I SA/KR 1069/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję ZUS o odmowie rozłożenia na raty składek, wskazując na brak prawidłowego uzasadnienia i naruszenie procedury administracyjnej.
Spółka G. Sp. z o.o. zwróciła się do ZUS o rozłożenie na raty składek z powodu spadku obrotów w okresie pandemii. ZUS odmówił, powołując się na częste wnioski o ulgi i brak terminowej spłaty. Spółka wniosła odwołanie, zarzucając organowi brak wnikliwej analizy i naruszenie przepisów KPA. Sąd administracyjny, po stwierdzeniu swojej właściwości mimo błędnego postanowienia sądu okręgowego, uchylił decyzję ZUS z powodu braku prawidłowego uzasadnienia i naruszenia procedury administracyjnej.
Spółka G. Sp. z o.o. złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o rozłożenie na raty należności z tytułu składek za październik 2020 r., argumentując pogorszeniem płynności finansowej spowodowanym spadkiem obrotów w okresie pandemii. ZUS odmówił, wskazując na wielokrotne wnioski o ulgi i brak terminowej spłaty, co sugerowało działanie na zwłokę. Spółka wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie odwołanie do sądu, zarzucając naruszenie przepisów KPA i brak analizy jej sytuacji finansowej. ZUS podtrzymał swoje stanowisko, kwestionując właściwość sądu. Sąd Okręgowy w Krakowie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do WSA w Krakowie. WSA, mimo że uznał, iż sprawy dotyczące rozkładania składek na raty nie należą do jego właściwości, postanowił rozpoznać sprawę ze względu na błędne postanowienie sądu okręgowego i konieczność zapewnienia prawa do sądu. Sąd uchylił decyzję ZUS, stwierdzając brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego, naruszenie przepisów KPA dotyczących postępowania dowodowego oraz błędne pouczenie o środkach zaskarżenia. Sąd podkreślił, że odmowa rozłożenia na raty powinna nastąpić w formie decyzji administracyjnej, a nie pisma informacyjnego, i wymaga szczegółowego uzasadnienia.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (5)
Odpowiedź sądu
Nie, zasadniczo sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów powszechnych. Droga sądowoadministracyjna jest dopuszczalna tylko w ściśle określonych przypadkach wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., a sprawy dotyczące rozkładania składek na raty do nich nie należą.
Uzasadnienie
Sąd analizuje przepisy Konstytucji, Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazując, że domniemanie właściwości sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych jest przełamane tylko w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., do których nie zalicza się odmowa rozłożenia na raty składek.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (29)
Główne
u.s.u.s. art. 29 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Zakład może na wniosek dłużnika rozłożyć należności na raty lub odroczyć termin płatności. Odmowa powinna nastąpić w formie decyzji administracyjnej z uzasadnieniem.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 29 § ust. 1a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności następuje w formie umowy.
u.s.u.s. art. 83 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu według zasad Kodeksu postępowania cywilnego.
u.s.u.s. art. 83 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 83 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Wyliczenie spraw, od których nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a właściwe są sądy administracyjne (np. umorzenie należności).
u.s.u.s. art. 123
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Przepisy KPA stosuje się w sprawach nieuregulowanych w u.s.u.s.
K.p.a. art. 61 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Data wszczęcia postępowania na żądanie strony.
K.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
K.p.a. art. 104 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Załatwianie spraw przez wydanie decyzji.
K.p.a. art. 107 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Elementy decyzji.
K.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
K.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
K.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
K.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania.
K.p.a. art. 79a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania o możliwości wypowiedzenia się co do dowodów i materiałów.
P.u.s.a. art. 1 § § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.p.s.a. art. 3 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 3 § § 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 58 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 58 § § 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 106 § § 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 153
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
K.p.c. art. 4779
Kodeks postępowania cywilnego
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego art. 1 § § 1 ust. 2 lit. a
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja ZUS nie posiadała prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego. Organ nie przeprowadził postępowania dowodowego. Organ naruszył przepisy KPA dotyczące postępowania administracyjnego. Pismo ZUS odmawiające ulgi powinno być wydane w formie decyzji administracyjnej. Błędne pouczenie o środkach zaskarżenia.
Odrzucone argumenty
Argumentacja ZUS o braku właściwości sądu administracyjnego (choć sąd uznał ją za błędną w kontekście sprawy).
Godne uwagi sformułowania
pismo to spełnia minimalne wymagania uznania go za indywidualny akt administracyjny, tj. decyzję administracyjną Decyzja uznaniowa jak każda inna wymaga uzasadnienia odpowiadającego treści art. 107 § 3 K.p.a. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, a zwłaszcza decyzji, tak jak w niniejszej sprawie, o charakterze uznaniowym powoduje, że został naruszony nie tylko przepis art. 107 § 3 K.p.a., ale również, przepis art. 11 K.p.a. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, że tego ostatniego poglądu, w niniejszej sprawie nie może przyjąć, gdyż przyjęcie powyższego poglądu w rozpatrywanej sprawie pozbawiłoby Skarżącą konstytucyjnego prawa do sądu
Skład orzekający
Michał Niedźwiedź
przewodniczący
Urszula Zięba
sprawozdawca
Grzegorz Klimek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Właściwość sądu administracyjnego w sprawach dotyczących ulg w spłacie składek ZUS, wymogi formalne decyzji ZUS, obowiązki organu w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której sąd okręgowy błędnie uznał się za niewłaściwy. Interpretacja właściwości sądów może ewoluować.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia właściwości sądów w sprawach ZUS oraz wymogów formalnych decyzji administracyjnych, co jest istotne dla prawników i przedsiębiorców.
“Czy ZUS może odmówić rozłożenia składek na raty bez porządnego uzasadnienia? WSA w Krakowie mówi: NIE!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Kr 1069/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-01-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Michał Niedźwiedź /przewodniczący/
Urszula Zięba /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw
Sygn. powiązane
I GSK 776/23 - Wyrok NSA z 2024-06-13
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie: WSA Grzegorz Klimek WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant: starszy referent Kinga Bryk po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
G. Sp. z o.o. z siedzibą w K. zwróciła się w dniu 13 października 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o rozłożenie na raty należności z tytułu składek za październik 2020 r., wskazując na spadek obrotów w okresie pandemii, który spowodował pogorszenie sytuacji płynności finansowej Spółki. W ocenie wnioskodawcy przesunięcie terminu płatności pozwoli na utrzymanie płynności finansowej.
Pismem z dnia 1 grudnia 2021 r., znak sprawy [...], ZUS poinformował Spółkę, że nie wyrażono zgody na rozłożenie na raty należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ wskazał, że ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie może na wniosek dłużnika rozłożyć należności na raty. ZUS podał, że na przestrzeni lat 2020-2021 Spółka wystąpiła z 40 wnioskami o ulgę, z których 31 zostało zakończone podpisaniem umowy. Ulgi w postaci odroczenia terminu płatności składek nigdy nie były realizowane - gdy zbliżał się termin odroczenia strona uzyskiwała zgodę na zmianę warunków umowy, a następnie zwracała się z wnioskiem o rozłożenie tego samego okresu na raty. W ocenie ZUS, jest to działanie świadome tj. brak opłacania składek bieżących, występowanie o odroczenie, a następnie o raty tego samego okresu. Końcowo ZUS pouczył Spółkę, że jeżeli nie zgadza się z rozstrzygnięciem, może w terminie 7 dni złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W dniu 16 grudnia 2021 r. do ZUS wpłynęło pismo Spółki, w którym wskazała ona, że w odpowiedzi na decyzję ZUS z dnia 1 grudnia 2021 r. wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Natomiast pismem z dnia 5 stycznia 2022 r. Spółka wniosła odwołanie od decyzji ZUS z dnia 1 grudnia 2021 r. do Sądu Okręgowego w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w którym zarzuciła naruszenie:
- art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 §3 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozpoznania sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego przez organ, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że złożenie przez odwołującego wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu składek było działaniem "na zwłokę" ukierunkowanym na odłożenie w czasie wdrożenia postępowania egzekucyjnego lub wyłącznie na uzyskanie zaświadczenia o braku wymagalnych zobowiązań, w sytuacji gdy w sposób oczywisty ww. wniosek motywowany był wolą spłaty zadłużenia powstałego wobec organu z uwagi na zły stan majątkowy odwołującego spowodowany epidemią SARS-CoV-2,
- art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), dalej "u.s.u.s.", poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w tym stanie faktycznym zaistniały okoliczności, tj. w szczególności względy gospodarcze – zły stan majątkowy odwołującego spowodowany epidemią koronawirusa, uzasadniające uwzględnienie wniosku i rozłożenie na raty należności.
W związku z tym wniesiono w szczególności o:
- zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie wniosku z dnia 13 października 2021 r. i orzeczenie o rozłożeniu Spółce na raty należności za październik 2020 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie do ponownego rozpoznania organowi,
- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z szeregu dokumentów, szczegółowo wymienionych w odwołaniu,
- zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu odwołania, strona skarżąca podała w szczególności, że organ nie przeprowadził wnikliwiej analizy stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności pominął najistotniejsze z punktu widzenia art. 29 ust. 1 u.s.u.s. rozważania dotyczące "względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie" odnoszących się do wnioskodawcy, w konsekwencji czego w sposób błędny wydał zaskarżoną decyzję odmowną.
W piśmie z dnia 4 lutego 2022 r. ZUS poinformował Spółkę – w odpowiedzi na wniosek złożony w dniu 16 grudnia 2021 r., kwestionujący sposób rozpatrzenia wniosku o ulgę – że podtrzymuje dotychczasowe rozstrzygnięcie. Uzasadniając swoje stanowisko organ powielił swoją wcześniejszą argumentację, że Spółka jedynie pozoruje chęć wywiązania się ze spłaty zadłużenia. Końcowo ZUS wskazał, że na rozstrzygnięcie to nie przysługuje zażalenie, skarga do sądu administracyjnego ani odwołanie do sądu powszechnego.
Drugim pismem z tej samej daty, ZUS poinformował Spółkę, że odwołanie od decyzji ZUS z 1 grudnia 2021 r. dołączono do akt postępowania. Wskazał także, że we wszystkich sprawach o udzielenie ulgi, tj. rozłożenie na raty czy odroczenie terminu płatności, nie przysługuje droga sądowa, dlatego nie przekazano odwołania do Sądu Okręgowego, ponieważ nie jest on organem właściwym.
Pismem z dnia 18 lutego 2022 r. pełnomocnik Spółki wniósł o niezwłoczne przekazanie odwołania od decyzji ZUS z dnia 1 grudnia 2021 r. do właściwego Sądu. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych strona skarżąca podała, że w sytuacji gdy ZUS odmawia stronie ulgi, jest zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej i poprzedzenia jej postępowaniem administracyjnym w oparciu o przepisy k.p.a., który z mocy art. 123 u.s.u.s. ma zastosowanie w sprawach nieuregulowanych w u.s.u.s.
Przekazując odwołanie Spółki do Sądu Okręgowego w Krakowie organ wniósł o odrzucenie pisma zatytułowanego jako "odwołanie od decyzji ZUS z dnia 1 grudnia 2021 r. nr [...]" z uwagi na niewydanie przez organ rentowy decyzji o wskazanym numerze, tym samym brak drogi sądowej.
W uzasadnieniu pisma ZUS podał, że w niniejszej sprawie nie wydał żadnej decyzji administracyjnej. Podkreślił, mając na uwadze treść art. 29 i art. 83 u.s.u.s., że w sprawach wniosków płatników o udzielenie ulg w spłacie należności z tytułu składek, wierzyciel – organ rentowy, nie wydaje decyzji administracyjnej. Ustawodawca dał wierzycielowi możliwość zawarcia umowy z dłużnikiem, który proponuje dobrowolną spłatę zadłużenia w celu uniknięcia przymusowego dochodzenia należności, a tym samym uniknięcia kosztów z tym związanych. W konsekwencji nie ma możliwości złożenia odwołania od pisma informującego płatnika o możliwości zawarcia ugody lub o odrzuceniu propozycji płatnika.
W piśmie z dnia 1 czerwca 2022 r. pełnomocnik Spółki ustosunkował się do ww. stanowiska organu.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Rozpoznawana sprawa jest tożsama z zawisłą przed tut. Sądem sprawą ze skargi G. Sp. z o.o. K. na rozstrzygnięcie ZUS w przedmiocie oddalenia wniosku o odroczenie terminu płatności składki za październik 2021r., rozpoznaną wyrokiem z dnia 10 stycznia 2023r. pod sygn. I SA/Kr 1108/22, z tych też względów Sąd podzielając w pełni zaprezentowane tam stanowisko Sądu, posłuży się zawartą tam argumentacją.
I. Sąd wskazuje, że w rozpatrywanej sprawie istotna jest w pierwszej kolejności odpowiedź na dwa pytania:
1. czy sprawa z w wniosku płatnika na złożonego na podstawie art. 29 ust.1 u.s.u.s. należy do właściwości sądu administracyjnego ?
2. jaki wpływ na właściwość sądu administracyjnego ma orzeczenie sądu powszechnego w którym sąd powszechny uznał się za niewłaściwy i stwierdził, że właściwym jest sąd administracyjny ?
