I SA/Ke 97/25

I SA/Ke 97/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Andrzej Mącznik /sprawozdawca/
Krzysztof Armański
Mirosław Surma /przewodniczący/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par 1, art. 134 par 1, art. 135, art. 145 par 1 i 3, art. 210 par 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 73aa ust. 1 pkt 1 i art. 140mb ust. 1
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 17
art. 44b par 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 706
art. 187 par 1 i 2 i art. 188 par 1 i 5
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1061
art. 34
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 125
art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2025 r. sprawy ze skargi S.P. – N. U. S. w B.-Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 20 lutego 2025 r. nr SKO.RD/52/167/10/2025 w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Decyzją z 20 lutego 2025 r. nr SKO.RD/52/167/10/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (kolegium, organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję Starosty Buskiego (starosta, organ I instancji) z 18 grudnia 2024 r. nr KT.5410.11.263.2024 orzekającą o nałożeniu na Skarb Państwa (strona, skarżący) kary pieniężnej w wysokości [...] zł z tytułu naruszenia obowiązku złożenia wniosku o rejestrację pojazdu marki V. G. o nr rej. [...] terminie 30 dni od dnia jego nabycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 25 kwietnia 2024 r. S. P. reprezentowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] stał się właścicielem samochodu osobowego marki [...], nr rej. [...]. Podstawą nabycia prawa własności był prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] z 29 marca 2024 r., sygn. akt II K [...]. Strona do 27 maja 2024r. nie wywiązała się z ciążącego na niej ustawowego obowiązku wynikającego z art. 73aa ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym. W związku z powyższym organ I instancji z urzędu wszczął postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia tego obowiązku. Wskazał, że zgodnie z dyspozycją z art. 73aa ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym, właściciel pojazdu jest obowiązany złożyć wniosek o jego rejestrację w terminie 30 dni od dnia nabycia pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 140mb ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, kto będąc właścicielem pojazdu obowiązanym do złożenia wniosku o rejestrację pojazdu w terminie, o którym w art. 73aa ust. 1 nie złoży tego wniosku, podlega karze pieniężnej w wysokości [...] zł. Z dokumentów dołączonych do zawiadomienia o zbyciu pojazdu z 2 sierpnia 2024 r. wynika, że przedmiotowy pojazd stanowił własność Skarbu Państwa do 19 czerwca 2024 r., kiedy na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia ruchomości w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym nastąpiło przeniesienie prawa własności pojazdu na kolejnego właściciela.
Na etapie prowadzonego postępowania administracyjnego reprezentujący Skarb Państwa Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wyjaśnił m.in., że w przedmiotowej sprawie właścicielem rzeczonego pojazdu był Skarb Państwa, natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] występował wyłącznie jako organ likwidacyjny uprawniony do wykonywania określonych czynności i nie jest upoważniony do wykonywania obowiązków należących do właściciela pojazdu. Podniósł, że dokonał zbycia pojazdu przed upływem 30 dni od daty jego nabycia, bowiem w przedmiotowej sprawie zbycie nastąpiło po 24 dniach od daty powzięcia informacji, tj. od momentu wpływu do organu likwidacyjnego prawomocnego orzeczenia sądu.
Odnosząc się do ww. argumentacji, starosta stwierdził, że przepisy Prawa o ruchu drogowym regulujące obowiązki spoczywające na właścicielach pojazdów oraz sankcje za niedopełnienie tych obowiązków nie przewidują wyjątków podmiotowych. Ustawa nie reguluje w sposób szczególny statusu właściciela pojazdu, stąd należy przyjąć, że taki status może uzyskać zarówno podmiot prawa prywatnego, jak i publicznego. Odnosząc się do kwestii daty nabycia pojazdu przez Skarb Państwa organ ten wskazał, że datą nabycia prawa jest dzień, w którym uprawomocnił się wyrok Sądu Rejonowego w [...] z 29 marca 2024 r., sygn. akt II K [...], nie zaś dzień w którym Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] powziął informację w tej sprawie. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 140n ust. 6 Prawa o ruchu drogowym, do kar pieniężnych, o których mowa w art. 140ma i art. 140mb, przepisów art. 189d-189f ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego nie stosuje się. Przedmiotowy przepis wyklucza więc badanie ewentualnych przesłanek przemawiających za odstąpieniem od nałożenia kary pieniężnej w przedmiotowej sprawie.
Od decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie. Reprezentujący stronę Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] eksponował, że w niniejszej sprawie działa jako organ egzekucyjny, jest wykonawcą orzeczonego przez sąd karny przepadku pojazdu. Jako organ egzekucyjny w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych często dokonuje sprzedaży ruchomości, w tym pojazdów mechanicznych. Argumentował, że w obowiązującym stanie prawnym żaden przepis prawa nie obliguje administracyjnych organów egzekucyjnych do zgłaszania wniosków związanych z rejestracją pojazdów, czy zmianą prawa własności tych pojazdów do odpowiednich organów. Zaznaczył, że obowiązek rejestracji pojazdu nie dotyczy właściciela, który dokonał zbycia pojazdu przed upływem 30 dni od daty jego nabycia.
Rozpoznając odwołanie od decyzji organu I instancji, kolegium przytoczyło treść art. 73aa ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1047; dalej "P.r.d."). Wyjaśniło, że przepis ten ma charakter porządkowy, a konieczność zastosowania się do jego dyspozycji sprowadza się do zapewnienia zgodności danych zawartych w rejestrach dotyczących pojazdów ze stanem faktycznym. Nie można także tracić z pola widzenia, że brak rejestracji pojazdu powoduje, że w bazie CEPiK znajdują się nieaktualne dane, z których korzystają m.in. Policja, Straż Graniczna, sądy, prokuratura, CBA czy Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, co ma wpływ na prowadzenie przez te podmioty czynności. Wskazało, że nałożenie kary pieniężnej jest uzasadnione w sytuacji stwierdzenia niewykonania opisanego obowiązku w ustawowym terminie, a organ ma obowiązek wydać decyzję, która ma charakter związany, co oznacza, że organ nie ma żadnego luzu decyzyjnego w kwestii nałożenia kary.
Kolegium stwierdziło, że Skarb Państwa reprezentowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] stał się 25 kwietnia 2024 r. właścicielem samochodu osobowego marki [...], nr rej. [...], na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z 29 marca 2024 r., sygn. akt II K [...]. Do 27 maja 2024 r. nie wywiązał się z ciążącego na nim ustawowego obowiązku wynikającego z art. 73aa ust. 1 pkt 1 P.r.d. Podkreśliło, że ustawodawca począwszy od 1 stycznia 2024 r. wyłączył w sprawach kar pieniężnych zastosowanie przepisów art. 189d 189f ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Tym samym przepisy dotyczące dyrektyw wymiaru administracyjnej kary pieniężnej nie mają zastosowania, albowiem art. 140mb P.r.d. przewiduje karę nakładaną decyzją związaną, gdyż ustawodawca nakazał stosować jednoznaczny mechanizm wyliczania. W konsekwencji organ I instancji nie był uprawniony do wymierzenia kary w innej wysokości ani też odstąpienia od jej wymierzenia. Nie zasługiwał na uwzględnienie, zdaniem kolegium, argument, że skarżący dokonał zbycia pojazdu przed upływem terminu 30 dni od jego nabycia. Wskazać bowiem należy, że nabycie pojazdu nastąpiło z chwilą uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w [...], tj. w dniu 27 kwietnia 2024 r., nie zaś w dniu wpływu do skarżącego prawomocnego orzeczenia sądu. Tym samym zbycie pojazdu 19 czerwca 2024 r. nastąpiło po upływie 30 dniu od momentu jego nabycia. Zaznaczyło, że reprezentując Skarb Państwa - właściciela pojazdu, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] zobligowany był do dokonania wszelkich czynności spoczywających na właścicielu, w tym m.in. dokonania jego rejestracji. Powyższe potwierdza również fakt, że już po wydaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia przez inną osobę przedmiotowego pojazdu, reprezentant Skarbu Państwa dokonał zgłoszenia zbycia pojazdu, który to obowiązek również spoczywa na właścicielu (zbywcy pojazdu).
Od decyzji organu odwoławczego Skarb Państwa wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach.
Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 73 aa ust. 1 pkt 1, oraz art. 140 mb ust. 1 P.r.d. poprzez błędne zastosowanie. Przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że organem właściwym do wykonania prawomocnego orzeczenia o przepadku pojazdu stanowiącego własność Skarbu Państwa jest naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji. Orzeczenie o przepadku podlega wykonaniu na podstawie przepisów Kodeksu karnego wykonawczego, w którym brak jest wskazania, który organ przejmuje w imieniu Skarbu Państwa własność pojazdu. Naczelnik urzędu skarbowego przejmuje tylko jego posiadanie celem wykonania orzeczenia. Kwestia momentu nabycia przez Skarb Państwa własności składników majątkowych objętych orzeczeniem o przepadku wskazana jest wprost w art. 187 § 2 k.k.w., zgodnie z którym "Objęte przepadkiem przedmiot, korzyść majątkowa lub ich równowartość przechodzą na własność Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku (...)", natomiast zgodnie z art. 187 § 1 k.k.w. sąd dopiero po uprawomocnieniu się wyroku przesyła jego odpis do naczelnika urzędu skarbowego ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji, w celu wykonania orzeczonego przepadku. Argumentował, że celem wykonania orzeczenia sądu karnego jest niejako "likwidacja" przejętego przez Skarb Państwa majątku - w tym wypadku poprzez jego spieniężenie, czyli sprzedaż. Organ egzekucyjny nie działa jak właściciel pojazdu, lecz jako wykonawca prawomocnego orzeczenia sądowego. Oznacza to, że nie może rozporządzać pojazdem jak właściciel, a celem przejęcia go w posiadanie jest wykonanie wyroku sądu. Skarb Państwa nie może więc dysponować pojazdem jak właściciel, tzn. nie może zarejestrować go w celu dopuszczenia do ruchu i ujawnienia nowego właściciela, gdyż pojazd ten nie może służyć do wykonywania zadań Skarbu Państwa. Zauważył, że zazwyczaj pojazd będący przedmiotem przepadku jest już zarejestrowany na terytorium Polski, a więc jest już dopuszczony do ruchu. W takim przypadku cel złożenia wniosku o rejestrację mógłby mieć jedynie na celu ujawnienie nowego właściciela. Wskazał również, że przepadek przedmiotów na rzecz Skarbu Państwa jest szczególnym sposobem nabycia własności w jednym, określonym ustawą celu i zdecydowanie różni się od nabycia na drodze cywilnoprawnej. Chodzi o to, że organ likwidacyjny "przejmuje w posiadanie" - nabywa taki pojazd nawet wbrew swojej woli, czy interesowi, a nabycie to służy tylko i wyłącznie spieniężeniu pojazdu bądź innej rzeczy ruchomej na podstawie przepisów działu II rozdziału 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 132).
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Natomiast zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.
Przedmiotem zaskarżenia była decyzja kolegium, którą utrzymało w mocy decyzję starosty orzekającą o nałożeniu na Skarb Państwa kary pieniężnej w wysokości [...] zł z tytułu naruszenia obowiązku złożenia wniosku o rejestrację pojazdu marki [...] o nr rej. [...] w terminie 30 dni od dnia jego nabycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Podstawą materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji były przepisy: art. 73aa ust. 1 pkt 1, art. 140 mb ust. 1 P.r.d. Stosownie do treści art. 73aa ust. 1 pkt 1 P.r.d. właściciel pojazdu jest obowiązany złożyć wniosek o jego rejestrację w terminie 30 dni od dnia nabycia pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei zgodnie z art. 140mb ust. 1 P.r.d. kto będąc właścicielem pojazdu obowiązanym do złożenia wniosku o rejestrację pojazdu w terminie, o którym mowa w art. 73aa ust. 1, nie złoży tego wniosku w terminie, podlega karze pieniężnej w wysokości [...] zł.
Jak wynika z akt sprawy, pismem z 22 maja 2024 roku (data wpływu 27 maja 2024 roku) Sąd Rejonowy w [...] przesłał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] odpis prawomocnego wyroku nakazowego wydanego 29 marca 2024 r. w sprawie o sygn. akt II K [...] dotyczącego T. S., celem wykonania pkt V. Z treści pkt V tego wyroku wynika, że wobec T. S. orzeczono na podstawie art. 44b § 1 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k. przepadek samochodu marki [...] IV o nr rej. [...]. Z zawartej w odpisie wyroku klauzuli wynika natomiast, że orzeczenie to uprawomocniło się 27 kwietnia 2024 roku.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] nie złożył do starosty wniosku o rejestrację ww. pojazdu w terminie 30 dni od dnia jego nabycia – uprawomocnienia się wyroku sądu karnego.
Spór w sprawie dotyczył tego, czy miał taki obowiązek.
Sąd nie miał wątpliwości, że przepadek pojazdu polega na swoistej konfiskacie i przeniesieniu własności przedmiotu przepadku na rzecz Skarbu Państwa. Przepis art. 44b § 1 k.k. stanowi, że w wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym. Z kolei z treści art. 187 § 2 k.k.w. wynika, że objęte przepadkiem przedmiot, korzyść majątkowa lub ich równowartość przechodzą na własność Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku, a w wypadku wytoczenia powództwa, o którym mowa w art. 293 § 7 Kodeksu postępowania karnego - z chwilą uprawomocnienia się wyroku oddalającego powództwo przeciwko Skarbowi Państwa.
Ze sposobu ujęcia art. 187 § 2 k.k.w. należy zatem wnosić, że w następstwie orzeczenia przedmiotu przepadku przechodzi on na własność Skarbu Państwa. Świadczy o tym zarówno posłużenie się pojęciem odnoszącym się do sfery skutków cywilnoprawnych: "na własność", jak i wskazanie beneficjenta uzyskanej korzyści z użyciem nazwy Państwa jako podmiotu prawa cywilnego - Skarb Państwa. Od aktu orzeczenia przez sąd karny przepadku przedmiotu, stanowiącego przejaw działania w sferze imperium, należy odróżnić skutek tego orzeczenia, czyli doniosły w kategoriach prawa cywilnego stan ukształtowany w następstwie uprawomocnienia się wyroku zawierającego takie rozstrzygnięcie (por. wyrok SN z 15 czerwca 2022 r., II CSKP 573/22).
Inaczej rzecz ujmując działanie Państwa w sferze imperium w postaci konfiskaty mienia wywołuje skutek cywilnoprawny.
Z kolei art. 187 § 1 k.k.w. stanowi, że sąd bezzwłocznie po uprawomocnieniu się wyroku przesyła jego odpis lub wyciąg naczelnikowi urzędu skarbowego, właściwemu ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji, w celu wykonania orzeczonego przepadku lub nawiązki na rzecz Skarbu Państwa, ze wskazaniem, w jakiej części zostały one wykonane zgodnie z art. 11a lub art. 11b § 1, a w jakiej pozostają do wykonania. Ponadto, wykonując przepadek, naczelnik urzędu skarbowego przejmuje w posiadanie składniki mienia wymienione w wyroku (art. 188 § 1 k.k.w.), by następnie spieniężyć je według przepisów o egzekucji świadczeń pieniężnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 188 § 5 k.k.w.).
Natomiast z treści art. 34 k.c. wynika, że Skarb Państwa jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nienależącego do innych państwowych osób prawnych. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 125; z późn. zm.) organy administracji publicznej oraz inne organy lub podmioty uprawnione na podstawie przepisów odrębnych do reprezentowania Skarbu Państwa reprezentują Skarb Państwa zgodnie z ich właściwością i w zakresie określonym w przepisach odrębnych.
Zestawienie powyższych przepisów świadczy, w ocenie sądu, że naczelnik urzędu skarbowego wykonując orzeczenie o przepadku działa jak organ egzekucyjny i jednocześnie jako ustawowo upoważniony reprezentant Skarbu Państwa w sferze prawa cywilnego.
Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 73aa ust. 1 pkt 1 P.r.d. określa pozytywny obowiązek (nakaz) – zobowiązanie do działania skierowane do właściciela pojazdu, stanowiący podstawę powstania stosunku administracyjnoprawnego. Co warto zaznaczyć, obowiązek prawny wyrażany normą administracyjnego prawa materialnego może być kierowany zarówno do podmiotu spoza systemu organów administracji, jak i do określonego organu administracji publicznej. W tym drugim przypadku chodzi o obowiązek sformułowany w sposób konkretny, dotyczący zakazu lub nakazu podejmowania wskazanego działania, a nie obowiązek realizacji danego zadania wynikający z określenia właściwości organu względem tego rodzaju zadań (tak w: System Prawa Administracyjnego pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Tom 7, Prawo administracyjne materialne, Warszawa 2012, s. 224).
Skoro przepis art. 73aa ust. 1 pkt 1 P.r.d. dotyczy obowiązku właściciela pojazdu, ma zastosowanie do Skarbu Państwa (reprezentowanego przez naczelnika urzędu skarbowego), który przejął pojazd na własność w drodze konfiskaty mienia na podstawie przepisów prawa karnego, co w niniejszej sprawie znajduje również potwierdzenie w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 19 czerwca 2024 r. o stwierdzeniu nabycia ruchomości w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Istotna jest jednak specyficzna sytuacja administracyjnoprawna naczelnika urzędu skarbowego, mająca swe źródło w postaci niespójności przepisów prawa karnego wykonawczego (art. 187 § 1 i 2 k.k.w.) z prawem administracyjnym (art. 73aa ust. 1 pkt 1 P.r.d.). Naczelnik urzędu skarbowego ma bowiem złożyć w imieniu Skarbu Państwa (jako właściciela pojazdu) wniosek o rejestrację pojazdu w terminie 30 dni od dnia jego nabycia, czyli uprawomocnienia się wyroku sądu karnego orzekającego o przepadku pojazdu, jednocześnie będąc zależnym od przesłania mu odpisu tego wyroku przez sąd karny. Inaczej rzecz ujmując, obowiązek naczelnika urzędu skarbowego stanie się skonkretyzowany, wymagalny, realny dopiero po przesłaniu mu odpisu wyroku przez sąd karny. Oznacza to w praktyce, że w okresie pomiędzy nabyciem własności (uprawomocnieniem się wyroku sądu karnego), a doręczeniem odpisu tego wyroku, jakakolwiek aktywność naczelnika urzędu skarbowego w celu zrealizowania nałożonego na niego poprzez ustawę obowiązku jest obiektywnie wykluczona. Jest to bowiem stan oczekiwania na czynność administracyjną sądu, umożliwiającą zrealizowanie ustawowego obowiązku, mimo że doniosły prawnie fakt na gruncie prawa karnego (uprawomocnienie się wyroku sądu karnego) urzeczywistnił się i implikował powstanie (w rzeczywistości jedynie potencjalnego) stosunku prawnego w prawie administracyjnym (art. 73aa ust. 1 pkt 1 P.r.d.). Można więc uznać, że w takiej sytuacji adresat obowiązku nie jest zdolny do uczestniczenia w stosunku prawnym (zdolny do odpowiednich działań prawnych zmierzających do realizacji, czy też realizujących ustawowy obowiązek).
W realiach sprawy wyrok Sądu Rejonowego II Wydział Karny z 29 marca 2024 r., mocą którego orzeczono przepadek samochodu marki [...] o nr rej. [...] uprawomocnił się 27 kwietnia 2024 r. Odpis tego wyroku został doręczony Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] 27 maja 2024 r. To był początkowy moment pozwalający zrealizować ustawowy obowiązek. Oznacza to ni mniej, ni więcej, że z chwilą wystąpienia zdarzenia będącego źródłem powstania obowiązku złożenia wniosku o rejestrację pojazdu (uprawomocnienie się wyroku), naczelnik nie wiedział o jego istnieniu. Podkreślić przy tym należy, że naczelnik nie był uczestnikiem postępowania karnego i nie miał żadnego wpływu na czas przesłania przez sąd odpisu prawomocnego wyroku.
Zaakceptowanie wykładni przepisów prawa, która prowadziłaby do opisanego w zaskarżonej decyzji rezultatu, naruszałoby w ocenie WSA w Kielcach konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego. Nie sposób bowiem nie dostrzec, że w opisanej sytuacji Skarb Państwa znalazł się w swoistej pułapce zastawionej przez ustawodawcę, który z jednej strony nakłada na Skarb Państwa jako właściciela określony obowiązek (złożenie wniosku o jego rejestrację), a z drugiej strony (na podstawie przepisów kodeksu karnego wykonawczego), uniemożliwia mu realne wywiązanie się z tego obowiązku, co z kolei prowadzi do określonych, negatywnych konsekwencji (konieczności zapłaty kary).
Zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z koncepcji demokratycznego państwa prawnego Trybunał Konstytucyjny w swych wyrokach (por. wyroki z: 27 kwietnia 2004 r., K 24/03; 12 lutego 2015 r., SK 14/12) wywodził zasadę zaufania obywatela do prawa i zasadę zaufania obywatela do państwa. Określana również jako zasada lojalności, zasada ta obejmuje m.in. zakaz tworzenia przez ustawodawcę takich konstrukcji, które są niewykonalne, a stanowią tylko złudzenie prawa. Uprawnienia przyznane obywatelowi przez państwo nie mogą mieć charakteru uprawnień pozornych czy też niemożliwych do realizacji ze względów prawnych lub faktycznych bądź też z uwagi na nieprecyzyjne, niejasno określone warunki korzystania z tych uprawnień.
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczyły co prawda uprawnień podatników, a nie ich obowiązków, jak i badały przepisy należące do gałęzi prawa podatkowego, jednak w ocenie WSA w Kielcach argumentacja zaprezentowana przez Trybunał znajduje zastosowanie również w takim przypadku, jak ten będący spornym zagadnieniem w sprawie.
Również pewność prawa wymaga przydaniu prawu cech, które zapewniają bezpieczeństwo prawne oraz umożliwiają decydowanie o swoim postępowaniu w oparciu o pełną i aktualną znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych swoich działań (por. wyrok TK z 14 czerwca 2000 r., P 3/00). Każdy przepis aktu prawotwórczego (normatywnego), zwłaszcza przewidujący możliwość stosowania sankcji, powinien być sformułowany w sposób poprawny, jasny i precyzyjny, zapewniając tym samym przewidywalność skutków jego zastosowania (por. wyrok TK z 12 czerwca 2002 r., P 13/01).
Tymczasem ustawodawca tak skonstruował przepisy, że były one w sprawie podstawą do poniesienia przez Skarb Państwa odpowiedzialności administracyjnej (związanej z niezłożeniem wniosku o rejestrację pojazdu w terminie), uwarunkowanej de facto od działań (zaniechań) innego podmiotu, na które nie miał realnego wpływu. Taki stan rzeczy nie zyskał akceptacji sądu orzekającego w sprawie.
Tym samym sąd uznał, że zasada demokratycznego państwa prawnego wyrażająca się w zasadach: ochrony zaufania (lojalności) do Państwa i stanowionego przez nie prawa, pewności prawa (bezpieczeństwa prawnego), określoności prawa nakazuje przyjąć, że początek 30 - dniowego terminu do złożenia wniosku o rejestrację pojazdu wyznacza przesłanie naczelnikowi urzędu skarbowego odpisu prawomocnego wyroku przez sąd karny, co w sprawie miało miejsce 27 maja 2024 r.
Jednocześnie z akt sprawy, konkretnie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 19 czerwca 2024 r. o stwierdzeniu nabycia ruchomości w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym wynika, że samochód marki [...] o nr rej. [...] został nabyty przez kolejnego właściciela przed upływem 30 dni od dnia jego nabycia przez Skarb Państwa. W konsekwencji należało przyjąć, że skoro w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku sądu karnego Skarb Państwa jako właściciel dokonał zbycia pojazdu, to na podstawie art. 73aa ust. 7 P.r.d. nie miał obowiązku składania wniosku o jego rejestrację.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję, a zważywszy na typ i skutki naruszenia prawa przez organy, również decyzję ją poprzedzającą (art. 135 p.p.s.a.). Ponadto, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego, umorzył jednocześnie to postępowanie. Stosownie do treści art. 210 § 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Wobec braku takiego wniosku, sąd nie orzekał w przedmiocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.