I SA/KR 1135/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2006-12-06
NSAAdministracyjneWysokawsa
budżetsamorząd terytorialnydodatkowe wynagrodzenie rocznetrzynasta pensjaTrybunał KonstytucyjnyRIOWSAkontrola zarządzeńprawo budżetoweprawo pracy

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił uchwałę Regionalnej Izby Obrachunkowej stwierdzającą nieważność zarządzenia Wójta Gminy w sprawie zmian w budżecie na wypłatę zaległych 'trzynastek'.

Sprawa dotyczyła uchwały Regionalnej Izby Obrachunkowej (RIO) stwierdzającej nieważność zarządzenia Wójta Gminy w sprawie zmian w budżecie, które miało zabezpieczyć środki na wypłatę zaległych 'trzynastych pensji' dla kadry kierowniczej. RIO uznała, że przepisy dotyczące dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie przewidują takich wypłat dla wskazanych pracowników po wyroku Trybunału Konstytucyjnego. WSA uchylił uchwałę RIO, uznając, że wyrok TK przywracał prawo do tych świadczeń, a zarządzenie Wójta było zgodne z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę Wójta Gminy na uchwałę Regionalnej Izby Obrachunkowej (RIO), która stwierdziła nieważność zarządzenia Wójta dotyczącego zmian w budżecie Gminy na rok 2006. Zmiany te miały na celu zabezpieczenie środków na wypłatę zaległych 'trzynastych pensji' dla Wójta, zastępcy, Skarbnika i Sekretarza. RIO uzasadniła nieważność zarządzenia tym, że przepisy dotyczące dodatkowego wynagrodzenia rocznego, po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 1/05), nie przewidują wypłaty tych świadczeń za okres od 1 lipca 2004 r. do 31 grudnia 2005 r. dla wskazanych grup pracowników. RIO powołała się na orzecznictwo TK dotyczące skutków wyroków TK oraz na przepisy ustawy o finansach publicznych. Skarżący Wójt Gminy zarzucił RIO nieprawidłową interpretację wyroku TK, argumentując, że orzeczenia TK mają moc obowiązującą i mogą działać wstecz, przywracając prawa do świadczeń. WSA przychylił się do argumentacji skarżącego, stwierdzając, że wyrok TK przywrócił prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego na zasadach ogólnych, a zarządzenie Wójta było zgodne z prawem i miało na celu realizację obowiązków ustawowych. Sąd uchylił zaskarżoną uchwałę RIO i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego przywraca prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego na zasadach ogólnych, a jego skutki mogą obejmować również stany faktyczne powstałe przed ogłoszeniem wyroku, chroniąc pracowników przed negatywnymi konsekwencjami.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wyrok TK, stwierdzając niezgodność przepisów z Konstytucją, przywrócił pracownikom prawo do 'trzynastki'. Skutki wyroku nie ograniczają się tylko do przyszłości (ex nunc), ale mogą obejmować również przeszłość, chroniąc prawa nabyte lub przywracając utracone, co oznacza, że pracodawca ma obowiązek wypłaty zaległych świadczeń.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.d.w.r. art. 1 § ust. 3 pkt 1 lit. b

Ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie pozbawiającym wskazanych pracowników uprawnienia do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2005.

u.z.u.d.w.r. art. 4 § ust. 1 pkt 1 lit. b

Ustawa o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie ograniczającym dodatkowe wynagrodzenie wskazanych pracowników za okres od 1 lipca 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. o połowę.

Pomocnicze

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.r.i.o. art. 11 § 1 pkt 2

Ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych

u.f.p. art. 167 § ust. 2

Ustawa o finansach publicznych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 148

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.s. art. 2 § pkt 1 lit. a - c i pkt. 3

Ustawa o pracownikach samorządowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego przywraca prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego na zasadach ogólnych, a jego skutki mogą działać wstecz. Zarządzenie Wójta Gminy miało na celu realizację obowiązku wypłaty zaległych 'trzynastych pensji' wynikającego z przywróconego prawa. Brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności zarządzenia Wójta, gdyż działania te były zgodne z prawem i służyły realizacji obowiązków ustawowych.

Odrzucone argumenty

Argumentacja RIO, że przepisy po wyroku TK nie przewidują wypłaty 'trzynastek' dla wskazanych pracowników za okres od 1 lipca 2004 r. do 31 grudnia 2005 r. Interpretacja RIO, że wyroki TK mają skutek wyłącznie na przyszłość (ex nunc) i nie dotyczą stanów faktycznych sprzed ich ogłoszenia.

Godne uwagi sformułowania

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego przywrócił określonym pracownikom przysługujące im prawa podmiotowe, których realizacja może znaleźć urzeczywistnienie nawet poprzez drogę sądową. Jeżeli udzielono ochrony przed koniecznością zwrotu wypłaconych sum, to identycznie - w oparciu o zasadę równości - należy traktować tego samego rodzaju pracowników, którym dotychczas na podstawie niekonstytucyjnych przepisów nie wypłacono takiego wynagrodzenia. Niekonstytucyjny przepis nie może stanowić, co do zasady podstawy do nakładania na jednostki obowiązków, jak również nie może być podstawą ograniczania jej praw.

Skład orzekający

Maria Zawadzka

przewodniczący sprawozdawca

Urszula Zięba

sędzia

Jarosław Wiśniewski

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sprawach indywidualnych, zwłaszcza w kontekście prawa do świadczeń pracowniczych i zasad intertemporalnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym i orzeczeniem TK K 1/05, ale zasady interpretacji skutków wyroków TK są szersze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego i ich wpływu na prawa pracownicze, co jest istotne dla wielu osób i instytucji.

Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego może przywrócić utracone 'trzynastki'?

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Kr 1135/06 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2006-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jarosław Wiśniewski
Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/
Urszula Zięba
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Skarżony organ
Regionalna Izba Obrachunkowa
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną uchwałę
Sentencja
Sygn. akt I SA/Kr 1135/06 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 grudnia 2006r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka (spr), Sędziowie: WSA Urszula Zięba, Asesor: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Bożena Wąsik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006r., sprawy ze skargi W. G. K., na uchwałę Regionalnej Izby Obrachunkowej, z dnia 12 maja 2006r. nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały, I. uchyla zaskarżoną uchwałę, II. zasądza od Regionalnej Izby Obrachunkowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 240,- zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych)
Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia [...] marca 2006 roku Nr [...] Wójt Gminy dokonał zmian w układzie wykonawczym budżetu Gminy na rok 2006.
Uchwałą z dnia 12 maja 2006 roku Nr KI-4001/226/06 Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie, działając na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym /Dz. U. Nr 142 poz. 1591 ze zm./ oraz art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 października 1992 roku o regionalnych izbach obrachunkowych /Dz. U. Nr 55 poz. 577 z 2001 roku ze zm./ orzekło o stwierdzeniu nieważności Zarządzenia Nr [...] Wójta Gminy z dnia[...] marca 2006 roku w sprawie dokonania zmian w układzie wykonawczym budżetu Gminy na rok 2006.
W uzasadnieniu stwierdzono, iż przedmiotowym zarządzeniem, które wpłynęło do Regionalnej Izby Obrachunkowej dokonano zmian w układzie wykonawczym budżetu w wyniku, których, zwiększono między innymi plan wydatków w dziale 750 "Administracja publiczna", rozdział 75023 "Urzędy Gmin" § 4040 "dodatkowe wynagrodzenie roczne" o kwotę 39.241 zł. Jak wynika z zapisu § 2 Zarządzenia powyższych zmian dokonano celem zabezpieczenia wydatków na wypłatę zaległych trzynastych pensji dla Wójta, zastępcy Wójta, Skarbnika i Sekretarza.
Tymczasem Kolegium RIO badając legalność przedmiotowego zarządzenia stwierdziło, iż przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 1997 roku o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej /Dz. U. Nr 160 póz. 1080 ze zm./ oraz ustawy o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw /Dz. U. Nr 116 poz. 1202/, które weszła w życie z dniem 1 stycznia 2005 roku (art. 4 z dniem l lipca 2004 roku) nie przewidują wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego za okres od dnia 1 lipca 2004 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku dla wyżej wskazanych grup pracowników. W dniu 21 lutego 2006 roku sygn. akt K 1/05 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż:
art. 1 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 12 grudnia 1997 roku o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 32 Konstytucji
art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 4 marca 2004 roku o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 32 Konstytucji
Zdaniem RIO eliminacja z obrotu prawnego niekonstytucyjnych przepisów nie powoduje konieczności zwrotu (wraz z odsetkami) części niewypłaconego dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2004 i całości dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2005 w stosunku do niektórych pracowników samorządowych. A to dlatego, że
:po pierwsze: zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (postanowieniem z dnia [...] marca 2000 roku sygn. akt K 4/99) bezpośrednim skutkiem orzeczenia o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, jest utrata mocy obowiązującej przepisów niezgodnych z Konstytucją z dniem wejścia w życie orzeczenia Trybunału lub innym terminie określonym przez Trybunał (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Przepisy uznane przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją zostają, zatem usunięte z porządku prawnego. Orzeczenie takie powoduje, bowiem bezwzględne, bezwarunkowe i bezpośrednie zniesienie (kasację) przepisów w nim wskazanych. Następuje to niezależnie od działań innych organów państwowych
po drugie okoliczność, że wyrok Trybunału wywiera skutki prawne w sposób określony w art. 190 ust. 2 Konstytucji (a więc na przyszłość) oznacza, że zasadniczo, nie ma on mocy wstecznej czyli nie odnosi się do kwestii obowiązywania tego przepisu w okresie od dnia jego wejścia w życie do dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Biorąc pod uwagę art. 190 ust. 4 Konstytucji, należy stwierdzić, że orzeczenia w sprawach indywidualnych mimo ich wydania na podstawie obowiązujących przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją stwierdzi później Trybunał, podlegać mogą weryfikacji w szczególnych trybach postępowania. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy takich indywidualnych rozstrzygnięć (decyzji, orzeczeń) nie było, bo prawa powstały z mocy konkretnej ustawy. Utrata mocy obowiązującej w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest więc czymś innym niż uchylenie aktu normatywnego w wyniku działań organów prawodawczych. Uchylenie nie jest jednoznaczne z likwidacja skutków prawnych, które w okresie swego obowiązywania wywołał uchylony przepis, a także nie powoduje, że przepis ten nie będzie nadal stosowany na mocy norm międzyczasowych. Uchylenie nie jest, więc całkowitym wyeliminowaniem określonego przepisu z porządku prawnego, ale z reguły tworzy szczególną sytuację współistnienia" nowej" regulacji z poprzednio obowiązującą- sygn. akt K 4/99
po trzecie prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego powstawało dotychczas qx legę, po spełnieniu przez określone podmioty kilku wymienionych w ustawie przesłanek. Skoro konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest brak prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za okres od l lipca 2004 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku i praw pochodnych od tego prawa, zaplanowanie w badanym zarządzeniu wydatków na zapłatę trzynastych pensji jest bezpodstawne i jednocześnie stanowi naruszenie art. 167 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych /Dz. U. Nr 249 poz. 2104 ze zm./.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik Wójta Gminy wniósł uchylenie zaskarżonej uchwały i zasądzenie kosztów procesu, zarzucił Kolegium Regionalnej Izbie Obrachunkowej nieprawidłową interpretację przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Pełnomocnik strony skarżącej podniósł, iż Gmina Klucze nie podziela poglądu Trybunału Konstytucyjnego, że jego orzeczenia o niezgodności aktu obowiązują jedynie "na przyszłość", z uwagi na jednolite od dłuższego czasu orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz fakt, iż Trybunał Konstytucyjny nie posiada kompetencji rozstrzygania o skutkach prawnych swoich wyroków - stosowanie prawa należy do sądów powszechnych.
Istotne, zdaniem pełnomocnika strony skarżącej jest, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc obowiązującą i są ostateczne. Ponieważ w swym orzeczeniu sygn. akt K 1/05 Trybunał nie określił terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów, zatem przedmiotowe orzeczenie weszło w życie z dniem ogłoszenia wyroku, tj. z dniem l marca 2006 roku. Z art. 190 ust. 3 Konstytucji Sąd Najwyższy wyprowadza wniosek, że orzeczenia Trybunału, co do zasady wywierają skutek na przyszłość (ex nunc). Skuteczność ex nunc odnosi się jednak tylko do obowiązywania aktu prawnego uznanego przez Trybunał za niekonstytucyjny (momentu utraty mocy obowiązującej), a nie do jego stosowania (tj. skuteczności w rozumieniu konsekwencji tego orzeczenia odnośnie do dawnych stanów faktycznych rozstrzygniętych wówczas na gruncie przepisu przednio obowiązującego, który został przez Trybunał Konstytucyjny uznany za sprzeczny z Konstytucją). Przepis ustawy niezgodny z Konstytucją nie może być bowiem źródłem praw i obowiązków, a zatem przepis taki, choć w tamtym czasie obowiązujący nie powinien być stosowany do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału, na dowód, czego przytoczono stosowne orzecznictwo.
Pełnomocnik skarżącej podkreślił również, że zagadnienie skuteczności z mocą wsteczną orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dotyczy w przedmiotowej sprawie tylko roku 2004, nie odnosi się jednak do roku 2005. Zgodnie, bowiem z przepisami ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym, wynagrodzenie to wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego, następującego po roku, za który wynagrodzenie to przysługuje. Skoro, zatem orzeczenie Trybunału zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw z dnia 1 marca 2006 roku, to z ową datą przestał obowiązywać przepis odbierający niektórym pracownikom prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Z tych też względów do końca marca 2006 roku pracodawca miał obowiązek wypłaty trzynastych pensji za rok 2005.
W rezultacie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w przedmiotowej sprawie, pracownicy samorządowi uzyskali prawo do otrzymania zaległych trzynastych pensji, natomiast pracodawca - w konkretnym przypadku Gmina - ma obowiązek wypłaty pensji z tego tytułu. Zobowiązanie pracodawcy do wypłaty wynika wprost z brzmienia ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, w jej brzmieniu ustalonym orzeczeniem Trybunału, przy czym odnośnie dodatkowego wynagrodzenia za rok 2005 nie trzeba w ogóle rozważać zagadnień intertemporalnych, bowiem pracodawca przed końcem pierwszego kwartału 2006 roku, miał w tej kwestii obowiązujący, wyraźny przepis ustawy odnoszący się do roku 2005. Problem wstecznej skuteczności orzeczeń Trybunału odnosi się wyłącznie do roku 2004.
W odpowiedzi na skargę Regionalna Izba Obrachunkowa w całości podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i wniosła o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych aktów nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zgodnie z dyspozycją art. 148 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270), Sąd uwzględniając skargę jednostki samorządu terytorialnego na akt nadzoru uchyla ten akt.
Analizując legalność zaskarżonej przez Wójta Gminy uchwały Sąd stwierdził, iż prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie organ nadzoru naruszył przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W świetle art. 167 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. (Dz. U. 2005 Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.) wydatki budżetu jednostek samorządu terytorialnego są przeznaczone na realizację zadań określonych w odrębnych przepisach, w szczególności między innymi na zadania własne jednostek samorządu terytorialnego. Gmina ma na tej podstawie obowiązek wypłacania wynagrodzenia przysługującego pracownikom przez nią zatrudnionym, w tym wynikającego z przepisów szczególnych, między innymi ustawy z dnia 12 grudnia 1997 roku, o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. Nr 160, poz. 1080 z późn. zm.).
Dodatkowe roczne wynagrodzenie przysługiwało pracownikom jednostek samorządu terytorialnego na podstawie tej ustawy z mocy prawa. Z mocy art. 1 ustawy z 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2004 Nr 116, poz. 1202), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2005 roku rozwiązań ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej nie stosowało się do osób, o których mowa w art. 2 pkt 1 lit. a - c i pkt. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 roku o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2001 Nr 142, poz. 1593 z późn. zm.) to jest burmistrza miasta, sekretarza i skarbnika gminy. Ponadto na mocy art. 4 ustawy nowelizującej, który wszedł w życie w dniu 1 lipca 2004 roku pracownikom ze wskazanego kręgu dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2004 roku, od dnia wejścia przepisu w życie, zostało obniżone o połowę.
Wyrokiem z dnia 21 lutego 2006 roku, sygn. akt K 1/05 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z konstytucją art. 1 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej w zakresie pozbawiającym wskazanych wyżej pracowników uprawnienia do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2005 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw ograniczającego dodatkowe wynagrodzenie wskazanych pracowników za okres od 1 lipca 2004 do 31 grudnia 2004 roku o połowę. Powyższy wyrok został opublikowany, a zatem wszedł w życie, w dniu l marca 2006 roku.
Zasadniczo przyjmuje się, że uchylenie przepisu niekonstytucyjnego wywołuje skutek w stosunku do stanów powstałych po dniu ogłoszenia wyroku, chyba, że Trybunał oznaczy inną datę wejścia wyroku w życie. Jednakże utrata mocy przepisu w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak to nawet zostało wprost wyartykułowane w uzasadnieniu wskazanego wyroku, nie może być utożsamiana z derogacją przepisu ze skutkiem ex nunc, ani stwierdzeniem jego nieważności z mocą ex tunc, będąc jednocześnie czymś innym niż uchylenie aktu normatywnego w wyniku działań organów prawodawczych.
W uzasadnieniu wyroku Trybunał wprost zawarł tezę, że z chwilą ogłoszenia orzeczenia podmioty wymienione w zakwestionowanych przepisach odzyskały prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników jednostek sfery budżetowej na zasadach ogólnych, tak jak to było przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 4 marca 2004 roku. Wprost została wyartykułowana zasada, że pomimo obowiązywania do dnia ogłoszenia wyroku przepisów zabraniających wypłacania części dodatkowego wynagrodzenia za część roku 2004 i całości dodatkowego wynagrodzenia za rok 2005 określonym pracownikom, dokonane wypłaty nie podlegają zwrotowi, pomimo iż teoretycznie dokonano ich wbrew przepisom zakazującym wypłat (uznanym w następstwie za niekonstytucyjne). Trybunał tym samym wprost udzielił ochrony pracownikom, którzy wbrew przepisom niezgodnym z konstytucją jednak obowiązującym w porządku prawnym, otrzymali dodatkowe wynagrodzenie.
Odwołując się do wskazanego rozwiązania należy stwierdzić, w ramach ogólniejszych rozważań, że sąd konstytucyjny stoi na stanowisku, iż z przepisu uznanego w następstwie dokonanej kontroli za niekonstytucyjny, nie mogą wypływać negatywne konsekwencje dla jednostek, także w przypadku stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem wyroku uchylającego w życie. Taka sytuacja dotyczyć będzie w szczególności przypadków, w których nie zostało wydane żadne orzeczenie w postaci decyzji albo wyroku niekorzystnego dla strony. W przypadku, gdy orzeczenie takie zostało wydane, uchylenie określonego przepisu, w oparciu o który zapadło konkretne rozstrzygnięcie, stanowi podstawę do wnoszenia nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Dzieje się tak, gdyż w sprawach zakończonych prawomocnymi lub ostatecznymi orzeczeniami sam wyrok nie może zmienić sytuacji prawnej jednostki w po wyższy sposób ukształtowanej. Jednakże w sytuacji, jeżeli żadne orzeczenie w stosunku do jednostki nie zapadło, wyrok Trybunału dotyka wprost przysługujących jej praw podmiotowych, które w ten sposób bezpośrednio kształtuje. W tym zakresie w rzeczywistości traci na znaczeniu podział na skutek ex nunc i ex tunc orzeczenia uchylającego przepisy.
Przy analizie całokształtu okoliczności przedmiotowej sprawy nie sposób pominąć bardziej ogólnego wniosku, wyrażanego w orzecznictwie (por. wyrok SN z dnia 10 listopada 1999 r. I CKN 204/98, OSNC 2000/5/94) stwierdzającego, że niekonstytucyjny przepis nie może stanowić, co do zasady podstawy do nakładania na jednostki obowiązków, jak również nie może być podstawą ograniczania jej praw. Ewentualne stany faktyczne, stwierdzone bądź ukształtowane prawomocnymi orzeczeniami wydanymi na podstawie tego rodzaju przepisów, stanowią wyjątek od wskazanej zasady, przy czym dopuszczalne jest ich wzruszenie w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia.
Odnosząc się do podnoszonych przez organ nadzoru argumentów dotyczących wywoływania skutków przez orzeczenia Trybunału należy wskazać, iż skutki takie posiadają niejednorodny charakter. Na przykład w wyroku z dnia 31 stycznia 2001 r. P 4/99, OTK ZU 2001, nr l, poz. 5 sąd konstytucyjny w samej sentencji ocenił skutki uznania za niekonstytucyjne przepisów kodeksu cywilnego dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych do spadków otwartych po dacie wejścia w życie wyroku. Zawarcie w wyroku takiego rozstrzygnięcia niewątpliwie wyłącza możliwość uznania dotychczasowego stanu prawnego za niezgodny z konstytucją a tym samym odniesienia do zdarzeń zaistniałych w czasie przed wejściem w życie orzeczenia. Istnieją również orzeczenia, które odnoszą niekonstytucyjność do określonego czasu, np. wyrok z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, OTK ZU 2001, nr 8, póz. 256; wyrok z dnia 23 września 2003 r., K 20/02, OTK - A 2003, nr 7, póz. 76. W tym ostatnim wyroku Trybunał wyraźnie stwierdził, iż znajduje on zastosowanie do stanów powstałych od dnia wejścia w życie konstytucji. Inaczej jest natomiast w sytuacji, gdy sąd konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu niekonstytucyjnego; który do tego czasu należy uznać za w pełni obowiązujący i nie rodzący żadnych podstaw do kreowania praw podmiotowych jednostki (por. w tej mierze uchwałę SN z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03, Wokanda 2004, nr 2, s1 i n.).
Odnosząc się w kwestii mocy wstecznej orzeczeń Trybunału do orzecznictwa należy wskazać, iż jednolite stanowisko Sądu Najwyższego opowiadało się za przyznaniem skutkom charakteru sięgającego w przeszłość (tak uchwała SN z dnia 23 stycznia 2001 r., III ZP 30/00, OSNAPiUS 2001 nr 23, póz. 685; postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, OSNAPiUS 2001 nr 10, póz. 331; uzasadnienie wyroku SN z dnia 18 kwietnia 2002 r., III RN 4/2001, OSNP 2003 nr 2, póz. 25; uzasadnienie wyroku z dnia 12 czerwca 2002 r., II UKN 419/01, OSNP 2002 nr 23, póz. 580; uzasadnienie wyroku z dnia 27 września 2002 r., II UKN 581/01, OSNP 2002, nr 23, poz. 581). W świetle przytoczonego orzecznictwa wyroki Trybunału wchodzące wżycie wywołują wsteczne skutki do stanów powstałych przed ich ogłoszeniem.
W niniejszej sprawie analiza skutku wyroku Trybunału powinna uwzględniać wskazane wyżej uwagi. Z mocy orzeczenia sądu konstytucyjnego podmioty wymienione w zakwestionowanych przepisach odzyskały prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Tak wyartykułowane twierdzenie zawarte w uzasadnieniu oznacza, iż wyrok Trybunału przywrócił określonym pracownikom przysługujące im prawa podmiotowe, których realizacja może znaleźć urzeczywistnienie nawet poprzez drogę sądową. Wskazana interpretacja znajduje potwierdzenie w ochronie udzielonej pracownikom, którym zostały wypłacone wynagrodzenia wbrew niekonstytucyjnym przepisom ustawy. Z powyższych względów, jeżeli udzielono ochrony przed koniecznością zwrotu wypłaconych sum, to identycznie - w oparciu o zasadę równości - należy traktować tego samego rodzaju pracowników, którym dotychczas na podstawie niekonstytucyjnych przepisów nie wypłacono takiego wynagrodzenia. Mogą oni dochodzić tych kwot od jednostek samorządu terytorialnego na drodze sądowej, co pociągałoby dla jednostki samorządu określone dodatkowe koszty, możliwe do uniknięcia w przypadku wypłaty wynagrodzenia z własnej inicjatywy przez pracodawcę -jednostkę samorządu terytorialnego.
Należy również podkreślić, iż interpretacja wyroku Trybunału, zaprezentowana przez organ nadzoru prowadziłaby do sytuacji, w której orzeczenie, w części odnoszącej się do uchylenia art. 4 ustawy nowelizującej, w ogóle nie miałoby znaczenia prawnego. Przepis ten wyraźnie ograniczał dodatkowe wynagrodzenie w konkretnym 2004 roku. Jeżeli wyrok nie miałby mieć zastosowania do stanów powstałych przed jego zapadnięciem, jak to podnosi Regionalna Izba Obrachunkowa, to nie miałby zastosowania do roszczeń o uzupełnienie dodatkowego wynagrodzenia w 2004 roku, wyraźnie wskazane w zakwestionowanym przepisie, a tym samym jego uchylenie byłoby prawnie irrelewantne. Taka interpretacja wskazanego orzeczenia, z punktu widzenia racjonalności orzeczeń sądu konstytucyjnego, jest błędna i nietrafna.
Realizując obowiązek pracodawcy, wynikający ze wskazanego wyżej wywodu, Wójt Gminy zarządzeniem z dnia [...] marca 2006 roku dokonał zmian w budżecie i układzie wykonawczym budżetu gminy Klucze przeznaczając określone środki na wypłatę dodatkowego wynagrodzenia określonym pracownikom, którzy zostali pominięci na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, realizując tym samym obowiązek pracodawcy wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia. Działania wójta miały na celu zrealizowanie obowiązków ustawowych oraz zminimalizowanie kosztów jednostki samorządu terytorialnego, związanych z dochodzeniem wynagrodzenia pracowników na drodze sądowej.
Wobec tego brak jest podstaw do zakwestionowania działań organu gminy Klucze z powodu realizacji określonych obowiązków wynikających z ustawy. W tym celu zostały dokonane niezbędne działania w ramach zmian budżetu, umożliwiające realizację obowiązków ustawowych. Dlatego też zarzut postawiony przez organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały nie został uwzględniony.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 148 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł w pkt. I sentencji o uchyleniu zaskarżonej uchwały.
Zgodnie z art. 200 ustawy z ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługuje od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w tym wpisu od skargi. W świetle art. 205 § 2 wskazanej ustawy do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę reprezentowaną przez radcę prawnego zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w przepisach szczególnych. Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził w pkt. II sentencji od Regionalnej Izby Obrachunkowej na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w kwocie 240 zł w oparciu o § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2002 Nr 163,po. 1349).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI