kujawsko - Pomorskiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy o rozłożenie na raty podatku od towarów i usług za styczeń 2013r.
Mając na względzie powyższe stwierdzono, iż okoliczność, że przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości (wszczęcie postępowania układowego) zaistniały przed objęciem przez Skarżącego funkcji prezesa zarządu Spółki nie oznacza, że ten wniosek nie mógł być zgłoszony po objęciu tej funkcji. Jeśli podstawa do ogłoszenia upadłości nastąpi za kadencji poprzedniego zarządu należy przyjąć, że członek zarządu powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia objęcia stanowiska (wyrok NSA z dnia 18 lutego 2015r., I FSK 1866/13; wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jednakże wniosek został złożony przez Skarżącego dopiero 23.06.2014r. i został on przez Sąd Rejonowy w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy oddalony, bowiem został złożony zbyt późno. Organ zauważył, że złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości po upływie właściwego terminu, nie wyłącza odpowiedzialności za zaległości spółki i dotyczy to zarówno zaległości powstałych przed złożeniem wniosku, jak też powstałych po jego zgłoszeniu (por. wyrok NSA z 17 października 2006r., I FSK 85/06). Tym samym przesłanka uwalniająca, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. nie zaistniała w przedmiotowej sprawie.
Kolejno Organ odniósł się do przesłanki określonej w przepisie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. wskazując, że Skarżący nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez winy członka zarządu.
Takim powodem nie może być okoliczność, podnoszona przez Skarżącego w licznych pismach i w treści odwołania, że w chwili objęcia funkcji prezesa zarządu "w toku było postępowanie o ogłoszenie upadłości spółki wszczęte przez poprzedni zarząd, zaś przez cały okres pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa utrzymywał się stan niewypłacalności spółki nie dający podstaw do ponownego wystąpienia z wnioskiem o upadłość".
Brak winy, o którym mowa w art. 116 O.p. jest kategorią obiektywną i można się na niego powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych (np. obłożna choroba).
Organ stwierdził, że Skarżący musiał liczyć się z ryzykiem niepowodzenia podejmowanych przedsięwzięć gospodarczych, a tym samym z możliwością poniesienia odpowiedzialności posiłkowej w przypadku niemożności zaspokojenia długów Spółki. Nie był uprawniony do samodzielnej oceny skuteczności ewentualnego zgłoszenia przez siebie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki we właściwym dla Zobowiązanego czasie, powołując się na okoliczność zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości ww. Spółki w dniu 29.04.2013r. przez poprzedniego prezesa zarządu Spółki, a powyższe nie stanowi realizacji przesłanki uwalniającej w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p.
W przedmiotowej sprawie przyjęcie, że samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości z dnia 29.04.2013r., w sytuacji gdy wniosek ten był spóźniony, zwalnia Skarżącego i każdego następnego członka zarządu z odpowiedzialności za przyszłe zobowiązania, stwarzałoby niebezpieczeństwo wykorzystania tego mechanizmu dla celów godzących w bezpieczeństwo obrotu i byłoby nie do pogodzenia z podstawowym celem jakim jest ochrona wierzyciela spółki. Odmienna interpretacja art. 116 § 1 O.p. prowadziłaby do niedopuszczalnej sytuacji, w której każdy nowy zarząd, w spółce znajdującej się już w stanie niewypłacalności, nie ponosiłby żadnej odpowiedzialności za zaległości podmiotu, którego sprawy de facto prowadzi i reprezentuje go na zewnątrz. Co więcej, należności np. publicznoprawne mogłyby dalej rosnąć bez konsekwencji dla członków organu wykonawczego spółki.
Odnosząc się do kolejnej przesłanki wynikającej z art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Dyrektor stwierdził, że Skarżący nie wykazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części. Z dokumentów będących w posiadaniu Organu oraz materiału dowodowego zgromadzonego w toku niniejszego postępowania i umorzonego postępowania egzekucyjnego wynika, iż Spółka takiego majątku nie posiada.
Następnie Organ szczegółowo odniósł się do podniesionych w odwołaniu zarzutów Skarżącego, które uznał za niezasadne.
4.1. Nie zgadzając się z powyższymi rozstrzygnięciami, Skarżący wniósł skargi do WSA w Krakowie. Zaskarżonym decyzjom zarzucił:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 116 § 1 O.p. poprzez jego błędną wykładnię pojęcia "bezskuteczności egzekucji" polegającą na wadliwym przyjęciu, że bezskuteczność egzekucji z majątku dłużnika występuje na skutek wydania postanowienia o umorzenia postępowania egzekucyjnego, nawet gdy egzekucja nie została skierowana do całości majątku dłużnika; gdy prawidłowa wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że o bezskuteczności egzekucji można mówić gdy była skierowana do całego majtku dłużnika i nie pozwoliła na zaspokojenie wierzyciela całości lub w części.
2. art. 116 § 1 ust. 1 pkt. b O.p. poprzez jego błędną wykładnie i w konsekwencji niezastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że uprzednie złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki przez poprzedniego prezesa zarządu, wyklucza możliwość powołania się i udowodnienia przez następnego prezesa zarządu (skarżącego) przesłanki ogzoneracyjnej w postaci wykazania, że niezgłoszenie przez prezesa zarządu spółki wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy; co skutkowało zaniechaniem przeprowadzenia przez organ podatkowy zarówno I jak i II instancji zasadniczej części postępowania dowodnego i zaniechaniem dokonania ustaleń faktycznych w zakresie wykazania zaistnienia w/w przesłanki oraz oddalenie wniosków dowodowych strony zagłoszonych celem wykazania zaistnienia w/w przesłanki, przez co pozbawiono stronę możliwości działania w sprawie tj. możliwości udowodnienia przesłanki egzoneracyjnej co jest i prawem i obowiązkiem strony.
3. art. 116 § 1 ust. 1 pkt. b O.p. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że uprzednie złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki przez poprzedniego prezesa zarządu, wyklucza możliwość powołania się i udowodnienia przez następnego prezesa zarządu (skarżącego) przesłanki egzoneracyjnej w postaci wskazania, że zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki nastąpiło we właściwym terminie.
4. art. 116 § 1 ust. 1 pkt. a O.p. poprzez dokonanie błędnej, zawężającej i sprzecznej w zasadami wykładni literalnej oraz celowościowej wykładni przesłanki "złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie" polegające na przyjęciu, że o właściwym czasie złożenia wniosku można mówić jedynie wówczas gdy Sąd uwzględni wniosek o ogłoszenie upadłości zaś oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki jest równoznaczne z niezłożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie.
5. art. 116 § 1 ust. 1 pkt a w zw. z art 122 i 187 O.p. poprzez dokonanie błędnej, zawężającej i sprzecznej w zasadami wykładni literalnej oraz celowościowej tego przepisu polegającej na przyjęciu, że:
- wykazanie przez stronę tej przesłanki egzoneracyjnej obejmującej obowiązek udowodnienia jaki był "czas właściwy" na złożenie wniosku (tj. wykazanie konkretnej daty) i następnie udowodnienie że wniosek w tym czasie złożyła lub że niezłożenie wniosku w tym nie było przez nią zawinione; podczas gdy literalne brzmienie w/w nie nakłada na stronę obowiązku wykazania jak była data właściwa do złożenia wniosku - to jest zgodnie z art. 122 i 187 obowiązkiem organu - strona znając datę wykazaną przez organ ma wykazać, że zgłosiła wniosek o upadłość w tej danie albo że nie uczyniła tego z przyczyn niezawinionych.
- nie jest obowiązkiem organu ustalenie "właściwego czasu" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, oraz że ustalenie "właściwego czasu" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest istotne dla obciążenia prezesa zarządu odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe spółki; podczas gdy jest to zasadnicza przesłanka od której spełnienia się/nie spełnienia się zależy obciążenie/nieobciążenie strony długami podatkowymi spółki.
6. art. 116 § 1 ust. 1 pkt. a O.p. poprzez dokonanie błędnej - dwojakiej i wzajemnie sprzecznej wykładni tego przepisu poprzez przyjęcie w jednej części decyzji że oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki złożonego przez poprzedni zarząd pozbawia nowy zarząd możliwości złożenia nowego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki "we właściwym czasie"; zaś w drugiej części decyzji że oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki złożonego przez poprzedni zarząd, daje nowemu zarządowi możliwość złożenia nowego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie tj. w ciągu 2 tygodni od objęcia stanowisk.
7. art. 116 § 1 ust. 1 pkt. a i b O.p. w zw. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 35 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze - poprzez błędne przyjęcie, że prawomocne oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości i trwający stan niewypłacałności spółki nie uniemożliwiały kolejnemu prezesowi spółki złożenia wniosku o ogłoszenia upadłości spółki i w konsekwencji, że okoliczności powyższe nie wypełniają przesłanki "braku winy w niełożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości"; podczas gdy powaga rzeczy osądzonej i stan zwisłości sprawy są podstawami do odrzucenia wniosku o upadłość spółki i przesądzają o braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość.
8. naruszenie art. 2a O.p. poprzez rozstrzygnięcie niedanych się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego art. 116 § 1 ust. 1 lit. a i b O.p. na niekorzyść skarżącego.
Powyższa błędna wykładnia rzutowała - zdaniem Skarżącego - w istotny sposób na przebieg postępowania i na zaniechanie poczynienia przez organ zasadniczych-kluczowych ustaleń faktycznych w sprawie i zaniechanie przeprowadzenia przez organ istotnej części postępowania dowodowego oraz pozbawienie strony prawa do udowodnienia zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych.
II. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. naruszenie:
1. art. 233 § 1 pkt 1 O.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego, podczas gdy decyzja ta winna zostać uchylona w całości, a postępowanie winno zostać umorzone; ewentualnie decyzja winna zostać uchylona, a sprawa skierowana do ponownego rozpoznania.
2. art. 233 § 1 pkt. 1 O.p.. w zw. z art. 122, 123, 180, 187 § 1, 188, art. 191, 197, 199 O.p. poprzez nieprzeprowadzenie stosownego postępowania dowodowego, naruszenie oraz art. 122, 187 § 1 i art. 191 O.p., poprzez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego: tj.:
a. w zakresie obowiązku wykazania przez organ przesłanki "bezskuteczności egzekucji":
- oparcie orzeczenia wyłącznie o postanowieniu o umorzeniu egzekucji administracyjnej z dnia 29 września 2017r. z pominięciem innych dowodów i z oddaleniem wniosków dowodowych zmierzający do wykazania że bezskuteczność egzekucji nie nastąpiła oraz błędne przypisanie waloru wiarygodności treści postanowienia o umorzeniu egzekucji, podczas gdy – wobec braku egzekucji skierowanej co całości majątku dłużnika oraz zaniechania przekazania egzekucji do prowadzenia przez właściwy podmiot (Komornika) – nie zachodziły podstawy do wydania takiego postanowienia i nie zachodziły podstawy do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji,
- błędną i nieuzasadnioną żadnymi dowodami w sprawie, ocenę, że egzekucji z nieruchomości spółki U. okazałaby się bezskuteczna, jak również ma być równoznaczne z przyjęciem, że egzekucja z nieruchomości jest bezskuteczna, bez konieczności kierowania egzekucji do tych składników majątku,
- zaniechanie zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na obiektywne stwierdzenie czy egzekucja z nieruchomości spółki okazałaby się bezskuteczna w całości, lub w części (a jeśli w części to w jakiej ),
- błędne powoływanie się na "moc wiążącą'' postanowienia o umorzeniu egzekucji, podczas gdy organem prowadzącym egzekucje oraz niniejsze postępowanie w I instancji jest ten sam organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego,
b. w zakresie, wykazania przesłanek egzoneracyjnych w postaci: braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o upadłość/ zgłoszenia wniosku o upadłość we właściwym czasie/ braku podstaw do zgłaszania przez Skarżącego wniosku o upadłość, ustalenia "właściwego momentu" na zgłoszenie wniosku o upadłość:
- nieprzesłuchanie Skarżącego, pomimo że wniosek o przesłuchanie strony został zgłoszony w toku postępowania przez pełnomocnika strony, zaś S. P. posiadał istotną wiedzę dla rozstrzygnięcia sprawy i oddalenie wniosku dowodnego w tym zakresie,
- nie zgromadzenie dowodów z dokumentów w postaci dokumentacji księgowej spółki U. za lata 2013- 2014 mające na celu dokonanie ustalenia "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, będące skutkiem bezprawnego nałożenia na stronę ciężaru udowodnienia w/w okoliczności skutkujące błędne w ustaleniach faktyczny polegającym na skazaniu jednocześnie trzech "właściwych" momentów na zgłoszenie wniosku i oddalenie wniosku dowodnego strony w tym zakresie,
- poprzez zaniechanie przeprowadzania dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia daty - "właściwego czasu" do złożenia wniosku o upadłość spółki U., będące skutkiem bezprawnego nałożenia na stronę ciężaru udowodnienia ww. okoliczności a także wadliwych i wzajemnie sprzecznych ustaleń organu w tym zakresie, nie opartych na żadnych miarodajnych danych i dowodach,
- uznanie za prawidłowe oddalenie przez organ I instancji wniosków dowodowych strony zawartych w piśmie z dnia 24 września 2018r., tj. dowodu z przesłuchania strony S. P., dowodu z przesłuchania świadków wskazanych w piśmie, dowodu z dokumentów załączonych do pisma, dowodu z akt spraw sądowych dotyczących postępowań upadłościowych - pomimo, że wnioski te wprost zmierzały do wykazania istnienia przesłanek egzoneracyjnych oraz do wykazania właściwego momentu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości,
- zamknięcie postępowania i wydanie decyzji w sprawie pomimo zaniechania włączenia w poczet materiału dowodowego stanowiska strony i oddalenie wniosków dowodowych zawartych w piśmie z dnia 21 grudnia 2018r., w szczególności zaniechanie włączenia w poczet materiału dowodowego postanowienia sądu Rejonowego w Bydgoszczy oddalającego wniosek ZUS o nałożenie zakazu prowadzenia działalności, zgłoszonego na okoliczność stwierdzenia prawomocnym orzeczeniem, że Skarżący nie ponosi winy na niezgłoszenie samodzielnie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, że na Skarżącym nie spoczywał w ogóle obowiązek złożenia takiego wniosku oraz że w okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu Skarżący dopełnił najwyższej staranności w prowadzeniu spraw spółki i wyprowadzenia jej ze stanu niewypłacalności, który trwał nieprzerwanie w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu, a powstał zanim skarżący tę funkcje objął,
- oddalenie wniosku dowodowego o włączenie w poczet materiału dowodowego dowodu z opinii biegłego Sądowego A. W. przez co niemożliwe było ustalenie stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenie całości materiału dowodowego, a tym samym prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, zaś Skarżący został pozbawiony prawa do wykazania przesłanek ekskulpujących go od odpowiedzialności.
A nadto co skutkowało zasadniczymi błędami w ustaleniach stanu faktycznego sprawy tj. na:
- błędnym i nieznajdującym oparcia w dowodach zgromadzonych w sprawie przyjęciem, że poprzednik skarżącego na stanowisku prezesa złożył wniosek o ogłoszenie upadłości z przekroczeniem terminu i w konsekwencji błędną ocenę że negatywne skutki tego zaniechania obciążają skarżącego na podstawie art. 116 ust. 1 pkt. 1 lit. a,
- nieustaleniem przez organ "właściwego momentu za złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości". Z jednej stronu organ II instancji w całości podziela stanowisko organu I instancji, w tym w zakresie stwierdzenia, że były trzy właściwe moment na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości: 31.12.2012r., "nie później niż w marcu 2013r.", 13.05.2013r.; z drugiej strony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odnosi się tylko od daty 31 grudnia 2012 r., nie wyjaśniając na jakich dowodach opiera się ocena, iż trzy daty wskazane w decyzji organu I instancji są prawidłowe,
- błędne i nieoparte podtrzymanie stanowiska organu I instancji, że ustalenie, że zgłoszenie wniosku o upadłość winno nastąpić "nie później niż w marcu 2013r.", pomimo, że datę nie wskazuje żaden dowód zgromadzony w sprawie, a nadto nie jest to żadna konkretna data,
- błędne przyjęcie, że skarżący winien zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości bezpośrednio po objęciu funkcji prezesa, pomimo iż że zgromadzonego materiału dowodowego wynika jasno, że w chwili objęcia funkcji w toku było postępowanie o ogłoszenie upadłości spółki wszczęte przez poprzedni zarząd, zaś przez cały okres pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa utrzymywał się stan niewypłacalności spółki nie dający podstaw do ponownego wystąpienia z wnioskiem o upadłość,
- błędnym i sprzecznym z literalnym brzemieniem art. 35 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze w zw. z art. k.p.c. przyjęciu, że fakt toczącego się postępowania upadłościowego (na skutek wniosku o upadłość złożonego przez poprzedniego prezesa zarządu ) oraz trwającego nieprzerwanie do sierpnia 2014r stanu niewypłacalności spółki nie stał na przeszkodzie złożeniu przez skarżącego wniosku o ogłoszeniu upadłości spółki,
- błędne przyjęcie że Skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek egzoneracyjnych w sytuacji gdy organ pozbawił Skarżącego możliwości ich dowiedzenia oddalając zgłoszone wnioski dowodowe, oraz stwierdzając, że Skarżącemu nie przysługuje prawo powołania się na przesłankę braki winy w niezgłoszeniu wniosku,
- błędną ocenę polegająca na przyjęciu, że zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez poprzedni zarząd zawęża postępowanie dowodowe do analizy wyłącznie tej okoliczności; zaś bez znaczenia dla sprawy ma podostawać działanie/ zajechanie Skarżącego w okresie gdy był prezesem spółki,
c. w zakresie stwierdzenia, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki nie został złożony we właściwym czasie:
- błędne, nieuzasadnione i sprzeczne z art. 116, art., 122, art. 187 O.p. przyjęcie, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia/ wykazania daty- "czasu właściwego" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, podczas gdy to organ ma obowiązek ustalenia "czasu właściwego" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, zaś na stronie spoczywa ciężar wykazania, że wniosek zgłosiła we właściwym czasie lub że nie złożenie wniosku we właściwym czasie nie było przez nią zawinione,
- pominięcie zasadniczej części materiału dowodnego w sprawie i oparcie orzeczenia wyłącznie o postanowienie Sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości,
- przyjęcie przez organ podatkowy pierwszej instancji, wbrew zebranemu w aktach sprawy materiałowi dowodowemu, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki U. zgłoszony w dniu 29 kwietnia 2013r. przez poprzedniego (przed S. P.) prezesa zarządu nie został zgłoszony we "właściwym czasie", podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do wysnucia takiego wniosku, gdyż organ podatkowy zaniechał ustalenia prawidłowej daty wniosku o ogłoszenie upadłości (zaniechał powołania w tym względzie dowodu z opinii biegłego) oraz oddalił wnioski dowodowe strony zmierzające do wykazania w/w okoliczności tym samym nie ustalając jaki moment był "właściwy" na zgłoszenie wniosku o upadłość i w konsekwencji organ nie mógł ocenić, że moment zgłoszenia wniosku przez poprzedni zarząd był momentem niewłaściwym.
c. naruszenie art. 124 O.p. poprzez niewyjaśnienie przesłanek jakimi się kierowały przy prowadzeniu sprawy, a raczej poprzez zajęcie z uzasadnienia decyzji dwóch sprzecznych i wzajemnie wykluczających się stanowisk w tej samej - zasadniczej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii – czy, a jeśli tak to kiedy skarżący winien był złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.
d. naruszenie art. 125 O.p. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na wadliwym przyjęciu, że norma ta ma charakter nadrzędny w stosunku do pozostałych przepisów postępowania i że przesłanka "szybkiego załatwienia sprawy" uzasadnia oddalenie słusznych wniosków dowodowych strony zmierzających do wykazania przez stronę przesłanki egzoneracyjnej, zaś przesłanka posługiwania się "możliwie najprostszymi środkami dowodowymi" uzasadnia oddalenie wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę celem wykazania istnienia przesłanki egzoneracyjnej, z uzasadnieniem że organ przeprowadził inne dowody, które w ocenie organu wskazują, że przesłanka egzoneracyjna nie została spełniona.
III. Naruszenie art 229, art. 180, art. 181, art. 188 O.p. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie polegające na oddaleniu wniosków skarżącego złożonych w odwołaniu i w uzupełnieniu odwołania w postaci wniosków o:
1. załączenie w poczet materiału dochodowego znajdującego się w aktach sprawy pisma pełnomocnika z dnia 29 września 2018r., realizację zawartych tam wniosków dowodowych i załączenie w poczet materiału dowodowego dokumentów załączonych do pisma,
2. załączenie w poczet materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy pisma pełnomocnika z dnia 21 grudnia 2018r., realizację zawartych tam wniosków dowodowych i załączenie w poczet materiału dowodowego dokumentów załączonych do pisma,
3. postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 21 października 2015r. sygn. akt: [...] (oraz całości akt tej sprawy) z wniosku ZUS o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, tj. postanowienia oddalającego wniosek ZUS i stwierdzającego brak winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o upadłość spółki po dniu objęcia przez niego funkcji członka zarządu oraz, a raczej przede wszystkim, brak podstaw zgłoszenia takiego wniosku i brak powinności Skarżącego w tym zakresie. Nadmieniono że przedmiotem badania w w/w sprawie były tożsame okoliczności, co okoliczności przedmiotowej sprawy,
4. dowodu z akt sprawy Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 21 października 2015r. sygn. akt: [...] , których załączenie w całości jest możliwe wyłącznie za pośrednictwem organu, na okoliczność braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o upadłość spółki po dniu objęcia przez niego funkcji członka zarządu oraz, a raczej przede wszystkim, brak podstaw zgłoszenia takiego wniosku i brak powinności skarżącego w tym zakresie, należytego prowadzenia spraw spółki, skarżącego o wyprowadzenie spółki z niewypłacalności, utrzymywania się stanu niewypłacalności przez cały okres pełnienia funkcji prezesa zarządu,
5. dowodu z opinii biegłego sądowego sporządzonej na potrzeby postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Rejonowym, w Bydgoszczy pod sygn. akt sygn. akt. [...], koncentrującej się wokół zbadania odpowiedzialności skarżącego na podstawie art. 116 O.p. (tj. materia tożsama z materią przedmiotowej sprawy), z której to opinii wynika, że poprzedni zarząd spółki złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki "we właściwym czasie",
6. dowodu z akt postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Rejonowym w Bydgoszczy pod sygn. akt sygn. akt. [...], na okoliczność wykazania terminu właściwego do złożenia upadłości, dochowania przez poprzedni zarząd spółki właściwego terminu braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o upadłość spółki po dniu objęcia przez niego funkcji członka zarządu oraz, a raczej przede wszystkim, brak podstaw zgłoszenia takiego wniosku i brak powinności skarżącego w tym zakresie, należytego prowadzenia spraw spółki, walki skarżącego o wyprowadzenie spółki z niewypłacalności, utrzymywania się stanu niewypłacalności przez cały okres pełnienia funkcji prezesa zarządu,
7. dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów A. W. załączonego odwołania,
8. dowodów z dokumentów załączonych do odwołania na okoliczność brak winy Skarżącego w niezgłoszeniu wniosku, utrzymywania się stanu niewypłacalności spółki w okresie całej prezesury Skarżącego, należytego prowadzenia spraw spółki i walki o wyprowadzenia spółki ze stanu niewypłacalności, złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie. Powyższe naruszenie skutkowało pozbawieniem strony prawa do wykazania istnienia przesłanek egzoneracyjnych, tj. złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki przez poprzedni zarząd we właściwym czasie.
IV. z daleko posuniętej ostrożności procesowej Skarżący podniósł zarzut przedawnienia.
W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów i wniósł o: uchylenie zaskarżonych decyzji w całości, uchylenie poprzedzających ich decyzji Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego i umorzenie postępowania, ewentualnie o: uchylenie zaskarżonych decyzji w całości, uchylenie poprzedzających ich decyzji Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa, według norm przepisanych.
4.2. W odpowiedziach na skargi DIAS podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonych decyzjach i wniósł o ich oddalenie.
5.1. Na rozprawie w dniu 24 września 2020r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Kr 1331/19 i I SA/Kr 1332/19 (dotyczące skarg na dwie ww. decyzje z dnia 10 września 2019r.) i postanowił prowadzić je pod sygn. akt I SA/Kr 1331/19.
5.2. Następnie WSA w Krakowie, wyrokiem z dnia 24 września 2020r., I SA/Kr 1331/19, uchylił zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji oraz zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz Skarżącego koszty postępowania w kwocie 1.460 zł.
W motywach rozstrzygnięcia, Sąd stwierdził, że Skarżący obejmując funkcję Prezesa zarządu posiadał wiedzę, że poprzedni zarząd wniosek o ogłoszenie upadłości złożył i to w okresie bezpośrednio poprzedzającym objęcie funkcji przez Skarżącego w dniu 13.05.2013r. (czyli 14 dni wcześniej) oraz orzekł, że Skarżący, będąc reprezentantem organu Spółki, w dniu objęcia funkcji nie miał obowiązku składania kolejnego wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż wniosek taki został przez ten organ już złożony, był ważny i inicjował procedurę sądową w tym zakresie. Zatem, zdaniem Sądu, w przedmiotowych sprawach błędnie została oceniona przesłanka wynikająca z art. 116 § 1 pkt 1 O.p. Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem Organu, iż nowy zarząd Spółki miał obowiązek złożyć kolejny wniosek (w ciągu 14 dni od objęcia funkcji) pomimo, że sprawa o ogłoszenie upadłości była w toku. Przywołując stan faktyczny sprawy Sąd wskazał również, że pomimo, iż poprzedni zarząd złożył wniosek spóźniony, Skarżący nie miał ani faktycznej ani prawnej możliwości złożenia kolejnego wniosku o ogłoszenie upadłości w ciągu dwóch tygodni od objęcia funkcji prezesa zarządu. Sąd stwierdził, że ze względu na toczące się postępowanie wszczęte wnioskiem poprzedniego prezesa zarządu, wyłączona była dopuszczalność wniesienia kolejnego wniosku o ogłoszenie upadłości i pokreślił, iż brak wycofania ww. wniosku przez Skarżącego dowodzi, iż on taki wniosek popierał. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż w stanie faktycznym sprawy, zaistniała przesłanka wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 lit a i b O.p., uwalniająca członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki co najmniej za okres od 13 maja 2013r. do uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy z dnia 08.07.2013r. Zdaniem Sądu Skarżącemu nie można przypisać winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w trakcie pełnienia przez niego kadencji członka zarządu, a jednocześnie nie ponosi on odpowiedzialności za niezgłoszenie wniosku we właściwym czasie w okresie poprzedzającym jego kadencję. W konsekwencji powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, nie uwzględniając wskazanej przesłanki zwalniającej Skarżącego z odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki w zaskarżonych decyzjach naruszył art. 116 § 1 pkt 1 lit b O.p. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
6.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku wniósł Dyrektor, który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez WSA, iż w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka uwalniająca skarżącego od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki co najmniej za okres od 13 maja 2013r. do uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 8 lipca 2013 r., gdyż skarżącemu w tym okresie nie można przypisać winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w trakcie pełnienia przez niego kadencji członka zarządu, a jednocześnie nie ponosi on odpowiedzialności za niezgłoszenie wniosku we właściwym czasie w okresie poprzedzającym jego kadencję. Jednocześnie WSA przyjął, iż w sprawie konieczne jest przeprowadzenie, przez organy ponownie rozpoznające sprawę, oceny czy w okresie (liczonym od dnia uprawomocnienia się postanowienia z dnia 8 lipca 2013r.) zachodzą przesłanki egzoneracyjne, wyłączające odpowiedzialność skarżącego za zaległości podatkowe spółki, w świetle sytuacji ekonomicznej spółki, podjętych przez skarżącego działań naprawczych, oraz tego, iż postanowieniem z dnia 8 lipca 2013r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy oddalił wniosek spółki o ogłoszenie upadłości. Podczas, gdy prawidłowe jest stanowisko organu, że w zaistniałym stanie faktycznym, złożenie wniosków o ogłoszenie upadłości spółki w dniu 29 kwietnia 2013r. oraz przez skarżącego w dniu 23 czerwca 2014r. (oba nie we właściwym terminie) - skutkuje brakiem możliwości uwolnienia się skarżącego od odpowiedzialności za przedmiotowe zaległości spółki na podstawie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. Wykładnia językowa art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b O.p. wymaga bowiem rozróżnienia sytuacji, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości (wszczęcie postępowania układowego) nie został zgłoszony w ogóle, od przypadku, gdy wniosek ten został zgłoszony, jednakże po terminie, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. (a więc nie we "właściwym czasie"). W konsekwencji, jak stwierdzono, zasadna jest dokonana przez organ wykładnia, iż złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki wyłącza zastosowanie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. co powoduje, iż nie ma potrzeby rozważania przesłanki winy (jej braku) po stronie członka zarządu.
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. poprzez uchylenie przez WSA zaskarżonych decyzji mimo nienaruszenia przez organy wskazanych przepisów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami musiałby skargę oddalić, stosując przepis art. 151 p.p.s.a.;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wskazanie przez WSA błędnej podstawy rozstrzygnięcia, gdyż opisane naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. nie daje podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego, nie zachodzi zatem przesłanka do uchylenia zaskarżonych decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.;
3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wewnętrznie sprzecznego, niespójnego uzasadnienia wyroku, co w konsekwencji uniemożliwia poddanie go kontroli instancyjnej, a w zakresie wskazań dla organów co do dalszego postępowania, jego prawidłowe wykonanie.
6.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie.
7. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 30 czerwca 2021r., III FSK 3482/21, uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi.
NSA za zasadny uznał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sporządzenie nie poddającego kontroli stanowiska, uzasadnienia wyroku. Rację ma – zdaniem NSA – autor skargi kasacyjnej twierdząc, że treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia uniemożliwia poddanie go kontroli instancyjnej, a w zakresie wskazań dla organów co do dalszego postępowania, jego prawidłowe wykonanie.
W zaskarżonym wyroku WSA niejako podzielił okres odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki na czas przed i po wydaniu orzeczenia sądu powszechnego, co do wniosku o ogłoszenie jej upadłości spółki, tj. 8.07.2013r. Zdaniem Sądu I instancji w stanie faktycznym zaistniała przesłanka uwalniająca członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki co najmniej za okres od 13 maja 2013r. do uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy z dnia 08.07.2013r. wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p., gdyż Skarżącemu w tym okresie nie można przypisać winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w trakcie pełnienia przez niego kadencji członka zarządu, a jednocześnie nie ponosi on odpowiedzialności za niezgłoszenie wniosku we właściwym czasie w okresie poprzedzającym jego kadencję, gdyż nie miał możliwości złożenia drugiego takiego wniosku równocześnie. Tym samym organ podatkowy nie uwzględniając wskazanej przesłanki zwalniającej skarżącego z odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki naruszył, zdaniem WSA art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Z drugiej strony przywołując takie okoliczności jak to, że "w okresie od uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy z dnia 08.07.2013r. do rezygnacji z funkcji prezesa Skarżący prowadził sprawy spółki dokonując próby restrukturyzacji Spółki generując koszty i zobowiązania również w stosunku do Skarbu Państwa. Jednocześnie sam złożył do Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy kolejny wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zwarcia układu w dniu 23.06.2014r. uznając zatem, że zachodzą przesłanki do merytorycznego rozpoznana sprawy. Postanowieniem z dnia 13.10.2014 r. (sygn. akt [...]) sąd wniosek oddalił." Sąd I instancji uznał, że okoliczności te nie zostały w ogóle rozpatrzone przez organy, które uznały, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki mógł być złożony tylko i wyłącznie w ciągu 14 dni od dnia objęcia stanowiska Prezesa i że tylko ten termin może być uznana za "właściwy". We wskazaniach natomiast zalecił, że "ponownie rozpoznając sprawę organy przeanalizują stan faktyczny sprawy i ocenią czy w ww. okresie (liczonym od dnia uprawomocnienia się postanowienia z dnia 8.07.2013 r.) zachodzą przesłanki egzoneracyjne, wyłączające odpowiedzialność Skarżącego za zaległości podatkowe spółki, w świetle sytuacji ekonomicznej spółki, podjętych przez Skarżącego działań naprawczych, oraz tego, iż postanowieniem z dnia 08.07.2013r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy Wydział XV Gospodarczy oddalił wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości."
W ocenie NSA w zaskarżonym wyroku z jednej strony Sąd stwierdza wystąpienie przesłanki egzoneracyjnej, jako wystarczającej do wyłączenia odpowiedzialności (brak winy), z drugiej każe badać okoliczności pozwalające tę odpowiedzialność wyłączyć (właściwy czas na złożenie wniosku o upadłość), nie odnosząc tego do konkretnej normy, jaka mogłaby być zastosowana do rozdzielenia opisywanych okoliczności stanu faktycznego.
NSA wskazał również, że w zaskarżonym wyroku nie przywołano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (powołano naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit. b p.p.s.a.), co oznacza, że Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia prawa procesowego. Potwierdza to brak powołania się na jakikolwiek przepis tego typu. Oznacza, że uchylając decyzję WSA uznał, że narusza ona prawo materialne. W takim wypadku, by uznać uzasadnienie za zgodne z art. 141 § 4 p.p.s.a. należałoby odszukać w nim podstawę prawną oraz jej wyjaśnienie w tym zakresie. Tylko wówczas możliwym byłoby skontrolowanie rezultatu rozumowania Sądu. Jednak rozdzielenie czasu na przed i po prawomocnym orzeczeniu z 8.07.2013r. nie zostało wsparte żadnym przepisem prawa materialnego. Należy podkreślić, że to do skarżącego należało wykazanie, czy w czasie, gdy był członkiem zarządu i upływały terminy płatności zobowiązań podatkowych wypełniono obowiązek terminowego zgłoszenia wniosku o upadłość, a jeżeli nie, to czy zrobił to świadomie albo przez niedbalstwo. WSA przywołuje tę treść, wstępem dalszych rozważań, które, bez dalszego uzasadnienia, ogranicza do odpowiedzi na pytanie czy skarżący był zobowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaraz po objęciu funkcji prezesa zarządu. Nie wiadomo ostatecznie skąd takie ograniczenie czasowe, co do badania wystąpienia przesłanek egzoneracyjnych, a to oznacza, że niemożliwym jest poznanie motywów, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji przy uwzględnieniu skargi.
Jednocześnie Sąd I instancji nakazał by takie okoliczności jak próby Skarżącego restrukturyzacji spółki i złożenie przez niego wniosku o upadłość powinny być przeanalizowane i ocenione pod kątem, czy zachodzą przesłanki egzoneracyjne, wyłączające odpowiedzialność skarżącego. Nie wskazał przy tym podstaw prawnych ani do ustalenia innych faktów i okoliczności, czy niewyczerpującego rozpatrzenia zebranych dowodów ani braku oceny zgodnej z doświadczeniem życiowym, zasadami wiedzy, logicznej czy spójnej (art. 122, 187 § 1 czy 191 O.p.). Nie wskazał też, że zabrakło wyniku oceny materiału dowodowego w uzasadnieniu decyzji (art. 210 § 4 o.p.). Nie przypisał też tym okolicznościom faktycznym żadnej normy prawa materialnego i nie wyjaśnił w jaki sposób byłaby ona naruszona. Zdaniem Sądu I instancji wskazywane okoliczności powinny być przeanalizowane i ocenione pod kątem tego, czy zachodzą przesłanki egzoneracyjne, wyłączające odpowiedzialność Skarżącego, jednak w tak skonstruowanym uzasadnieniu niemożliwym jest poznanie motywów, jakimi kierował się przy uwzględnieniu skargi, gdyż zabrakło uzasadnienia prawnego. Nie wskazał, ani nie objaśnił sensu czy znaczenia normy, co mogłoby wyjaśnić powody takiego stanowiska. Niemożliwym jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy ostatecznie dostrzegł braki, co do materiału dowodowego, czy co do uzasadnienia decyzji, czy może błędów, co do wykładni czy zastosowania przepisów prawa materialnego.
NSA zwrócił uwagę, że w wyroku nie ma żadnego uzasadnienia przywołania jako podstawy prawnej art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. W szczególności z wyroku nie wynika, by Sąd I instancji stwierdził, że akt kontrolowany narusza prawo, a naruszenie to daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Tylko wówczas zachodzi podstawa do uchylenia takiego aktu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.
Jednocześnie NSA uznał za niezasadny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom Dyrektora – użyty w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. zwrot "niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości" oznacza niezgłoszenie wniosku w ogóle, jak też sytuację, w której wniosek został złożony po upływie właściwego terminu. W obu przypadkach członek zarządu może wykazać brak winy (taki pogląd został wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2020 r., II FSK 756/18). Nie jest zasadna odmienna wykładnia tego przepisu dokonana w skardze kasacyjnej i na uwzględnienie nie mógł zasługiwać zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p., którego uzasadnienie organ upatrywał w tym, że w zaistniałym stanie faktycznym złożenie w niewłaściwym terminie wniosków o ogłoszenie upadłości spółki w dniu 29.04.2013r. oraz w dniu 23.06.2014r. skutkuje brakiem możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności za przedmiotowe zaległości spółki na podstawie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. Użyty w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. zwrot "niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości" oznacza niezgłoszenie wniosku w ogóle, jak też sytuację, w której wniosek został złożony po upływie właściwego terminu. W obu tych przypadkach członek zarządu może wykazać brak winy. Podobne stanowisko prezentowane jest też w piśmiennictwie (zob.: Sz. Łajszczak, A. Opiela, Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania podatkowe, Monitor Prawniczy 2013, nr 14, s. 771; A. Zarzycki, Przesłanka "winy" członka zarządu w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej. Glosa do wyroku NSA z dnia 29 listopada 2012 r., I FSK 91/12, Glosa 2017, nr 3, s. 121; M. Domagała, Przesłanki uwolnienia się członków zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółek kapitałowych, Toruński Rocznik Podatkowy 2017, s. 280-281 czy. J. Olesiak, Odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych za ich zaległości podatkowe (...), Wydawnictwom Uniwersytetu Łódzkiego 2020, s. 138). Błędny jest zatem pogląd organu, że w sytuacji, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został zgłoszony po upływie właściwego terminu, brak jest podstaw do badania winy bądź jej braku po stronie członka zarządu odpowiadającego za zaległości podatkowe spółki.
8. Pismem z dnia 7 marca 2022r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodu z: decyzji ZUS z dnia 30 grudnia 2019r. nr 180400/71/50/2019/RED/9532414853 w sprawie przeniesienia na Skarżącego, jako byłego członka zarządu, odpowiedzialności za zobowiązania płatnika U. sp. z.o.o. z siedzibą w K. oraz ostatecznej decyzji ZUS nr 180400/71/31/2022/RED z dnia 25 lutego 2022r. w przedmiocie uchylenia decyzji nr 180400/71/50/2019/RED/9532414853 z dnia 30 grudnia 2019r. oraz umorzenia postępowania, na okoliczność wykazania, że ZUS rozstrzygając na podstawie art. 116 O.p. (tj. na tej samej podstawie prawnej) kwestię możliwości przypisania Skarżącemu, jako byłemu prezesowi odpowiedzialności za zobowiązania publicznoprawne spółki U. (tj. orzekając na podstawie tego samego stanu faktycznego) rozstrzygnął, że Skarżącemu nie można przypisać odpowiedzialności za zobowiązania publicznoprawne spółki, albowiem wykazał on przesłanki generacyjne z art. 116 O.p.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
9.1. W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021r. poz. 2095 z późn. zm.; dalej ustawa o COVID-19). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Mając powyższe na uwadze Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.
W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji Skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty Organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią Organu na skargę.
9.2. Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022r. poz. 329; dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.
9.3. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skargi są zasadne.
Sąd niniejszym wyrokiem rozstrzyga bowiem skargi na dwie decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 10 września 2019r. nr 1201- IEW2.4123.18.2019.3 i nr 1201-IEW2.4121.2.2019. Poprzednio bowiem WSA w Krakowie połączył je do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt I SA/Kr 1331/19. Wyrok o ww. sygnaturze został wprawdzie uchylony przez NSA, jednakże ww. postanowienie o połączeniu nadal pozostaje w mocy.
9.4. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uchylił poprzednie rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zatem w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze w szczególności art. 170 p.p.s.a, który stanowi z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Znajdzie w niej również zastosowanie przepis art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Jak podnosi się w orzecznictwie (wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2022r., I FSK 1536/21) ratio legis zawartego w art. 190 p.p.s.a. uregulowania jest niewątpliwie przyspieszenie postępowania sądowoadministracyjnego poprzez uznanie, że pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania pewne kwestie sporne zostały już ostatecznie przesądzone. Powoduje to w konsekwencji zawężenie granic ponownego rozpoznania sprawy.
W uzasadnieniu ww. wyroku NSA uznał przede wszystkim za zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sporządzenie nie poddającego kontroli stanowiska, uzasadnienia wyroku. Zdaniem NSA treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia uniemożliwia poddanie go kontroli instancyjnej, a w zakresie wskazań dla organów co do dalszego postępowania, jego prawidłowe wykonanie.
Główny zarzut Sądu w tym zakresie dotyczy przesłanki egzoneracyjnej dotyczącej braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości.
Zdaniem NSA wyrok należało uchylić i wrócić do stanu procesowego istniejącego przed jego wydaniem, ponieważ jego uzasadnienie nie pozwala na prześledzenie toku rozumowania Sądu pierwszej instancji, czym narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. Dzieje się tak, ponieważ w zaskarżonym wyroku z jednej strony Sąd stwierdza wystąpienie przesłanki egzoneracyjnej, jaka wystarcza do wyłączenia odpowiedzialności (brak winy), z drugiej każe badać okoliczności pozwalające tę odpowiedzialność wyłączyć (właściwy czas na złożenie wniosku o upadłość), nie odnosząc tego do konkretnej normy, jaka mogłaby być zastosowana do rozdzielenia opisywanych okoliczności stanu faktycznego.
9.5. Przechodząc zatem do merytorycznej kontroli wydanej decyzji należy przyznać rację Skarżącemu, że uzasadnienia decyzji sprawiają wrażenie, że stworzone zostały w oparciu o posiadany przez organ ogólny "wzór" decyzji tego rodzaju, wydawanych w typowych (podkreślenie Sądu) przypadkach. Jednakże – i w tym miejscu również należy zgodzić się ze Skarżącym – niniejsza sprawa nie jest sprawą typową. Stan faktyczny sprawy dowodzi, że w sprawie zaistniały nietypowe okoliczności wymagające szczególne starannej wykładni prawa i jego subsumpcji do tego konkretnego stanu faktycznego.
Decyzje w dużej części opierają się na przytoczeniu ogólnych zasad wykładni art. 116 O.p., bez ich odniesienia do specyficznych realiów niniejszej sprawy. Również orzeczenia sądów administracyjnych, których tezy przytacza Organ, zapadły w typowych (a zatem odmiennych) stanach faktycznych. Odnoszą się one do sytuacji typowych tj. np. do sytuacji gdy to strona, której sprawa dotyczy złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości z przekroczeniem "właściwego" terminu, albo nie złożyła tego wniosku w ogóle, a w przypadkach, gdy moment do złożenia takiego wniosku przypadał wprawdzie na czas przed objęciem funkcji członka zarządu przez stronę postępowania podatkowego (osobę trzecią), lecz poprzedni zarząd takiego wniosku nie złożył.
Zatem przytaczanie takich – wyrwanych z kontekstu – tez orzeczeń, które co do zasady (w sytuacjach typowych) są jak najbardziej trafne, nie może zasługiwać na uwzględnienie przez Sąd w niniejszej – nietypowej – sytuacji.
W tym zakresie należy również wskazać na powołanie się przez Organ na wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2012r., I FSK 110/12, z którego uzasadnienia Organ cytuje zdanie: "Organy podatkowe, badając kwestie właściwego czasu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcie postępowania układowego nie były zobowiązane do wskazania konkretnej daty, kiedy zaistniały przesłanki do złożenia takiego wniosku".
Po pierwsze, nie jest to stwierdzenie NSA z tegoż wyroku, ale przytoczenie przez NSA stanowiska Sądu I instancji. Po drugie, zaraz po tym stwierdzeniu NSA przytacza dalszą wypowiedzi WSA, zgodnie z którą: "Wystarczające było wskazanie, że bez wątpienia miało to miejsce w okresie, gdy Skarżąca wchodziła w skład zarządu spółki. Nie było więc konieczne wykazanie przez organy podatkowe, czy uwzględniając obiektywnie istniejące, powstałe z mocy prawa zobowiązania podatkowe w VAT, przesłanki te zaszły w grudniu 2002r. czy na początku 2003r., czy też dopiero w trakcie 2003r."
Dopiero pełne przytoczenie stanowiska WSA zawartego w ww. wyroku oddaje zatem pełny sens stanowiska sądu w tej sprawie i prawidłowy sposób postępowania organów w sprawach o orzeczeniu o odpowiedzialności członków zarządu spółek na podstawie art. 116 O.p.
Powyższe stanowisko znajduje oparcie m.in. w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów NSA z dnia 10 sierpnia 2009r., II FPS 3/09, w którym stwierdzono m.in. że:
"Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też ponosi winę za jego niedopełnienie. W każdym wypadku zatem należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. Skoro w okresie pełnienia funkcji przez członka zarządu nie zachodziły przesłanki do ogłoszenia upadłości, to późniejsze pogorszenie się sytuacji finansowej spółki w okresie, kiedy już tej funkcji nie pełnił, powoduje uwolnienie tego członka zarządu od odpowiedzialności przewidzianej w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej".
9.6. Powyższych tez orzeczeń odnoszących się do sytuacji typowych, nie można – jak już wspomniano – odnosić wprost do nietypowej (i to w dwójnasób) sytuacji faktycznej, która miała miejsce w niniejszej sprawie, lecz należy je odpowiednio do tej sytuacji zmodyfikować (zaadoptować).
Po pierwsze, zdaniem organów, moment do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przypadał zanim Skarżący objął funkcję członka zarządu Spółki. Organy obydwu instancji wskazują w tym zakresie trzy możliwe daty (31.12.2012r., "nie później niż w marcu 2013r.", 13.05.2013r. – ta ostatnia data to dzień objęcia funkcji członka zarządu przez Skarżącego). W okolicznościach niniejszej sprawy jest to jednak – zdaniem Sądu – sytuacja dopuszczalna (m.in. w świetle przywołanego pełnego uzasadnienia ww. wyroku I FSK 110/12). Skoro moment właściwy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości przypadał – zdaniem Organu – przed objęciem funkcji członka zarządu przez Skarżącego, bez znaczenia w stanie faktycznym niniejszej sprawy jest badanie w której konkretnie dacie (z trzech wyżej wymienionych) przed objęciem funkcji przez Skarżącego ten obowiązek nastąpił. Natomiast zgodnie z ugruntowanymi poglądami orzecznictwa, nie zwalnia to Skarżącego ze złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. W takim przypadku, zgodnie z dominującymi poglądami orzecznictwa (i na takim stanowisku stanął też Organ), termin na złożenie tego wniosku zaczyna biec wobec nowego członka zarządu (w tym przypadku – Skarżącego) od momentu objęcia funkcji.
Jednakże orzeczenia te (w tym m.in. powołany przez Organ wyrok z dnia 18 lutego 2005r., I FSK 1866/13) zapadały zasadniczo w stanach faktycznych, w których poprzedni zarząd (ani nikt inny) takiego wniosku nie złożył.
W niniejszej sprawie – jak już wspomniano – mamy stan faktyczny nietypowy w dwójnasób, tzn. po pierwsze moment właściwy na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości przypadał przed objęciem funkcji członka zarządu przez Skarżącego, po drugie zaś – poprzedni zarząd złożył taki wniosek, a właściwie – co ma kluczowe znaczenie – złożyła go Spółka (podkreślenie Sądu).
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy właśnie tej sytuacji.
Zdaniem Organu, nowy członek zarządu powinien w tej sytuacji złożyć kolejny wniosek, natomiast Skarżący twierdzi, że nie było możliwości złożenia takiego wniosku, zatem nie ponosi on winy w niezłożeniu takiego wniosku.
W tym sporze należy przyznać rację Skarżącemu.
9.7. W tej spornej kwestii w pierwszej kolejności należy wskazać, że członek zarządu spółki jest stroną w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 299 k.s.h. oraz art. 116 O.p. Każdy członek zarządu– jako odrębny podmiot, osoba fizyczna – odpowiada odrębnie w zakresie przesłanek odpowiedzialności zawartych w art. 299 k.s.h. oraz art. 116 O.p.
Członek zarządu nie jest natomiast stroną w postępowaniu o ogłoszenie upadłości, gdyż w postępowaniu tym stroną jest Spółka (jako upadły).
W polskiej doktrynie prawa prywatnego (cywilnego, handlowego) powszechnie akceptowana jest tzw. teoria organów osoby prawnej (zob. S. Grzybowski (red.), System prawa cywilnego, t. I, Część ogólna, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1974, s. 363–364; M. Pazdan (w:) K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny, Komentarz, t. I, Warszawa 1999, s. 118; Z Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2003, s. 180). Jej założenia realizuje Kodeks cywilny, stanowiąc w art. 38, że osoba prawna działa poprzez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. W myśl teorii organów do tworzenia i urzeczywistniania woli osoby prawnej powołane są jednostki wchodzące w skład jej organów i mimo że z psychologicznego punktu widzenia wola organu jest wolą tejże jednostki (lub jednostek), to z prawnego punktu widzenia stanowi ona wolę osoby prawnej. Organ osoby prawnej (inaczej niż na przykład przedstawiciel) nie jest podmiotem stosunków prawnych, a podmiotem tym jest sama osoba prawna; działanie organu traktuje się więc jako działanie osoby prawnej (podkreślenie Sądu).
Przekładając powyższe rozważania teoretyczne na stan faktyczny niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki złożony przez jej poprzedni zarząd, tak naprawdę był wnioskiem dłużnika (Spółki), zatem to Spółka (a nie jej zarząd) była stroną postępowania o ogłoszenie jej upadłości.
Zmiana składu zarządu w toku postępowania upadłościowego nie ma wpływu na jego bieg. Stroną tego postępowania dalej jest Spółka (choć zgodnie z ww. teorią organów, jej wolę wyrażają już inne osoby powołane w skład jej organu zarządzającego).
Dlatego nie można zgodzić się ze stanowiskiem Organu, że pomimo, iż poprzedni zarząd złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, nowy zarząd miał obowiązek złożyć nowy wniosek (w ciągu 14 dni od objęcia funkcji), pomimo że sprawa o upadłość była w toku (podkreślenie Sądu). Skarżący nie miał ani faktycznej ani prawnej możliwości złożenia kolejnego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w ciągu dwóch tygodni od objęcia funkcji prezesa. Zgodnie z art. 199 § 1 k.p.c. sąd odrzuca pozew (wniosek) jeżeli sprawa objęta tym pozwem (wnioskiem) pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona. Wcześniejsze zawiśnięcie sprawy stwarza tym samym stan sprawy w toku (lis pendens) w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu i odnosi ten skutek, że nie można w takiej samej sprawie wszcząć nowego postępowania sądowego między tymi samymi stronami. Wyłączona jest zatem dopuszczalność skutecznego wniesienia kolejnego wniosku o ogłoszenie upadłości.
Skarżący (działając jako zarząd Spółki) mógł co najwyżej cofnąć wniosek, gdyby uznał, że nie zachodzą przesłanki do jego złożenia. Brak takiej decyzji oznacza, że de facto wniosek taki popierał (podkreślenie Sądu). Mógł go również zmodyfikować, uzupełnić – działając jako Spółka (zgodnie z ww. teorią organów) – gdyby uznał że jest on obarczony brakami lub został wezwany przez Sąd do uzupełnienia takich braków, pod rygorem odrzucenia wniosku.
Wniosek cofnięty lub odrzucony nie wywołuje bowiem żadnych skutków prawnych. Skutki takie wywołuje natomiast wniosek oddalony na podstawie art. 13 prawa upadłościowego. Oddalenie wniosku może świadczyć co najwyżej, że został on złożony zbyt późno.
W takim wypadku zachodzi jednak potrzeba badania winy każdego z członków zarządu odrębnie (podkreślenie Sądu), jak już bowiem wspomniano, w postępowaniu na podstawie art. 116 O.p. (w przeciwieństwie do postępowania upadłościowego) każdy z członków zarządu jest odrębną stroną postępowania. Zgodnie zaś z zapadłym w niniejszej sprawie wyrokiem NSA z 30.06.2021r., III FSK 3482/21, zwrot "niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości" oznacza niezgłoszenie wniosku w ogóle, jak też sytuację, w której wniosek został złożony po upływie właściwego terminu. W obu tych przypadkach członek zarządu może wykazać brak winy.
W skardze Skarżący kwestionuje ustalenie Organu, że wniosek złożony przez poprzedni zarząd był wnioskiem spóźnionym. W okolicznościach niniejszej sprawy jest to jednak spór bez znaczenia. Jak już bowiem wspomniano kwestia winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość lub zbyt późnym jego zgłoszeniu powinna być badana wobec każdego członka zarządu oddzielnie (podkreślenie Sadu). Natomiast w niniejszej sprawie winę za zbyt późne zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2013r., można przypisać co najwyżej poprzedniemu członkowi zarządu, a nie Skarżącemu (Skarżący nie był jeszcze wtedy członkiem zarządu). Skarżący mógłby ponosić winę jedynie za niezgłoszenie wniosku w terminie 14 dni od objęcia funkcji. Jednakże w tym terminie toczyło się już postępowanie upadłościowe, w którym stroną (upadłym) była Spółka. Zgodnie zaś z ww. teorią organów, podtrzymywanie tego wniosku przez Skarżącego należy uznać za równoznaczne z jego złożeniem w terminie objęcia funkcji przez nowego członka zarządu.
Nie można zatem Skarżącemu przypisać winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości (zbyt późnym zgłoszeniu wniosku z dnia 29 kwietnia 2013r.). Skarżący po pierwsze nie mógł (działając jako organ Spółki) złożyć nowego wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu zawiśnięcia przed sądem (lis pendens) sprawy o ogłoszenie upadłości, w której stroną (i wnioskodawcą) była już Spółka. Z drugiej zaś strony nie może ponosić winy za zbyt późne zgłoszenie wniosku w czasie gdy nie był jeszcze członkiem zarządu. A podtrzymywanie tego wniosku – powinno być uznane za złożenie go przez nowego członka zarządu we właściwym terminie (14 dni od objęcia funkcji).
W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż ekskulpacji z odpowiedzialności przyjętej w art. 116 O.p. może dokonać jedynie taki członek zarządu, który miał wpływ na dokonywanie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki lub wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości, albowiem tylko wówczas, gdy miał możliwość działania, ponosi skutki podjęcia lub nie podjęcia tych czynności. Odwołanie w tym przepisie do wykazania braku winy członka zarządu za niepodjęcie w niej określonych działań wskazuje, że wolą ustawodawcy było, aby członek zarządu spółki nie ponosił odpowiedzialności za okoliczności, na które nie miał wpływu (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2006r., I FSK 114/05; wyrok NSA z dnia 20 października 2006r., II FSK 1271/05).
9.8. Jak już wspomniano, w uzasadnieniu uchwały z dnia 10 sierpnia 2009r., II FPS 3/09, stwierdzono m.in. że organy w każdym wypadku powinny ustalić, że taki obowiązek zgłoszenia wniosku w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. Dodatkowo termin ten, żeby w ogóle mówić o odpowiedzialności, powinien przypadać w czasie pełnienia funkcji przez członka zarządu (ewentualnie przed objęciem przez niego funkcji).
Dopiero określenie takiego momentu przez organy umożliwia stronie postępowania "obronę" i wykazywanie, że w tym okresie nie zaistniały podstawy do zgłoszenia takiego wniosku lub że nie ponowi on winy w niezgłoszeniu takiego wniosku (na co słusznie zwraca uwagę Skarżący w zarzutach skargi). W niniejszej sprawie Organ wskazał jedynie na moment (3 terminy) przypadający przed objęciem funkcji członka zarządu przez Skarżącego. W tym zakresie – jak wskazano wyżej (w punkcie 9.7. uzasadnienia) Skarżący nie ponosi winy w niezgłoszeniu (zbyt późnym zgłoszeniu) wniosku o ogłoszenie upadłości). Ponadto Skarżący wskazał również, że nie ponosi winy w późniejszym zgłoszeniu takiego wniosku. Na poparcie swojego stanowiska powołuje się m.in. na postanowienia sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 21 października 2015r., sygn. akt: [...], oddalającego wniosek ZUS o nałożenie zakazu prowadzenia działalności, zgłoszonego na okoliczność stwierdzenia prawomocnym orzeczeniem, że Skarżący nie ponosi winy na niezgłoszenie samodzielnie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, że na Skarżącym nie spoczywał w ogóle obowiązek złożenia takiego wniosku oraz że w okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu Skarżący dopełnił najwyższej staranności w prowadzeniu spraw spółki i wyprowadzenia jej ze stanu niewypłacalności, który trwał nieprzerwanie w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu, a powstał zanim skarżący tę funkcje objął. Faktu tego Organ w żaden sposób nie podważył w toku postępowania, w szczególności nie wskazał innego (poza momentem sprzed objęcia funkcji członka zarządu przez Skarżącego) momentu właściwego do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
9.9. W konsekwencji – zdaniem Sądu – należy uznać, iż w niniejszym stanie faktycznym zaistniała przesłanka uwalniająca członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.
Jak bowiem podnosi się w orzecznictwie – i na co również wskazał NSA w zapadłym w niniejszej sprawie wyroku III FSK 3482/21 – art. 116 § 1 O.p. ustanawia cztery przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. Dwie pozytywne (pełnienie funkcji członka zarządu w terminie płatności zobowiązań podatkowych będących przedmiotem orzekania o odpowiedzialności oraz bezskuteczność egzekucji) i dwie negatywne (wskazanie mienia z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części., a także zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości albo wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu).
Warunkiem ponoszenia odpowiedzialności jest wykazanie przez organ wszystkich przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności oraz brak zaistnienia chociaż jednej przesłanki negatywnej (egzoneracyjnej). Zaistnienie zatem w niniejszej sprawie przesłanki egzoneracyjnej – w postaci braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p.) – powoduje brak odpowiedzialności członka zarządu za sporne zobowiązania (zaległości) podatkowe Spółki, a w konsekwencji konieczność umorzenia postępowania.
Z powodu zaistnienia ww. przesłanki egzoneracyjnej, której zaistnienie wyłącza ponoszenie odpowiedzialności przez członka zarządu, analizowanie pozostałych przesłanek pozytywnych oraz drugiej przesłanki negatywnej, jak również odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi należy uznać za bezprzedmiotowe.
9.10. Dodatkowo należy również wskazać, że na podobnym stanowisku stanął Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym w treści skargi wyroku z dnia 15 marca 2011r., II FSK 1977/09, który – jak również słusznie podnosi Skarżący – zapadł w takim jak w niniejszej sprawie nietypowym stanie faktycznym (w przeciwieństwie do wyroków powoływanych przez Organ, które zapadły w typowych stanach faktycznych). W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że o winie członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit.b) Ordynacji podatkowej można mówić jedynie w przypadku gdy członek zarządu miał wpływ na dokonanie we właściwym czasie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego), a w tym zgłoszenie wniosku nie nastąpiło. Odwołanie w ramach tej normy do wykazania braku winy członka zarządu spółki za niepodjęcie określonych w niej działań, a więc okoliczności wolicjonalnych, wskazuje jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że członek zarządu nie może ponosić odpowiedzialności za okoliczności, na które nie miał wpływu (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2005r., I FSK 266/05). Jeżeli zatem w momencie gdy członek zarządu spółki z o.o. rozpoczął pełnienie tej funkcji w chwili gdy prowadzone już było postępowanie z wniosku o ogłoszenie jej upadłości, nawet jeżeli wniosek ten okazał się spóźniony i w rezultacie oddalony na podstawie art. 13 ust. 1 Prawa upadłościowego, to spełniona jest przesłanka wykazania braku winy tego członka za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki oraz niewszczęcie postępowania układowego, w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Ordynacja podatkowa.
9.11. Końcowo należy wskazać, że Sąd częściowo podziela zastrzeżenia Organu podniesione min. w decyzji i w odpowiedzi na skargę, że w tej – jak już wielokrotnie wspomniano – dość nietypowej sytuacji faktycznej jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, istnieje niebezpieczeństwo do dokonywania nadużyć i wykorzystywania tego mechanizmu do celów godzących w bezpieczeństwo obrotu.
Podzielając częściowo te obawy należy jednak (również za uzasadnieniem powoływanej już uchwały II FPS 3/09) podnieść, że sytuacje "oczywistego" naruszania prawa, w tym zaniżania zobowiązania podatkowego, nie powinny być rozpatrywane wyłącznie na gruncie art. 116 § 1 O.p. Tego rodzaju działania członków zarządu, dopuszczających się zaniżania kwot należnego podatku z naruszeniem obowiązujących przepisów, powinny spotkać się z zastosowaniem środków odpowiedzialności karnej przewidzianej w przepisach ustawy z dnia 10 września 1999r. - Kodeks karny skarbowy oraz w art. 587 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych.
W każdym razie nie może to być argumentem dostatecznym do wyłączenia stosowania w odniesieniu do członków zarządu przepisu art. 116 § 1 O.p. również w zakresie wprowadzonych w tym przepisie przesłanek egzoneracyjnych i "nadużywania" tego przepisu wbrew jego treści na niekorzyść osób trzecich (członków zarządu). Jak bowiem zgodnie podnosi się w doktrynie i w orzecznictwie odpowiedzialność osób trzecich ma charakter wyjątkowy, a zatem w dokonując wykładni i stosowania przepisów dotyczących tych postepowań należy oprzeć się na powszechnie przyjmowanej regule wykładni, zgodnie z którą wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae).
W konsekwencji, jeżeli Skarżący (lub inna osoba trzecia znajdująca się w podobnej sytuacji, która zdaniem Organu, sprzyja nadużyciom) w sposób zawiniony (podkreślenie Sądu) naruszył przepisy prawa podatkowego, powinien ponosić odpowiedzialność karną (opartą na zasadzie winy – podkreślenie Sądu). Nie powinno się natomiast wobec takich osób – niejako w celach profilaktycznych, w celu zniechęcenia innych do dokonywania ewentualnych nadużyć – nadużywać wyjątkowej instytucji odpowiedzialności osób trzecich, mającej charakter obiektywny, gwarancyjny (tak m.in. uzasadnienie uchwały 7 sędziów NSA z dnia 8 grudnia 2008r., II FPS 6/08), gdyż kwestia winy pojawia się w niej tylko właśnie w zakresie składania wniosku o ogłoszenie upadłości.
9.12. Wyjaśniając zakres dokonanego uchylenia (zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji), stwierdzić należy, że w orzecznictwie (wyrok WSA w Białymstoku z 23 listopada 2021r., sygn. akt II SA/Bk 646/21) podnosi się, iż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a, sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 629).
Ponieważ uchybienia w niniejszej sprawie (brak dostrzeżenia występowania przesłanki egzoneracyjnej) dotyczą zarówno zaskarżonych decyzji jak i poprzedzającej ich decyzji z dnia 18 grudnia 2018r., zasadne stało się uchylenie również decyzji I instancji.
Sąd dokonał również umorzenia postepowań administracyjnych (podatkowych) na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., gdyż wskutek zaistnienia przesłanki egzoneracyjnej postępowania stały się bezprzedmiotowe. Jak bowiem podnosi się w doktrynie i w orzecznictwie przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. i art. 208 § 1 O.p. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania.
W konsekwencji za bezprzedmiotowe należało również uznać formułowanie wobec organu podatkowego wytycznych co do dalszego postępowania, gdyż postępowania zostały umorzone.
9.13. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art.190, art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz § 3 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I i II sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę 1.460 zł.