I SA/KR 1266/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-02-10
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowyPITodszkodowaniezwolnienie podatkoweaneksy do umówlikwidacja świadczeń pracowniczychsąd administracyjnyinterpretacja przepisów

Sąd administracyjny oddalił skargę podatnika, uznając, że świadczenie otrzymane w związku z aneksem do umowy o pracę, mimo nazwania go odszkodowaniem, nie korzysta ze zwolnienia podatkowego, ponieważ nie wynikało z czynu niedozwolonego ani ugody sądowej.

Sprawa dotyczyła opodatkowania świadczenia pieniężnego wypłaconego pracownikowi w związku z likwidacją części świadczeń pracowniczych i zmianą warunków umowy o pracę. Pracownik otrzymał środki nazwane odszkodowaniem w zamian za podpisanie aneksu do umowy. Organy podatkowe uznały świadczenie za podlegające opodatkowaniu, argumentując, że nie spełnia ono przesłanek zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, ponieważ nie wynikało z czynu niedozwolonego ani ugody sądowej, a jedynie z porozumienia stron. Sąd administracyjny podzielił to stanowisko, oddalając skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał sprawę ze skargi pracownika na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą wysokość zobowiązania podatkowego w PIT za 2016 r. Spór dotyczył opodatkowania świadczenia pieniężnego wypłaconego skarżącemu w związku z likwidacją części świadczeń pracowniczych i zmianą warunków umowy o pracę. Pracownik otrzymał środki nazwane odszkodowaniem w zamian za podpisanie aneksu do umowy, który modyfikował m.in. zasady dotyczące nagród jubileuszowych, odpraw emerytalnych i ZFŚS. Organy podatkowe uznały, że świadczenie to nie jest odszkodowaniem w rozumieniu przepisów prawa podatkowego, ponieważ nie stanowiło rekompensaty za szkodę wyrządzoną pracownikowi wbrew jego woli, lecz było wynikiem dobrowolnego porozumienia stron i modyfikacji umowy o pracę. Podkreślono, że zwolnienie podatkowe dotyczy odszkodowań wynikających z czynów niedozwolonych lub ugód sądowych, a nie z umów czy ugód pozasądowych. Sąd administracyjny, podzielając argumentację organów, oddalił skargę, stwierdzając, że świadczenie wypłacone na podstawie aneksu do umowy o pracę, mimo nazwania go odszkodowaniem, nie podlegało zwolnieniu z opodatkowania, gdyż nie miało charakteru odszkodowawczego w rozumieniu przepisów prawa cywilnego i podatkowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie to nie podlega zwolnieniu z opodatkowania.

Uzasadnienie

Świadczenie wypłacone na podstawie aneksu do umowy o pracę, będącego wynikiem dobrowolnego porozumienia stron, nie spełnia definicji odszkodowania w rozumieniu przepisów prawa cywilnego i podatkowego, które wymaga szkody wyrządzonej wbrew woli pracownika lub czynu niedozwolonego. Zwolnienie podatkowe dotyczy odszkodowań wynikających z czynów niedozwolonych lub ugód sądowych, a nie z umów czy ugód pozasądowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

u.p.d.o.f. art. 21 § 1

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, oraz otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, z wyjątkiem: [...] g) odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.

Pomocnicze

k.c. art. 300

Kodeks cywilny

W sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.

k.c. art. 415

Kodeks cywilny

Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

k.c. art. 471

Kodeks cywilny

Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

k.c. art. 353¹

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Świadczenie wypłacone na podstawie aneksu do umowy o pracę nie jest odszkodowaniem w rozumieniu przepisów prawa podatkowego, ponieważ nie wynika z czynu niedozwolonego ani ugody sądowej. Odszkodowania wynikające z umów lub ugód pozasądowych są wyłączone ze zwolnienia podatkowego na mocy art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g u.p.d.o.f. Dobrowolne podpisanie aneksu do umowy o pracę przez pracownika nie stanowi szkody ani krzywdy podlegającej rekompensacie odszkodowawczej.

Odrzucone argumenty

Świadczenie nazwane odszkodowaniem powinno korzystać ze zwolnienia podatkowego. Zmiana warunków pracy i płacy poprzez aneks do umowy o pracę powinna być traktowana jako zdarzenie uzasadniające wypłatę odszkodowania.

Godne uwagi sformułowania

funkcję odszkodowawczą [...] pełnią wyłączenie te świadczenia, których celem jest zrekompensowanie skutków zdarzeń, które noszą znamiona czynu niedozwolonego lub zawinionego, jak również niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania przez pracodawcę. Wypłata spornego świadczenia miała rekompensować utratę przyszłych korzyści, a nie była ekwiwalentem za poniesioną przez pracownika szkodę w majątku. W niniejszej sprawie nie wystąpiło również zdarzenie kreujące obowiązek odszkodowawczy ze strony pracodawcy, gdyż zmiana warunków pracy i płacy nastąpiła za porozumieniem stron. Wolne od podatku dochodowego są tylko i wyłącznie te świadczenia, które co do zasady zostały wypłacone w związku z czynem niedozwolonym popełnionym przez pracodawcę oraz wbrew woli pracownika. Podstawą wypłaconych świadczeń było porozumienie (umowa), a takie odszkodowanie ustawodawca wyłączył z przedmiotowego zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g u.p.d.o.f. W przypadku, w którym wypłata świadczenia następuje na podstawie zawartego przez strony aneksu do umowy o pracę, a więc wyrażonej w ten sposób woli takiego ułożenia wzajemnych relacji prawnych, nie może być mowy o bezprawności działania i naprawieniu wyrządzonej szkody lub krzywdy.

Skład orzekający

Wiesław Kuśnierz

przewodniczący

Piotr Głowacki

członek

Waldemar Michaldo

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT w kontekście świadczeń wypłacanych pracownikom w związku z modyfikacją umów o pracę i likwidacją świadczeń pracowniczych, zwłaszcza w zakresie rozróżnienia między odszkodowaniem a świadczeniem z porozumienia stron."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z przepisami o PIT oraz Kodeksem pracy i cywilnym. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w przypadkach, gdzie świadczenie ma ewidentnie odszkodowawczy charakter wynikający z innych przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia opodatkowania świadczeń pracowniczych, które często są błędnie klasyfikowane przez podatników. Wyjaśnia istotne różnice między odszkodowaniem a świadczeniem z porozumienia.

Czy odszkodowanie za likwidację świadczeń pracowniczych jest zawsze wolne od podatku? Sąd wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 35 711 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Kr 1266/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-02-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Piotr Głowacki
Waldemar Michaldo /sprawozdawca/
Wiesław Kuśnierz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 2032
art. 21 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz, Sędziowie WSA Piotr Głowacki, WSA Waldemar Michaldo (spr.), po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 13 września 2022 r. nr 1201-IOP1-3.4102.27.2022.8 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. skargę oddala.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 kwietnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze określił A. i A.1 P. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. w kwocie 35 711 zł. Decyzja ta została wydana po przeprowadzeniu postępowania podatkowego w związku z dokonaną przez podatników korektą deklaracji PIT-37, wynikającą ze skorygowania informacji PIT-11 przez płatnika, w której dokonano zmniejszenia przychodu, w związku z wypłatą A.P. odszkodowania związanego z likwidacją części należnych świadczeń pracowniczych. W ocenie organu I instancji wypłacone świadczenie nie jest odszkodowaniem i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Po rozpatrzeniu odwołania podatników, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że istota sporu w sprawie dotyczy zagadnienia, czy uzyskane przez podatnika świadczenie pieniężne (odszkodowanie), korzysta ze zwolnienia z opodatkowania w myśl art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2032 ze zm.). DIAS zacytował szereg przepisów zawartych w u.p.d.o.f., omówił przesłanki zastosowania zwolnienia uregulowanego w ww. przepisie, jak również odniósł się do regulacji zawartych w Kodeksie cywilnym, dotyczących problematyki odszkodowania i zadośćuczynienia. Stwierdził w związku z tym, że funkcję odszkodowawczą, zarówno w przepisach K.c., jak i w Kodeksie pracy, pełnią wyłączenie te świadczenia, których celem jest zrekompensowanie skutków zdarzeń, które noszą znamiona czynu niedozwolonego lub zawinionego, jak również niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania przez pracodawcę. DIAS w Krakowie podał, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy wynika, że w dniu 22 stycznia 2015 r. podpisane zostało porozumienie pomiędzy pracodawcą E. S.A. Oddział nr 1 w K., a Organizacjami Związkowymi działającymi w E. S.A. Oddział nr 1 w K. w sprawie wypłaty odszkodowania w związku z likwidacją części świadczeń pracowniczych oraz harmonizacji systemu wynagrodzeń. W dniu 30 września 2015 r. podpisany został aneks do tego porozumienia, którym podwyższono pierwotnie ustaloną łączną kwotę odszkodowania wynoszącą [...] zł o kwotę [...] zł. Następnie w dniu 5 listopada 2015 r. podpisano Porozumienie w sprawie zasad ustalenia odszkodowania z tytułu likwidacji świadczeń pracowniczych wynikających z treści Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników E. S.A. Oddział nr 1 w K. Porozumieniem tym określono szczegółowe zasady przyznawania świadczeń określonych jako "odszkodowanie" i skonkretyzowano zasady określone w Porozumieniu z 22 stycznia 2015 r. Zgodnie z zapisami Porozumienia, w związku z likwidacją uprawnień do świadczeń wynikających z ZUZP dla pracowników E. S.A. Oddział nr 1 w K., obejmujących nagrody jubileuszowe, zwiększone odprawy emerytalne, a także podwyższone odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, Strony postanawiają, że pracownicy otrzymają odszkodowanie, które zrekompensuje poniesione straty w przyszłości, na zasadach opisanych w tym Porozumieniu. W Porozumieniu ustalono, że likwidacja świadczeń następuje od 1 stycznia 2016 r.
Ustalono, że świadczenia odszkodowawcze będą płatne, na podstawie ustalonych wzorów, w dwóch transzach: w listopadzie 2015 r. oraz w marcu 2016 r. Ponadto pod koniec 2015 r. z pracownikami podpisano aneksy do umów o pracę w związku ze zmianą warunków płacy.
Pracodawca podpisał z podatnikiem w dniu 23 listopada 2015 r. aneks do umowy o pracę, z którego wynika, że Strony ustalają zmianę treści umowy o pracę w zakresie opisanym poniżej:
1) z dniem 1 stycznia 2016 r. przestają obowiązywać zapisy ZUZP w zakresie nagród jubileuszowych, w związku z czym zaprzestaje się wypłaty tego świadczenia;
2) od dnia 1 stycznia 2016r. wysokość odprawy pieniężnej dla pracownika spełniającego warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, wynosi podwójną wysokość miesięcznego wynagrodzenia obliczanego jak za ekwiwalent za urlop;
3) z dniem 1 stycznia 2016 r. przestają obowiązywać zapisy Rozdziału V Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dotyczące zasad wypłaty specjalnego dodatku wyrównującego za czas choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną. W ich miejsce zastosowanie mają przepisy prawa ogólnego;
4) od dnia 1 stycznia 2016 r. w związku z likwidacją ulgowej odpłatności za wykorzystanie energii elektrycznej dla potrzeb własnego gospodarstwa domowego zaprzestaje się wypłaty ww. świadczenia;
5) od dnia 1 stycznia 2016 r. E. S.A. Oddział nr 1 w K. przekaże rocznie na ZFŚS kwotę w wysokości 75% od kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, pomnożonej przez przeciętną liczbę zatrudnionych pracowników w E. S.A. Oddział nr 1 w K. w roku poprzedzającym odpis.
W związku ze zmianami opisanymi w aneksie Skarżący otrzymał odszkodowanie w wysokości [...] zł brutto. Wypłata kwoty miała nastąpić do 31 marca 2016 r., a zaliczka w wysokości 50% kwoty odszkodowania do 30 listopada 2015 r. Pozostałe postanowienia umowy o pracę pozostały bez zmian. Każda ze stron oświadczyła, że zapoznała się z treścią niniejszego aneksu i w pełni akceptuje jego postanowienia. Skarżący oświadczył, że nie będzie zgłaszał żadnych zastrzeżeń i roszczeń związanych ze zmianą warunków pracy. Z dniem zawarcia aneksu straciły moc obowiązującą wszelkie postanowienia dotyczące świadczeń opisanych niniejszym aneksem, jakie były dotychczas zawarte w Układach Zbiorowych lub innych porozumieniach zbiorowych. Organ zwrócił uwagę na treść art. 42 Kodeksu pracy i zaznaczył, że podpisując aneks do umowy o pracę, podatnik dobrowolnie zgodził się na nowe warunki płacy. W efekcie przyjęcia nowych warunków, otrzymał odszkodowanie. DIAS wskazał także, że z regulacji zawartej w Kodeksie pracy dotyczącej zmian w zakresie warunków płacy i pracy, wynika, że pracodawca nie ma obowiązku wypłacenia pracownikom odszkodowań czy rekompensat za utracone korzyści. W rezultacie, organ odwoławczy stwierdził, że wypłata spornego świadczenia miała rekompensować utratę przyszłych korzyści, a nie była ekwiwalentem za poniesioną przez pracownika szkodę w majątku. W niniejszej sprawie nie wystąpiło również zdarzenie kreujące obowiązek odszkodowawczy ze strony pracodawcy, gdyż zmiana warunków pracy i płacy nastąpiła za porozumieniem stron. DIAS stwierdził w związku z tym, że wypłacone podatnikowi świadczenie odszkodowawcze podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Organ zaznaczył, że przedmiotowe świadczenie nazwane odszkodowaniem byłoby zwolnione z opodatkowania, ale tylko w sytuacji, gdyby było ono konsekwencją uszczerbku poniesionego w dobrach chronionych pracownika, wbrew jego woli, wskutek zdarzenia wyrządzającego szkodę. Skutkiem tego, aby dane zdarzenie sprawcze mogło rodzić odpowiedzialność deliktową musi cechować się bezprawnością. Za bezprawne należy rozumieć zachowanie sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, przez który rozumie się nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, jak również nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych, czyli zasad współżycia społecznego. DIAS podał, że wolne od podatku dochodowego są tylko i wyłącznie te świadczenia, które co do zasady zostały wypłacone w związku z czynem niedozwolonym popełnionym przez pracodawcę oraz wbrew woli pracownika. W sprawie, odszkodowanie nie zostało wypłacone w związku z wyrządzeniem szkody, ale z uwagi na zawarte i podpisane porozumienie. Z treści Porozumienia z 5 listopada 2015 r. wynika, że strony postanowiły, że w związku z likwidacją świadczeń wynikających z ZUZP, pracownicy otrzymają odszkodowanie, które zrekompensuje straty w przyszłości według określonych zasad. Podatnik w momencie podpisania aneksu do umowy o pracę, dobrowolnie zgodził się na zaproponowane warunki płacowe. Wypłacone podatnikowi świadczenie pieniężne, związane ze zmianą warunków płacy, wynikało z zawartego porozumienia, zatem nie stanowi to odszkodowania, bo nie pozostaje ono w związku z żadnym bezprawnym zachowaniem pracodawcy, który działałby na szkodę pracowników. W realiach niniejszej sprawy nie miało miejsca niezgodne z prawem działanie pracodawcy, które stanowi warunek konieczny dla uznania spornego świadczenia za odszkodowanie w rozumieniu regulacji art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. Podstawą wypłaconych świadczeń było porozumienie (umowa), a takie odszkodowanie ustawodawca wyłączył z przedmiotowego zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g u.p.d.o.f.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. W ocenie DIAS w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, a zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a także na ustalenie konsekwencji prawnych związanych z udowodnionym stanem faktycznym.
W skierowanej do WSA w Krakowie skardze na decyzję DIAS w Krakowie z dnia 13 września 2022 r. Skarżący zarzucił naruszenie:
1. prawa do wyrażenia stanowiska w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego,
2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 §1 k.p.a. ze względu na to, że istotne dowody, na które powołuje się organ nie istnieją lub są nieważne,
3. wybiórcze stosowanie przepisów prawa – stosowanie podwójnych standardów do rozstrzygnięć tych samych spraw,
4. przewlekłość postępowania i wprowadzanie niespójności w dokumentach podatkowych za rok 2016.
W związku z powyższym, Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji w całości oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylenie aktu pierwszej instancji.
Odpowiadając na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r., przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Sąd stwierdza, że skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd zaznacza, że przed WSA w Krakowie toczyła się sprawa ze skargi innego pracownika spółki E. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. Dotyczyła ona właśnie opodatkowania otrzymanego przez niego świadczenia tytułem odszkodowania w związku z likwidacją przez pracodawcę części należnych świadczeń pracowniczych. Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1117/21, Sąd skargę oddalił. Obecnie orzekający Sąd wywody i ocenę prawną przedstawione w uzasadnieniu powyższego wyroku w pełni podziela i przyjmuje za własne także w niniejszej sprawie, dlatego w dalszej części uzasadnienia posłuży się zawartą tam argumentacją.
Zasadniczym przedmiotem sporu w sprawie jest wykładnia art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. w zakresie pojęć "odszkodowanie" i "zadośćuczynienie" w kontekście świadczeń wypłaconych skarżącemu przez pracodawcę w sytuacji, gdy umowa o pracę pomiędzy skarżącym i pracodawcą została zmodyfikowana w związku z likwidacją przez pracodawcę części należnych świadczeń pracowniczych. Ww. przepis stanowi, że wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, oraz otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.), z wyjątkiem:
a) określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
b) odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
c) odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,
d) odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,
e) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
f) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,
g) odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.
Kwestią wymagająca wyjaśnienia jest pojęcie "odszkodowanie" i "zadośćuczynienie". Na wstępie wymaga podkreślenia, że ani przepis art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f., ani pozostałe przepisy u.p.d.o.f. nie definiują pojęcia "odszkodowanie" i "zadośćuczynienie". Kodeks pracy, do którego odsyła art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. (przez wskazanie na art. 9§1 K.p.) również nie zawiera definicji tych pojęć. Jednak art. 300 K.p. stanowi, że w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.
Oznacza to, że przyznane Skarżącemu świadczenia należy ocenić z uwzględnieniem znaczenia terminów "odszkodowanie" i "zadośćuczynienie", jakie nadaje im Kodeks cywilny. W doktrynie podkreśla się, że szkoda ta oznacza uszczerbek jakiego doznaje poszkodowany we wszelkiego rodzaju dobrach przez prawo chronionych. Może to być więc zarówno uszczerbek o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym (krzywda). Co do zasady, będzie to z reguły uszczerbek powstały niezależnie lub wbrew woli poszkodowanego. Obowiązek naprawienia szkody czy też zadośćuczynienia krzywdzie wynikać może z czynów niedozwolonych, niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, a także, w pewnych wypadkach z umowy. Wobec tego odszkodowanie czy też zadośćuczynienie oznacza świadczenie, jakie należy się poszkodowanemu za wyrządzoną szkodę od osoby, która tę szkodę wyrządziła lub ponosi za nią odpowiedzialność i może obejmować (pokrywać) rzeczywiście wyrządzoną szkodę/krzywdę, które poniósł poszkodowany, jak i utracone korzyści, które poszkodowany mógłby uzyskać, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Prawo cywilne wprowadza zatem zasadę pełnego odszkodowania, które powinno obejmować naprawienie dwóch rodzajów szkód (tj. damnum emergens i lucrum cessans). Odszkodowanie jest więc nierozerwalnie związane z pojęciem szkody, oznacza ono wszelkie świadczenia polegające na naprawieniu szkody, czyli uszczerbku, który następuje w majątku poszkodowanego bez jego zgody. Świadczenie takie (odszkodowawcze) spełniać ma przede wszystkim funkcję kompensacyjną, a więc ma na celu przywrócenie w majątku poszkodowanego stanu sprzed naruszenia przez zdarzenie wyrządzające szkodę. Zatem brak szkody uniemożliwia potraktowanie otrzymanego świadczenia jako odszkodowania. Do powstania obowiązku zapłaty odszkodowania, co do zasady, niezbędne jest zaistnienie wymogów ustawowych, niezależnych od woli stron.
Przede wszystkim musi zaistnieć zdarzenie kreujące obowiązek odszkodowawczy, tj. czyn niedozwolony (art. 415 K.c.) albo niewykonanie zobowiązania (art. 471 K.c.).
Jak wynika z ww. stanu faktycznego, Skarżący otrzymał od pracodawcy świadczenie-odszkodowanie z tytułu likwidacji świadczeń pracowniczych w zamian za podpisanie umowy o pracę na nowych warunkach. Pracodawca wypowiedział pracownikom dotychczasowe warunki o pracę a pracownicy mieli wybór w zakresie przyjęcia nowych warunków umowy o pracę. Gdyby Skarżący nie przyjął nowych warunków pracy to doszłoby do rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem. Podpisując aneks do umowy, Skarżący otrzymał odszkodowanie.
Źródło świadczenia stanowiło porozumienie stron, oparte na podstawie złożonych przez nich zgodnych oświadczeń woli, w ramach swobody kontraktowania (art. 353¹ K.c.). Dobrowolnej decyzji Skarżącego w zakresie zastosowania się do porozumienia (z dnia 22 stycznia 2015 r. i aneksu do niego z dnia 30 września 2015 r.) oraz związanego z tym zawarcia aneksu do umowy o pracę nie można utożsamiać z doznaniem szkody majątkowej lub krzywdy, które rekompensowane było wypłatą obu świadczeń.
Skarżący chcąc skorzystać z dodatkowych gratyfikacji w postaci ww. świadczeń podpisał aneks do umowy o pracę.
W przypadku, w którym wypłata świadczenia następuje na podstawie zawartego przez strony aneksu do umowy o pracę, a więc wyrażonej w ten sposób woli takiego ułożenia wzajemnych relacji prawnych, nie może być mowy o bezprawności działania i naprawieniu wyrządzonej szkody lub krzywdy. Podobnie taki sposób ukształtowania praw i skorelowanych z nimi obowiązków stron stosunku zobowiązaniowego nie może być utożsamiany z naprawieniem szkody, doznanej w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.
Nadmienić należy i to, że zgodnie z przepisem art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g u.p.d.o.f. wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe. Zbyt wielkie jest bowiem w tym przypadku ryzyko nadużyć a generalnie promować należy ugody jako sposoby rozwiązywania sporów, lecz nie można rozciągnąć zwolnienia podatkowego na odszkodowania wynikające z ugód innych niż zawarte przed sądem, gdyż mogłoby to prowadzić do ukrywania pod pozorem odszkodowań innych dochodów.
Aby opodatkować otrzymane przez Skarżącego świadczenie pieniężne, należało ustalić jego źródło pochodzenia oraz charakter. Sąd stwierdza, że w sprawie prawidłowo organy podatkowe uznały, że świadczenie pieniężne miało charakter odszkodowania/zadośćuczynienia wypłaconego na podstawie modyfikacji umowy o pracę. Modyfikacja stosunku pracy nie może natomiast stanowić podstawy do zastosowania ulgi podatkowej dla odszkodowania, które zostało nią ustalone, skoro ustawa podatkowa jako warunek jej stosowania wskazuje ugodę sądową a do takiej tu nie doszło.
Wobec powyższego, uznać należy, że organy podatkowe prawidłowo oceniły, iż skoro wysokość odszkodowania, jak i zasady jego ustalania nie wynikały z ugody zawartej przed sądem lecz z aneksu do umowy o pracę zawartego między stronami, to otrzymane odszkodowanie nie podlegało zwolnieniu od podatku dochodowego od osób fizycznych.
Reasumując, Sąd stwierdza, że w przypadku, w którym wypłata świadczenia następuje na podstawie zawartego przez strony porozumienia, a więc wyrażonej w ten sposób woli takiego ułożenia wzajemnych relacji prawnych, nie może być mowy o bezprawności działania i naprawieniu wyrządzonej szkody lub krzywdy. Podobnie taki sposób ukształtowania praw i skorelowanych z nimi obowiązków stron stosunku zobowiązaniowego nie może być utożsamiany z naprawieniem szkody, doznanej w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Kr 90/16, orzeczenia.nsa.gov.pl).
To zaś oznacza, że na mocy zawartego porozumienia pomiędzy Skarżącym a jego pracodawcą doszło do modyfikacji wiążącego strony stosunku zobowiązaniowego (stosunku pracy) co wiązało się z zapłatą świadczenia, które należałoby traktować jako swoistego rodzaju wynagrodzenie, będące konsekwencją zawartego porozumienia.
Skoro zatem sporne świadczenia nie podlegały zwolnieniu z art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f., to należy uznać, że zasadnie pracodawca naliczył i pobrał podatek od przedmiotowych świadczeń.
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie prawidłowo i wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, a przy jego ocenie nie doszło do przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów. Podjęte działania, dokonane ustalenia oraz przeprowadzone procesy myślowe znalazły zaś odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, spełniającej wymogi wnikające z przepisów Ordynacji podatkowej.
Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134§1 p.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.
Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), oddalił skargę, uznając ją za bezzasadną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI