I SA/Ke 88/23

I SA/Ke 88/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/
Andrzej Mącznik
Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 782/23 - Wyrok NSA z 2024-11-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 95 par. 2, art. 119 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 54 par. 1, art. 8, art. 10 par. 4, art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 24 par. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Asesor WSA Andrzej Mącznik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej (dalej też jako "dyrektor") postanowieniem z 3 stycznia 2023 r. nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia W. B., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.-K. (dalej też "naczelnik") z 28 listopada 2022 r. nr [...], oddalające skargę na czynność egzekucyjną dokonaną na podstawie zawiadomienia nr [...] o zajęciu innej wierzytelności w VOTUM S.A. oraz oddalające skargę na czynność egzekucyjną dokonaną na podstawie zawiadomienia nr [...] [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. Z. Chmielewskiego (dalej "SKOK").
Organ odwoławczy podał, że naczelnik prowadzi egzekucję administracyjną wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 28 marca 2022 r. nr [...] obejmującego zaległość z tytułu zwrotu wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenie społeczne za okres październik i grudzień 2017 r. oraz od stycznia do czerwca 2018 r. Podstawę prawną dochodzonego obowiązku stanowi decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 23 listopada 2021 r. znak: [...] I.dz. [...]
W celu wyegzekwowania należności objętej ww. tytułem wykonawczym, organ egzekucyjny m.in. dokonał na podstawie zawiadomienia:
- z 21 października 2022 r. zajęcia wierzytelności w VOTUM S.A. (doręczonego skarżącemu: 28 października 2022 r.),
z 25 października 2022 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w SKOK (doręczonego skarżącemu: 3 listopada 2022 r.).
Po otrzymaniu ww. zawiadomień do naczelnika wpłynęły pisma skarżącego z: 28, 30 i 31 października 2022 r. oraz 4, 8, 16 i 22 listopada 2022 r., które z uwagi na ich treść zostały zakwalifikowane przez organ egzekucyjny jako: skarga na czynności egzekucyjne dokonane na podstawie zawiadomień o nr 2611- [...] [...] i [...] wraz z wnioskiem o uchylenie zajęć; skarga na organ egzekucyjny oraz jego pracowników; wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego; wniosek o zwolnienie spod egzekucji; wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego; skarga na przewlekłość postępowania oraz wniosek o umorzenie postępowania.
Postanowieniem z 28 listopada 2022 r. naczelnik oddalił skargę na czynność egzekucyjną o zajęciu innej wierzytelności w VOTUM S.A. oraz oddalił skargę na czynność egzekucyjną o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. Z. Chmielewskiego.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia na powyższe postanowienie naczelnika organ odwoławczy postanowieniem z 3 stycznia 2023 r. utrzymał je w mocy. Organ nie dopatrzył się bowiem nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa przy dokonywaniu przez organ egzekucyjny zaskarżonych czynności egzekucyjnych. Dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. 2022 r. poz. 479) zwanej dalej "u.p.e.a." zastosowany został środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a powołanej ustawy, tj. egzekucja z rachunku bankowego. Organ omówił w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a. instytucję skargi na czynność egzekucyjną. Nadto wskazał, że tryb dokonywania zaskarżonych czynności egzekucyjnych został unormowany w art. 80 i art. 89 u.p.e.a. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu.
Dalej organ odwoławczy powołał się na treść art. 86b, art. 80 § 3, art. 87 i art. 89 § 1 u.p.e.a., podkreślając, że nie dopatrzył się uchybień formalnych w dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej. Dyrektor wskazał, że jak wynika z akt sprawy zawiadomienie o zajęciu z 21 października 2022 r. skarżący otrzymał 28 października 2022 r., natomiast dłużnik zajętej wierzytelności odebrał je 2 listopada 2022 r. Zawiadomienie o zajęciu z 25 października 2022 r. zostało doręczone skarżącemu 3 listopada 2022 r., natomiast bank odebrał je 25 października 2022 r.
Jednocześnie dyrektor podał, że mając na uwadze zasadę poszanowania minimum egzystencji, ustawodawca w art. 8-10 u.p.e.a. wymienia dobra, których zajęcia dokonywać nie wolno. Przepis art. 8 u.p.e.a. stanowi, co nie podlega egzekucji administracyjnej. Zgodnie z tym przepisem, ustawodawca nie wyłączył spod egzekucji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego ani zajęcia innej wierzytelności.
Zdaniem dyrektora, słusznie zauważył organ egzekucyjny, że art. 80 § 2a u.p.e.a. reguluje jakich kwot nie obejmuje zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, a zatem z przepisu tego wprost wynika, jakiego pochodzenia środki dłużnik zajętej wierzytelności może przekazać organowi egzekucyjnemu. To bowiem dłużnik zajętej wierzytelności odpowiada za prawidłową realizację zajęcia. Organ egzekucyjny dokonując zajęcia, nie ma wiedzy, z jakiego tytułu na zajęty rachunek wpływają środki pieniężne. W przypadku przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wolnej od zajęcia, czy też kwoty pochodzącej ze środków nie podlegającej zajęciu strona umowy może dochodzić swych praw jedynie na drodze cywilnej, gdyż powyższe stanowi naruszenie umowy o prowadzeniu rachunku bankowego, a relacje umowne znajdują się poza kognicją organów administracyjnych.
W ocenie dyrektora, w tej sprawie nie doszło także do zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, gdyż tylko jedno z zajęć okazało się częściowo skuteczne i SKOK przekazała środki na poczet zaległości objętej tytułem wykonawczym. Natomiast dłużnik zajętej wierzytelności VOTUM S.A. pismem z 21 października 2022 r. poinformował, że nie współpracuje ze skarżącym. Suma uzyskanych środków egzekucyjnych do dnia wydania postanowienia przez naczelnika to kwota [...]zł.
Dyrektor dodał, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
W niniejszej sprawie zobowiązany nie wskazał żadnych innych składników majątkowych, w stosunku do których można prowadzić skuteczną egzekucję. Zarówno dokonane wcześniej zajęcie rachunku bankowego w ING Bank Śląski S.A. z 30 marca 2022 r., jak i zajęcie wierzytelności w VOTUM S.A. nie przyniosło efektu w postaci otrzymania środków pieniężnych na poczet zaległości. Jedynie jak wskazano powyżej zajęcie wierzytelności w Spółdzielczej Kasie okazało się częściowo skuteczne.
Dyrektor ocenił zatem, że działanie naczelnika w tym zakresie było prawidłowe i zgodne z celami prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wybór środków był w tej sprawie ograniczony zasadą celowości postępowania zmierzającego do wyegzekwowania zaległości z tytułu zwrotu wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenie społeczne. Dodatkowo, judykatura zgodnie przyjmuje, że zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych, gdyż w przypadku jego zastosowania strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji.
Odnosząc się do zawartej w zażaleniu skargi na naczelnika oraz pracowników organu egzekucyjnego, dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 227 k.p.a., skarga może zostać wniesiona, w szczególności na zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Zarzuty skarżącego podniesione w zażaleniu z 4 grudnia 2022 r. dotyczące działań naczelnika i pracowników organu egzekucyjnego mogą być zatem przedmiotem skargi administracyjnej, o której mowa w ww. przepisie prawa.
Organ odwoławczy podkreślił, że skarga została wniesiona w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego skarżący wniósł zażalenie na postanowienie naczelnika z 28 listopada 2022 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną dokonaną na podstawie zawiadomienia nr [...] i oddalenia skargi na czynność egzekucyjną na podstawie zawiadomienia nr 2611- [...] Zatem zastosowanie w sprawie znalazł przepis art. 234 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie, w której toczy się postępowanie administracyjne skarga złożona przez stronę podlega rozpatrzeniu w toku postępowania, zgodnie z przepisami k.p.a.
Co do zarzutów dotyczących działań naczelnika oraz pracowników organu egzekucyjnego dyrektor podniósł, że powyższe zarzuty były już przedmiotem badania przez organ odwoławczy, w związku z prowadzonymi postępowaniami dotyczącymi zażalenia skarżącego na postanowienie naczelnika z 6 maja 2022 r., zażalenia na postanowienie naczelnika z 14 lipca 2022 r. oraz zażalenia na postanowienie naczelnika z 17 października 2022 r. Organ odwoławczy w postanowieniach z 10 czerwca 2022 r. znak: [...] 2022.7, z 31 sierpnia 2022 r. znak: [...] oraz z 23 listopada 2022 r. znak: [...] uznał, że zarzuty dotyczące działań naczelnika oraz pracowników nie zasługują na akceptację. Z uwagi na to, że w niniejszym zażaleniu skarżący nie podniósł żadnych nowych argumentów, w związku z zarzutami dotyczącymi działań naczelnika, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w ww. postanowieniach. Nadto organ odwoławczy wskazał, że postanowieniem z 14 grudnia 2022 r. znak: [...] odmówił wyłączenia organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.-K. od prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego, zaś stan faktyczny i prawny sprawy nie uległ zmianie.
Zaskarżając powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach W. B. zarzucił temu rozstrzygnięciu:
- przyjęcie przez dyrektora interpretacji opartej wyłącznie na jednostronnym przedstawieniu sytuacji przez naczelnika, zainteresowanego zatajeniem rzeczywistych okoliczności związanych z bezprawnymi czynnościami dotyczącymi zajęcia rachunków bankowych, jak i środków finansowych znajdujących się na rachunkach bankowych skarżącego;
- rażące pomijanie zarówno przez naczelnika jak i dyrektora faktu ukrycia akt sprawy i celowego usunięcia z tych akt prawomocnego i ostatecznego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, w celu przeprowadzenia bezprawnych czynności egzekucyjnych;
- braku rozpoznania złożonego przez skarżącego wniosku o wyłączenie z uczestnictwa, sporządzania pism (postanowień, odpowiedzi) pracownika referatu egzekucyjnego, wobec którego istnieją uzasadnione wątpliwości, co do jego bezstronności w danej sprawie;
- świadome wprowadzanie w błąd skarżącego, organy ścigania, organy nadrzędne administracji skarbowej i inne instytucje przez organ jakim jest naczelnik;
- nieuznawanie przez rzekomego wierzyciela prezesa PFRON, jak i przez naczelnika prawomocnego i ostatecznego wyroku NSA oraz orzeczenia sądu karnego w Warszawie;
- nieuzasadnione pomijanie przez dyrektora podejmowanych przez naczelnika czynności skutkujących działaniami o charakterze czynów przestępczych;
- naruszenie zasad wskazanych w art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi jej autor przedstawił argumentację na poparcie stawianych zarzutów, w oparciu o które wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, uznania za bezprawne działania naczelnika, nakazanie ponownego rozpoznania postępowania w sprawie egzekucji oraz uchylenie zajęcia rachunków bankowych oraz zwrot bezprawnie pobranych i przekazanych do PFRON środków finansowych w wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami liczonymi od dnia ich zajęcia do dnia zwrotu skarżącemu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
W piśmie procesowym z 16 marca 2023 r. skarżący, odnosząc się do odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie stanowiska organu i uzupełnił stanowisko procesowe wyrażone w skardze. Wyraził wolę osobistego udziału w posiedzeniu sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd administracyjny sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a., stanowiąc, że sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że kontrolowane postępowanie egzekucyjne toczy się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji {Dz. U. 2022 r. poz. 479, dalej "u.p.e.a."). Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą takiej skargi jest:
1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
W niniejszej sprawie skarżący, będący zobowiązanym do zwrotu wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenie społeczne za okres październik i grudzień 2017 roku oraz od stycznia do czerwca 2018 roku na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, wywiódł skargi na czynności organu egzekucyjnego polegające na zajęciu wierzytelności w VOTUM S.A. oraz na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. Z. Chmielewskiego wraz z wnioskiem o uchylenie zajęć. Zarówno w skargach na czynności egzekucyjne, jak i w skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego zobowiązany podniósł, że w wyniku dokonania kwestionowanych czynności egzekucyjnych doszło do zajęcia środków "nie podlegających zajęciu", a chodzi o dodatek węglowy, świadczenie socjalne z Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz środki do wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor wyjaśnił m.in., że: ustawodawca w art. 8-10 u.p.e.a. wymienia dobra, których zajęcia dokonywać nie wolno; przepis art. 8 u.p.e.a. stanowi, co nie podlega egzekucji administracyjnej; z ww. przepisu wynika wprost jakiego pochodzenia środki dłużnik zajętej wierzytelności może przekazać organowi egzekucyjnemu; to dłużnik zajętej wierzytelności odpowiada za prawidłową realizację zajęcia; organ egzekucyjny dokonując zajęcia nie ma wiedzy z jakiego tytułu na zajęty rachunek wpływają środki pieniężne; w przypadku przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wolnej od zajęcia czy też kwoty pochodzącej z środków nie podlegających zajęciu strona umowy może dochodzić swych praw jedynie na drodze cywilnej, gdyż powyższe stanowi naruszenie umowy o prowadzeniu rachunku bankowego, a relacje umowne znajdują się zaś poza kognicją organów administracyjnych.
Powyższego poglądu organu drugiej instancji sąd jednak nie podziela. Sąd w tym względzie prezentuje stanowisko, jakie już zajął Naczelny Sąd Administracyjny (zob. np. wyroki: z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 3034/18, Lex nr 2656931, czy z 11 stycznia 2023 r., III FSK 1437/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym cyt.:
- "Art. 54a) ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 1988- dalej: u.Pr.b.) jest adresowany nie tylko do banków, ale i do organów egzekucyjnych."
- "Na organie egzekucyjnym – zgodnie z art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. v) u.Pr.b. oraz art. 36 § 1 i § 1c) w związku z art. 67a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - dalej jako: u.p.e.a.) ciąży obowiązek wyjaśnienia, jeszcze przed zajęciem rachunku bankowego, czy na tym rachunku bankowym nie znajdują się środki niepodlegające egzekucji, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a."
- "Bezpodstawnie zajęte i przekazane przez bank na rachunek organu egzekucyjnego środki pieniężne niepodlegające egzekucji zgodnie z art. 10 § 4 u.p.e.a., podlegają zwrotowi na rachunek bankowy zobowiązanego, z którego zostały przekazane organowi egzekucyjnemu."
Stosownie do art. 10 § 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym na datę wyrokowania przez NSA, jak i w brzmieniu przepisu obowiązującym na datę podjęcia zaskarżonych czynności egzekucyjnych) nie podlegają egzekucji świadczenia z pomocy społecznej, a od 12 sierpnia 2022 r. także dodatek węglowy, o którym mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692).
W datach dokonywanych wobec skarżącego zajęć objętych skargami na czynność egzekucyjną, zwłaszcza zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo - Kredytowej im. Z. Chmielewskiego na podstawie zawiadomienia z 25 października 2022 r., przepisy art. 80 § 2a pkt 1 w zw. z art. 87 u.p.e.a. stanowiły, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie obejmuje kwot pochodzących ze świadczeń z pomocy społecznej i dodatku węglowego, o którym mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Odpowiednią regulację zawiera także ustawa - Prawo bankowe (art. 54a ustawy).
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku sygn. II FSK 3034/18, przepis. 80 § 2 u.p.e.a. nie na bank, lecz na organ egzekucyjny nakłada obowiązek zawiadomienia zobowiązanego o zastosowanym środku egzekucyjnym. W związku z powyższym NSA zwrócił uwagę w powyższym zakresie na treść przepisów art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. v) u.Pr.b., art. 36 § 1 i § 1c) oraz art. 67a § 2 u.p.e.a. i wyjaśnił, że pierwszy z powołanych przepisów wskazuje, że: "Bank ma obowiązek udzielania informacji stanowiących tajemnicę bankową wyłącznie (...) na żądanie centralnego biura łącznikowego oraz administracyjnego organu egzekucyjnego (...) w zakresie wykonywania ich ustawowych zadań". Z kolei art. 36 § 1 u.p.e.a. wskazuje, że: "W zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego (...) organ egzekucyjny lub wierzyciel (...) może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych , a także innych podmiotów". Z kolei art. 36 § 1 c) u.p.e.a. jest nakierowany na możliwość żądania przez organ egzekucyjny informacji od banków. Informacje te banki są obowiązane im udzielić w zakresie: posiadanych rachunków bankowych, obrotów i stanów tych rachunków z podaniem wpływów, obciążeń i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców. Natomiast przepis art. 67a § 2 u.p.e.a. umożliwia organowi egzekucyjnemu żądanie wszelkich wyjaśnień potrzebnych do dochodzenia należności pieniężnej od zobowiązanego. Rozwiązania te organ egzekucyjny może więc zastosować jeszcze przed dokonaniem zajęcia rachunku bankowego tak, aby nie doszło do niezgodnego z prawem jego zajęcia lub przekazania przez bank środków pieniężnych, które nie podlegają egzekucji. Oznacza to, w konsekwencji, jak dalej wskazał NSA, że obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym, które organ egzekucyjny zamierza zająć, podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym i to jeszcze przed dokonaniem zajęcia.
Podsumowując, w przypadku zajęcia rachunku bankowego to organ egzekucyjny jest zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a. Obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym, zarówno przed dokonaniem zajęcia, jak i później w trybie skargi na czynności egzekucyjne.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny koniecznych wyjaśnień nie przeprowadził ani przed zajęciem rachunku bankowego skarżącego, ani później przy rozpoznawaniu skarg na czynności egzekucyjne. Co prawda skarżący, jak wskazał, miał odzyskać dodatek węglowy zajęty wskutek kontrolowanej czynności egzekucyjnej, niemniej z całą pewnością organy nie poczyniły w sprawie wystarczających czynności wyjaśniających, czy na rachunek zobowiązanego w SKOK nie wpływają świadczenia z pomocy społecznej, a na taki rodzaj zajętych środków może wskazywać twierdzenie strony, że zajęte środki pochodzą z pomocy socjalnej udzielonej mu jako osoby posiadającej status osoby represjonowanej.
W myśl art. 11 ustawy z dnia z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 poz. 1255), do spraw związanych z przyznawaniem pomocy pieniężnej i świadczenia pieniężnego przepisy art. 6 pkt 3, 10, 14 i 16, art. 8 ust. 3-13, art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12, art. 13, art. 98, art. 100, art. 104, art. 105, art. 106 ust. 1, 3, 3a i 5, art. 107 ust. 5b-5d i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, z późn. zm.) stosuje się odpowiednio. Zatem niewykluczone, że na rachunku bankowym zajętym wskutek kwestionowanej czynności egzekucyjnej doszło do zajęcia środków pieniężnych nie podlegających egzekucji. W każdy razie nie zostało to w sprawie wyjaśnione przez organy. Organ egzekucyjny winien ocenić, czy przekazywana pomoc socjalna dla skarżącego na rachunek bankowy stanowi świadczenie z pomocy społecznej. Poza tym skarżący wskazywał także, że w wyniku działań organu egzekucyjnego pozostał bez środków do życia.
Zatem organ egzekucyjny winien wyjaśnić, bądź to przed skierowaniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bądź na skutek skargi na czynność komornika (gdy przed dokonaniem zajęcia nie zostało to wyjaśnione), czy na rachunek ten nie wpływają środki pieniężne, które nie podlegają egzekucji (art. 10 § 4 u.p.e.a.) lub środki, których zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie może obejmować (art. 80 § 2a u.p.e.a.). Nie sposób zaaprobować stanowiska organu, że w przypadku przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wolnej od zajęcia czy też kwoty pochodzącej z środków nie podlegającej zajęciu strona umowy może dochodzić swych praw jedynie na drodze cywilnej. Zauważyć bowiem trzeba, że eliminowanie sprzecznych z prawem czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora leży także w interesie społecznym, skoro w myśl art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne jest wyłącznie ocena prawidłowości, a więc zgodności z prawem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny lub egzekutora, a jej celem jest zapewnienie praworządności postępowania egzekucyjnego w każdym jego aspekcie. Znaczenie tej instytucji prawnej dla porządku prawnego jest tym bardziej doniosłe, że postępowanie egzekucyjne ze swej istoty przynosi szczególnie dotkliwą, władczą ingerencję aparatu państwowego w sferę własności i prywatności obywatela. Skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej. Organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka. Celem skargi na czynności egzekucyjne jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej na skutek wskazania przez wnoszącego tę skargę przedmiotu zaskarżenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej (zob. wyrok w sprawie III FSK 1437/21).
Nadto wyjaśnić należy, że rację ma organ, iż skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga taka może dotyczyć wyłącznie konkretnej czynności organu egzekucyjnego, natomiast nie może obejmować zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, prawidłowości jego prowadzenia, czy działań wierzyciela poprzedzających wystawienie tytułu wykonawczego. Z tych przyczyn w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny nie może badać zgodności z prawem decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, jak również innych kwestii, które skarżący mógł podnosić w ramach zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, czyli chociażby istnienia i wymagalności egzekwowanego obowiązku, w tym wypadku obowiązku o charakterze pieniężnym. Stąd wszelkie zarzuty, twierdzenia, czy wnioski skargi zmierzające do podważenia prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego i dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej nie mogły odnieść oczekiwanego przez stronę skutku. Wypada wyłącznie ubocznie zauważyć, że podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była ostateczna decyzja prezesa PFRON wydana już po wyroku NSA w sprawie sygn. I GSK 1401/20, którą skarżący mógł zaskarżyć w odrębnym postępowaniu.
Sąd dostrzega jednak w kontrolowanym postępowaniu dodatkowe uchybienie proceduralne. Otóż z pism procesowych skarżącego wynika, że strona już na początkowym etapie toczącego się postępowania egzekucyjnego (pisma z 5 i 6 kwietnia 2022 r.) wnosiła o wyłączenie od udziału w postępowaniu K. B.. Wniosek ten formalnie nie został w toku postępowania egzekucyjnego załatwiony. Z notatki służbowej z 7 kwietnia 2022 r. (k. 7 akt adm.) wynika, że pracownik ten wykonywał pewne czynności w sprawie dotyczącej W. B.. Trudno w świetle akt sprawy stwierdzić, czy pracownik podejmował jakiekolwiek czynności egzekucyjne, których dotyczy obecnie rozpoznawana skarga. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie: z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne. Z pism skarżącego wynika, że toczy się postępowanie karne przeciwko wskazanemu pracownikowi, a z notatki służbowej z 26 kwietnia 2022 r. (k. 19 akt adm.) wynika, że Policja prowadzi na zlecenie prokuratury postępowanie wyjaśniające z wniosku skarżącego dotyczącego osoby ww. pracownika. W każdym razie nie było wystarczające powołanie się przez organ na art. 227 k.p.a. względem ww. pracownika, co do którego strona sformułowała jednoznacznie wniosek o wyłączenie od udziału w postępowaniu. Należało ten wniosek rozpoznać, aby uczynić zadość podstawowym zasadom postępowania administracyjnego, które w postępowaniu egzekucyjnym również mają zastosowanie (art. 6, art. 8 i art. 9 k.p.a.) ze względu na art. 18 u.p.e.a.
Z podanych wyżej powodów sąd uznał, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika wydane zostało z naruszeniem prawa, co wymagało wyeliminowania tych postanowień z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ egzekucyjny wyeliminuje dostrzeżone uchybienia, w szczególności uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania sądu co do dalszego postępowania i oceni zgodność zaskarżonych czynności egzekucyjnych z ustawą (art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).
Końcowo sąd wyjaśnia, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, co umożliwia art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Na posiedzenie niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane (art. 95 § 2 p.p.s.a.). Wezwania takiego sąd w tej sprawie nie kierował. Niemniej skarżący zajął obszerne stanowisko procesowe w sprawie, z którym sąd się zapoznał. Zauważyć przy tym trzeba, że sąd administracyjny z urzędu bierze pod uwagę także takie naruszenia prawa, które nie zostały w skardze podniesione (art. 134 § 1 p.p.s.a.).