I SA/KR 1015/22

I SA/Kr 1015/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jarosław Wiśniewski
Piotr Głowacki /przewodniczący/
Waldemar Michaldo /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Głowacki, Sędziowie WSA Waldemar Michaldo (spr.), WSA Jarosław Wiśniewski, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej z dnia 7 lipca 2022 r. nr UP-559/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie z dnia 24 marca 2022 r. nr 587/2022.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 9 grudnia 2021 r. B.T. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres do 31 grudnia 2021 r. Wnioskodawczyni poinformowała, że od 2 kwietnia 1996 r. prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, jednak z uwagi na zaistniałe w jej życiu trudności będzie zmuszona pod koniec grudnia 2021 r. wystąpić o zawieszenie działalności na okres jednego roku, a w przypadku braku poprawy sytuacji - o jeszcze jeden dodatkowy rok lub ostatecznie w całości ją zamknąć. B.T. zaznaczyła, że na cały negatywny stan prowadzenia działalności, jak również brak uzyskiwania dochodów, przy jednoczesnym braku majątku oraz wystąpieniu przewlekłych chorób, w tym [...] - miały wpływ negatywne artykuły prasowe dotyczące jej firmy i związany z tym hejt w Internecie, które w dalszym ciągu wpływają negatywnie na jej osobę zarówno zawodowo, zdrowotnie, jak i prywatnie. Powyższe okoliczności doprowadziły do tego, że straciła dotychczasowych klientów, a nowi kontrahenci nie chcą korzystać z jej usług, bazując w głównej mierze na niekorzystnych opiniach internautów. Ponadto zostały jej wypowiedziane umowy za gaz, energię elektryczną, umowy kredytowe i jest prowadzona egzekucja komornicza. B.T. dodała, że działalność nie przynosi dochodów, a ona sama od 2017 r. nie ma za co żyć, utrzymywać się, prowadzić firmę, opłacać raty kredytów, itd. Natomiast przychód osiągnięty w grudniu 2021 r. składał się z wcześniej wpłaconych zaliczek i w większości został przeznaczony na pokrycie w części opłat za media, leczenie zębów, itp. Wnioskodawczyni stwierdziła również, że cała ta sytuacja odbiła się także negatywnie na jej zdrowiu, a jej mąż dopiero od lipca 2021 r. jest na emeryturze (1.946 zł) i dotychczas pozostawał na jej utrzymaniu.
Decyzją z dnia 24 marca 2022 r. nr 587/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 52.313,92 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne za okres marzec 2017 r. – październik 2021 r. w łącznej kwocie 29.742,55 zł, w tym z tytułu składek – 24.160,55 zł oraz odsetek liczonych na 9 grudnia 2021 r. od ww. składek – 5.582,00 zł;
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres kwiecień 2017 r. – październik 2021 r. w łącznej kwocie 21.179,14 zł w tym z tytułu składek – 18.064,14 zł oraz odsetek liczonych na 9 grudnia 2021 r. od ww. składek – 3.115,00 zł;
c) Fundusz Pracy za okres marzec 2017 r. – grudzień 2018 r. z tytułu składek w kwocie 1.392,23 zł.
Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji wskazał, że należności z tytułu zaległych składek za okres od marca 2017 r. do stycznia 2020 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Zdaniem organu, na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności za okres marzec 2017 r. kwiecień 2018 r. wpłynęło wszczęcie postępowania egzekucyjnego, dla należności: za okres marzec 2017 r. - sierpień 2017 r. - od 20 października 2017 r. (data doręczenia zawiadomienia przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia), które trwa do nadal; za okres wrzesień 2017 r. – kwiecień 2018 r. - od 18 czerwca 2018 r. (data doręczenia zawiadomienia przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia), które trwa do nadal. Powyższe należności pozostają w czynnej egzekucji.
Następnie organ przytoczył treść art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS wskazał, że w stosunku do działalności wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą w stosunku do jej zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Organ dodał, że wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również, zdaniem organu, nie ma zastosowania.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że B.T. jest współwłaścicielką nieruchomości oraz pojazdu samochodowego.
Organ stwierdził, że należności z tytułu nieopłaconych składek są dochodzone w trybie przymusowym przez Dyrektora Oddziału ZUS w Krakowie. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można także, zdaniem organu, jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ uznał zatem, że z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Przedstawione powyżej fakty dowodzą też, w ocenie organu, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych oświadczył, że ocenił sytuację B.T. także przez pryzmat przepisów ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej i nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Organ wskazał, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia w stosunku do wnioskodawczyni nie zachodzi. Analiza dokumentacji wykazała bowiem, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.
Zdaniem organu, okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia w stosunku do wnioskodawczyni również nie zachodzą, ponieważ nie udowodniła ona, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Organ stwierdził, że w toku postępowania B.T. powołała się na własne problemy zdrowotne związane z chorobami przewlekłymi – w tym nowotworem piersi. Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że była ona hospitalizowana z uwagi na następujące schorzenia: [...] (1976 r.), [...] (2010 r.), [...], [...] i usunięcie [...] (2020 r.), [...] (2021 r.). Ponadto w styczniu 2021 r. była zaopatrywana na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym w związku z doznanym na skutek upadku urazem głowy oraz skręceniem i naderwaniem odcinka szyjnego kręgosłupa.
Jednak w opinii Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawczyni nie udowodniła, że z uwagi na powoływane trudności zdrowotne została całkowicie wykluczona z aktywności zawodowej. Do akt sprawy przedstawiła ona jedynie dokumentację potwierdzającą posiadane schorzenia oraz przebytą hospitalizację, z której nie wynika aby została uznana za osobę niepełnosprawną bądź niezdolną do pracy w stopniu uniemożliwiającym osiąganie dochodów. Ponadto dotychczas aktywnie prowadziła działalność gospodarczą. Na chwilę obecną brak jest więc, zdaniem organu, podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna wnioskodawczyni uniemożliwia jej pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia wobec Zakładu.
ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez wnioskodawczynię zadłużenia pozbawiałaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że B.T. dokonała zawieszenia działalności gospodarczej i aktualnie nie posiada zatrudnienia oraz nie uzyskuje dochodu z innych źródeł. W toku postępowania ustalono, że w chwili obecnej nie figuruje ona jako osoba zatrudniona, czy też bezrobotna zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Do ubezpieczenia zdrowotnego zgłasza ją małżonek. Zdaniem organu, wnioskodawczyni nie wykazała zatem, że podjęła wszelkie działania, aby wykorzystać zdolność do pracy, a mimo to nie jest ona w stanie osiągnąć takich dochodów, które pozwalałyby jednocześnie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i spłatę zobowiązania. Tego rodzaju pasywna postawa nie może być, według organu, premiowana umorzeniem zaległości.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał również, że we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawczyni wykazała męża, który pobiera emeryturę wynoszącą 2.489,04 zł brutto, tj. 2.265,03 zł netto. Organ wyjaśnił, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych przedstawiając szacunkowe wartości minimum socjalnego nie uwzględnił gospodarstw mieszanych pracowniczo-emeryckich. Wartość minimum socjalnego dla gospodarstwa dwuosobowego pracowniczego wynosi 2.225,96 zł, tj. 1.112,98 zł na osobę, a dla dwuosobowego emeryckiego – 2.209,56 zł, tj. 1.104,78 zł na osobę (wg IPISS - minimum socjalne za III kwartał 2021 r.). Organ wskazał, że łączny dochód rodziny wnioskodawczyni jest wyższy od ww. kwoty minimum socjalnego, zatem w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa.
Ponadto organ stwierdził, że w złożonym oświadczeniu, wnioskodawczyni nie określiła swoich wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem. Do akt sprawy załączyła jedynie wypowiedzenie umów sprzedaży energii elektrycznej i gazu z uwagi na nieopłacone zaległości. Organ zaznaczył przy tym, że posiadanie innych zobowiązań (zarówno publicznoprawnych, jak i cywilnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa, a zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył także, że wnioskodawczyni nie udowodniła, aby w związku z powoływaną trudną sytuacją finansową podjęte zostały przez nią działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych.
Podsumowując organ stwierdził, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest spowodowana wyłącznie aktualnym brakiem stałej pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie, tym bardziej, że nie wykazała ona przeciwskazań zdrowotnych uniemożliwiających jej podjęcie zatrudnienia. Ponadto organ stwierdził, że B.T. jest w wieku przedemerytalnym i w przeciągu najbliższych trzech lat będzie miała możliwość wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia emerytalnego. Organ podkreślił również fakt, że wnioskodawczyni dokonała zawieszenia, a nie wykreślenia prowadzonej działalności, wskazując datę jej wznowienia na 1 stycznia 2023 r., co z kolei świadczy o tym, że istnieje możliwość podjęcia przez nią działalności, a tym samym pozyskanie dodatkowych środków finansowych.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B.T. oświadczyła, że nie zgadza się z uzasadnieniem decyzji ZUS z dnia 24 marca 2022 r. nr 587/2022. Wnioskodawczyni wskazała, że samochód, który posiada jest w kredycie Powszechnego Domu Kredytowego i nie może go sprzedać bez zgody kredytodawcy. Z kolei 1/3 współwłasności nieruchomości jest obciążona w całości kredytem z nakazem zapłaty z wekslem z klauzulą prawomocności, z której jest wszczęta egzekucja. B.T. opisała swój stan zdrowia oraz sytuację zawodową. Powołała się na bezradność wynikającą z problemów zdrowotnych ([...]), finansowych (brak środków na opłacenie podstawowych potrzeb), zawodowych (niemoc w znalezieniu pracy) oraz rodzinnych (rozpad małżeństwa). Poinformowała również, że posiada w ZUS odłożone pieniądze, które odprowadza od 16. roku życia.
Decyzją z dnia 7 lipca 2022 r. nr UP-559/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 marca 2022 r. nr 587/2022. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności wskazał, że dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z dnia 24 marca 2022 r. nr 587/2022 organ prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ dokonał analizy przedawnienia należności z tytułu składek według przepisów prawnych regulujących tę kwestię, jak również opisał czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu zawieszenia.
Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej B.T., rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z dnia 24 marca 2022 r. nr 587/2022. Organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości wynika, że wnioskodawczyni jest mężatką. Ponadto jest mikroprzedsiębiorcą, a przychód jej firmy za rok 2018 wyniósł [...] zł, w 2019 r. – [...] zł, a w 2020 r. – [...] zł. Koszty firmy za rok 2018 wyniosły [...] zł, a za rok 2019 i 2020 – [...] zł; zaliczka na podatek dochodowy za rok 2018 wyniosła [...], a za rok 2019 i 2020 – [...] zł; dochód firmy za 2018 r. wyniósł [...] zł, w 2019 r. – [...] zł, a w 2020 r.- [...] zł. Firma wnioskodawczyni nie jest w strukturze kapitałowej, ani grupa kapitałowa nie jest jednym z kluczowych odbiorców; firma nie otrzymuje grantów lub dotacji. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie pracuje zarobkowo; nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych; nie uzyskuje dochodu z innych źródeł, ani nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Organ dodał, że B.T. nie wskazała, czy ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem i w jakiej wysokości. ZUS stwierdził, że B.T. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem A.T., który posiada dochód w kwocie 1.946,00 zł netto. Ponadto wnioskodawczyni posiada nieruchomość gruntową o powierzchni 160 m2 w Krakowie, nr księgi wieczystej [...], współwłasność w 1/3, a także samochód osobowy Chevrolet Cruze, rocznik 2011. Ponadto B.T. posiada też inne składniki mienia ruchomego: pralkę z 2001 r. o wartości 400,00 zł oraz lodówkę z 2007 r. o wartości 300,00 zł.
Organ dodał, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie ZUS ustalił, że: wnioskodawczyni zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej 31 grudnia 2021 r., a data wznowienia jest przewidziana na 1 stycznia 2023 r., działalność dotyczy pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. B.T. nie jest zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS, nie jest też zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Jej mąż pobiera świadczenia emerytalne w wysokości 2.489,04 zł brutto, tj. 2.265,03 zł netto, z którego nie są dokonywane potrącenia. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką samochodu osobowego Chevrolet Cruze z 2011 r. o wartości 26.600,00 zł oraz posiada nieruchomość w Krakowie o powierzchni 0,0428 ha, współwłasność z mężem na udziale 2/3, w dziale IV wpis na rzecz [...].
Organ wskazał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. W ocenie organu, przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c tej ustawy nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Organ uznał, że nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ww. ustawy, gdyż wnioskodawczyni zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej 31 grudnia 2021 r., co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej wykonywania. Ponadto posiada ona majątek ruchomy i nieruchomy, jak również nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych. Z kolei przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 tej ustawy nie zachodzi dlatego, że aktualnie Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie ZUS, również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Krakowie. Poza tym wnioskodawczyni jest właścicielką samochodu osobowego, którego wartość pozwala na dokonanie zastawu skarbowego, jak również współwłaścicielką nieruchomości, na której można dokonać zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził zatem, że ponieważ wobec B.T. nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Następnie ZUS przeszedł do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. ZUS wskazał, że w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia należy stwierdzić, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.
Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia organ wyjaśnił, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ wskazał, że wnioskodawczyni poinformowała o swoich problemach zdrowotnych, jakimi są choroby przewlekłe – [...] oraz wystąpienie [...]. Poinformowała również o hospitalizacji z uwagi na następujące schorzenia: [...] (1976 r.), [...] (2010 r.), [...], [...] i [...] (2020 r.), [...] (2021 r.). Ponadto w styczniu 2021 r. przebywała na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym z powodu upadku, urazu głowy oraz skręcenia i naderwania odcinka szyjnego kręgosłupa. Jednak zdaniem organu, z przedłożonej przez B.T. dokumentacji nie wynika, że z uwagi na powoływane trudności zdrowotne została całkowicie wykluczona z aktywności zawodowej. Do akt sprawy przedstawiła bowiem jedynie dokumentację potwierdzającą posiadane schorzenia oraz przebytą hospitalizację, z której nie wynika aby została uznana za osobę niepełnosprawną bądź niezdolną do pracy w stopniu uniemożliwiającym osiąganie dochodów. Ponadto organ zauważył, że wnioskodawczyni nie zakończyła definitywnie działalności gospodarczej, a jedynie zawiesiła jej prowadzenie, co prowadzi do wniosku, że stan jej zdrowia nie jest przeszkodą do jej wznowienia, co z resztą deklaruje od 1 stycznia 2023 r. Brak jest zatem ,zdaniem organu, podstaw do uznania, że stan zdrowia B.T. bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskania środków finansowych na spłatę należności z tytułu składek.
ZUS podniósł, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Organ wskazał, że obecna sytuacja materialna wnioskodawczyni jest spowodowana brakiem zatrudnienia i uzyskiwania dochodów. Obecnie ma ona zawieszoną działalność od 31 grudnia 2021 r., przy czym w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej znajduje się zapis, że prognozuje wznowienie działalności od 1 stycznia 2023 r., co zdaniem organu prowadzi do wniosku, że B.T. upatruje taką możliwością zarobkowania. Gdyby działalność do tej pory nie byłaby rentowna, to nie deklarowałaby jej ponownego otwarcia. W ocenie ZUS, umorzenie zobowiązań publicznoprawnych w sytuacji, gdy dłużnik może uzyskiwać dochody z pracy lub wznowić prowadzenie działalności gospodarczej byłoby działaniem przedwczesnym oraz sprzecznym z interesem publicznym.
Organ stwierdził, że na sytuację majątkową wnioskodawczyni składają się również posiadane składniki majątkowe – jest współwłaścicielem w 1/3 części nieruchomości mieszkalnej o pow.0,0428 ha oraz współwłaścicielką samochodu Chevrolet Cruze z 2011 r. o wartości 26.600,00 zł. W ocenie organu sytuacja finansowa wnioskodawcy pomimo, że jest przez nią uznana jako trudna, nie ma charakteru permanentnego, a umorzenie zadłużenia byłoby przedwczesne. Organ wyjaśnił, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Łączny dochód i gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wynosi 2.265,03 zł, na który składa się dochód jej męża. Zatem jest on minimalnie wyższy niż minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, które zostało określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w czerwcu 2022 r. na kwotę 2.362,46 zł w l kwartale 2022 r.
Ponadto ZUS stwierdził, że w trakcie postępowania B.T. nie wykazała, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową korzystała z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów. Zdaniem organu, korzystanie z takiej formy pomocy stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody wnioskodawczyni nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jeśli natomiast strona nie podejmuje takich prób, to oznacza, że egzystencja jej rodziny pozostaje niezagrożona. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł zatem podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.
Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z dnia 24 marca 2022 r. nr 587/2022.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B.T. wniosła na nią skargę, domagając się jej uchylenia i umorzenia zaległych składek. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła nierzetelne przeanalizowanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych okoliczności faktycznych sprawy, w tym nierzetelne przeprowadzenie analizy dowodowej z dostarczonych jako dowody w sprawie dokumentów miedzy innymi dotyczącymi prowadzenia egzekucji komorniczej z całych udziałów nieruchomości przy ulicy [...], [...] K. (domu, w którym mieszka skarżąca z rodziną), czy też z zaświadczenia Wydziału Ewidencji Pojazdów dotyczącego samochodu osobowego Chevrolet Cruze. który to pojazd nie może być sprzedany bo współwłaścicielem jest pożyczkodawca [...], czy też liczne prawomocne zapadłe wyroki i nakazy zapłaty przeciwko pozwanym skarżącej B.T. i jej mężowi A.T. o zapłatę i z tego tytułu prowadzone sprawy komornicze przeciwko nim, czy też wypowiedziane umowy za dostawę gazu, prądu. Dotyczy to także nie uwzględnienia w swoich analizach stanu zdrowia 58-letniej skarżącej, jej [...], choroby [...], [...] związanej z całą tą sytuacją, choroby [...], [...] i [...] i innych operacji, których przeszła i jeszcze będzie przechodziła. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie opisała swoją sytuację osobistą i majątkową oraz zły stan zdrowia. Podniosła także, że dochody jej firmy z lat 2018-2021 zostały pochłonięte przez skromne jedzenie, lekarstwa i lekarzy, co zwiększyło spiralę zadłużenia oraz pogorszyło stan zdrowia skarżącej oraz jej męża. Nie było też pieniędzy na normalne prowadzenie firmy. Autorka skargi stwierdziła też, że organ nie wziął pod uwagę, że udziały w nieruchomości jej i jej męża są zajęte przez komornika na rzecz [...] do pełnej wysokości wartości tych udziałów, a więc z tych udziałów skarżąca nie jest w stanie wygenerować pieniędzy na zapłatę zaległych składek. Zdaniem skarżącej, organ nie wziął także pod uwagę, że współwłaścicielem wymienionego w decyzji samochodu jest też pożyczkodawca - [...] i dlatego nie ma możliwości sprzedaży tego pojazdu. Wnosząca skargę oświadczyła też, że od 2017 r. w celu utrzymania się przy życiu (kupno jedzenia, środków czystości, lekarstw itd.) wyprzedała wszystkie pamiątki rodzinne oraz rzeczy osobiste, a pozostawiona lodówka(z 2007 r.), czy pralka (z 2000 r.) nie przedstawiają żadnej wartości materialnej. Skarżąca oświadczyła też, że w 2023 r. nie będzie wstanie wznowić pracy w swojej firmie ze względu na pogarszający się stan jej zdrowia oraz w dalszym ciągu obecne w Internecie szkalujące ją artykuły i fora dyskusyjne. Skarżąca dodała, że od 31 grudnia 2021 r. jest na wyłącznym utrzymaniu swojego męża, z którego emerytury, na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie l Wydział Cywilny w sprawie sygn. akt [...] , co miesiąc płacone jest 200 zł z tytułu pokrywania zaległych opłat za gaz. Oprócz tego z ww. emerytury płacone jest jedzenie, lekarstwa, środki czystości, woda, śmieci i raty na zaległe opłaty za prąd.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
W piśmie z dnia 31 października 2022 r. B.T. odniosła się do argumentów organu podniesionych w odpowiedzi na skargę. Skarżąca ponownie podniosła argument o braku możliwości sprzedaży samochodu bez zgody pożyczkodawcy. Opisała też swój zły i stale pogarszający się stan zdrowia. Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ świadomie pomija fakt, że wraz z mężem oprócz comiesięcznych wydatków na żywność, środki czystości i lekarstwa, ponoszą też opłaty za śmieci, wodę oraz zaległe opłaty za gaz i prąd płacone w ratach. Skarżąca oświadczyła, że z emerytury jej męża na koniec miesiąca nie zostaje nic, a tym samym nie ma możliwości pokrywania innych długów np. zaległych składek w ZUS. Wskazała także, że łączna wartość udziałów jej i jej męża w nieruchomości została określona przez biegłego sądowego na kwotę 829.636 zł podczas, gdy zadłużenie wobec [...] wynosi 1.031.924,68 zł. Powyższe udziały zaspokoją więc jedynie część jej zadłużenia wobec [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł m.in. o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Równocześnie organ podał swój adres elektroniczny na platformie ePUAP i oświadczył, że ma możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej.
Sąd zwrócił się zatem do skarżącej o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP oraz podanie, czy wnosi o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Sąd poinformował, że w takiej sytuacji sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.
W piśmie z dnia 31 października 2022 r. skarżąca oświadczyła, że nie dysponuje możliwościami technicznymi by uczestniczyć w rozprawie zdalnej.
Mając powyższe na uwadze Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 10 listopada 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy. W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.
Przystępując zatem do rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.
Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie naruszają prawo w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Jedną z podstaw prawnych zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.
Wskazać należy, że powyższe wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanej w ramach tzw. uznania administracyjnego, skoro pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, materiałów dowodowych, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Co więcej, w zgodzie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, i bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.
W ocenie Sądu, badając spełnienie tych przesłanek organy nie dokonały prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej. Na podstawie zebranych dokumentów organy ustaliły, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, który pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.489,04 zł brutto, tj. 2.265,03 zł netto. Emerytura męża skarżącej stanowi ich jedyne źródło dochodu. Skarżąca jest też współwłaścicielką samochodu osobowego Chevrolet Cruze z 2011 r. o wartości 26.600 zł oraz nieruchomości zabudowanej domem o powierzchni 160 m2, położonej w K. o powierzchni 0,0428 ha (1/3 udziału). Mąż skarżącej również posiada w tej nieruchomości 1/3 udziału. Z nieruchomości tej prowadzone jest przez komornika sądowego postępowanie egzekucyjne na rzecz [...] .
Za niezrozumiałe należy przy tym uznać stwierdzenie orzekającego w II instancji organu, że dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 2.265,03 zł i jest minimalnie wyższy niż minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, które zostało określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w czerwcu 2022 r. na kwotę 2.362,46 zł w I kwartale 2022 r. Zestawienie tych kwot pozwala bowiem stwierdzić, że to dochód gospodarstwa domowego skarżącej jest niższy od minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, a nie na odwrót.
Organy obu instancji nie dokonały natomiast żadnych ustaleń odnośnie comiesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącej i tworzącego razem z nią wspólne gospodarstwo domowe jej męża. Organy ograniczyły się jedynie do stwierdzenia, że skarżąca nie określiła wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem. Należy jednak zauważyć, że nawet jeżeli strona nie poda swoich comiesięcznych wydatków, to na organach spoczywa, wynikający z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do wyczerpującego zebrania całego materiału dowodowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego celem oceny, czy dana okoliczność została udowodniona.
Wyjaśnić należy, że do wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem zalicza się nie tylko opłaty za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie), czy też koszty leczenia, ale także np. koszty zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej.
Zdaniem Sądu, nieustalenie przez organy wysokości comiesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącej i jej męża powoduje, że obraz sytuacji materialnej skarżącej jest niepełny i nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy jest ona w stanie uregulować zaległe składki bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i męża. W niniejszej sprawie jest to o tyle istotne, że jak wynika z akt sprawy skarżąca była hospitalizowana z uwagi na następujące schorzenia: [...] (1976 r.), [...] (2010 r.), [...] (2020 r.), [...] (2021 r.). Ponadto w styczniu 2021 r. trafiła na Szpitalny Oddział Ratunkowy w związku z doznanym na skutek upadku urazem głowy oraz skręceniem i naderwaniem odcinka szyjnego kręgosłupa. W skardze oraz w piśmie z dnia 31 października 2022 r. skarżąca podała, że stan jej zdrowia uległ pogorszeniu. Mimo to w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek informacji na temat kwoty jaką skarżąca przeznacza na lekarstwa i leczenie.
W tym miejscu wskazać należy, że skoro budżet gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 2.265,03 zł, to kwota ta musi wystarczyć na pokrycie wszelkich koniecznych wydatków, które jak wskazał Sąd obejmują opłaty za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie), koszty lekarstw i leczenia oraz koszty zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Ustalając zatem sytuację materialną skarżącej organy powinny były pomniejszyć jej miesięczny dochód netto o sumę jej comiesięcznych koniecznych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem gospodarstwa domowego, a następnie ocenić, czy kwota jaka skarżącej pozostaje pozwala jej na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W zaskarżonych decyzjach brak jest takiej analizy. Dokonana przez organy ocena sytuacji materialnej skarżącej w oparciu o niepełne dane jest dowolna, albowiem nie uwzględnia kosztów jakie skarżąca i jej mąż muszą obiektywnie ponosić w celu zaspokojenia niezbędnych, podstawowych potrzeb życiowych.
Wskazane braki wskazują na naruszenie przepisów art. 7 , art. 11, i art. 77 § 1 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, które obligowały Sąd do wyeliminowania zaskarżonych decyzji z porządku prawnego. Należy przy tym zauważyć, że niniejszy wyrok nie przesądza kwestii umorzenia zaległości składkowych, gdyż wskazane braki akt sprawy uniemożliwiają Sądowi odniesienie się do twierdzeń organu o braku spełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.
Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy winny uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę prawną Sądu i wyeliminować wskazane powyżej uchybienia. W szczególności organy winny ustalić i przedstawić w uzasadnieniu decyzji pełną i wyczerpującą ocenę sytuacji skarżącej w odniesieniu do prawidłowo zbadanych przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Poza ustaleniami odnośnie niezbędnych i stałych wydatków skarżącej i jej męża organy winny również zweryfikować podnoszone przez nią w skardze informacje, że z emerytury jej męża, na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie l Wydział Cywilny w sprawie sygn. akt [...] , co miesiąc spłacane jest po 200 zł z tytułu zaległych opłat za gaz.
Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa procesowego Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a. orzekł o ich uchyleniu – jak w sentencji.
Podstawą uchylenia przez Sąd decyzji wydanej przez ZUS w I instancji był art. 135 p.p.s.a, który stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skoro także i ta decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa jej uchylenie stało się konieczne.