Ad. 1. Odpowiadając na tak postawione pytanie wskazać należy, że zasadniczo w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych orzekają sądy powszechne a nie sądy administracyjne. Wynika to z przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). W myśl bowiem art. 177 Konstytucji sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów. Zgodnie zaś z art. 184 Konstytucji, Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Z przepisu art. 177 Konstytucji wynika domniemanie, że wszelkie sprawy, w tym także sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, podlegają rozpoznaniu przez sądy powszechne.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2022 r., poz. 2492 ze zm.; dalej: P.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zakres tej kontroli został określony w art. 3 § 2 P.p.s.a. Przepis ten enumeratywnie wymienia zarówno akty, jak i czynności z zakresu administracji publicznej, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Nadto na mocy art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Z przepisów ustaw P.u.s.a. i P.p.s.a. wynika, że to sądy administracyjne, a nie sądy powszechne są właściwe do rozpoznawania spraw polegających na kontroli działalności administracji publicznej. Z przepisów rangi ustawowej może jednak wynikać, że określone sprawy prowadzone na podstawie przepisów prawa administracyjnego będą należeć do właściwości sądu powszechnego. Do takich właśnie spraw zaliczane są sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych a właściwość sądu powszechnego w takich sprawach wynika z przepisów u.s.u.s. oraz przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. 1085 ze zm.; dalej: K.p.c.).
Z uregulowań zawartych w u.s.u.s. wynika bowiem, że postępowanie prowadzone przez ZUS ma cechy postępowania administracyjnego. Wskazać należy, że w zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68-71 u.s.u.s., ZUS przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) i ZUS wydaje decyzje w sprawach indywidualnych (art. 83 ust. 1 u.s.u.s.).
Tak więc mimo tego, że postępowanie prowadzone przez ZUS ma cechy postępowania administracyjnego, to stosownie do art. 83 ust. 2 u.s.u.s., od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. 1085 ze zm.; dalej: K.p.c.). W przepisie tym został unormowany tryb zaskarżania decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw.
Natomiast wyjątki w tej materii zostały wskazane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W myśl tego przepisu, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a. Wskazać należy, że wyliczenie spraw w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. jest enumeratywne. W tych właśnie wymienionych sprawach właściwe są sądy administracyjne. Z analizy art. 83 ust. 1 i ust. 4 u.s.u.s wynika, że każda decyzja wydana przez Zakład w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne odstępstwa dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Sprawy wskazane w tym ostatnim przepisie, w drodze wyjątku, pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym. W konsekwencji decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. W przepisie tym ustawodawca zatem wprost uregulował wyłączenie kognicji sądu powszechnego w sprawach ubezpieczeniowych. Innymi słowy, tryb odwoławczy do sądu powszechnego odnosi się do wszystkich decyzji Zakładu "w zakresie indywidualnych spraw", jedynie przykładowo wymienionych w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Katalog bowiem decyzji, o których mowa w tym przepisie, wydawanych przez Zakład w zakresie indywidualnych spraw jest katalogiem otwartym. Świadczy o tym użyty w art. 83 ust. 1 usus zwrot "w szczególności". Kontroli sądów powszechnych nie podlegają natomiast tylko te decyzje, które zostały wyraźnie wskazane jako niepodlegające odwołaniu, czyli decyzje wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna.
Zaznaczyć należy, że wśród wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. spraw nie ma spraw wymienionych w art. 29 u.s.u.s (odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne lub rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne), a zatem w tych sprawach niedopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. To przesądza, że w takich sprawach sądy administracyjne nie są właściwe do orzekania.
Oceny tej nie zmienia wymienienie w przepisie § 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.1773, ze zm.; dalej: rozporządzenie Prezydenta) spraw załatwianych przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zakresu art. 29 u.s.u.s., jako przekazanych do rozpoznania wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Po pierwsze rozporządzenie Prezydenta dotyczy wyłącznie właściwości miejscowej wojewódzkich sądów administracyjnych i tylko w takim zakresie może być odczytywane. Doskonale obrazuje to sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, gdyby w przepisie § 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia Prezydenta nie byłby wymieniony przepis art. 29 u.s.u.s. właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy byłby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, gdyż wtedy zastosowanie miała by reguła określona w art. 13 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którą do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja (pismo z dnia 1 grudnia 2021 r. o zakwalifikowani tego pisma jako decyzja Sąd wypowie się w dalszej części uzasadnienia) została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, którego siedziba znajduje się w mieście stołecznym Warszawie (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.). Co prawda przedmiotową decyzję wydał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie, jednak z uwagi na okoliczność, iż jako oddział ZUS nie posiada osobowości prawnej, nie jest możliwym przypisanie mu statusu strony postępowania sądowoadministracyjnego.
Po drugie gdyby nawet przyjąć, że intencją powyższego przepisu rozporządzenia Prezydenta było przekazanie spraw z zakresu art. 29 u.s.u.s. do rozpoznania przez sądy administracyjne to trzeba zwrócić uwagę, że aktem prawnym podustawowym nie mogła ta właściwość rozszerzona. Sąd jeszcze raz zauważa, ze właściwość sądów administracyjnych w zakresie spraw dotyczących ubezpieczeń społecznych została uregulowana w art. 83 ust.4 u.s.u.s., co jest również zgodne z cytowanym już powyżej przepisem art. 3 § 3 P.p.s.a., w którym ustawodawca przyjął, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę (podkreślenie Sądu) i stosują środki określone w tych przepisach. Ten ostatni przepis jednoznacznie wskazuje, że zakres spraw podlegających kontroli sądów administracyjnych może być uregulowana wyłącznie przez przepisy ustawy.
Sąd wskazuje, że powołanie w rozporządzeniu Prezydenta przepisu art. 29 u.s.u.s. w doktrynie traktowane jest jako pomyłka legislacyjna. (por. K. Antonow "Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Pojęcie oraz właściwości postępowań przedsądowych i ochrony cywilnosądowej" Lex 2011 - 2.3.3."Uznaniowość decyzji organu rentowego"; przypis 393 - "Wydaje się jednak, że postanowienia rozporządzenia w kwestii odraczania (rozkładania na raty) są traktowane jako pomyłka legislacyjna, jak do tej pory nie pociągnęły bowiem za sobą ani zmian w prawie ubezpieczeń społecznych (droga sądowoadministracyjna jest otwarta wyłącznie dla spraw umorzeniowych), ani w kierunku orzecznictwa sądowego").
Pogląd, że sądy administracyjne nie są właściwe do orzekania w sprawach z zakresu art. 29 u.s.u.s. potwierdza również wykładnia systemowa zewnętrzna. W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 933) w sposób jednoznaczny przyjęto, że od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie odroczenia terminu płatności (rozłożenia należności na raty) zainteresowanemu przysługuje prawo zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.s.r. w zw. art. 127 § 3 K.p.a.), co w konsekwencji powoduje, że na decyzję Prezesa ZUS przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Takiego rozwiązania nie przewiduje u.s.u.s.
Poparcie przedstawionego wyżej wywodu można również znaleźć, zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie. W szczególności wskazać należy wyrok NSA z 16 czerwca 2011 r., II GSK 661/10 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdzono wprost Sąd stwierdził, że "decyzja odmawiająca rozłożenia na raty należności z tytułu niezapłaconych składek nie jest żadną z wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zatem nie stosuje się do niej trybu tym przepisem określonego, co oznacza, że stronie nie przysługuje od takiej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym od wskazanej decyzji będzie więc przysługiwało na zasadzie art. 83 ust. 2 u.s.u.s. odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego". Podobnie orzekały wojewódzkie sądy administracyjne np. w postanowieniach: w Warszawie z 11 stycznia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1814/09; w Gliwicach z 13 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 197/12, w Łodzi z 19 lipca 2012 r., sygn. akt III SAB/Łd 15/12;, w Krakowie z 15 listopada 2012 r., I SA/Kr 1056/12.
W doktrynie zaś wskazuje się, że odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych od decyzji organu rentowego wydanej w sprawie indywidulanej nie przysługuje tylko w sprawach wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Powołany przepis jako lex specialis należy wykładać ściśle (por. Wantoch-Rekowski Jacek (red.), "Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz."; Lex 2015, komentarz do art. 83 u.s.u.s.). Podobnie stwierdził Wojciech Chróścielewski w glosie do uchwały NSA z 11 czerwca 2013 r., I OPS 1/13 (pub. OSP 2013/12/118) – przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. przewiduje wyjątek od zasady rozpoznawania odwołań od decyzji w postępowaniu cywilnym przez sądy okręgowe. Stanowi on bowiem, że od decyzji w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu, ale strona może wnieść do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra - to znaczy na zasadach określonych w art. 127 § 3 K.p.a. Obowiązuje więc w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jasny i klarowny model zaskarżania decyzji organów ZUS. Od wszystkich decyzji, z wyjątkiem określonych enumeratywnie w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., trzech rodzajów decyzji, służy odwołanie do sądu okręgowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Reasumując, na rozstrzygnięcie organu ZUS w sprawie odmowy odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak i na rozstrzygnięcie w sprawie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, tylko odwołanie do sądu powszechnego.
Wobec powyższego postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 12 lipca 2022 r. sygn. akt [...] w którym ten Sąd stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, jest błędne, jednak funkcjonuje ono w obrocie prawnym i Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę zobowiązany jest je uwzględnić w dalszych rozważaniach.
Na marginesie Sąd wskazuje, że przekazanych przez Sąd Okręgowy w Krakowie tut. Sądowi akt sprawy wynika, że Sąd Okręgowy nie sporządzał uzasadnienia niniejszego postanowienia, dlatego nie są znane motywy jakimi kierował się Sąd Okręgowy wydając przedmiotowe postanowienie.
Ad. 2 Zgodnie art. 58 § 4 P.p.s.a., sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Przepis ten pozostaje zatem w związku z treścią art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
W orzecznictwie i piśmiennictwie podkreśla się, że przywołany przepis zawiera unormowanie, które ma zapobiegać negatywnym sporom o właściwość między sądami administracyjnymi i sądami powszechnymi. Stanowi on bowiem szczególną podstawę właściwości sądów administracyjnych (właściwość delegacyjną), obligującą sąd administracyjny do rozstrzygnięcia danej sprawy, która – co istotne – powinna pozostawać w związku z działalnością administracji publicznej albo brak jest jakiejkolwiek przysługującej stronie drogi sądowej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 6 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1912/10; 22 stycznia 2016 r., sygn. akt II GSK 2746/15, a także wyrok NSA z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 3053/13).
Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się iż przepis art. 58 § 4 P.p.s.a. "nakłada na sąd administracyjny obowiązek przejęcia sprawy, w której sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, nie nakłada natomiast obowiązku jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Jednostkowe (oczywiście błędne) uznanie się przez sąd powszechny za niewłaściwy nie jest bowiem równoznaczne z tym, że właściwy będzie sąd administracyjny. Takie przejęcie nie może stwarzać dla sądu administracyjnego uprawnienia prawokształtującego przez kreowanie nowej właściwości, w sytuacji gdy sąd ten, pomimo przekazania sprawy, pozostaje nadal niewłaściwy.
W doktrynie przyjmuje się, że prawo do sądu nie może mieć charakteru absolutnego (por. Z. Kmieciak, Spory o właściwość a prawo jednostki do sądu, Glosa 2003, nr 9, str. 6 i uwzględniona tam literatura). Może się bowiem zdarzyć, że również sąd administracyjny będzie niewłaściwy, czy jak w sprawie niniejszej, właściwość sądu, który w rzeczywistości sądem właściwym nie jest, kreowana byłaby przez oczywiście błędne orzeczenie sądu powszechnego uznającego się niewłaściwym.
W takiej sytuacji należy przyjąć, że postępowanie sądowo administracyjne wszczęte postanowieniem o przekazaniu sprawy według właściwości, wobec ewidentnego braku tej właściwości po stronie sądu administracyjnemu, któremu sprawa została przekazana, stało się bezprzedmiotowe." (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 67/08).
Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, że tego ostatniego poglądu, w niniejszej sprawie nie może przyjąć, gdyż przyjęcie powyższego poglądu w rozpatrywanej sprawie pozbawiłoby Skarżącą konstytucyjnego prawa do sądu, a działania organu administracji publicznej jakim jest ZUS, pozostawałyby w niniejszej sprawie poza jakąkolwiek kontrolą sądu. Z tej przyczyny Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że to błędne postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 24 czerwca 2022 r. mimo wszystko kształtuje właściwość tut. Sądu do rozpoznania odwołania Skarżącej.
W zaistniałej sytuacji Sąd zobligowany jest potraktować odwołanie Skarżącej jako skargę na rozstrzygnięcie ZUS w rozumieniu art. 57 § 1 P.p.s.a.. Skarga jest kwalifikowanym pismem procesowym. Zgodnie z art. 57 § 1 P.p.s.a. skarga powinna m.in. czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać: wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skarga dotyczy oraz określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego. Odwołanie Skarżącej spełnia wymogi uznania go za skargę.
II. Przechodząc do rozpoznania skargi Skarżącej, Sąd jeszcze raz podkreśla iż mimo że przepisy u.s.u.s. wprost nie określają sposobu w jakim następuje odmowa rozłożenia na raty, należy przyjąć, iż tego rodzaju działanie, które stanowi o odmowie przyznania prawa przewidzianego ustawą może nastąpić wyłącznie w drodze decyzji.
Nie ma najmniejszej wątpliwości, że doręczony ZUS wniosek dłużnika o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek lub rozłożenie należność na raty wszczyna postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania w.w. preferencji w zapłacie należności składkowych (podkreślenie Sądu), co wprost wynika z przepisu art. 61 § 3 lub 3a K.p.a. stosowanych z mocy art. 123 u.s.u.s. i w zw. z art. 180 § 1 K.p.a. Stosownie do pierwszego z przywołanych przepisów datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Natomiast zgodnie z drugim przepisem datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wystawienia dowodu otrzymania, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych. Zatem organ jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania administracyjnego zachowaniem wszystkich przewidzianych w K.p.a. zasad.
Ustawodawca w przepisie art. 29 ust.1a u.s.u.s. postanowił, że odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy, jednocześnie przepis ten nie zastrzega tej formy do odmowy rozłożenia należności na raty lub odroczenia terminu płatności. Czyli ustawodawca w przepisie art. 29 ust. 1a u.s.u.s. wprowadził wyjątek od przewidzianego w K.p.a. zakończenia postępowania w formie decyzji (art. 104 § 1 K.p.a.), co wyraźnie odbiega od powszechnie przyjętego decyzyjnego sposobu załatwiania spraw.
Inaczej rzecz ujmując, w przypadku gdy organ uzna że zachodzą przesłanki określone w art. 29 ust. 1 u.s.u.s., organ i płatnik zawierają stosowną umowę. Natomiast w przypadku gdy organ uzna, że nie zachodzą przesłanki wymienione w tym przepisie, organ powinien wydać decyzję o odmowie odroczenia należności z tytułu składek objętych wnioskiem lub decyzję o odmowie rozłożenia na raty należności z tytułu składek objętych wnioskiem.
W myśl art. 107 § 1 K.p.a. decyzja zawiera:
1) oznaczenie organu administracji publicznej;
2) datę wydania;
3) oznaczenie strony lub stron;
4) powołanie podstawy prawnej;
5) rozstrzygnięcie;
6) uzasadnienie faktyczne i prawne;
7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania;
8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji;
9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy.
Ponadto, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Oceniają pismo ZUS z dnia 1 grudnia 2021 r., Sąd stwierdził, wbrew stanowisku organu zawartym w piśmie z dnia 21 marca 2022 r., że pismo to spełnia minimalne wymagania uznania go za indywidualny akt administracyjny, tj. decyzję administracyjną. Zawiera bowiem oznaczenie organu, który akt wydał, oznaczenie adresata aktu, rozstrzygnięcie ("Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie w odpowiedzi na złożony przez Państwa wniosek informuje, że nie wyrażono zgody na odroczenie terminu płatności składki za miesiąc wrzesień 2021 r."), uzasadnienie, pouczenie oraz podpis. Pismem tym niewątpliwie doszło do rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy, gdyż pismem tym nie wyrażono zgody dla Skarżącej na rozłożenie na raty płatności składki za październik 2021 r. Potwierdza to zresztą sam organ nazywając swoje pismo w pouczeniu rozstrzygnięciem (Jeśli nie zgadzają się Państwo z rozstrzygnięciem sprawy").
Sam brak nazwania pisma organu z dnia 1 grudnia 2021 r. decyzją nie jest istotny. Decydująca jest treść tego pisma w którym w sposób niebudzący wątpliwości organ dokonał ustalenia sytuacji prawnej Skarżącej odmawiając przyznania wnioskowanej preferencji w spłacie składek, a to przesądza, że jest to decyzja w rozumieniu art. 104 § 1 K.p.a. zgodnie z którym organ administracji publicznej załatwia sprawę poprzez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Z tych też względów Sąd oznaczając przedmiot sprawy w rubrum (komparycji) wyroku jaki i w tenorze (rozstrzygnięciu) wyroku określił pismo organu jako decyzja.
W ocenie Sądu uzasadnienie tej decyzji nie odpowiada treści art. 107 § 3 O.p. Przede wszystkim w uzasadnieniu nie wyjaśniono podstawy prawnej tej decyzji, czyli organ nie dokonał wykładni art. 29 ust. 1 u.s.u.s., w oparciu o który Skarżąca zwróciła się o rozłożenie na raty płatności składki za październik 2021 r. i o który organ oparł swoją decyzję, cytując jego treść bez przywołania numeru tej jednostki redakcyjnej u.s.u.s.
Zastrzeżenia Sądu budzi również uzasadnienie faktyczne tej decyzji. Uzasadnienie to jest wyjątkowo lakoniczne i odwołuje jedynie się do dotychczasowych doświadczeń ZUS, tu cytat. "współpracy" ze Skarżącą. W uzasadnieniu faktycznym organ całkowicie pominął argumentację przedstawioną we wniosku. Mianowicie organ nie odniósł się do argumentacji wniosku związanej z:
- skutkami obostrzeń jakie zostały zastosowane w stosunku do branży gastronomicznej w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,
- spadkiem obrotów Spółki w okresie epidemii,
- pogorszeniem płynności finansowej Spółki.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia brak jest również analizy wskazywanych przez Spółkę na poparcie swojego żądania dowodów (sprawozdań finansowych).
Decyzja w sprawie odmowy odroczenia czy rozłożenia na raty należności składkowych zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego o czym przesądza użycie przez ustawodawcę w treści przepisu art. 29 ust 1 u.s.u.s. sformułowania "Zakład może na wniosek dłużnika". Taka decyzja jak każda inna wymaga uzasadnienia odpowiadającego treści art. 107 § 3 K.p.a. W szczególności decyzja odmowna dla wnioskodawcy powinna być przekonująco i jasno uzasadniona, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, a zwłaszcza decyzji, tak jak w niniejszej sprawie, o charakterze uznaniowym powoduje, że został naruszony nie tylko przepis art. 107 § 3 K.p.a., ale również, przepis art. 11 K.p.a.. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.
Kolejno Sąd wskazuje, że z przekazanych Sądowi akt sprawy wynika, że organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, zatem zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 i 77 § 1 K.p.a.
Sąd wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności. Z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.
Na skutek takiego działania organu doszło również do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 K.p.a.) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).
Na marginesie Sąd wskazuje, że w decyzji z dnia 1 grudnia 2021 r. zawarto nieprawidłowe pouczenie o przysługującym środku zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, który jak pouczył organ należało złożyć w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia decyzji. Abstrahując już nawet od wskazania błędnego terminu do złożenia wniosku (zgodnie z 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z 127 § 3 oraz zw. 129 § 2 K.p.a. – termin czternastodniowy), to jak Sąd wskazał powyżej od decyzji w sprawie odmowy odroczenia przysługuje odwołanie do sądu powszechnego na zasadach w terminie i według zasad określonych w przepisach K.p.c. (art. 4779 K.p.c. - odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia).
Sąd odnosząc się do wskazanych w skardze i piśmie z dnia 1 czerwca 2022 r. wniosków dowodowych wyjaśnia, że w postępowaniu w przed sądem administracyjnym kontrola administracji publicznej odbywa się na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.), a zatem co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed tym sądem, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ administracji. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ograniczone jest wyłącznie do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentów i może mieć wyłącznie charakter uzupełniający.
Odnosząc się z kolei do złożonego w odwołaniu wniosku o orzeczenie o rozłożeniu na raty płatności należności za październik 2021 r. Sąd wskazuje, że sądy administracyjne nie mają uprawnień do orzekania o rozłożeniu na raty czyli wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Uprawnienie do takiego rozstrzygnięcia posiada jedynie organ. Sąd w ramach dokonywanej kontroli jeżeli stwierdził, że decyzja narusza prawo uchyla tą decyzję w całości lub części, jednocześnie formułując zalecenia do ponownego rozpoznania sprawy.
Podsumowując Sąd wskazuje, że decyzja ZUS zawarta w piśmie z dnia 1 grudnia 2021 r. nie zawiera uzasadnienia odpowiadającego treści art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. tym samym wobec lakonicznego uzasadnienia decyzja organu wymyka się spod kontroli Sądu. Również postępowanie prowadzące do jej wydania dotknięte jest wskazanymi powyżej wadami.
W związku z powyższym Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Zalecenia do dalszego postępowania sprowadzają się do ponownego rozpoznania sprawy, z uwzględnieniem wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu stanowiska Sądu, do czego organ jest zobowiązany na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W przypadku, gdyby organ po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego doszedłby do przekonania, że ponownie należy odmówić rozłożenia na raty płatności składki za październik 2021 r. wyda decyzję w rozumieniu art. 104 § 1 K.p.a., w która powinna zawierać wszystkie elementy które wymienia przepis art. 107 §1 K.p.a. i prawidłowo pouczy Stronę, że odwołanie od tej decyzji przysługuje do sądu powszechnego w terminie i według zasad określonych w przepisach K.p.c.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).
Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Z kolei art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowi, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Skarżąca na podstawie przepisu art. 239 § 1 lit. e P.p.s.a. była zwolniona z uiszczania kosztów sądowych, dlatego zasądzone koszty postępowania obejmują tylko wynagrodzenie ustanowionego sprawie adwokata z wyboru, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, w kwocie 480,00 zł oraz zwrot kwoty uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.
Łącznie Sąd zasądził od organu kwotę 497,00 zł.
Odnosząc się do wniosku zasądzenia kosztów procesu wraz z "odsetkami" Sąd wyjaśnia, że do P.p.s.a. nie wprowadzono analogicznego przepisu jak przepis art. 98 ust. 11 K.p.c. zgodnie z którym od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu - za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. W P.p.s.a. nie przewidziano również odesłania do K.p.c. w zakresie stosowania powyższego przepisu.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI