I SA/Kr 1136/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2006-12-06
NSAAdministracyjneWysokawsa
dodatkowe wynagrodzenie rocznetrzynastkaTrybunał Konstytucyjnyniekonstytucyjność przepisówbudżet gminywynagrodzenie urzędników samorządowychRIOWSAprawo budżetoweprawo pracy

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił uchwałę Regionalnej Izby Obrachunkowej stwierdzającą nieważność zarządzenia Burmistrza Miasta Jordanowa w sprawie wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego, uznając, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego przywracało prawo do tego wynagrodzenia.

Sprawa dotyczyła uchwały Regionalnej Izby Obrachunkowej (RIO) stwierdzającej nieważność zarządzenia Burmistrza Miasta Jordanowa w części dotyczącej przeznaczenia środków na dodatkowe wynagrodzenie roczne dla burmistrza, sekretarza i skarbnika. RIO uznała, że przepisy ograniczające to wynagrodzenie, uznane później przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjne, nie miały zastosowania wstecznego. WSA uchylił uchwałę RIO, argumentując, że orzeczenie TK przywracało prawo do wynagrodzenia, a jego interpretacja przez RIO była błędna.

Sprawa rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dotyczyła skargi Burmistrza Miasta Jordanowa na uchwałę Regionalnej Izby Obrachunkowej (RIO) w Krakowie, która stwierdziła nieważność zarządzenia Burmistrza z dnia 31 marca 2006 r. w części dotyczącej przeznaczenia kwoty 23.393 zł na wypłatę dodatkowego wynagrodzenia rocznego za lata 2004 i 2005 dla Burmistrza, Sekretarza i Skarbnika Miasta. RIO uzasadniała swoją uchwałę tym, że przepisy ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym, które ograniczały lub wyłączały to prawo dla wskazanych pracowników, nie przewidywały wypłaty za okres od 1 lipca 2004 r. do 31 grudnia 2005 r. RIO powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lutego 2006 r. stwierdzający niezgodność z konstytucją niektórych przepisów, jednakże uznała, że uchylenie tych przepisów ma skutek na przyszłość i nie powoduje konieczności zwrotu części wynagrodzenia za okres przed ogłoszeniem wyroku TK. Burmistrz Miasta Jordanowa w skardze zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji i ustawy o samorządzie gminnym, argumentując, że niekonstytucyjny przepis nie powinien być stosowany do stanów faktycznych sprzed daty ogłoszenia wyroku TK, a od 1 marca 2006 r. (data ogłoszenia wyroku) niekonstytucyjny akt zakazujący wypłaty nie obowiązuje. WSA uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego przywracało prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla wskazanych pracowników, a interpretacja RIO była błędna. WSA wskazał, że utrata mocy przepisu w wyniku orzeczenia TK nie jest tożsama z derogacją ex nunc ani stwierdzeniem nieważności ex tunc, a w tym przypadku wyrok TK przywrócił prawa podmiotowe, które mogły być realizowane. Sąd uznał, że jeśli pracownicy, którym wypłacono wynagrodzenie wbrew niekonstytucyjnym przepisom, nie mieli obowiązku zwrotu, to pracownicy, którym wynagrodzenia nie wypłacono, powinni mieć możliwość dochodzenia tych kwot. WSA uchylił uchwałę RIO, uznając ją za niezgodną z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego przywraca prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników, których dotyczyły zakwestionowane przepisy, nawet w odniesieniu do okresów sprzed wejścia w życie wyroku. Interpretacja organu nadzoru, ograniczająca skutki orzeczenia TK do przyszłości, jest błędna.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że orzeczenie TK przywraca utracone prawa podmiotowe, a jego skutki mogą sięgać wstecz, zwłaszcza gdy nie wydano indywidualnych rozstrzygnięć. Ochrona przyznana pracownikom, którym wypłacono wynagrodzenie wbrew niekonstytucyjnym przepisom, powinna być stosowana również wobec tych, którym wynagrodzenia nie wypłacono.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.d.w.r. art. 1 § 3

Ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej

u.d.w.r. art. 4 § 1

Ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 148

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.f.p. art. 167 § 2

Ustawa o finansach publicznych

u.d.w.r. art. 2 § 1

Ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej

u.p.s. art. 2 § 1

Ustawa o pracownikach samorządowych

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.r.i.o. art. 12 § 1

Ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego przywraca prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, nawet za okres poprzedzający jego ogłoszenie. Interpretacja RIO, ograniczająca skutki orzeczenia TK do przyszłości, jest błędna i prowadzi do nierównego traktowania pracowników. Zarządzenie Burmistrza miało na celu realizację obowiązku wypłaty należnego wynagrodzenia i minimalizację kosztów gminy.

Odrzucone argumenty

Przepisy ograniczające dodatkowe wynagrodzenie roczne, uznane za niekonstytucyjne, nie miały zastosowania wstecznego. Uchylenie niekonstytucyjnych przepisów ma skutek na przyszłość i nie powoduje konieczności zwrotu wynagrodzenia wypłaconego na ich podstawie. Prawo do dodatkowego wynagrodzenia powstaje z mocy prawa po spełnieniu przesłanek ustawowych, a nie na podstawie decyzji administracyjnej czy orzeczenia sądowego.

Godne uwagi sformułowania

"podmioty wymienione w zakwestionowanych przepisach odzyskają prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników jednostek sfery budżetowej na zasadach ogólnych, tak jak to było przed nowelizacją" "niekonstytucyjny przepis nie może stanowić, co do zasady podstawy do nakładania na jednostki obowiązków, jak również nie może być podstawą ograniczania jej praw." "wyrok Trybunału przywrócił określonym pracownikom przysługujące im prawa podmiotowe, których realizacja może znaleźć urzeczywistnienie nawet na drodze sądowej."

Skład orzekający

Ewa Długosz-Ślusarczyk

przewodniczący

Jarosław Wiśniewski

członek

Urszula Zięba

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w sprawach administracyjnych, zwłaszcza w kontekście prawa do wynagrodzenia i przepisów uznanych za niekonstytucyjne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym dla pracowników samorządowych i konkretnego orzeczenia TK, ale zasady interpretacji skutków orzeczeń TK są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z interpretacją orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i ich wpływem na prawa obywateli oraz funkcjonowanie administracji publicznej. Pokazuje konflikt między organem nadzoru a organem wykonawczym samorządu.

Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego działa wstecz? WSA w Krakowie rozstrzyga spór o 'trzynastki' urzędników.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Kr 1136/06 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Długosz-Ślusarczyk /przewodniczący/
Jarosław Wiśniewski
Urszula Zięba /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Sygn. powiązane
II GZ 217/07 - Postanowienie NSA z 2008-01-16
Skarżony organ
Regionalna Izba Obrachunkowa
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną uchwałę
Sentencja
Sygn. akt I SA/Kr 1136/06 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 grudnia 2006r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Długosz - Ślusarczyk, Sędziowie: WSA Urszula Zięba (spr), Asesor WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2006r., sprawy ze skargi Burmistrza Miasta Jordanowa, na uchwałę Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie, z dnia 10 maja 2006r nr KI-4001/207/2006, w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały, uchyla zaskarżoną uchwałę
Uzasadnienie
Sygn. akt I SA/Kr 1136
UZASADNIENIE
Zarządzeniem z dnia 31 marca 2006 r. Nr CCXVII/IV/15/2006 Burmistrz Miasta Jordanowa w § 1 dokonał zmian w budżecie i układzie wykonawczym budżetu miasta Jordanowa między innymi w ten sposób, iż w dziale 750 Administracja publiczna, rozdziale 75023 Urzędy gmin (miast i gmin na prawach powiatu) w §4040 przeznaczył kwotę 23.393 zł na wypłatę dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2004 (wyrównanie) i 2005 (w całości) dla Burmistrza Miasta Jordanowa, Sekretarza Miasta Jordanowa i Skarbnika Miasta Jordanowa.
W uchwale z dnia 10 maja 2006 r. nr KI - 4001/207/06 Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej orzekło o stwierdzeniu nieważności zarządzenia Burmistrza Miasta Jordanowa z dnia 31 marca 2006 r. w części dotyczącej zmiany dokonanej w § 1 a polegającej na zwiększeniu planu wydatków w dziale 750 Administracja publiczna, rozdziale 75023 Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu), §4040 dodatkowe wynagrodzenie roczne o kwotę: 23.393 zł. W uzasadnieniu uchwały organ nadzoru podniósł, iż przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. Nr 160, poz. 1080 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 1202), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2005 r. nie przewidywały wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego za okres od 1 lipca 2004 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. dla wyżej wskazanych grup pracowników. Organ nadzoru wskazał, iż w wyroku z dnia 21 lutego 2006 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z konstytucją art. 1 ust. 3 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niezgodności art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw. Rozstrzygnięcie Trybunału wyeliminowało z obrotu prawnego przepisy pozbawiające niektórych pracowników samorządowych prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. W przekonaniu Regionalnej Izby Obrachunkowej sam fakt uchylenia niekonstytucyjnych przepisów, ograniczających wypłatę wynagrodzenia, nie powoduje konieczności zwrotu części dodatkowego wynagrodzenia za rok 2004 i całości dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2005 w stosunku do wymienionych w kwestionowanych przepisach pracowników samorządowych. Podkreślone zostało również to, że przepisy uznane za niekonstytucyjne tracą moc powszechnie obowiązującą z dniem wejścia w życie orzeczenia Trybunału lub w innym, określonym przez Trybunał na podstawie art. 190 ust. 3 konstytucji, terminie. Uchylenie takie ma skutek na przyszłość, a więc dla stanów prawnych powstałych w momencie ogłoszenia wyroku albo w innym terminie ustalonym przez Trybunał. Tym samym brak jest podstaw aby nie stosować uchylonych przepisów do stanów powstałych przed ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ nadzoru stwierdził, iż orzeczenia wydane w sprawach indywidualnych na podstawie uchylonych następnie przepisów mogą podlegać weryfikacji w szczególnych trybach postępowania. Nie dotyczy to jednak sytuacji gdy indywidualne rozstrzygnięcia w ogóle nie zapadły ponieważ prawa lub obowiązki powstały z mocy rozwiązań zawartych w konkretnej ustawie, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Regionalna Izba Obrachunkowa stwierdziła, że prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego powstawało dotychczas z mocy prawa po spełnieniu określonych przesłanek ustawowych. Ponieważ z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, iż pracownikom nie przysługuje prawo do dodatkowego rocznego wynagrodzenia za okres od 1 lipca 2004 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. brak było podstaw do dokonywania zmian w budżecie w zakresie przeznaczenia kwoty 23.393,00 zł na dodatkowe roczne wynagrodzenie dla Burmistrza Miasta Jordanowa, Sekretarza Miasta Jordanowa i Skarbnika Miasta Jordanowa.
Burmistrz Miasta Jordanowa w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na uchwałę Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie z dnia 10 maja 2006 r. nr Kl-4001/207/2006 wniósł o uchylenie decyzji Regionalnej Izby Rozrachunkowej i zarzucił naruszenie art. 2, 32, 190 ust. 3 i 4 Konstytucji oraz art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. 2001 Nr 142, 1591 z późn. zm.). W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż zasada działania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na przyszłość odnosi się wyłącznie do obowiązywania aktu prawnego uznanego przez Trybunał za sprzeczny z konstytucją. Natomiast w konkretnym przypadku niniejszej sprawy od dnia 1 marca 2006 r., czyli daty ogłoszenia orzeczenia Trybunału niekonstytucyjny akt prawny zakazujący wypłacania dodatkowego wynagrodzenia dla burmistrzów, sekretarzy i skarbników gmin nie obowiązuje. Skuteczność orzeczenia Trybunału nie odnosi się jednak do stosowania niekonstytucyjnego przepisu, który chociaż obowiązywał nie powinien być stosowany do stanów faktycznych sprzed daty ogłoszenia orzeczenia.
W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Regionalna Izba Obrachunkowa podkreśliła, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego powoduje zniesienie przepisów w nim wskazanych , bez względu na działania organów administracji państwowej. Zniesienie rodzi jednak skutki do stanów prawnych powstałych w przyszłości - po wejściu orzeczenia w życie. Dalej podniesione zostało, iż utrata mocy obowiązującej przepisu w wyniku orzeczenia jest czymś innym niż uchylenie aktu normatywnego przez organy prawodawcze, gdyż nie likwiduje skutków prawnych które w okresie swego obowiązywania wywołał uchylony przepis a także nie powoduje, że przepis ten nie będzie nadal stosowany na mocy norm intertemporalnych. Podkreślony został również fakt, iż prawo do dodatkowego wynagrodzenia powstaje z mocy prawa po wystąpieniu sformułowanych w ustawie przesłanek a nie na podstawie decyzji administracyjnej czy w wyniku rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu sądowym. W związku z tym uchylenie regulacji wskazanej w wyroku Trybunału nie będzie oznaczać możliwości zastosowania art. 190 ust. 4 Konstytucji ponieważ w sprawie nie były wydawane decyzje administracyjne. Z tego względu nie będzie również możliwe wykorzystanie instytucji wznowienia postępowania, wobec faktu, iż żadne postępowanie nie miało miejsca.
W piśmie z dnia 28 września 2006 r. organ nadzoru stwierdził, iż wszczynając postępowanie o stwierdzenie nieważności zarządzenia Burmistrza Miasta Jordanowa nie zastosował instytucji z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. 2001 Nr 55, poz. 577 z późn. zm.) polegającej na wskazaniu nieprawidłowości oraz sposobu i terminu ich usunięcia. Podniesione zostało, iż postępowanie związane ze wskazaniem uchybień dotyczy wyłącznie postępowania nadzorczego w sprawie uznania za nieważną w całości lub części uchwały budżetowej organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego. Dlatego też tego rodzaju postępowaniem nie są objęte sytuacje w których przedmiotem postępowania nadzorczego są zarządzenia wójta gminy (burmistrza, prezydenta miasta) dotyczące zmian w budżecie gminy jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Ponadto Regionalna Izba Obrachunkowa podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę oraz stwierdziła, że z treści przepisów ustawy o dodatkowym rocznym wynagrodzeniu dla pracowników sfery budżetowej wynika, iż wypłata "trzynastek" uzależniona była od tego czy w roku świadczenia pracy określony pracownik objęty był przepisami o prawie do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. W niniejszej sprawie w wyniku wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw pracownicy samorządowi dla których kwestionowanymi uchwałami i zarządzeniami zaplanowano wypłaty "trzynastek" nie uzyskali w drugiej połowie 2004 r. prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za ten rok oraz prawa do takiego wynagrodzenia za rok 2005. Z tego względu, wobec braku stosownej podstawy prawnej nie było możliwe wypłacenie takiego wynagrodzenia. Utrata mocy obowiązującej przepisów wyłączających uprawnienia do otrzymania dodatkowych wynagrodzeń wyrokiem Trybunału miała skutek ex nunc z chwilą jego wejścia w życie a nie z mocą wsteczną,. Z powyższych względów brak jest podstaw do wypłaty wynagrodzenia za okres wcześniejszy, jeżeli uprawnienie do uzyskania tego wynagrodzenia powstało (na powrót) od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału to jest od marca 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych aktów nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zgodnie z dyspozycją art. 148 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270), Sąd uwzględniając skargę jednostki samorządu terytorialnego na akt nadzoru uchyla ten akt.
Analizując legalność zaskarżonej przez Burmistrza Miasta Jordanowa uchwały Sąd stwierdził, iż prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie organ nadzoru naruszył przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W świetle art. 167 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. (Dz. U. 2005 Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.) wydatki budżetu jednostek samorządu terytorialnego są przeznaczone na realizację zadań określonych w odrębnych przepisach, w szczególności między innymi na zadania własne jednostek samorządu terytorialnego. Gmina ma na tej podstawie obowiązek wypłacania wynagrodzenia przysługującego pracownikom przez nią zatrudnionym, w tym wynikającego z przepisów szczególnych, między innymi ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. Nr 160, poz. 1080 z późn. zm.).
Dodatkowe roczne wynagrodzenie przysługiwało pracownikom jednostek samorządu terytorialnego na podstawie tej ustawy z mocy prawa. Z mocy art. 1 ustawy z 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2004 Nr 116, poz. 1202), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2005 r. rozwiązań ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej nie stosowało się do osób o których mowa w art. 2 pkt 1 lit. a - c i pkt. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2001 Nr 142, poz. 1593 z późn. zm.) to jest burmistrza miasta, sekretarza i skarbnika gminy. Ponadto na mocy art. 4 ustawy nowelizującej, który wszedł w życie w dniu 1 lipca 2004 r. pracownikom ze wskazanego kręgu dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2004 r., od dnia wejścia przepisu w życie, zostało obniżone o połowę.
Wyrokiem z dnia 21 lutego 2006 r., Sygn. akt K 1/05 Trybunał konstytucyjny stwierdził niezgodność z konstytucją art. 1 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej w zakresie pozbawiającym wskazanych wyżej pracowników uprawnienia do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2005 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw ograniczającego dodatkowe wynagrodzenie wskazanych pracowników za okres od 1 lipca 2004 do 31 grudnia 2004 r. o połowę. Powyższy wyrok został opublikowany, a zatem wszedł w życie, w dniu 1 marca 2006 r.
Zasadniczo przyjmuje się, że uchylenie przepisu niekonstytucyjnego wywołuje skutek w stosunku do stanów powstałych po dniu ogłoszenia wyroku, chyba że Trybunał oznaczy inną datę wejścia wyroku w życie. Jednakże utrata mocy przepisu w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak to nawet zostało wprost wyartykułowane w uzasadnieniu wskazanego wyroku, nie może być utożsamiana z derogacją przepisu ze skutkiem ex nunc, ani stwierdzeniem jego nieważności z mocą ex tunc, będąc jednocześnie czymś innym niż uchylenie aktu normatywnego w wyniku działań organów prawodawczych.
Wątpliwości interpretacyjne może wywoływać zawarte w treści uzasadnienia wyroku stwierdzenie, iż "eliminacja z obrotu prawnego niekonstytucyjnych przepisów nie powoduje jednak konieczności zwrotu (wraz z odsetkami) części niewypłaconego dodatkowego wynagrodzenia za rok 2004 i całości dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2005 w stosunku do niektórych (wymienionych w kwestionowanych przepisach) pracowników samorządowych". Rozumienie tej myśli, znajdującej się w uzasadnieniu orzeczenia Trybunału, przez Regionalną Izbę Obrachunkową nie może zostać uznane za prawidłowe. Analiza uzasadnienia w tym zakresie musi uwzględniać wprost wyartykułowane stwierdzenie, że z chwilą ogłoszenia orzeczenia "podmioty wymienione w zakwestionowanych przepisach odzyskają prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników jednostek sfery budżetowej na zasadach ogólnych, tak jak to było przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 4 marca 2004 r.". W związku z powyższym należy uznać, iż osoby co do których uchylone zostały przepisy, odzyskały utracone wcześniej prawo do dodatkowego wynagrodzenia, a te które otrzymały takie wynagrodzenie, wbrew niekonstytucyjnym przepisom, nie mają obowiązku zwrotu wypłaconych sum.
Odwołując się do wskazanego rozwiązania należy stwierdzić, w ramach ogólniejszych rozważań, że sąd konstytucyjny stoi na stanowisku, iż z przepisu uznanego w następstwie dokonanej kontroli za niekonstytucyjny, nie mogą wypływać negatywne konsekwencje dla jednostek, także w przypadku stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem wyroku uchylającego w życie. Taka sytuacja dotyczyć będzie w szczególności przypadków w których nie zostało wydane żadne orzeczenie w postaci decyzji albo wyroku niekorzystnego dla strony. W przypadku gdy orzeczenie takie zostało wydane, uchylenie określonego przepisu, w oparciu o który zapadło konkretne rozstrzygnięcie, stanowi podstawę do wnoszenia nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Dzieje się tak, gdyż w sprawach zakończonych prawomocnymi lub ostatecznymi orzeczeniami sam wyrok nie może zmienić sytuacji prawnej jednostki w powyższy sposób ukształtowanej. Jednakże w sytuacji jeżeli żadne orzeczenie w stosunku do jednostki nie zapadło, wyrok Trybunału dotyka wprost przysługujących jej praw podmiotowych, które w ten sposób bezpośrednio kształtuje. W tym zakresie w rzeczywistości traci na znaczeniu podział na skutek ex nunc i ex tunc orzeczenia uchylającego przepisy.
Przy analizie całokształtu okoliczności przedmiotowej sprawy nie sposób pominąć bardziej ogólnego wniosku, wyrażanego w orzecznictwie (por. wyrok SN z dnia 10 listopada 1999 r. I CKN 204/98, OSNC 2000/5/94) stwierdzającego, że niekonstytucyjny przepis nie może stanowić, co do zasady podstawy do nakładania na jednostki obowiązków, jak również nie może być podstawą ograniczania jej praw. Ewentualne stany faktyczne, stwierdzone bądź ukształtowane prawomocnymi orzeczeniami wydanymi na podstawie tego rodzaju przepisów, stanowią wyjątek od wskazanej zasady, przy czym dopuszczalne jest ich wzruszenie w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia.
Odnosząc się do podnoszonych przez organ nadzoru argumentów dotyczących wywoływania skutków przez orzeczenia Trybunału należy wskazać, iż skutki takie posiadają niejednorodny charakter. Na przykład w wyroku z dnia 31 stycznia 2001 r. P 4/99, OTK ZU 2001, nr 1, poz. 5 sąd konstytucyjny w samej sentencji ocenił skutki uznania za niekonstytucyjne przepisów kodeksu cywilnego dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych do spadków otwartych po dacie wejścia w życie wyroku. Zawarcie w wyroku takiego rozstrzygnięcia niewątpliwie wyłącza możliwość uznania dotychczasowego stanu prawnego za niezgodny z konstytucją a tym samym odniesienia do zdarzeń zaistniałych w czasie przed wejściem w życie orzeczenia. Istnieją również orzeczenia, które odnoszą niekonstytucyjność do określonego czasu, np. wyrok z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, OTK ZU 2001, nr 8, poz. 256; wyrok z dnia 23 września 2003 r., K 20/02, OTK - A 2003, nr 7, poz. 76. W tym ostatnim wyroku Trybunał wyraźnie stwierdził, iż znajduje on zastosowanie do stanów powstałych od dnia wejścia w życie konstytucji. Inaczej jest natomiast w sytuacji gdy sąd konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu niekonstytucyjnego, który do tego czasu należy uznać za w pełni obowiązujący i nie rodzący żadnych podstaw do kreowania praw podmiotowych jednostki (por. w tej mierze uchwałę SN z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03, Wokanda 2004, nr 2, s. 1 i n.).
Odnosząc się w kwestii mocy wstecznej orzeczeń Trybunału do orzecznictwa należy wskazać, iż jednolite stanowisko Sądu Najwyższego opowiadało się za przyznaniem skutkom charakteru sięgającego w przeszłość (tak uchwała SN z dnia 23 stycznia 2001 r., III ZP 30/00, OSNAPiUS 2001 nr 23, poz. 685; postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, OSNAPiUS 2001 nr 10, poz. 331; uzasadnienie wyroku SN z dnia 18 kwietnia 2002 r., III RN 4/2001, OSNP 2003 nr 2, poz. 25; uzasadnienie wyroku z dnia 12 czerwca 2002 r., II UKN 419/01, OSNP 2002 nr 23, poz. 580; uzasadnienie wyroku z dnia 27 września 2002 r., II UKN 581/01, OSNP 2002, nr 23, poz. 581). W świetle przytoczonego orzecznictwa wyroki Trybunału wchodzące w życie wywołują wsteczne skutki do stanów powstałych przed ich ogłoszeniem.
Poboczną jednak istotną, z punktu widzenia retroaktywności orzeczeń sądu konstytucyjnego, kwestią jest stosowanie przez sądy przepisów niezgodnych z konstytucją. W tym zakresie stanowisko zaprezentowane w orzecznictwie uznaje, że sąd może odmówić zastosowania przepisu aktu normatywnego niezgodnego z konstytucją w sytuacji gdy odroczona została data utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, czyli w okresie jego prawnej skuteczności (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2006 r., II OSK 1403/05, Wokanda 2006/5/35). Jeżeli w takiej sytuacji istnieje możliwość niezastosowania przepisu niekonstytucyjnego przez sąd, to brak jest podstaw aby odmawiać prawa do dodatkowego wynagrodzenia pracownikom na podstawie niekonstytucyjnych przepisów w przedmiotowej sprawie.
W niniejszej sprawie analiza skutku wyroku Trybunału powinna uwzględniać wskazane wyżej uwagi. Z mocy orzeczenia sądu konstytucyjnego podmioty wymienione w zakwestionowanych przepisach odzyskały prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Tak wyartykułowane twierdzenie zawarte w uzasadnieniu oznacza, iż wyrok Trybunału przywrócił określonym pracownikom przysługujące im prawa podmiotowe, których realizacja może znaleźć urzeczywistnienie nawet na drodze sądowej. Wskazana interpretacja znajduje potwierdzenie w ochronie udzielonej pracownikom, którym zostały wypłacone wynagrodzenia wbrew niekonstytucyjnym przepisom ustawy. Z powyższych względów jeżeli udzielono ochrony przed koniecznością zwrotu wypłaconych sum, to identycznie - w oparciu o zasadę równości - należy traktować tego samego rodzaju pracowników, którym dotychczas na podstawie niekonstytucyjnych przepisów nie wypłacono takiego wynagrodzenia. Mogą oni dochodzić tych kwot od jednostek samorządu terytorialnego na drodze sądowej, co pociągałoby dla jednostki samorządu określone dodatkowe koszty, możliwe do uniknięcia w przypadku wypłaty wynagrodzenia z własnej inicjatywy przez pracodawcę - jednostkę samorządu terytorialnego.
Należy również podkreślić, iż interpretacja wyroku Trybunału, zaprezentowana przez organ nadzoru prowadziłaby do sytuacji w której orzeczenie, w części odnoszącej się do uchylenia art. 4 ustawy nowelizującej, w ogóle nie miałoby znaczenia prawnego. Przepis ten wyraźnie ograniczał dodatkowe wynagrodzenie w konkretnym 2004 r. Jeżeli wyrok nie miałby mieć zastosowania do stanów powstałych przed jego zapadnięciem, jak to podnosi Regionalna Izba Obrachunkowa, to nie miałby zastosowania do roszczeń o uzupełnienie dodatkowego wynagrodzenia w 2004 r., wyraźnie wskazane w zakwestionowanym przepisie, a tym samym jego uchylenie byłoby prawnie irrelewantne. Taka interpretacja wskazanego orzeczenia, z punktu widzenia racjonalności orzeczeń sądu konstytucyjnego, jest błędna i nietrafna.
Realizując obowiązek pracodawcy, wynikający ze wskazanego wyżej wywodu, Burmistrz Miasta Jordanowa zarządzeniem z dnia 31 marca 2006 r. dokonał zmian w budżecie i układzie wykonawczym budżetu miasta Jordanowa przeznaczając określone środki na wypłatę dodatkowego wynagrodzenia określonym pracownikom, którzy zostali pominięci na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, realizując tym samym obowiązek pracodawcy wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia. Działania burmistrza miały na celu zrealizowanie obowiązków ustawowych oraz zminimalizowanie kosztów jednostki samorządu terytorialnego, związanych z dochodzeniem wynagrodzenia pracowników na drodze sądowej.
Wobec tego brak jest podstaw do zakwestionowania działań organu miasta Jordanowa z powodu realizacji określonych obowiązków wynikających z ustawy. W tym celu zostały dokonane niezbędne działania w ramach zmian budżetu, umożliwiające realizację obowiązków ustawowych. Uchwała organu samorządu terytorialnego była więc zgodna z prawem w przeciwieństwie do podjętego rozstrzygnięcia nadzorczego, wydanego w oparciu o przepisy uznane za niezgodne z Konstytucją RP.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 148 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej uchwały.
O kosztach postępowania nie orzeczono z uwagi na fakt, iż przepis
art. 200 cytowanej wyżej ustawy stanowi o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia skargi w postępowaniu sądowym prowadzonym w relacji: organ państwowy - podatnik, natomiast w sprawie skargi jednostki samorządu terytorialnego na rozstrzygnięcie nadzorcze Regionalnej Izby Obrachunkowej relacja ta nie występuje.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI