I SA/KR 1269/18

I SA/Kr 1269/18 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2019-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Stanisław Grzeszek /przewodniczący sprawozdawca/
Waldemar Michaldo
Wiesław Kuśnierz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 1870/19 - Wyrok NSA z 2023-08-24
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1778
art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a
Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.) Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę - skargę oddala -
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia 4 września 2018r. nr [...] odmówił A. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres październik 2013r., grudzień 2013r., od lutego 2014r. do grudnia 2015r., od września 2016r. do kwietnia 2018r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł oraz odsetek liczonych na dzień 14 maja 2018r. – [...] zł.
W uzasadnieniu ZUS wskazał w pierwszej kolejności na dotychczasowy przebieg postępowania. Wyjaśnił, że A. S. dnia 14 maja 2018r. złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek za okres od 12 listopada 2013r. do kwietnia 2018r. oraz odsetek za ten okres. Na przedmiotowym wniosku powołała znak sprawy: [...] (zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2013r. do marca 2018r.).
We wniosku strona wskazała, że z wyjątkiem emerytury, nie posiada obecnie ani nie posiadała w dacie powstania należności żadnych dochodów. Wyjaśniła, że od czasu operacji (mastektomia z uwagi na złośliwy nowotwór piersi) musiała całkowicie ograniczyć działalność zawodową. Nadal figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą mimo nieuzyskiwania z niej dochodów, gdyż jest to dla niej jedyna forma kontaktu z ludźmi. Wnioskodawczyni podkreśliła, że liczy się z nawrotem choroby. Podała, że miesięcznie ponosi wydatki (czynsz, prąd, gaz, telefon) w wysokości ok. [...] zł, a leki kosztują ją ok. [...] zł miesięcznie. Na utrzymanie pozostaje jej od 500 do [...] zł, czasem pożycza pieniądze od wnuków.
Następnie ZUS wskazał na dokonane w sprawie ustalenia, z których wynika, że wnioskodawczyni figuruje jako płatnik składek od co najmniej 1 stycznia 1999r. do nadal. Według informacji z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie działalności prawniczej pod nazwą A. S. [...]. W trakcie prowadzenia działalności nie wywiązywała się ona z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne i w ten sposób stała się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.
Zaległości figurujące na koncie strony nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym.
Według przedłożonych przez wnioskodawczynię zeznań podatkowych PIT-36 z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła w 2015r. przychód w wysokości [...] zł i stratę w wysokości [...] zł; w 2016r. przychód zerowy i stratę w wysokości [...] zł; w 2017r. przychód w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł. Oświadczyła ona, że obecnie z prowadzonej działalności nie uzyskuje dochodu, a jedynym jej źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto (1.666,70 zł netto). Z kolei, zgodnie z ustaleniami ZUS, od 1 lipca 2000r. strona pobiera świadczenie emerytalne, którego wysokość wynosi [...] zł brutto, dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia, wysokość świadczenia netto wynosi [...] zł.
Jak wskazał ZUS, z danych przekazanych przez wnioskodawczynię wynika, że jest stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych z tytułu opłat eksploatacyjnych określiła ona na [...] zł, z tytułu czynszu na [...] zł, natomiast z tytułu kosztów związanych z leczeniem na [...] zł. Do przedmiotowego wniosku przedłożyła decyzję z 12 stycznia 2018r. w sprawie podatku za 2018r. od nieruchomości położonej przy ul. [...], podatek został ustalony dla 7 osób będących wspólnikami nieruchomości (w tym strony) w kwocie [...]zł rocznie, a kwartalna wysokość rat wynosi [...] zł.
Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że poza należnościami z tytułu składek nie posiada żadnych innych zobowiązań pieniężnych. Jak wynika z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Stare Miasto z dnia 24 maja 2018r., strona nie posiada zaległości z tytułu podatku VAT i PIT. W przedmiotowym wniosku podała, że na utrzymanie miesięcznie zostaje jej od 500 do [...] zł, czasem pożycza pieniądze od wnuków. Oświadczyła również, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej jak również nie korzysta z innych form pomocy ze strony państwa. Z uzyskanej od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. F. nr [...] informacji z dnia 24 maja 2018 r. wynika, że nie figuruje ona w ewidencji Ośrodka.
Nadto strona oświadczyła, że jest współwłaścicielką w [...] części lokalu przy ul. [...] w K. o pow. 9 m2 (w którym prowadzi działalność gospodarczą). Według natomiast ustaleń ZUS, jest ona współwłaścicielką w [...] części lokalu użytkowego przy ul. [...] o powierzchni 107,40 m2 (KW nr [...]) wraz z udziałem we współwłasności nieruchomości gruntowej. Nie posiada majątku ruchomego w postaci środków transportu. Z innych składników mienia ruchomego wskazała telewizor, pralkę i lodówkę o łącznej wartości [...] zł. Wskazała również, że posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w kwocie [...]zł.
ZUS wskazał również, że odnośnie sytuacji zdrowotnej strona podała, że jest po mastektomii (złośliwy nowotwór piersi), ma chory staw biodrowy (po operacji), posiada nadciśnienie oraz chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa. Z uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie pracować. Do przedmiotowego wniosku przedłożyła obszerną dokumentację medyczną. Wg przedłożonego zaświadczenia lekarskiego z Poradni [...] w K. z 14 czerwca 2018r. pozostaje w stałym leczeniu w Poradni [...] (rozpoznanie-[...]).
W dalszej kolejności uzasadnienia ZUS wskazał na przypadki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych., a dotyczące całkowitej nieściągalności, wyjaśniając przy tym, że w stosunku do działalności wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych., nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 tej ustawy. Zadłużenie strony jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy również nie ma zastosowania.
Zdaniem ZUS nie można również stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zaistniały w przypadku strony. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zaległości na koncie wnioskodawczyni nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym. W konsekwencji żaden organ egzekucyjny nie mógł wypowiedzieć się co do ściągalności długu składkowego. Z ustaleń stanu faktycznego wynika, że strona nie jest całkowicie pozbawiona źródła dochodu. Cały czas prowadzi działalność gospodarczą. Oświadczyła, że aktualnie z tego tytułu nie uzyskuje żadnych dochodów jednakże posiada dodatkowe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł netto. Zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy wskazuje zatem, w ocenie ZUS, że strona posiada składnik majątkowy, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję, tj. świadczenie emerytalne. Z uwagi na okres wymagalności zobowiązania składkowego ZUS może w dalszym ciągu, bądź w ramach własnych uprawnień bądź za pośrednictwem innego organu egzekucyjnego przystąpić do egzekwowania należności na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bądź w przepisach o egzekucji sądowej, dokonując zajęcia świadczenia emerytalnego. Jego wysokość daje podstawy do uznania, iż w toku ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych uzyska się kwoty, które pokryją nie tylko powstałe koszty egzekucyjne, ale również będą systematyczne zmniejszały zadłużenie względem ZUS.
Ponadto jak podkreślił ZUS, wnioskodawczyni jest współwłaścicielką w [...] części nieruchomości, na której może dokonać on zabezpieczenia spłaty należności składkowych. Nieruchomość ta może stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia.
Z tych powodów nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.
Kolejno ZUS odniósł się do art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz do § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
ZUS wskazał, że na podstawie posiadanych informacji rozważył on możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
W ocenie ZUS sytuacja ta w przypadku strony nie ma miejsca. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto pomimo trudnej sytuacji finansowej nie korzysta ona z pomocy społecznej, ani innych dostępnych form pomocy ze strony państwa przeznaczonej dla osób nie posiadających środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Zatem w jego ocenie strona nie postrzega swojej sytuacji na tyle tragicznie aby korzystać z tego typu form pomocy w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Jak podał organ wnioskodawczyni posiada również [...] udziału w majątku nieruchomym w postaci lokalu użytkowego.
ZUS wyjaśnił, że biorąc pod uwagę sytuację finansową oraz wysokość posiadanego zadłużenia, niewątpliwie brak jest możliwości ze strony wnioskodawczyni spłaty zadłużenia jednorazowo. Istnieje jednak możliwość jego spłaty w dłuższym okresie czasu poprzez dokonywanie dobrowolnych wpłat bądź w ratach dostosowanych do możliwości płatniczych strony.
Zdaniem ZUS, w stosunku do wnioskodawczyni nie ma również zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Strona nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiła żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Zakład podkreślił, że rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada on przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt istniejącego zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na jej funkcjonowanie oraz wysokości uzyskiwanych z niej dochodów. W każdą działalność wpisane jest ryzyko gospodarcze, które ponosi zawsze przedsiębiorca. Ze swej strony musi on dołożyć należytej staranności, aby wykonywana przez niego działalność przynosiła profity finansowe przy jednoczesnym regulowaniu jej bieżących zobowiązań. Z wykładni funkcjonalnej i celowościowej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż podjęcie działalności gospodarczej skutkuje powstaniem stosunku ubezpieczeniowego i bez znaczenia jest, czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie - obowiązek ubezpieczeniowy jest niezależny od powyższego faktu, jak i osiąganie bądź brak dochodów z wykonywanej działalności.
ZUS wyjaśnił w tym miejscu, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej wnioskodawczyni, która została w pełni udokumentowana. Niemniej jednak podkreślił, że problemy zdrowotne nie wpływają na wysokość uzyskiwanego przez stronę dochodu, którym jest świadczenie emerytalne, charakteryzujące się regularnością wypłat niezależnie od stanu zdrowia. Ponadto, cały czas strona wykazuje aktywność zawodową prowadząc działalność gospodarczą. Dlatego też, wobec charakteru źródła dochodu, nie będzie miał zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności. Zakład wskazał, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.
Jak podkreślił ZUS nie ma on jakiejkolwiek informacji, która wskazywałaby, że istnieją inne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie wnioskodawczyni zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w K. A. S. zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, przez odmowę umorzenia powstałych zaległości płatniczych wraz z odsetkami i wniosła o zmianę decyzji oraz umorzenie należności. Ponownie zwróciła uwagę na swoją sytuację zdrowotną. Ponadto skarżąca wniosła o zmianę kwoty wskazanej w decyzji z uwagi na wpłatę [...] zł w dniu 3 października 2018r.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018r. poz. 2107 ze zm.). Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu, jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Podstawą orzekania Sądu jest więc materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami obydwu instancji.
Aby usunąć z obrotu prawnego decyzję wydaną przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia przepisu prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, bądź przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt dotknięty jest jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych ustawach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję co do jej zgodności z prawem, tj. w granicach określonych przepisami ustaw powołanych wyżej, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1778 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 i art. 135 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
W art. 28 ust. 1 u.s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne ( także zdrowotne - art. 32 u.s.u.s.) w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze,
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla ZUS podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285, w której Sąd ten wskazał, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07. Stanowisko to podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.
W rozpoznawanej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności od skarżącej. ZUS orzekający w sprawie prawidłowo bowiem wskazał, że wobec skarżącej nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Należy również podkreślić, że także sama skarżąca w złożonym w toku postępowania administracyjnego wniosku, jak również w skardze nie wskazała na żadną z przesłanek uzasadniającą przyjęcie zaistnienia całkowitej nieściągalności należności składkowych od skarżącej.
Jednocześnie należy podkreślić, że całkowita nieściągalność musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Z ustaleń dokonanych w sprawie musi wynikać niezbicie, że nie istnieją żadne szanse na odzyskanie przez ZUS zaległych składek, co w niniejszej sprawie nie wystąpiło.
W pierwszym rzędzie należy wskazać, że skarżąca jest osobą aktywną zawodowo, nie jest pozbawiony źródeł dochodu.
Skarżąca nadal prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie działalności prawniczej pod nazwą A. S. [...] I to w ramach właśnie tej działalności nie wywiązywała się ona z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne i w ten sposób stała się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.
Według przedłożonych przez skarżącą zeznań podatkowych PIT-36 z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła w 2015r. przychód w wysokości [...] zł i stratę w wysokości [...] zł; w 2016r. przychód zerowy i stratę w wysokości [...] zł; w 2017r. przychód w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł. Według jej oświadczenia, aktualnie z prowadzonej działalności nie uzyskuje dochodu., a jedynym jej źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto (1.666,70 zł netto). Pobiera także dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł.
Ponadto z ustaleń faktycznych wynika, że skarżąca jest stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Miesięcznie ponosi wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł, z tytułu czynszu w kwocie [...]zł, natomiast z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie [...]zł. Skarżąca nie posiada majątku ruchomego w postaci środków transportu. Wskazała, że posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w kwocie [...]zł. Skarżąca nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej jak również nie korzysta z innych form pomocy ze strony państwa. Z uzyskanej od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. F. nr [...] informacji z dnia 24 maja 2018r. wynika, że nie figuruje ona w ewidencji MOPS.
Z ustaleń faktycznych wynika także, że skarżąca jest współwłaścicielką w [...] części lokalu użytkowego przy ul. [...] o powierzchni 107,40 m2 ([...] nr [...]) wraz z udziałem we współwłasności nieruchomości gruntowej.
Powyższą okoliczność faktyczną potwierdza przedłożona do wniosku decyzja z 12 stycznia 2018r. w sprawie podatku za 2018r. od nieruchomości położonej przy ul. [...], podatek został ustalony dla 7 osób będących wspólnikami nieruchomości (w tym skarżącej) w kwocie [...]zł rocznie, a kwartalna wysokość rat wynosi [...] zł.
Z powyższych ustaleń faktycznych wynika zatem ze skarżąca posiada stałe źródło dochodu (emeryturę) jak również dysponuje majątkiem w postaci udziału w nieruchomości, co w ocenie Sądu powoduje, że w jej sytuacji nie można stwierdzić wystąpienie całkowitej nieściągalności należności składkowych.
W tym miejscu należy zauważyć, że zaległości figurujące na koncie skarżącej nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym.
Analiza sytuacji skarżącej pozwala wysnuć wniosek, że źródłem "kłopotów" finansowych skarżącej jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza w formie kancelarii adwokackiej.
W opinii Sądu, skarżąca zatem powinna rozważyć, zasadność kontynuowania tej działalności, która de facto nie przynosi dochodów, a generuje konieczność zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne.
W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (zdrowotne) w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje ZUS. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami rozporządzenia przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.
Wskazać w tym miejscu też należy, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja ZUS. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga zawsze nie sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola sądowa w takim przypadku polega wyłącznie na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, czy słuszności.
Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - ZUS w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.
Dokonując takiej oceny wzięto pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącą oraz podniesione przez nią okoliczności, jak również dowody pozyskane przez ZUS we własnym zakresie. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów ZUS odniósł się w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 ust. 1 cyt. powyżej rozporządzenia.
W ocenie Sądu ZUS prawidłowo ustalił stan faktyczny, podjął szereg czynności zmierzających do zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego obrazującego stan majątkowy i zdrowotny skarżącej.
Oceniając sytuację materialną w kontekście przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w toku postępowania ustalono, o czym już wcześniej sygnalizowano, że skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci emerytury w wysokości [...] zł brutto (netto [...] zł plus dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł). Zestawiając powyższe dochody z ponoszonymi wydatkami należy stwierdzić, że sytuacja skarżącej jest trudna, lecz nie uzasadnia przyjęcia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak bowiem skarżąca sama oświadczyła, na utrzymanie miesięczne pozostaje jej od 500 do [...] zł. Ponadto posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w kwocie [...]zł. W tym miejscu należy także wskazać, że skarżąca w dniu 3 października 2018r. wpłaciła na poczet przedmiotowych zaległości kwotę [...]zł. Zasadnie także ZUS zauważył, że jakkolwiek skarżąca uważa w badanym okresie swoją sytuację materialną za tragiczną, to jednak nie korzysta z pomocy społecznej.
Skarżąca w toku postępowania przed organami ZUS, a później w skardze odwoływała się do swojego stanu zdrowia. ZUS powyższych okoliczności nie kwestionował, wskazując, że została ona w pełni udokumentowana, natomiast zasadnie podkreślił, że jej sytuacja zdrowotna nie ma wpływu na wysokość uzyskiwanego stałego dochodu, którym jest świadczenie emerytalne, co wyłącza możliwość zastosowania przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
W ocenie Sądu słusznie uznano, że dla wystąpienia tej przesłanki niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanej, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Sąd Najwyższy w wyroku z 24 maja 2007r., sygn. akt II UK 216/06, stwierdził, że "przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia". A z taką sytuacją, zdaniem Sądu, mamy w tej sprawie do czynienia.
Według Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.
ZUS prawidłowo wywiązał się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. ZUS, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie ulega też wątpliwości, że w sprawie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach rozstrzygnięcia.
Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżąca był bowiem pouczona o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jej szczególnie trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.
Odnosząc się do kwestii przyczyn powstania zadłużenia w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego należy zauważyć, że skarżąca prowadząc działalność gospodarczą powinien była liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenia zdrowotne. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność gospodarczą konsekwencji na ZUS.
Końcowo należy wskazać, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (zdrowotne) oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie ZUS jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.
Stosownie do art. 133 § 1 zdanie 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zatem sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Ma więc obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2018r., sygn. akt I OSK 1173/16). Jak zatem stwierdził NSA w wyroku z dnia 6 grudnia 2017r., sygn. akt II GSK 962/16, nakładając obowiązek orzekania na podstawie akt sprawy ustawodawca nakazuje uwzględnić sądowi stan faktyczny istniejący w momencie wydania decyzji, wskazuje także na to, iż sąd administracyjny nie może samodzielnie dokonywać ustaleń faktycznych.
Mając powyższe na uwadze, nie mogły spowodować uchylenia zaskarżonej decyzji, przywołane dopiero na etapie skargi dodatkowe okoliczności w postaci wpłaty na poczet zaległości kwoty [...]zł oraz pisma skierowanego do ZUS, załączonego do skargi.
Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż każda zmiana okoliczności faktycznych (dotyczy to także sytuacji majątkowej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej) i pozyskanie nowych dowodów potwierdzających te okoliczności, może być zawsze podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2017r. w sprawie o sygn. akt II GSK 2794/15 przepisy prawa nie tamują możliwości wystąpienia do ZUS z ponownym wnioskiem o umorzenie należności składkowych jak i przewidują możliwość regulowania należności w systemie ratalnym.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.