I SA/Kr 130/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2006-06-28
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek dochodowynadpłataulga mieszkaniowawspólność majątkowafakturydowodywspółwłasnośćprawo cywilneOrdynacja Podatkowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę małżonków J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, uznając, że faktury wystawione przez S. J. dla siebie i żony na adaptację poddasza nie mogły stanowić podstawy do stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym, gdyż transakcja w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej nie mogła być traktowana jako sprzedaż.

Małżonkowie J. złożyli korektę zeznania podatkowego, domagając się stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r., powołując się na wydatki mieszkaniowe udokumentowane fakturami wystawionymi przez S. J. (prowadzącego firmę budowlaną) dla siebie i żony. Organy podatkowe odmówiły stwierdzenia nadpłaty, uznając, że faktury te nie spełniały wymogów formalnych i że transakcja w ramach wspólności majątkowej nie mogła być traktowana jako sprzedaż. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że umowa sprzedaży w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej, gdzie sprzedawca i nabywca są tymi samymi osobami (lub współwłaścicielami), jest nieważna, a tym samym faktury nie mogły stanowić dowodu poniesienia wydatków.

Sprawa dotyczyła skargi małżonków G. i S. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiającą stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. Skarżący domagali się stwierdzenia nadpłaty, powołując się na wydatki poniesione na własne potrzeby mieszkaniowe, które udokumentowali fakturami wystawionymi przez S. J. (prowadzącego firmę budowlaną) dla siebie i żony na adaptację poddasza oraz sprzedaż lokalu. Organy podatkowe uznały, że wydatki te nie zostały ustalone na podstawie dokumentów spełniających wymogi art. 27a ust. 6 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a ponadto, że w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej nie mogło dojść do sprzedaży lokali od jednego małżonka na rzecz obojga, co czyniło faktury nieważnymi. Sąd administracyjny w Krakowie oddalił skargę, stwierdzając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd uzasadnił, że umowa sprzedaży w ramach wspólności majątkowej, gdzie sprzedawca i nabywca są tymi samymi osobami (lub współwłaścicielami), jest nieważna z mocy art. 58 § 1 k.c. z powodu braku przedmiotu, a tym samym faktury dokumentujące tę umowę nie mogły stanowić dowodu poniesienia wydatków na własne potrzeby mieszkaniowe. Sąd dodał, że choć organy podatkowe błędnie wskazały na możliwość udokumentowania wydatków fakturami wewnętrznymi, to jednak główny argument o nieważności transakcji był zasadny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, takie faktury nie mogą stanowić dowodu, ponieważ transakcja sprzedaży w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej, gdzie sprzedawca i nabywca są tymi samymi osobami lub współwłaścicielami, jest nieważna z powodu braku przedmiotu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umowa sprzedaży w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej, gdzie sprzedawca i nabywca są tymi samymi osobami, jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c. z powodu braku przedmiotu. W związku z tym faktury dokumentujące taką transakcję nie mogą być uznane za dowód poniesienia wydatków.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.d.o.f. art. 27a § ust. 6 pkt 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wydatki na własne potrzeby mieszkaniowe można udokumentować fakturą lub rachunkiem wystawionym wyłącznie przez podatników podatku od towarów i usług, niekorzystających ze zwolnienia od tego podatku. Odnosi się to do cen faktycznie zakupionych towarów i usług, a nie cen kosztorysowych.

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

o.p. art. 75 § § 3 pkt 1 lit. a in fine

Ordynacja Podatkowa

Podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych, którzy wykazali nadpłatę w wysokości niższej od należnej, mogą złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty.

o.p. art. 75 § § 4

Ordynacja Podatkowa

Zwrot nadpłaty następuje bez wydania decyzji, jeżeli skorygowane zeznanie nie budzi wątpliwości. W przeciwnym razie wymagana jest decyzja.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 16 § ust. 3

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

W przypadku przekazania lokalu mieszkalnego na potrzeby osobiste podatnika, podstawą opodatkowania jest wartość tego lokalu obliczona według cen sprzedaży stosowanych wobec głównego odbiorcy.

u.p.t.u. art. 2 § ust. 3 pkt 1

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Podatek od towarów i usług dotyczy m.in. przekazania lokalu mieszkalnego na potrzeby osobiste podatnika.

k.c. art. 63 § § 1

Kodeks cywilny

Wyrażenie zgody przez drugiego małżonka na czynność przekraczającą zwykły zarząd nie czyni go stroną tej czynności.

k.r. i o. art. 41

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Określa odpowiedzialność małżonka dokonującego czynności prawnej.

o.p. art. 180 § § 1

Ordynacja Podatkowa

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

o.p. art. 167 § § 1

Ordynacja Podatkowa

Do czasu wydania decyzji przed organem I instancji strona może wystąpić o rozszerzenie zakresu żądania lub zgłosić nowe żądanie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Transakcja sprzedaży lokali mieszkalnych w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej, gdzie sprzedawca i nabywca są tymi samymi osobami, jest nieważna z powodu braku przedmiotu. Faktury wystawione przez jednego małżonka dla siebie i współmałżonka na adaptację i sprzedaż lokali nie spełniają wymogów formalnych dla udokumentowania wydatków na własne potrzeby mieszkaniowe.

Odrzucone argumenty

Argument skarżących, że umowa sprzedaży między małżonkami w ramach wspólności majątkowej jest ważna, a małżonek wyrażający zgodę nie staje się stroną czynności. Argument skarżących, że faktury dokumentujące sprzedaż lokali mogą stanowić dowód poniesienia wydatków mieszkaniowych.

Godne uwagi sformułowania

W obrębie tej wspólności nie może nastąpić [...] przeniesienie własności z jednego małżonka na obojga [...] Umowa taka ze względu na brak przedmiotu jest więc nieważna (art.58 § 1 kc). Przedsiębiorstwo to nie ma bowiem zdolności prawnej na gruncie tego kodeksu.

Skład orzekający

Józef Michaldo

przewodniczący

Józef Gach

sprawozdawca

Ewa Michna

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dokumentowania wydatków na cele mieszkaniowe, ważności transakcji w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej oraz zasad prowadzenia postępowania podatkowego w zakresie stwierdzania nadpłaty."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej ze wspólnym majątkiem małżeńskim i prowadzeniem działalności gospodarczej przez jednego z małżonków. Interpretacja przepisów o VAT i podatku dochodowym może być specyficzna dla okresu, w którym wydano orzeczenie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa jest interesująca dla prawników zajmujących się prawem podatkowym i rodzinnym, ponieważ porusza złożone zagadnienia dotyczące ważności transakcji w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej i ich wpływu na rozliczenia podatkowe.

Czy faktura od samego siebie może być dowodem w urzędzie skarbowym? Sąd wyjaśnia pułapki wspólności majątkowej.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Kr 130/04 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-02-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Józef Gach /sprawozdawca/
Józef Michaldo /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Sygn. akt I SA/Kr 130/04 | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 czerwca 2006r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: NSA Józef Michaldo, Sędziowie: NSA Józef Gach (spr), WSA Ewa Michna, Protokolant: Bożena Wąsik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2006r., sprawy ze skargi G. i S. J., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 12 grudnia 2003r. Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002r., -skargę oddala-
Uzasadnienie
W dniu [...].2003r małżonkowie G ,.i S. J. złożyli korektę zeznania o dochodzie za 2002r , z której wynikała nadpłata w kwocie [...] zł [...] gr zamiast nadpłaty [...] [...] gr i podatku dochodowego w kwocie [...] zł [...]gr , co uzasadnili tym , że nie uwzględnili wydatków poniesionych na własne potrzeby mieszkaniowe tzw. duża ulga mieszkaniowa .
Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym za 2002r w kwocie [...] zł , co z kolei uzasadnił tym , że w/w wydatki nie zostały ustalone na podstawie dokumentów stwierdzających ich poniesienie , o którym mowa w utrzymanym przez art.4 ust.2 noweli z dnia 21 listopada 2001r ( Dz.U.Nr.134 poz.1809) w mocy art.27 a ust 6 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1997r o podatku dochodowym od osób fizycznych ( Dz.U. z 1993r Nr.90 poz.416 ze zm.) tj. "na podstawie faktury lub rachunku wystawionych wyłącznie przez podatników podatku od towarów i usług , nie korzystających ze zwolnienia od tego podatku ".
Natomiast S.J. jako prowadzący przedsiębiorstwo o nazwie Firma Budowlana " D " wystawił w dniu [...].2002r dla siebie i żony fakturę nr [...] za adaptację poddasza na lokale mieszkalne nr [...] i [...] w budynku wielomieszkaniowym nr [...] przy ul[...] w [...] na kwotę [...] gr , w tym podatek należny [...] zł (7%) przy czym załącznik do tej faktury stanowił kosztorys powykonawczy na należność w kwocie [...] zł.
To samo dotyczyło faktury nr [...] z dnia [...].2000r obejmującej ostatnią ratę [...] zł plus podatek należny 0% za sprzedaż lokalu nr [...] o powierzchni użytkowej 36,80 m kw znajdującego się w tym samym budynku .
Jednakże zaskarżoną decyzja Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję organu I instancji .
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano w 2002r że małżonkowie G i S.J. objęci byli ustawową wspólnością majątkową małżeńską . Zatem na gruncie przepisów k r. i o. uzasadniony jest wniosek , że dochód uzyskany przez S.J. z prowadzonej działalności gospodarczej należy traktować jako dochód ich dorobek wchodzący w zakres tej wspólności. W związku z czym fakt , iż stroną kupującą jest nie tylko on lecz również współmałżonek nie ma wpływu na istotę i rozstrzygnięcie sprawy . Przedmiot sprzedany przez niego , był również objęty tą współwłasnością Nie powstały więc stosunki zobowiązaniowe Miało miejsce jedynie przekazanie lokali mieszkalnych na potrzeby osobiste podatnika VAT jakim był skarżący , co podlegało temu podatkowi z mocy art.2 ust.3 opkt 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993r o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym ( Dz.U.Nr.11 poz.50 ze zm.)
Od powyższej decyzji w/w małżonkowie złożyli odwołanie, w którym m. inn. podnieśli , że w zeznaniach o dochodzie za lata 2000 i 2002 uwzględnili po stronie przychodów kwoty należne netto z omawianych faktur .
Od kolejnego rozstrzygnięcia pełnomocnik skarżących złożył skargę ,w której nie zgodził się , aby omówione umowy między skarżącym jako zbywcą a skarżącymi jako nabywcami były nieważne . Stosunek zobowiązaniowy jakim jest umowa sprzedaży wymaga uczestnictwa w nim dwóch stron tj . sprzedawcy i kupującego . W niniejszym nas przypadku mieliśmy do czynienia z dwiema stronami stosunku prawnego . Po jednej ze stron znalazł się sprzedawca w postaci jednoosobowej firmy budowlanej "D" , po drugiej stronie natomiast występują dwie osoby fizyczne - G. i S.J. jako kupujący , Zgodnie z przepisami prawa , małżonkowie u których z mocy ustawy powstała wspólność majątkowa , nabywają w trakcie istnienia tej wspólności rzeczy bądź usługi , które wchodzą do ich majątku wspólnego . Tak jest w tym przypadku . Jednakże czynność prawna dokonana przez jednego z małżonków w niniejszym wypadku , ze względu na swoje rozmiary i przedmiot powinna być zaliczona do czynności przekraczających zwykły zarząd i do jej dokonania potrzebna jest zgoda drugiego współmałżonka . Wyrażając zgodę na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd, drugi małżonek występuje jako osoba trzecia w rozumieniu art.63 § 1 kc . Poprzez fakt wyrażenia zgody małżonek nie staje się stroną czynności prawnej dokonanej przez drugiego małżonka . Stroną czynności nie są zatem oboje małżonkowie , lecz tylko ten z nich , który danej czynności dokonał . Tak więc odpowiedzialność wobec kontrahenta ponosi ten małżonek , który danej czynności dokonał , według reguł określonych w art.41 k.r. i o. Dłużnikiem jest zatem jeden z małżonków , wierzyciel natomiast może żądać zaspokojenia tylko z majątku wspólnego małżonków .
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie i podtrzymała dotychczas zajmowane stanowisko .
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Skarga jest nieuzasadniona , gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem . Utrzymano nią bowiem w mocy decyzję wydaną na podstawie art.75 § 3 pkt 1 lit.a in fine ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r Ordynacja Podatkowa ( Dz.U.132 poz.926 ze zm.) . Z przepisu tego wynika , że wniosek o stwierdzenie nadpłaty mogą złożyć również podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych , którzy wykazali nadpłatę w wysokości niższej od należnej . Zwrot nadpłaty następuje bez wydania decyzji jeżeli skorygowane zeznanie nie budzi wątpliwości . A contrario obowiązek uzyskania stosownej decyzji stwierdzającej nadpłatę w określonej kwocie bądź odmawiającej stwierdzenia nadpłaty istnieje w przypadku , gdy skorygowane zeznanie budzi wątpliwości ( art. 75 §4 w/w ustawy ).
W rozpoznawanej sprawie wniosek skarżących o stwierdzenie nadpłaty budził wątpliwości , gdyż faktury na sprzedaż lokali mieszkalnych zostały wystawione w sposób niezgodny z aktem notarialnym Rep.A nr [...] z dnia [...].2001 sporządzonym w kancelarii notarialnej R. L. . Akt ten wprawdzie zawierał tytuł " Umowa o zniesieniu współwłasności umowy o ustanowieniu odrębnej własności lokali i umowy sprzedaży lokali , lecz nie oznaczało to że wszystkie lokale znajdujące się w budynku nr [...]przy ul. [...] w [...] były przedmiotem sprzedaży . Część tych lokali po ich wyodrębnieniu S.J. przekazał na osobiste potrzeby . Zresztą nie mogło być inaczej .Przed sporządzeniem powyższej umowy ,działka , na której wzniesiono powyższy budynek stanowiła współwłasność małżonków G. i S.J. w [...] części na zasadach wspólności ustawowej . Współwłasność ta w myśl zasady super ficies solo cedit rozciągała się na analogiczną część tego budynku. Osoby współwłaścicieli nie uległy tu zmianie po ustanowieniu odrębnej własności lokali nr [...], [...] i [...]. Byli nimi nadal w/w małżonkowie .
Potwierdzeniem tego jest zamieszczony w tym akcie notarialnym wniosek o wpis odrębnej własności tych lokali do ksiąg wieczystych na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej ustawowej . W obrębie tej wspólności nie może nastąpić - jak to sugeruje się w skardze - przeniesienie własności z jednego małżonka na obojga i to nawet wówczas gdy prowadzi on przedsiębiorstwo w rozumieniu art.551 kc . Przedsiębiorstwo to nie ma bowiem zdolności prawnej na gruncie tego kodeksu . Umowa taka ze względu na brak przedmiotu jest więc nieważna ( art.58 § 1 kc) . Tym samym faktury dokumentujące umowę sprzedaży nie mogły stanowić dowodu na poniesienie przez skarżących wydatków na własne potrzeby mieszkaniowe .
Nie można się jednak zgodzić z organami podatkowymi , iż udokumentowanie wydatków poniesionych na budowę części domu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...] mogło być przez skarżących udowodnione fakturami wewnętrznymi. . Zgodnie z art.16 ust 3 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym w przypadku przekazania lokalu mieszkalnego na potrzeby osobiste podatnika podstawą opodatkowania jest wartość tego lokalu obliczona według cen sprzedaży stosowanych z głównym odbiorca. Z przepisu tego wynika , że podstawą opodatkowania jest tu wielkość zbliżona do ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego a nie do cen nabycia towarów lub usług do wytworzenia tego lokalu i to w latach , w których poniesiono wydatki na te nabycia. W rozpoznawanej sprawie chodzi o lata wcześniejsze niż rok podatkowy , o czym świadczy to, że ustanowienie odrębnej własności lokali mieszkalnych zostało dokonane na podstawie aktu notarialnego nr Rep.A nr [...] z dnia [...].2001r sporządzonego w kancelarii notarialnej R. L..
Również zakwestionowane faktury nie zawsze odpowiadały warunkom art.27 a ust.6 pkt.1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych . Ceny kosztorysowe są to ceny uzasadnione , uśrednione np. w skali matematycznej Natomiast przepis ten odsyła do cen po których faktycznie zakupiono towary i usługi .
Nadmienić należy , że przepis art.27 a ust.6 pkt.1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako przepis szczególny wyłączał zastosowanie przepisu ogólnego tj.art.180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r Ordynacja Podatkowa (Dz.U.Nr 137 poz. 926 ze zm) stanowiącego , że jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem.
Z kolei wg art.167 § 1 tej samej ustawy do czasu wydania decyzji przed organ I instancji strona może wystąpić o rozszerzenie zakresu żądania lub zgłosić nowe żądanie . W związku z tym zamieszczone w odwołaniu żądanie ( jak należy sądzić alternatywne) o stwierdzenie nadpłaty z innego tytułu niż tzw. duża ulga mieszkaniowa nie mogło być rozpoznane przez organy podatkowe .
Z tego względu Sąd działając na podstawie art.151 uppsa orzekł jak w sentencji .

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI