I SA/Kr 1417/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ZUS odmawiającą zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2020 r., wskazując na naruszenie przez organ zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.) i błędy proceduralne.
Skarżący K.S. domagał się zwolnienia z opłacania składek ZUS za kwiecień 2020 r. ZUS odmówił, wskazując na niezłożenie deklaracji rozliczeniowej w terminie. Po kilku postępowaniach i wyrokach WSA, w tym uchylających poprzednie decyzje ZUS z powodu braku uzasadnienia i naruszenia procedury, Sąd w niniejszym wyroku ponownie uchylił decyzję ZUS. Podkreślono, że organ nie wywiązał się z obowiązku informowania strony (art. 9 k.p.a.) i nie uwzględnił specyfiki okresu pandemii COVID-19 przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu.
Sprawa dotyczyła wniosku K.S. o zwolnienie z opłacania składek ZUS za kwiecień 2020 r. ZUS początkowo odmówił, argumentując niezłożeniem deklaracji rozliczeniowej w ustawowym terminie. Po kolejnych decyzjach i skargach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (sygn. akt I SA/Kr 21/22) uchylił poprzednią decyzję ZUS, wskazując na brak uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz naruszenie zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.). Sąd podkreślił, że organ nie wyjaśnił stronie okoliczności faktycznych i prawnych, w tym problemu "sklonowanej" deklaracji, co uniemożliwiło skarżącemu uzyskanie wiedzy o konieczności złożenia prawidłowych dokumentów. W kolejnym postępowaniu ZUS zawiadomił o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu, jednak ostatecznie odmówił jego przywrócenia, uznając, że przyczyny niedochowania terminu nie miały związku z pandemią COVID-19. Skarżący wniósł skargę, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędną wykładnię art. 31 zq ust. 1 ustawy o COVID-19 oraz naruszenie zasady zaufania do organów państwa. WSA w Krakowie, rozpoznając niniejszą sprawę, ponownie uchylił decyzję ZUS. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie usunął w pełni uchybień wskazanych w poprzednim wyroku (sygn. akt I SA/Kr 21/22), w szczególności nie uwzględnił w pełni obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. oraz specyfiki okresu pandemii COVID-19. Sąd wskazał, że organ powinien był udzielić stronie wyczerpujących wyjaśnień i konkretnie wskazać brakujące dokumenty, a także wziąć pod uwagę trudną sytuację związaną z pandemią. Z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, organ naruszył zasadę informowania stron, nie udzielając stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, w tym nie wskazując konkretnie, jakich dokumentów brakuje i nie wyjaśniając kwestii "klonowania" dokumentów w systemie ZUS.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że naruszenie art. 9 k.p.a. uniemożliwiło stronie uzyskanie wiedzy o konieczności złożenia prawidłowych dokumentów w terminie, co doprowadziło do negatywnego rozstrzygnięcia. Organ powinien był konkretnie wskazać brakujące dokumenty i wyjaśnić kwestie techniczne systemu ZUS.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.
k.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ ma obowiązek należytego i wyczerpującego wyjaśnienia stronom okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków.
ustawa o COVID-19 art. 31 zq § 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis dotyczący zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, ale jest zobowiązany do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uwzględnienia skargi: naruszenie prawa materialnego, naruszenie przepisów postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji.
k.p.a. art. 107 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.
k.p.a. art. 58 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przepisy dotyczące przywrócenia terminu.
ustawa o COVID-19 art. 15 zzzzzn2 § 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis dotyczący możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu w kontekście pandemii.
u.s.u.s. art. 46
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Przepis dotyczący podstawy wymiaru składek.
u.s.u.s. art. 47 § 2a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Przepis dotyczący obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez ZUS zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.) poprzez brak wyczerpujących wyjaśnień. Niewłaściwe uwzględnienie specyfiki okresu pandemii COVID-19 przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu. Błędy proceduralne organu w poprzednich postępowaniach, które miały wpływ na wynik sprawy.
Godne uwagi sformułowania
ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ organ nie wywiązał się należycie z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. strona nie mogła mieć informacji o fakcie i zasadach "klonowania" dokumentów w ZUS trudny i specyficznie nietypowy był czas wiosenny i letni 2020 roku, kiedy wszystkie dziedziny życia były sparaliżowane przez epidemię COVID-19
Skład orzekający
Piotr Głowacki
przewodniczący
Urszula Zięba
sprawozdawca
Jarosław Wiśniewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważność zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.) w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w kontekście błędów proceduralnych organów i specyficznych okoliczności (pandemia). Podkreślenie związania sądu i organu oceną prawną wyrażoną w poprzednich orzeczeniach (art. 153 p.p.s.a.)."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z wnioskami o zwolnienie z opłacania składek ZUS w okresie pandemii COVID-19 oraz interpretacji przepisów proceduralnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organu i brak należytego informowania strony mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet po wielokrotnych postępowaniach. Podkreśla znaczenie przestrzegania zasad k.p.a. w kontekście pandemii.
“Błędy ZUS i pandemia: jak procedura decyduje o zwolnieniu ze składek?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Kr 1417/22 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2023-03-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-12-30 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Jarosław Wiśniewski Piotr Głowacki /przewodniczący/ Urszula Zięba /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 153 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2021 poz 735 art. 9 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Jarosław Wiśniewski WSA Urszula Zięba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. Uzasadnienie W dniu 1 maja 2020 r. skarżący K.S. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki. W dniu 5 sierpnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję odmawiającą skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za ww. okres, ponieważ nie złożył on deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za okres od kwietnia do maja 2020 r. w wyznaczonym terminie do 30 czerwca 2020 r. - tak więc nie spełnił warunku uprawniającego do przedmiotowego zwolnienia. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych w części uwzględnił argumenty skarżącego zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i uznał, że ma on prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r., w pozostałym zakresie organ postanowił utrzymać w mocy część decyzji dotyczącej miesiąca kwietnia 2020 r. (decyzja z dnia 13 listopada 2020 r.). ZUS podał, że z uwagi na fakt, że płatnik przebywał na zasiłku opiekuńczym deklaracja za miesiąc kwiecień 2020 r. sklonowała się w niewłaściwej wysokości, wobec tego nie przysługiwało mu zwolnienie za dany miesiąc. Natomiast za miesiąc maj 2020 r. sklonowała się we właściwej wysokości w jakiej płatnik miał obowiązek opłacić składkę za dany miesiąc, wobec tego otrzymał on zwolnienie. Poprawne dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za kwiecień 2020 r. zostały złożone w dniu 5 października 2020 r., a więc po ustawowym terminie. Organ wskazał, że termin 30 czerwca 2020 r. na złożenie dokumentów jest terminem ustawowym i nie podlega przywróceniu, zatem złożenie dokumentów rozliczeniowych po tym terminie nie może wywrzeć skutków prawnych w zakresie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na podstawie powołanej ustawy. ZUS podał także, że w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w części uwzględnił argumenty skarżącego i uznał, że ma on prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.), dalej "ustawa o COVID-19". Jednocześnie organ poinformował, że 1 października 2020 r. została skarżącemu udzielona pomoc publiczna w formie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek w kwocie 1 431,48 zł. Od powyższego rozstrzygnięcia została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 52/21, Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję z 5 sierpnia 2020 r. dotyczącej odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uznając, że zaskarżona decyzja (ale także decyzja wydana w I instancji) w dużej mierze pozbawiona jest uzasadnienia faktycznego i prawnego. Sąd podał, że prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.. Sąd wskazał, że organ nie ustosunkował się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy - podobnych zresztą z tymi postawionymi w skardze. Nie wyjaśnił dlaczego pojawiła się na koncie skarżącego "sklonowana" deklaracja za kwiecień 2020 i jakie to ma znaczenie dla stawianego przez organ zarzutu, że skarżący miał obowiązek jej złożenia w związku z tym, że podstawa wymiaru składek była inna niż w miesiącu marcu. Organ uniemożliwił tym samym zweryfikowanie stanowiska organu przez sąd administracyjny. Następnie decyzją z dnia 3 grudnia 2021 r., ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 sierpnia 2020 r. w części dotyczącej odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że z zapisanej dokumentacji wynika, że w deklaracji DRA za marzec 2020 r. skarżący rozliczył kwoty wypłaconych zasiłków chorobowych w marcu 2020 r. W związku z powyższym był zobowiązany do złożenia deklaracji rozliczeniowej DRA za kwiecień 2020 r., ponieważ w tym miesiącu nastąpiła zmiana podstawy wymiaru składek w stosunku do miesiąca poprzedniego. W deklaracji za kwiecień strona była natomiast zobowiązana do rozliczenia wypłaconych w tym miesiącu zasiłków. Tym samym organ uznał, że utworzony systemowo dokument za kwiecień zawiera nieprawidłowe dane, czyli błędną podstawę wymiaru składek i nieprawidłową wysokość należnych składek. ZUS stwierdził, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku złożenia prawidłowej deklaracji DRA i nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Organ podał również, że ustalono, iż prawidłowa deklaracja za ten miesiąc została zapisana na koncie skarżącego 5 października 2020 r., a zatem po wyznaczonym w ustawie o COVID-19 terminie. Nie mogła ona zatem stanowić podstawy do uznania, że skarżący ma prawo do zwolnienia z opłacania należnych składek za kwiecień 2020 r. Wyrokiem z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 21/22, WSA w Krakowie uchylił decyzję z dnia 3 grudnia 2021 r. Uznał bowiem, że organ nie wywiązał się w szczególności z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. W następstwie złożenia przez stronę wniosku 1 maja 2020r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym organ mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie, powinien był udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ, kierując się treścią art. 9 k.p.a., powinien był konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje. Sąd zwrócił tez uwagę, że strona nie mogła mieć też informacji o fakcie i zasadach "klonowania" dokumentów w ZUS, gdyż jest to sprawa wewnętrznej organizacji tej jednostki, nie zaś powszechnie występująca wiedza, którą mogłyby posiąść podmioty obsługiwane przez ZUS. Naruszenie wskazanych przez Sąd przepisów uniemożliwiło zatem stronie skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jej prawo do uzyskania zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek i w konsekwencji doprowadziło do negatywnego rozstrzygnięcia. Sąd zwrócił też uwagę, że uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, organ rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19. W związku z tym, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie. W toku ponownego rozpoznanie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomieniem z dnia 7 lipca 2022 r. poinformował skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu na złożenie dokumentacji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. w terminie 30 dni od dnia odebrania wskazanego zawiadomienia. We wniosku należy podać przyczyny niedochowania terminu, wskazać kiedy one ustały oraz czy uchybienie terminu miało związek z epidemią COVID-19. W dniu 29 lipca 2022 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o przywrócenie terminu na złożenie deklaracji rozliczeniowej za miesiąc kwiecień 2020 r. Postanowieniem z dnia 16 września 2022 r. ZUS odmówił przywrócenia terminu na złożenie dokumentacji rozliczeniowej. Organ wskazał, iż w kwietniu 2020 r. Skarżący przebywał na zasiłku opiekuńczym i w związku z tym był zobowiązany złożyć właściwą dokumentację. W postanowieniu zawarto pouczenie, że nie przysługuje na nie zażalenie, skarga do sądu administracyjnego ani odwołanie do sądu powszechnego. W dniu 3 października 2022 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. ZUS utrzymał w mocy decyzje z dnia 5 sierpnia 2020 r. w części dotyczącej odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu należnych składek za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, zacytował w szczególności treść art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, jak również art. 46 i art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423) i stwierdził, że skarżący był świadomy, że w kwietniu nastąpiła zmiana podstawy wymiaru składek w stosunku do miesiąca poprzedniego i w związku z tym występuje obwiązek złożenia deklaracji DRA w ustawowym terminie, najpóźniej do 30 czerwca 2020 r. Ponieważ nie dotrzymał tego terminu ZUS nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z dnia 5 sierpnia 2020 r. ZUS odniósł się także do złożonego przez skarżącego - w ocenie organu wbrew pouczeniu w nim zawartemu - zażalenia na postanowienie z dnia 16 września 2022 r. Wskazał, że w zawiadomieniu o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu Skarżący został poinformowany o konieczności podania przyczyny niedochowania terminu, wskazania kiedy one ustały oraz czy uchybienie terminu złożenia dokumentów miało związek z epidemią COVID-19. ZUS zwrócił uwagę, że wniosek był rozpatrywany zgodnie z art. 15 zzzzzn2 ustawy o COVID-19, który w ust. 3 odsyła do stosowania w pełnym zakresie art. 58 k.p.a. Ponieważ wyjaśnienia skarżącego dotyczące uchybienia terminy nie miały związku z pandemią COVID-19, dlatego ZUS odmówił przywrócenia terminu na złożenie przedmiotowych dokumentów. W skardze na ww. decyzję ZUS, skarżący wnosząc o jej uchylenie, zarzucił naruszenie: prawa proceduralnego, a to art. 58 ust. 1 k.p.a. w zw. z art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 - poprzez nieprawidłowe uznanie, że naruszenie terminu do złożenia deklaracji (o ile taki obowiązek w ogóle występował) nastąpiło z jego winy, a w konsekwencji odmowę przywrócenia terminu do złożenia deklaracji, prawa materialnego, a to art. 31 zq ust. 1 ww. ustawy w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji poprzez błędną wykładnię przepisu ustawy polegającą na uznaniu, że pomimo ewidentnego i przyznanego przez ZUS wprowadzenia przez organ w błąd płatnika co do obowiązku złożenia deklaracji DRA, ZUS odmówił zwolnienia z obowiązku opłacania składek na skutek niedokonania przez płatnika wymaganych czynności - co było konsekwencją tego wprowadzenia płatnika w błąd przez sam ZUS, a więc naruszenia zasady państwa prawnego w jej aspekcie zasady zaufania do działania organów państwa prawnego poprzez uznanie działania Państwa wprowadzającego w błąd - za działanie uzasadnione i mające moc prawną, prawa materialnego, a to art. 31 zq ust. 3 ww. ustawy - poprzez jego błędną interpretację polegającą na uznaniu, że na dzień wydawania przedmiotowej decyzji skarżący był objęty obowiązkiem składania deklaracji DRA, podczas gdy na ten dzień był z tego obowiązku zwolniony, wobec czego w tym dniu zmaterializowało się wyłączenie warunku objętego wskazanym przepisem, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do wydania orzeczenia sprzecznego z treścią przepisu, prawa procesowego, a to art. 7, art. 77 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nieustalenie kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj.: nieustalenie, że skoro za marzec 2020 r. deklaracja DRA obejmowała ustawową podstawę wymiaru składek, to był zwolniony ze składania deklaracji za kwiecień, na zasadzie art. 47 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nieustalenie, że w okresie od 28 maja 2020 r. do dnia 5 października 2020 r. widniała w systemie informatycznym PUE-ZUS deklaracja rozliczeniowa za kwiecień o treści prawidłowej, lecz wytworzona błędnie przez system ZUS, nieustalenie, że w okresie od 28 maja 2020 r. do dnia 5 października 2020 r. skarżący nie mógł złożyć deklaracji, albowiem w systemie widniała już deklaracja - a nie je możliwe skorygowanie deklaracji na tożsamą w treści do korygowanej deklaracji; prawa procesowego, a to art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a. poprzez brak wymaganej tym przepisem informacji o wadliwości deklaracji widniejącej w systemie, w terminie umożliwiającym korektę - tj. niezwłocznie po złożeniu przez stronę wniosku o wypłatę świadczenia, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem wykonanie obowiązków ZUS w terminie powodowałoby możliwość uzupełnienia wniosku (z dnia 1 maja 2020 r.) przed dniem 30 czerwca 2020 roku. Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Zaskarżone rozstrzygnięcie - kolejna decyzja ZUS o odmowie zwolnienia Skarżącego z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020r. - wydane zostało w warunkach związania wskazaniami tut. Sądu orzekającego uprzednio w sprawie Skarżącego, o sygn. I SA/Kr 21/22. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 153 p. p. s. a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Pomimo użycia wart. 153 p. p. s. a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując stwierdzić należy, zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014r., I GSK 534/12 ), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowo-administracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.". Tym samym, wyrokiem wydanym w sprawie I SA/Kr 21/22 z dnia 9 marca 2022r., związany był zarówno organ odwoławczy ponownie rozpoznający sprawę jak również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W ocenie Sądu, rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy nie usunął w pełni występujących poprzednio uchybień związanych z opartymi na obowiązujących w dacie wymagalności składek, których dotyczy wniosek o zwolnienie - przepisach a w szczególności specjalnych regulacjach związanych z COVID-19. Na konieczność zastosowania tych regulacji wskazał jednoznacznie tut. Sąd w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie I SA/Kr 21/22. Zwrócono tam uwagę nie tylko na konieczność umożliwienia Skarżącemu złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków w dokumentacji na podstawie art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19 (co uczyniono) ale także na konieczność uwzględnienia w ponownie prowadzonym postępowaniu - a zatem także przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu - iż pierwotnie organ nie wywiązał się należycie z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. W następstwie bowiem złożenia przez stronę wniosku o zwolnienie z opłacania składek, 1 maja 2020r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym organ mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie, powinien był udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ, kierując się treścią art. 9 k.p.a., powinien był konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje. Sąd sygnalizował też, że strona nie mogła mieć informacji o fakcie i zasadach "klonowania" dokumentów w ZUS, gdyż jest to sprawa wewnętrznej organizacji tej jednostki, nie zaś powszechnie występująca wiedza, którą mogłyby posiąść podmioty obsługiwane przez ZUS. W ocenie Sądu, naruszenie tego przepisu uniemożliwiło stronie skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jej prawo do uzyskania zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek i w konsekwencji doprowadziło do negatywnego rozstrzygnięcia. Zwraca w tym kontekście uwagę, iż wskazywany przez ZUS brak w dostarczonej dokumentacji, został przez Skarżącego usunięty bezzwłocznie gdy tylko powziął w tym zakresie wiedzę od ZUS. Należy więc domniemywać, że podobnie by zareagował gdyby w okresie 2 miesięcy, jakie upłynęły od daty złożenia wniosku o zwolnienie do daty w jakiej formalnie wymagane było złożenie deklaracji, takie wezwanie do niego zostałaby przesłane. Procedując w tym zakresie obecnie, nie można też zapominać jak trudny i specyficznie nietypowy był czas wiosenny i letni 2020 roku, kiedy wszystkie dziedziny życia były sparaliżowane przez epidemię COVID-19. Te wszystkie okoliczności, na które Sąd ponownie zwraca uwagę, organ rozpoznający sprawę winien przeanalizować i uwzględnić rozpatrując wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu gdyż one również - a nie tylko kwestie związane z zachorowaniem na Covid czy pozostawaniem na kwarantannie - powinny być wzięte pod uwagę jako specyficzne, charakterystyczne i pozbawiające obywateli możliwości działania w okresie ciężkiego okresu pandemii. Dodatkowo, jak wyżej wskazano ZUS powinien wyciągnąć wnioski z własnych błędów i wadliwego działania związanego z naruszeniem zasady wynikającej z art. 9 K.p.a., których skutkami absolutnie nie można obciążyć strony postępowania. Oceniając nadto wnioski (w tym wniosek o przywrócenie terminu) organ winien też pamiętać, że Skarżący nie jest osobą prowadzącą działalność w ramach kancelarii prawniczej czy finansowej i sam formułuje składane wnioski a zatem bardziej należy udzielić mu wskazówek niż występować z krytyką uzasadnienia złożonego wniosku. Te wszystkie działania organ powinien podjąć przy ponownym rozpoznaniu sprawy - po wyeliminowaniu z obrotu prawnego wadliwego merytorycznie postanowienia o "odmowie przywrócenia terminu na złożenie dokumentacji rozliczeniowej za kwiecień 2020r." z dnia 16 września 2022r. Z uwagi na powyższe i celem usunięcia wskazanej wadliwości - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji wyroku. ----------------------- Sygn. akt I SA/Kr 1417/22 Sygn. akt I SA/Kr 1417/22 8 9
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI