I SA/Kr 1263/18

I SA/Kr 1263/18 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2019-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Grażyna Firek
Jarosław Wiśniewski /sprawozdawca/
Stanisław Grzeszek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 314/20 - Wyrok NSA z 2024-03-05
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 415
par. 29 w zw z par 1 pkt 3 w zw z par  5 ust 1 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48  art. 4 ust. 1,2
Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędzia: WSA Grażyna Firek Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Aleksandra Osipowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 września 2018 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2016 r. skargę oddala.
Uzasadnienie
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. decyzją z 21 czerwca 2018r. Nr [...] w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej ([...]) przyznał J. W., płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2016 w łącznej wysokości [...] zł (słownie: [...]), w tym:
Wariant: 5.5 Półnaturalne łąki świeże (kod [...], krajowa pozycja budżetowa [...]) w wysokości [...] zł, (słownie: [...]), w tym środki budżetu Unii Europejskiej [...] zł, środki krajowe [...] zł. ,oraz ustalił obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym stanowiący powierzchnię: Zobowiązanie Wariant: 5.5 Półnaturalne łąki świeże podjęte w dniu 15-03-2015 na powierzchni 15,78 ha.
Jednocześnie organ odmówił uznania działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr [...].
W wyniku złożonego odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (DMORARiMR) decyzją z 17 września 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że w dniu 16-06-2016 r. do Biura Powiatowego ARiMR w L. wpłynął wniosek strony o przyznanie na 2016 r. jednolitej płatności obszarowej (ozn. dalej JPO). Oprócz tego rodzaju wsparcia strona wniosła o przyznanie na w/w rok: płatności za zazielenienie (PZ), płatności dodatkowej (PD), pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PRŚK) w wariancie 5.1 Półnaturalne łąki świeże -(zadekl. 15,78ha).
Jednocześnie strona pismem z dnia 15-06-2016 r. (data wpływu: 16-06-2016r.) złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie dalej kontynuować zobowiązania PRŚK podjętego w 2014 r. w wariancie 7.1 (obecnie: 7.1.1.) dotyczącego zachowania lokalnych ras bydła, zwracając się o zamknięcie w/w wariantu. W niniejszym oświadczeniu strona podkreśliła, iż przyczyną podjętej decyzji dot. zamknięcia wariantu 7.1 jest bardzo zły stan zdrowia oraz fakt, że Agencja Nieruchomości Rolnej wyłączyła spod dzierżawy ponad 30 ha zgłaszanych we wniosku o przyznanie płatności oraz. Ponadto strona poinformowała, iż całe stado bydła (objęte programem PRŚK) zostało sprzedane do kilku gospodarstw rolnych.
Dodatkowo rolnik złożył wniosek o przesłuchanie pracownika w/w organu I instancji J. W., która według strony najprawdopodobniej dała przyzwolenie na to, aby J. W. sprzedał stado na rzecz innych posiadaczy bez poinformowania strony o ujemnych konsekwencjach takiego działania. Ponadto strona złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodu z decyzji Kier. w/w Biura Powiatowego ARiMR w L. z dnia 19-05-2016 r. o nr [...]. W związku z powyższym w dniu 04-06-2018 r. w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w L. została przeprowadzona rozprawa administracyjna, podczas której świadkiem w sprawie była pracownik Biura Powiatowego ARiMR w L. J. W. (wyłączona już od prowadzenia przedmiotowej sprawy)
Weryfikując prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia organ II instancji stwierdził, że zgłoszone przez stronę zdarzenia uznane przez nią jako nadzwyczajne okoliczności (siła wyższa) nie mogą zostać tak zakwalifikowane, ponieważ albo nie zostały one zgłoszone w odpowiednim terminie przez stronę albo nie miały one takiego charakteru (utrata gruntów). Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie nie uprawdopodabnia że strona nie miała możliwości zamknięcia (zakończenia) realizowanego od 2014 r. programu rolno-środowiskowo-klimatycznego w ramach pakietu 7.1.1. (zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie) bez konsekwencji związanych z przerwaniem przez stronę realizacji takiego programu.
Całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego bezspornie świadczy o tym, że strona nie dopełniła warunków umożliwiających zamknięcie realizowanego od 2014 r. zobowiązania PRŚ w wariancie 7.1 (w 2014 r.), a następnie od 2015 r. w wariancie 7.1.1. zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie.
Najważniejsze okoliczności na podstawie których zostało podjęte rozstrzygnięcie organu l i II instancji przedstawiały się następująco :
- w dniu 16-06-2016 r. strona w Biurze Powiatowym ARiMR w L. złożyła wniosek o przyznanie płatności PRŚK w wariancie 5.1 oraz oświadczenie, w którym poinformowała organ I instancji, iż nie jest w stanie kontynuować podjętego w 2014 r. zobowiązania PRŚK w zakresie pakietu 7 zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie (wariant 7.1.1. zachowanie lokalnych raz bydła) jednocześnie zwracają się o zamknięcie w/w programu,
-według strony konieczność zamknięcia w/w wariantu wynikała m in.: z decyzji ANR OT w R., która pozbawiła stronę ponad 30 ha zgłaszanych we wniosku o przyznanie płatności gruntów rolnych oraz złym stanem zdrowia (zawał w 28-10-2013 r.),
- w dniu 15-03-2016 r. strona dokonała sprzedaży całego stada bydła na rzecz kilku nowych posiadaczy ti. właścicieli odrębnych gospodarstw rolnych.
Zdaniem Organu odwoławczego, argumenty zawarte w treści złożonego odwołania oraz pisma strony z dnia 20-07-2018 r. stanowiącego uzupełnienie złożonego odwołania z dnia 09-07-2018 r. nie przemawiają za tym, aby uznać stanowisko strony za prawidłowe. Dyrektor OR ARiMR wskazał, że w przepisach prawa krajowego i wspólnotowego nie ma jednoznacznych zapisów ustalających dla płatności PRŚK zależności pomiędzy posiadaniem określonej liczy krów i areałem danego gospodarstwa. Dlatego też, organ II instancji nie uznał m in. tego, że ubytek bazy paszowej stanowi okoliczność nadzwyczajną, a grunty wyłączone spod dzierżawy ANR stanowiły niezbędne miejsce wypasu dla zwierząt objętych u strony wariantem 7.1.1. Ponadto sprzedaż całego stada na rzecz kilku nabywców nie pozwala zgodnie z przepisami prawa krajowego i wspólnotowego uznać, że zobowiązanie to zostało prawidłowo kontynuowane, ponieważ warunkiem prawidłowego przejęcia zobowiązania rozpoczętego przez rolnika jest przeniesienie całego stada na rzecz jednego, innego beneficjenta (nowego posiadacza). Ubytek bazy paszowej nie stanowi okoliczności nadzwyczajnej i usprawiedliwiającej stronę jako powód niedochowania podjętego zobowiązania i wyprzedaży znacznej części stada. Natomiast przebyty zawał, miał miejsce pół roku wcześniej (zanim strona złożyła pierwszy wniosek o przyznanie płatności m.in. dot. realizacji pakietu 7 ). Zgłoszenie do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. wystąpienia zawału serca jako okoliczności nadzwyczajnej nie zostało dokonane w ustalonym przepisami prawa terminie, w związku z tym Kier. Biura Powiatowego ARiMR w L. nie uznał tej okoliczności jako tzw. siłę wyższą.
Zgodnie z § 1 pkt rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 415 z późn. zm.) Rozporządzenie określa szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, zwanej dalej "płatnością rolno-środowiskowo-klimatyczną", w tym: przypadki, w których następca prawny podmiotu ubiegającego się o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej albo przejmujący posiadanie gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwanego dalej "gospodarstwem rolnym", lub jego części, lub wszystkich zwierząt danej rasy lokalnej objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym, zwanych dalej "stadem", może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce tego podmiotu, oraz warunki i tryb wstąpienia do tego postępowania;
Zgodnie z w/w przepisami rozporządzenia PRŚK, zobowiązanie, które zostało podjęte przez J. W. powinno być realizowane przez stronę od dnia 15-03-2014 r. do dnia 15-03-2019 r. (tj. 5 lat). Strona złożyła po raz pierwszy wniosek o przyznanie płatności jako płatności PRŚ w 2014 r., dlatego też była zobowiązana do tego, aby przestrzegać wymogów wyznaczonych dla określonych pakietów i wariantów. J. W. w okresie 5 lat zobowiązania, powinien posiadać zadeklarowane grunty do poszczególnych wariantów (do którego nie zaliczamy wariantu 7.1.1.) lub zwierzęta w stosunku do których powinien przestrzegać wymogów, które wskazują przepisy prawa.
Z kolei w § 5 w/w rozporządzenia spójnik "lub" pomiędzy ust 1 i 2, wskazuje, iż strona aby właściwie realizować zobowiązanie PRŚK powinna posiadać przez okres użytki rolne lub zwierzęta ras lokalnych. Jednak konstrukcja wariantu 7.1.1. sprawiła, że dot. on wyłącznie zwierząt ras lokalnych. Zobowiązanie PRŚK w wariancie 7.1.1. będzie właściwie realizowane zatem wyłącznie wtedy, gdy strona będzie posiadała odpowiednią liczbę zwierząt. Posiadanie użytków rolnych nie jest w tym wariancie niezbędne do uznania, że zobowiązanie w/w wariancie jest realizowane.
Dlatego też, w niniejszej sprawie najważniejsze było ustalenie czy rolnik w wymaganym dla zobowiązania okresie posiadał zwierzęta ras lokalnych i czy ich posiadanie ma charakter ciągły w okresie tego roku realizacji zobowiązania PRŚK w wariancie 7.1.1. (tj. w okresie od 15 marca roku złożenia wniosku o przyznanie płatności PRŚK wariant 7.1. za dany rok do 14 marca kolejnego roku). J. W. posiadał zwierzęta w w/w okresie referencyjnym objętym zobowiązaniem PRŚK w wariancie 7.1.1 dlatego też w 2014 r. została mu przyznana płatność PRŚ w wariancie 7.1 do 116 sztuk bydła, a w 2015 r. zostały mu przyznanie płatności PRŚK w wariancie 7.1.1. do 98 sztuk bydła.
W ocenie organu zgłoszenia dokonane przez J. W. w dniu 16-06-2016 r. oraz 15-03-2016 r. nie spełniają warunku dokonania w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent był w stanie dokonać tej czynności. Z akt sprawy wynika, iż zawał serca miał miejsce 28-10-2013 r., a strona przedłożyła dokumenty potwierdzające swój stan dopiero w dniu składania wniosku o przyznanie płatności za 2016 r. Ponadto strona w dniu złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2016 r. poinformowała organ wyłącznie o ostatniej z podnoszonych m.in. w odwołaniu okoliczności, które jedynie teoretycznie można zakwalifikować jako nadzwyczajną okoliczność (tj. sprzedaż bydła). Innych okoliczności (m.in. zawał serca, utrata ziem wyłączonych spod dzierżawy od ANR), strona wówczas nie zgłosiła. Ponadto przedłożone przez stronę w dniu 23-03-2016 r. dokumenty potwierdzające sprzedaż stada do kilku nowych nabywców nie stanowiły dokumentu, który wyraźnie wskazuje na zgłoszenie siły wyższej.
Wskazane przez stronę pisma znacznie przekraczają 15 dniowy termin na zgłoszenie wystąpienia siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnej okoliczności. Konsekwencją tego była odmowa przyznania płatności do 98 sztuk bydła, a za podstawę prawną organ I i II instancji uznał art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr [...]. Treść przytoczonego art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr [...], który stanowi, że przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi. Z przepisem tym koreluje pouczenie zawarte we wniosku o przyznanie płatności na 2015 rok, z którego wynika, że beneficjent pomocy ma obowiązek zawiadomić niezwłocznie na piśmie Agencje Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności i o każdej zmianie. W ocenie organu II instancji nie można przyjąć, że najwcześniejszym dniem na zgłoszenie siły wyższej jest data 15-03-2016 r. Ponadto organ I i II instancji uznał, iż pismo dokonujące zgłoszenia siły wyższej wpłynęło do BP w L. w dniu 16-06-2016 r. Biorąc pod uwagę okoliczności, które miały miejsce przed w/w datą tj. zawał serca w 2013 r., wstrzymanie obrotu ZWRSP - 30-04-2016 r. (gdyby przyjąć datę ogłoszenia ustawy w Dz. U.) oraz 15-03-2016 r. (sprzedaż stada). W ocenie organu odwoławczego, strona nie wywiązała się z powyższych obowiązków, albowiem po zaistnieniu w/w okoliczności nie złożyła stosownych dokumentów w biurze powiatowym ARiMR w L.. Twierdzenia strony, iż wyzbycie stada było ostatnim elementem w łańcuchu zdarzeń w dodatku "wymuszonym" nie stanowią argumentu, aby móc uznać iż w sprawie strony wystąpiła siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności.
Odnosząc się do kwestii związanych z wypowiedzeniem umów dzierżawy, organ uznał, że strona miała świadomość tego, iż dz. ewd. [...], [...], [...] mogą potencjalnie zostać wyłączone spod dzierżawy.
ANR nie ogłosiła przetargu na sprzedaż nieruchomości rolnych wyłączonych spod dzierżawy, ale ogłosiła przetarg ograniczony na dzierżawę, o którym poinformowała Państwa W. , a pp. W. w ogóle nie wzięli w nim udziału. Warto zaznaczyć, iż o sile wyższej można mówić wtedy kiedy doszło do wywłaszczenia jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego czy też uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania. W niniejszej sprawie w/w wywłaszczenie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia zobowiązania ponieważ ANR na przestrzeni kilkunastu laty modyfikowało umowy, wyłączając spod dzierżawy znaczną powierzchnię dzierżawionych gruntów.
Z przeprowadzonej rozprawy administracyjnej w dniu 04-07-2018 r. oraz ze złożonych zeznań J. W. nie wynika, aby w/w pracownik przekazywał stronie jakiekolwiek informacje na temat określenia daty sprzedaży stada na dzień 15-03-2016 r.
W aktach sprawy nie ma dokumentów potwierdzających ze strona "dopytywała" pracownika Biura Powiatowego ARiMR w L. a także jej Kierownika odnośnie kwestii związanych z okolicznościami nadzwyczajnymi. W związku z tym nie można uznać tych wywodów strony za w pełni wiarygodne, ponieważ strona nie potwierdziła ich żadnym dokumentem. Zaznaczono, iż strona pomimo że w 2013 r. miała zawał to nie powoływała się na te okoliczności do czasu, kiedy pojawiły się komplikacje związane z zaprzestaniem kontynuacji zobowiązania, których konsekwencją jest zwrot nienależnie pobranych płatności. Strona w 2014 r. i 2015 r. była w stanie prowadzić gospodarstwo rolne pomimo, że w dniu 23-10-2013 r. miała zawał serca. Nie odwoływała się wówczas od wydanych decyzji o przyznanie płatności za lata 2014-2015, pomimo iż w tym to okresie nie była w pełni sił, aby móc pracować w gospodarstwie rolnym.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.). Do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w przypadku wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku."
Zgodnie z wezwaniem z dnia 24-05-2017 r. strona była obowiązana do uzupełnienia dokumentacji dot. nadzwyczajnych okoliczności m.in. czasu i miejsca ich wystąpienia. W dniu 31-05-2017 r. strona złożyła pisemne wyjaśnienia w których wskazała okoliczności w tym m in., zawał serca określając wszystkie w/w okoliczności za takie "które należy zakwalifikować jako siła wyższa". Dlatego też prezentowane stanowisko przez pełnomocnika strony stoi w sprzeczności z w/w twierdzeniami strony z dnia 31-05-2017r. Strona wówczas działała bez pełnomocnika, dlatego też organ I instancji uznał, iż strona wskazała w treści złożonego wezwania nie tylko jako "siłę wyższą" wywłaszczenie ziemi od ANR, ale także chorobę strony.
W odpowiedzi z dnia 09-11-2017 r. Dyrektor KOWR-u poinformował, że w/w działki były dzierżawione przez Państwa W. , jednak decyzją Dyrektora OT w Agencji Nieruchomości Rolnych w R., grunty te zostały wyłączone z dzierżawy. Dzierżawcy odwołali się od wspomnianej decyzji do Wydziału Cywilnego Sadu Rejonowego w L., który w dniu 02-04-2015 r. pod sygnaturą akt [...] wydał wyrok stanowiący podstawę przejęcia przedmiotowych działek do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (nakazujący wydanie ich przez stronę dla ANR). Protokół zdawczo odbiorczy dot. tego wydania został podpisany w dniu 17-11-2015 r., a w dniu 29-02-2016 r., na podstawie przetargu ograniczonego, został wyłoniony nowy dzierżawca w/w działek. O zaistniałej sytuacji (m.in. utracie działek) J. W. pierwszy raz poinformował Kierownika tutejszego Biura Powiatowego ARiMR, pismem z dnia 15-06-2016 r. dołączonym do wniosku o przyznanie płatności na 2016 r. W praktyce w/w pismo miało jednak charakter jedynie oświadczenia i prośby dotyczącej zamknięcia podjętego zobowiązania PRŚK w odniesieniu do pakietu 7 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie.
Ponadto w/w postępowanie sądowe, którego efektem był zwrot działek do ANR rozpoczęło się w roku 2014. W takiej sytuacji, zdaniem organu, nie można jednoznacznie twierdzić, iż niekorzystny wyrok (nakazujący oddanie działek ANR) był efektem zupełnie niespodziewanych zdarzeń, które były dla strony zupełnie nie do przezwyciężenia. Skoro sprawa rozpoczęła się w roku złożenia pierwszego wniosku, strona mogła przynajmniej powiadomić ARiMR o takim zdarzeniu, a nie uczyniła tego (mimo podpisania odpowiedniego oświadczenia np. na ostatnich stronach składanych przez siebie wniosków PRŚK). Ponadto w/w oddane działki faktycznie nie miały jednoznacznego związku z realizowanym w 2014 r. przez stronę wariantem 4.7 i 7.1 PRŚK., więc trudno ich stratę usprawiedliwiać zaprzestaniem realizacji wariantu 7.1.1.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wprost wskazano, że jedną wymienioną w przepisach rozporządzenia kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania. Strona wiedziała o zamiarach ANR (tj. wyłączenia spod dzierżawy gruntów stanowiących według strony bazę paszową dla deklarowanych zwierząt) przed 2014 r. J. W. mógł je przewidzieć skoro ANR już dwukrotnie wyłączała ziemie producenta rolnego spod dzierżawy. Dlatego też, strona już w 2014 r. wiedziała o zamiarach wyłączenia spod dzierżawy spornych gruntów o czym nie poinformowała ARiMR.
Organ odniósł się również do przeniesienia stada (w wyniku umowy sprzedaży), w celu kontynowania zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego.
Zwierzęta zostały sprzedane 5 rolnikom w ilościach odpowiednio 5, 23, 24, 25, 29 sztuk. Na potrzeby niniejszej sprawy Kierownik BP ARiMR w L. zwrócił się także z odpowiednim zapytaniem do Kierowników poszczególnych Biur Powiatowych ARiMR, właściwych ze względu na miejsce zamieszkania nabywców sprzedanych przez J. W. w dniu 15-03-2016 r. krów uczestniczących w programie rolno-środowiskowo-klimatycznym. Z przekazanej dokumentacji wynika, że we wszystkich sprawach zostały wydane decyzje odmawiające wstąpienia do toczącego się postępowania dot. przeniesienia posiadania stada zwierząt ras lokalnych na podstawie § 29 ust. 1-4 w związku z § 1 pkt. 3 rozporządzenia dot. płatności PRŚK z 2015 r.
W/w zwierzęta zostały zadeklarowane we wnioskach o przyznanie pierwszej płatności w programach PRŚK podjętych przez rolników kupujących krowy. Problematyka niniejszej sprawy dotyczy jednak rozczłonkowania stada przez stronę. W ten sposób nie można było kontynuować rozpoczętego przez stronę zobowiązania. Ponadto w piśmie z dnia 08-03-2018 r. strona wyraźnie oświadczyła, iż fakt przeniesienia stada na rzecz innych posiadaczy stanowi poboczną okoliczność i nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Organ zaznaczył, iż prawo do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej jest prawem o charakterze publicznoprawnym, kształtowanym decyzją administracyjną. Nie może być więc przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Prawo do płatności rolnośrodowiskowej jest ściśle związane z gospodarstwem rolnym, służy realizacji określonych celów dotyczących gospodarstwa rolnego, stąd też przeniesienie tego prawa na inny podmiot możliwe jest tylko w tych przypadkach, w których przepisy dotyczące tej płatności przewidują taką możliwość. Jak wskazano w treści zaskarżonej decyzji, nowi posiadacze krów sprzedanych ze stada J. W. nie przejęli skutecznie zobowiązania, którego realizacji strona zaprzestała realizacji w ramach zgłoszonego pakietu 7.1.1.
Organ jednocześnie zaznaczył, że zanim strona sprzedała bydło ze stada musiała znaleźć kupców, prowadziła negocjacje. J. W. skrupulatnie przygotowywał proces sprzedamy zwierząt ze stada na rzecz innych posiadaczy.
Dlatego też organ I i II instancji uznał, iż sprzedaż stada w dniu 15-03-2016 r. nie stanowi okoliczności nadzwyczajnej, której strona nie mogła przewidzieć. W tym samym czasie, kiedy strona sprzedaje bydło i składa oświadczenie o niemożności kontynuowania zobowiązania w w/w wariancie jednocześnie zawiera umowy dzierżawy krów od swoich dzieci tj. K. i A. W.. Powyższe poczynania strony pozostają w sprzeczności z tym co twierdzi strona. W 2016 r. pan J. W. dzierżawi od dzieci w 2016 r. 24 krowy mleczne, natomiast w 2017 r. redukuje w/w ilość do ilości 14 sztuk. Strona tłumaczy swoje zawarcie umów dzierżawy tym, że było to niezbędne z uwagi na przepisy prawa podatkowego. Nie wskazano jakie przepisy i jakie problemy posiadała strona, które spowodowały zawarcie w/w umów. Warto zaznaczyć iż zawierane umowy dzierżawy mają ścisły związek z dofinansowaniem, które dostał rolnik od ANR (obecnie: KOWR). Ponadto trudno zrozumieć jak ma to się do wskazywanych przez stronę problemów zdrowotnych ("piętnu" jakie na zdrowiu odcisnął przebyty zawał serca) i finansowych (niespłaconych kredytów, kłopotów finansowych, nierentowności gospodarstwa, braku pracowników tzw. siły roboczej). W tym samym czasie strona dokonuje transakcji z członkami swojej rodziny oraz podejmuje szerokie działania (które jak wiadomo wymagają znacznych nakładów energii i finansowych), skutkujących modyfikacją swojego gospodarstwa i zmienianie profilu stada z typu mlecznego na bydło hodowlane typu mięsnego. Pan J. W. w tym okresie posiadał także czas i siły na to, aby starać się o pomoc z ANR i dofinansowanie w formie refundacji kosztów zakupu bydła mięsnego.
Odnosząc się do wskazanych przez stronę dolegliwości z oczywistych względów (cech tej choroby) przyjęto, że miała ona charakter poważny, nagły (nieprzewidziany) i niezależny od strony. Jednakże zawał serca miał miejsce w dniu 23-10-2013 r., a więc w długim odstępie czasu przed rozpoczęciem realizacji programu PRŚK. Niemożliwe było zatem uznanie, że miał on miejsce w czasie istotnym dla niniejszej sprawy.
Strona nie zgłosiła przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, w odpowiednim czasie do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L., (tj. w terminie 15 dni roboczych od dniach, w którym rolnik jest w stanie dokonać takiej czynności oraz nie dostarczyła dowodu potwierdzającego wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej. Niewątpliwie w doktrynie prawniczej brak pełnej definicji pojęcia "siła wyższa". Niemniej jednak w odczuciu powszechnym przyjmuje się, że "siła wyższa" to ogólne określenie przyczyny sprawczej zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym, nie do uniknięcia, takiego, nad którym człowiek nie panuje. "Siła wyższa" to zjawisko, które powoduje zwolnienie kogoś z odpowiedzialności. Jako przykład można podać powódź, huragan, trzęsienie ziemi, sztorm, śnieżyca itp. Termin "siła wyższa" nie obejmuje jednak bezspornie sytuacji, które można było przewidzieć wiedząc o naturze zobowiązania, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skarżący winien zaś był przewidzieć skutki tego, że przebyty zawał serca nie pozwoli mu na realizację wariantu 7.1.1. w ramach zobowiązania PRŚK. Ponadto organ I i II instancji nie wskazał, jak twierdzi J. W., iż strona nie dokonała zgłoszenia siły wyższej (odnośnie zawału serca), jednakże na podstawie zebranych dowodów m.in. zaświadczeń i dokumentacji medycznej, dokumenty te nie miały żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy ze względu na upływ czasu. Jednakowoż organ I instancji trafnie przyjął, że choroba jest okolicznością, która może stanowi siłę wyższą.
Organ zauważył również , że państwo H. i J. W. nie złożyli (pomimo iż spełniali warunki podane w ogłoszeniu przetargowym) do dnia 12-02-2016 r. w terminie przyjętym przez ANR OT w R. wyraźnej woli skorzystania z przysługującego im prawa do uczestnictwa w przetargu ograniczonym na dzierżawę gruntów rolnych. Strona była obowiązana złożyć stosowne dokumenty, które wskazał w treści w/w pisma organ. Rolnicy nie wzięli udziału w przetargu ograniczonym na dzierżawę nieruchomości rolnych w miejscowościach J. i K. (tj. nie złożono dokumentów w odpowiednim terminie czego skutkiem było nie przystąpienie do przetargu ograniczonego, który miał miejsce w dniu 29-02-2016 r.). Strona w piśmie z dnia 02-02-2016 r. nie wyraziła swojej woli uczestnictwa w przetargu, a jedynie domagała się uchylenia decyzji od Prezesa ANR dot. wyłączenia działek wyłączonych spod dzierżawy. Zaznaczono, iż ANR OT w R. przesłał stronie także wzory - wymaganych dokumentów listem poleconym z dnia 19-01-2016 r. Państwo W. w wymaganym okresie nie wyrazili zainteresowania przystąpieniem do wzięcia udziału w przetargu na dzierżawę, wyłącznie informując o potencjalnych nieprawidłowościach związanych z procedurą przetargową. Organ II instancji poinformował, iż ANR w 2016 r. dokonało przeprowadzenia przetargu ograniczonego na dzierżawę gruntów rolnych, a nie zamierzano dokonać sprzedaży gruntów rolnych na drodze procedury przetargowej.
Odnośnie zakupów gruntów strona złożyła oświadczenie woli w sposób nieskuteczny ze względu na to, iż dokonała go zbyt wcześnie. Oświadczenie to złożono kiedy, ANR nie przeznaczyła jeszcze nieruchomości Zasobu do sprzedaży i nie ogłosiła w czasie obowiązywania umowy dzierżawy publicznego zamiaru sprzedaży spornych działek w wykazie stosownie do art. 28 omawianej ustawy. Nieruchomości rolne jeszcze w 2014 r. nie mogły być sprzedane na rzecz i H. R.- W. w trybie bezprzetargowym. Złożone w dniu 24-09-2014 r. oświadczenie woli P. W. miało charakter deklaratywny ponieważ w/w oświadczenie stwierdzało, iż W. i ANR łączy stosunek dzierżawy. Oświadczenie woli potwierdzało prawa strony do bycia w kręgu podmiotów uprawnionych do nabycia nieruchomości w drodze przetargu, ale nie tworzyło prawa pierwokupu, polegającego na tym, że poprzez to oświadczenie woli z pominięciem procedury przetargowej uzyskała on prawo do jego skorzystania czyli zwarcia umowy sprzedaży. Strona nie może się powoływać na prawo pierwokupu, ponieważ na dzień 29-09-2014 r. (kiedy składała oświadczenie) ANR nie ogłosiła przetargu na zbycie dzierżawionych działek przez W. . Strona natomiast nie udokumentowała tego, że ma zamiar uczestniczyć w przetargu na dzierżawę ziemi, która została przez nich zwrócona pomimo, iż znała ona termin przetargu i jego miejsce. Argumentacja strony nie jest zasadna, ponieważ strona po pierwsze najpierw sama złożyła zastrzeżenia do przeprowadzonego przetargu a następnie dokonała zwrotu do ANR działek objętych tym przetargiem. H. R. spełniała warunek z art. 29 ust 1 pkt 3 jednakże nie przystąpiła do przetargu ograniczonego na dzierżawę ziemi, którą wcześniej zwróciła ANR i nie przedłożyła żadnej dokumentacji pozwalającej tą kwestię ocenić na nowej u.g.n.r.
W ocenie strony brak gruntów rolnych a co za ty idzie ubytek paszy powodował brak ekonomicznego uzasadnienia do utrzymywania stada. Ocena powyższych okoliczności wymaga wiedzy specjalistycznej , która nie dysponuje organ a zatem obligatoryjne było p[przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego .
Zdaniem organu nie doszło jednak do naruszenia art. 84 § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Możliwość skorzystania z tego środka dowodowego jest pozostawiona do uznania organu prowadzącego postępowanie. Z samej istoty funkcjonowania organów wynika, że konkretna sprawa załatwiana jest przez te organy samodzielnie, zaś ocena istotnych jej okoliczności dokonywana jest w granicach obowiązującego prawa i w ramach przyznanych organom kompetencji.
W związku z powyższym zaznaczono , że Kierownik Powiatowego Zespołu Doradztwa Rolniczego w L. posiadał wykształcenie w zakresie rolnictwa. Nie można więc zarzucić w/w podmiotowi braku wiedzy i kwalifikacji niezbędnych do rzetelnego rozpoznania niniejszej sprawy. W związku z tym nie było konieczności powoływania biegłego.
Kierownik tutejszego Biura Powiatowego ARiMR pismem z dnia 09-10-2017r. zwrócił się do Pana L. L. - Kierownika PZDR w L., z prośbą o udzielenie informacji czy hodowla 100 sztuk bydła w niniejszej sprawie byłaby możliwa na areale 99,04 ha, stanowiących bazę paszową dla tych zwierząt. W odpowiedzi Kierownik PZDR poinformował, że dokonanie takiej kalkulacji wymaga wielu szczegółowych informacji oraz zależne jest od wielu czynników i nie jest w stanie dokonać precyzyjnych wyliczeń. Zaznaczył jednak, że niezbędna powierzchnia paszowa dla jednej krowy mlecznej przy założeniach w warunkach glebowych i klimatycznych powiatu limanowskiego wynosi 1,43 ha. W 2015 roku J. W. we wniosku o przyznanie płatności obszarowych zadeklarował 127,82 ha, ale do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Strona nie posiadała już wtedy niezbędnej powierzchni 143 ha dla 100 krów deklarowanych do płatności PRŚK. L. L. poinformował także, że przy opracowywaniu bilansu pasz i obliczaniu powierzchni paszowej najczęściej korzysta się z normatywów oraz kalkulacji opracowywanych corocznie przez Ośrodki Doradztwa Rolniczego. Kierownik PZDR jasno stwierdził przy tym, że przy sporządzaniu planu działalności rolno-środowiskowo-klimatycznej dla pakietu 7 zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie, nie bilansuje się powierzchni paszowej, a tylko zwraca się uwagę czy w gospodarstwie nie będzie przekroczona dopuszczalna produkcja azotu zawartego w nawozach naturalnych, tj. 170 kg N/ha. Konkludując,
Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, której zarzucono :
I. Mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym:
1) Art. 4 ust. 2 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 181, str. 48 z późn. zm,) - poprzez błędną wykładnię polegającą na: (i) pominięciu faktu, że z istoty zgłoszenia właściwemu organowi przypadku działania siły wyższej łub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr ,1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.) wynika, że dotyczy ono tylko okoliczności nieznanych organowi, (ii) uznaniu, że termin 15 dni roboczych na dokonanie zgłoszenia nieznanego organowi zdarzenia siły wyższej lub wystąpienia okoliczności nadzwyczajnych dotyczy także sytuacji, w której beneficjent nie złożył jeszcze wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność i nie upłynął termin (w 2016 r. - 15 czerwca), do którego może to uczynić (podczas gdy w takiej sytuacji o wspomnianym zdarzeniu czy okolicznościach należy zawiadomić przy składaniu wniosku, adekwatnie go formułując), a także (iii) przyjęciu, iż przy zgłoszeniu beneficjent zobowiązany jest przedstawić wszelkie możliwe dowody, pomimo że z przedmiotowego przepisu jednoznacznie wynika, że chodzi o odpowiednie dowody wymagane przez właściwy organ, a w konsekwencji uznaniu za niewystarczające zgłoszeń dokonanych przez skarżącego i przyjęciu, iż skarżący dokonał zgłoszenia działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności po terminie;
2) Art. 2 ust. 2 lit. f) w zw. z punktem 5 preambuły Rozporządzenia 1306/2013 - poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż przywołany przez skarżącego konglomerat okoliczności nie może być zakwalifikowany jako wywłaszczenie dużej części gospodarstwa rolnego, którego nie można było przewidzieć w chwili złożenia wniosku, czyli jako jedna z przykładowych okoliczności stanowiących przypadek działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu powyższego przepisu, ewentualnie jako inny przypadek działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności (a to wobec jedynie przykładowego charakteru katalogu takich okoliczności wskazanych w art. 2 ust. 2 Rozporządzenia 1306/2013), i tym samym również poprzez pominięcie i zlekceważenie konieczności uwzględnienia indywidualnych okoliczności przypadku skarżącego, w ramach którego wystąpiła niemożliwa do przewidzenia sekwencja zdarzeń zewnętrznych, w postaci działań różnych organów państwa (w tym ANR, sądów, Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Sejmu RP);
3) §29 w zw. z §1 pkt 3) w zw. z §5 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolnośrodowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 415 z późn. zm.)" w zw. z art. 2 ust. 1 akapit drugi pkt. 18 b) Rozporządzenia 640/2014 - poprzez ich nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że jedynie sprzedaż tak rozumianego całego stada na rzecz jednego nabywcy umożliwia kontynuację zobowiązania RŚK przez nabywcę, podczas gdy z przepisów tych w żadnej mierze nie wynika, iż sprzedaż stada na rzecz kilku nabywców (zwłaszcza dokonana umowami zawartymi w tym samym dniu i na rzecz producentów rolnych działających w ramach jednego parku krajobrazowego), które złożyły stosowne wnioski wraz z wymaganymi dokumentami, wyklucza twierdzenie o kontynuacji zobowiązania RŚK zbywcy przez takich nabywców;
II. Mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1) Art. 27 ust. 1 pkt. 1, 3 i 4 oraz 29 ust. 2 Ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 627 z późn. zm.) - poprzez niewłaściwe zastosowanie przywołanych przepisów w postępowaniu w sprawie o uznanie danego przypadku za działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 Rozporządzenia 1306/2013, podczas gdy przywołane przepisy mają zastosowanie jedynie w sprawie o przyznanie pomocy, a w sprawie o uznanie danego przypadku za działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 Rozporządzenia 1306/2013 mają zastosowanie ogólne zasady postępowania jurysdykcyjnego uregulowane w przepisach k.p.a., w tym w przepisach art. 7 i art. 77 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej), art. 9 k.p.a. (zasada informowania stron), art. 10 k.p.a. (zasada czynnego udziału strony w postępowaniu);
2) Art. 7 w 2W. z art. 77 § 1 w zw. z art. 77 § 4 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 poprzez wadliwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, w tym wyczerpującej, wszechstronnej i rzetelnej analizy materiału dowodowego z uwzględnieniem faktów znanych organowi I instancji z urzędu, dowodów przedstawionych przez skarżącego oraz o których przeprowadzenie wnosił skarżący, a w zamian dokonanie dowolnej (a nie swobodnej) oceny tych dowodów, w tym w szczególności poprzez (i) niewyjaśnienie w żaden sposób wpływu wyłączenia spod dzierżawy gruntów stanowiących bazę paszową dla hodowanego przez skarżącego stada na możliwość (w tym w świetle rachunku ekonomicznego) kontynuowania tej hodowli, (ii) wyprowadzenie błędnego wniosku z faktu przyznania płatności RŚK w związku z krowami oraz w związku z gruntami innymi niż wyłączone spod dzierżawy, a nie w związku z gruntami wyłączonymi spod dzierżawy i uznanie, że wobec tego wyłączenie gruntów spod dzierżawy pozostawało bez wpływu na możliwość kontynuowania zobowiązania RŚK, (iii) nieprawidłowe uznanie, iż skarżący nie zachował terminu zgłoszenia działania siły wyżej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności; (iv) rozdzielne rozpatrywanie okoliczności, które można zakwalifikować jako nadzwyczajne lub zdarzenia siły wyższej, tj. zawał serca, utrata gruntów wyłączonych spod dzierżawy przez ANR, sprzedaż bydła, podczas gdy składają się one na jedną całość, ciąg zdarzeń lub ich tło, które należy postrzegać i oceniać łącznie, i tak też były od początku przez skarżącego prezentowane;
3) Art. 84 k.p.a. - poprzez brak przeprowadzenia w sprawie dowodu z opinii biegłego, wielokrotnie wnioskowanego przez skarżącego, na okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy, w tym między innymi na okoliczność tego, czy wyłączone spod dzierżawy grunty (stanowiące 20% z gruntów dzierżawionych przez skarżącego) miały podstawowe znaczenie dla hodowli stada rasy bydło polskie czerwone przez skarżącego (czyli stada typu mlecznego, które w przeciwieństwie od stada hodowlanego typu mięsnego, wymaga odpowiedniej bazy paszowej oraz innych dodatkowych nakładów), bez których dalsza hodowla nie była możliwa (m.in. z uwagi na prawdopodobieństwo klęski głodu lub niewypłacalności), czy też skarżący powinien był kontynuować hodowlę na zmniejszonym areale i w zmienionych warunkach ekonomiczno-organizacyjnych;
4) Art. 8 k.p.a. - poprzez zignorowanie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do organów państwa, polegające na przyjęciu w zaskarżonej decyzji odmiennej wykładni przepisów prawa w zakresie wpływu sprzedaży i przeniesienia posiadania całego stada na kilku producentów rolnych na możliwość kontynuowania zaciągniętego przez skarżącego zobowiązania RŚK od tej, na której opierano się, przyjmując bez zastrzeżenia informację w tym przedmiocie oraz wnioski dotyczące kontynuacji tego zobowiązania;
5) Art. 107 par. 3 k.p.a. - poprzez sporządzenie heterogenicznego, miejscami niejasnego, zawierającego liczne sprzeczności i niedokładności uzasadnienia decyzji, które co najmniej utrudnia kontrolę zaskarżonej decyzji.
W związku z tymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi powtórzono dotychczasowe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę DMORARiMR podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji .
W piśmie procesowym z dnia 4 czerwca 2019 r. będącym załącznikiem do rozprawy Skarżący podtrzymał dotychczasowe zarzuty.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) ze zm.), stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skargi decyzja ta nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.
Istota sporu ogniskuje się wokół prawidłowości zakończeniu zobowiązania w ramach płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020). Skarżący uważa bowiem że zakończenie zobowiązania nastąpiło nastąpiło zgodnie z przepisami prawa albowiem wystąpiły przesłanki tzw. siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności , o których mowa w art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. Na uzasadnienie swojego stanowiska przedstawiono konglomerat różnych wydarzeń, które mają potwierdzić tę tezę jak i dochowanie terminu na zgłoszenie ww. okoliczności.
Spór w sprawie nastąpił na tle następującego stanu faktycznego. .
Strona złożyła wniosek o przyznanie płatności PRŚ w 2014 r., dlatego też była zobowiązana do tego, aby przestrzegać wymogów wyznaczonych dla określonych pakietów i wariantów w okresie 5 lat zobowiązania, tj od dnia 15-03-2014 r. do dnia 15-03-2019 r. W tym okresie powinna posiadać zadeklarowane grunty do poszczególnych wariantów (do którego nie zaliczamy wariantu 7.1.1.) lub zwierzęta w stosunku do których powinien przestrzegać wymogów, które wskazują przepisy prawa.
Skarżący, w związku z zaciągniętym zobowiązaniem RŚK, Wariant 7.1, otrzymywał płatności do zwierząt - samice rasy bydło polskie czerwone.
W 2014 r. została mu przyznana płatność PRŚ w wariancie 7.1 do 116 sztuk bydła, a w 2015 r. zostały mu przyznanie płatności PRŚK w wariancie 7.1.1. do 98 sztuk bydła.
W dniu 15 marca 2016 r. Skarżący sprzedał całe stado 5 rolnikom o czym poinformował Organ w dniu 23 marca 2016 r. oraz przedstawił dokumenty potwierdzające sprzedaż stada. W aktach sprawy znajdują tylko dwie umowy sprzedaży krów .
Następnie Strona pismem z dnia 15-06-2016 r. (data wpływu: 16-06-2016r.) złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie dalej kontynuować zobowiązania PRŚK podjętego w 2014 r. w wariancie 7.1 (obecnie: 7.1.1.) dotyczącego zachowania lokalnych ras bydła, zwracając się o zamknięcie w/w wariantu. W niniejszym oświadczeniu strona podkreśliła, iż przyczyną podjętej decyzji dot. zamknięcia wariantu 7.1 jest bardzo zły stan zdrowia oraz fakt, że Agencja Nieruchomości Rolnej wyłączyła spod dzierżawy ponad 30 ha zgłaszanych we wniosku o przyznanie płatności oraz. Ponadto strona poinformowała, iż całe stado bydła (objęte programem PRŚK) zostało sprzedane do kilku gospodarstw rolnych.
Jak ustalono w trakcie toczącego postepowania Skarżący 28 października 2013 r. przebył zawał serca.
Z kolei ANR OT w R. pozbawiła stronę dzierżawy ponad 30 ha zgłaszanych we wniosku o przyznanie płatności gruntów rolnych. Powodem wyłączenia z dzierżawy była chęć sprzedaży gruntów przez Agencję . Decyzja ta była kontestowana przez Skarżącego, jednak w wyniku niekorzystnego dla strony wyroku Sądu Rejonowego a później Sądu Okręgowego, Skarżący musiał sporne grunty wydać agencji w dniu 17 listopada 2015 r. W trakcie sporu Skarżący podjął kroki w celu odkupienia dzierżawionych wcześniej gruntów ale w wyniku zmiany przepisów prawa stało się to niemożliwe. Niemniej jednak państwo H. i J. W. mieli możliwość przystąpienia do przetargu ograniczonego na dzierżawę spornych gruntów. Pomimo, iż spełniali warunki podane w ogłoszeniu przetargowym do dnia 12-02-2016r., w terminie przyjętym przez ANR OT w R., nie złożyli woli skorzystania z przysługującego im prawa do uczestnictwa w przetargu ograniczonym na dzierżawę gruntów rolnych. Strona była obowiązana złożyć stosowne dokumenty, które wskazał organ. Rolnicy nie wzięli udziału w przetargu ograniczonym na dzierżawę nieruchomości rolnych w miejscowościach J. i K. (tj. nie złożono dokumentów w odpowiednim terminie czego skutkiem było nie przystąpienie do przetargu ograniczonego, który miał miejsce w dniu 29-02-2016 r.). Strona w piśmie z dnia 02-02-2016 r. nie wyraziła swojej woli uczestnictwa w przetargu, a jedynie domagała się uchylenia decyzji od Prezesa ANR dot. wyłączenia działek wyłączonych spod dzierżawy. ANR OT w R. przesłał stronie także wzory - wymaganych dokumentów listem poleconym z dnia 19-01-2016 r. Państwo W. w wymaganym okresie nie wyrazili zainteresowania przystąpieniem do wzięcia udziału przetargu.
Zwrot Dzierżawionych gruntów nastąpił w dniu 17 listopada 2015 r. i zostało stwierdzone protokołem zdawczo- odbiorczym.
W tym samym czasie, kiedy strona sprzedała bydło i złożyła oświadczenie o niemożności kontynuowania zobowiązania w w/w wariancie zawarła umowy dzierżawy krów od swoich dzieci tj. K. i A. W.. W 2016 r. J. W. dzierżawił od dzieci w 2016 r. 24 krowy mleczne, natomiast w 2017 r. redukuje w/w ilość do ilości 14 sztuk.
Zdaniem Sądu w świetle tak ustalonego stanu faktycznego prawidłowo organy uznały, że Skarżący nie spełnił warunków zgodnego z prawem zakończenia zobowiązania w ramach płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020). Podzielić bowiem należy pogląd, że Strona nie wykazała żadnych okoliczności, które wskazywałyby , że w niniejszej sprawie mieliśmy do czynienia z siłą wyższą lub nadzwyczajnymi okolicznościami.
Przepis art. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48) przewiduje w ustępie 1, że w odniesieniu do płatności bezpośrednich gdy beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt, które były kwalifikowalne w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.
Jednakże jednocześnie przepis art. 4 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 ustanawia wymóg zgłoszenia przypadków, o których mowa w ustępie 1 tego artykułu, w odpowiednim terminie. Mianowicie przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Skarżący był poinformowany o fundamentalnych zasadach obowiązujących w temacie przyznawania płatności obszarowych. Mimo to nie zastosował się do obowiązujących przepisów prawa. Zobowiązanie rolno środowiskowe jest zobowiązaniem 5-letnim. W tym czasie wnioskodawca obowiązany jest do prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z wymogami wykraczającymi ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów. Składając wniosek wnioskodawca oświadcza, że znane mu są zasady i warunki przyznawania płatności oraz ich zwrotu.
Pojęcie siły wyższej należy bowiem rozumieć, jako nadzwyczajne i nieprzewidywalne okoliczności niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje, których następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności. Ustalenia w tym zakresie zależą od konkretnych okoliczności danego zdarzenia, które było nadzwyczajne, nieprzewidywalne, niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje i którego następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności. Obowiązek dostarczenia dowodów wystąpienia siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności spoczywa na beneficjencie.
Nie można się zgodzić , że okoliczności podnoszone przez Skarżącego mają taki charakter.
Abstrahując bowiem od kwestii czy ubytek gruntów rolnych a co za tym idzie ubytek bazy paszowej może stanowić okoliczność nadzwyczajną, ekskulpującą niedochowanie podjętego zobowiązania i wyprzedaż znacznej części stada, zaznaczyć należy, że okoliczności przedstawione jako nadzwyczajne nie noszą takich cech. Podstawową i główną okolicznością przedstawioną przez Skarżącego był fakt pozbawienia go dzierżawy gruntów rolnych o pow. 30 ha. Okoliczność ta była bardzo mocno eksponowana jako niezależna od strony. Skarżący nie godząc się z takim stanowiskiem wniósł pozew do Sądu powszechnego jednak Sąd nie podzielił jego stanowiska nakazują wydanie gruntów.
Trzeba jednak z cała mocą podkreślić, że o ile utrata dzierżawy była okolicznością niezależną od strony to nie była to okoliczność definitywna i nieodwracalna. Strona miała bowiem w 2016 r. a więc w roku w którym zrezygnowała z zobowiązania w ramach płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej możliwość powtórnej dzierżawy spornych gruntów .
Pomimo wiedzy na temat przetargu i otrzymania stosownych dokumentów Skarżący nie przystąpił do przetargu, sam pozbawiając się możliwości ponownego posiadania spornych gruntów. W tym kontekście bezzasadne należy uznać argumenty w zakresie pozbawienia strony dzierżawy gruntów, jeżeli sam Skarżący mając takie możliwości nie przedsięwziął stosownych kroków aby grunty te odzyskać.
Niezrozumiały jest przy tym zarzut skargi , że sam udział w przetargu byłby w pewnym sensie legitymizowaniem działań ANR, których Skarżący prawidłowość, a nawet legalność uprzednio kwestionował. Nic bowiem nie stało na przeszkodzie aby z jednej strony uczestniczyć w procesie sądowym kwestionując zasadność rozwiązania umowy dzierżawy, a z drugiej strony przestąpić do przetargu i podjąć próbę odzyskania działek. Przedmiotem sporu był bowiem kontekst prawny rozwiązania umowy a nie późniejsze porozumienia stron. Sam wniosek , że wygranie przetargu wiązałoby się być może ze znaczącym podwyższeniem czynszu dzierżawy, jest niczym nie popartym domniemaniem . Okoliczność ta mogła być zweryfikowana dopiero po przystąpieniu do przetargu. W ocenie Sądu dopiero przegranie przetargu z przyczyn niezależnych od strony ( np. zaporowa cena uniemożliwiająca utrzymanie bydła z zyskiem ) mogłaby stanowić podstawę podnoszonego zarzutu wystąpienia niezależnych od strony nadzwyczajnych okoliczności. Ponadto zwrócić należy uwagę, że Skarżący podejmując się określonego zobowiązania powinien przedsięwziąć niezbędne kroki aby go wypełnić licząc się nawet z pewnym, dopuszczalnie ekonomicznie, kosztami . Natomiast brak przystąpienia do przetargu jest ponadto sprzeczny z sygnalizowaną wcześniej chęcią zakupu gruntów.
Zdaniem Sądu nie może mieć zastosowania również art. 2 ust. 2 pkt e rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.). który jako siłę wyższą i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w przypadku wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku.
Wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. ( art. 112 ust 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U z 2018 r. poz. 2204 tj ) Wywłaszczenie nieruchomości może być dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy na innych gruntach. Instytucja ta nie odnosi się zatem do dzierżawy gruntów a ponadto dotyczy sytuacji trwałego pozbawienia władztwa nad nieruchomością .
W niniejszym przypadku co wielokrotnie było podnoszone wyłączenie z pod dzierżawy de facto miało charakter przemijający i spowodowane było chęcią sprzedaży gruntów przez ARN, z czego Skarżący chciał zresztą skorzystać.
Sąd nie podziela stanowiska Skarżącego, że wywłaszczenie należy rozumieć bardzo szeroko jako każde pozbawienia władztwa nad rzeczą nawet to przemijające, jak w niniejszym przypadku. Gdyby bowiem ustawodawca tak chciał to uregulować użyłby innych określeń a nie sięgałby do bardzo charakterystycznych pojęć z ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W pełni należy zatem podzielić stanowisko organów , że skoro Skarżący nie wziął udziału w przetargu, to już wcześniej musiał podjąć decyzję o rezygnacji z kontynuacji zobowiązania. Sama sprzedaż bydła (dokonana w dniu 15-03-2016 r. i zgłoszona do ARiMR w ramach realizacji obowiązku wynikającego z ustawy o identyfikacji i rejestracji zwierząt) była jedynie konsekwencją utraty ww. bazy paszowej (tak przedstawiała to sama strona np. w odwołaniu) i jej zgłoszenie nie może być traktowane jako zdarzenie o sile wyższej.
W pełni również należy podzielić stanowisko organu , iż Skarżący nie wykazał, że jego stan zdrowia spełnia kryteria nadzwyczajnych okoliczności , o których mowa w art. 2 ust. 2 pkt e rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 .
Stan chorobowy oczywiście może być uznany za siłę wyższą lub wyjątkowe okoliczności, jeśli zostanie potwierdzony w sposób urzędowy, tj. orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy lub orzeczenia komisji lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego orzekających o trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym albo orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekającego o niezdolności do pracy, a powyższa informacja zostanie przedłożona organowi w terminie 15 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Skarżący nie przedstawił dokumentów, które potwierdzałyby, że zawał serca który miał miejsce w październiku 2013 r. spowodował długotrwałą niezdolność Beneficjenta do wykonywania zawodu. Podkreślić należy , że zawał serca miał miejsce jeszcze przed przystąpieniem przez skarżącego do programu i pomimo to Strona, po zapoznaniu się z przepisami prawa obowiązującymi w ramach powyższego działania, podjęła decyzję o uczestnictwie w nim. Mało tego uczestniczyła w nim aktywnie przez dwa lata a jej działania były nakierowane na dalszy rozwój. Zwrócić należy uwagę, że po wyłączeniu gruntów z dzierżawy Skarżący podjął kroki mające na celu ich zakup a następnie kontestował fakt wyłączenia tych gruntów z pod dzierżawy przed sądem. Ponadto po wyprzedaży stada , wydzierżawił 24 krowy od swoich dzieci co przeczy przedłożonym przez stronę zaświadczeniu od lekarza pediatry z dnia 8 kwietnia 2016 r. o niezdolności Skarżącego do pracy fizycznej . Tym bardziej , że składając wniosek o dopłaty na 2016 r. zadeklarował co najmniej kilkadziesiąt hektarów użytków rolnych, które zobowiązał się utrzymywać w dobrej kulturze rolnej, natomiast jak sam Skarżący podaję 30 ha wyłączonych z dzierżawy stanowiło jedynie 20 % dzierżawionych gruntów.
Kolejną podstawą rozstrzygnięcia organów był fakt, że Skarżący nie zgłosił przypadku, który wg jego oceny miały charakter siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, w odpowiednim czasie do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L., tj. w terminie 15 dni roboczych od dniach, w którym rolnik jest w stanie dokonać takiej czynności oraz nie dostarczyła dowodu potwierdzającego wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej. Zdaniem Sądu zasadnie organy uznały , iż sprzedaż stada była jedynie konsekwencją okoliczności, na które Skarżący się powoduje . Samo zgłoszenie nastąpiło natomiast dopiero w dniu 16 czerwca 2016 r, czyli 3 miesiące po sprzedaży stada czyli z naruszeniem 15 dniowego terminu.
Nie można natomiast uznać , że zgłoszenie sprzedaży stada które miało miejsce w 2016 r. wypełnia przesłanki art. 4 ust 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r..
W piśmie tym Skarżący jedynie poinformował o sprzedaży całego stada przedkładając na tę okoliczność tylko 2 umowy sprzedaży ( [...] [...] i [...]) i to w kontekście przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego przez następcę. W tym kierunku było prowadzone postepowanie wyjaśniające przed organami łącznie z przesłuchaniem pracownika organów.
Brak było natomiast jakiegokolwiek oświadczenia o wystąpieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności jak również nie przedstawiono na potwierdzenie tych okoliczności jakichkolwiek dowodów. Stosowne pismo zostało złożone dopiero w dniu 16 czerwca 2016 r, czyli po upływie przewidzianego przez prawo terminu.
Natomiast jak ustaliły organy, żadne ze zwierząt sprzedanych przez stronę nie uczestniczyła w kontynuacji realizacji przedsięwzięć PRŚK prowadzonych przez nabywców tych zwierząt. Właściwe organy odmówiły bowiem akceptacji transferu tego rodzaju wydając w tym celu stosowne decyzje.
Zgodnie z § 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, rozporządzenie to reguluje szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatyczne, objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, w tym min. przypadek, w którym przejmujący posiadanie wszystkich zwierząt danej rasy lokalnej objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym, zwanych dalej "stadem" może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce przekazującego, oraz warunki i tryb wstąpienia do tego postępowania.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją uregulowaną w § 29 ust. 6 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, który stanowi, iż w przypadku gdy przeniesienie posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym podjętym przez rolnika lub zarządcę nastąpiło w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za dany rok do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tej płatności, nowy posiadacz tych gruntów lub stada wstępuje do toczącego się postępowania w sprawie o przyznanie tej płatności na miejsce tego rolnika lub zarządcy na wniosek złożony w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania tych gruntów lub stada.
Kluczowym w tym miejscu jest fakt, że pod pojęciem "stado" zgodnie z dyspozycją § 1 pkt. 3 rozporządzenia należy rozumieć wszystkie zwierzęta danej rasy lokalnej objęte zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym.
Reasumując podzielić należy stanowisko organu , że twierdzenie strony o tym, iż dopiero od sprzedaży zwierząt rozpoczął biec termin na zgłoszenie siły wyższej nie jest oparte ani na regulacjach dot. siły wyższej ani okolicznościach sprawy. Trudno bowiem uznać taką sprzedaż za zdarzenie zupełnie niezależne od strony, nagłe i nie do zapobieżenia (zwłaszcza w okolicznościach tej sprawy). Trudno także uznawać za siłę wyższą zmiany w przepisach czy też ponowny przetarg na działki wyłączone z dzierżawy w związku z ww. zmianami.
Tylko ww. zdarzenia były w toku sprawy opisywane przez stronę jako mające charakter nadzwyczajnych okoliczności, stąd też uzależnienie terminu na ich zgłoszenie od rzeczywistego zaprzestania realizacji zobowiązania nie ma oparcia ani w przepisach ani w okolicznościach sprawy. Jeżeli jak twierdzi strona sprzedaż bydła była wymuszoną konsekwencją zdarzeń wcześniejszych (jakiekolwiek by one nie były), to wobec tych właśnie zdarzeń powinno być sprawdzana prawidłowość ich zgłoszenia jako siły wyższej.
Nie ma tu znaczenia ewentualne kontynuowanie realizacji zobowiązania przez stronę mimo ww. przeciwności (ostatecznie strona zaprzestała tej realizacji). Jeżeli jakieś zdarzenia wpływały na sytuację strony, strona powinna możliwe niezwłocznie i wprost zgłosić je organom ARiMR (tym bardziej jeżeli uważała te zdarzenia za przypadki siły wyższej).
Tymczasem sposobu informowania przez stronę o takich zdarzeniach, nie sposób uznać ani za terminowy ani za wykonany jednoznacznie. Czas zgłoszenia siły wyższej nie jest związany przede wszystkim z zakończeniem możliwości realizacji zobowiązania, a z czasem, w którym po zdarzeniu mającym faktycznie charakter siły wyższej rolnik jest już w stanie (po opanowaniu tego zdarzenia i zabezpieczeniu podstawowych kwestii, tj. np. bezpieczeństwa, zdrowia, życia, majątku oraz likwidacji
innych realnych przeszkód i zagrożeń) dokonywać innych czynności - głównie o char. formalnym, takich właśnie jak zgłoszenie przypadku siły wyższej właściwym organom. Brak regulacji i orzecznictwa wskazujących na słuszność stanowiska strony odnośnie ww. kwestii.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów prawa procesowego. Organy zebrały niezbędny i wystarczający materiał dowodowy do dokonania ustaleń faktycznych i prawidłowo go oceniły co znalazło wyraz w bardzo obszernym uzasadnieniu decyzji.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.).