I SA/Ke 85/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielcach2020-03-25
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie egzekucyjneczynność egzekucyjnauchylenie czynnościumorzenie postępowaniaprzedawnienieprawo administracyjneWSANSA

WSA w Kielcach uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odmawiające uchylenia czynności egzekucyjnej, uznając, że umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkuje uchyleniem dokonanych czynności.

Sprawa dotyczyła wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia nadpłaty podatku, która została dokonana w toku postępowania egzekucyjnego ostatecznie umorzonego z powodu przedawnienia. Organy administracji odmawiały uchylenia tej czynności, powołując się na prawidłowość jej dokonania i brak wadliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżone postanowienia, podkreślając, że zgodnie z art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, co skutkuje przywróceniem stanu sprzed wszczęcia egzekucji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznał sprawę ze skargi T.O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które utrzymało w mocy postanowienie o odmowie uchylenia czynności egzekucyjnej z dnia 14 lipca 2014 r. dotyczącej zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym za 2013 rok w kwocie 45 zł. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu przedawnienia należności. Organy administracji odmawiały uchylenia czynności egzekucyjnej, argumentując, że została ona dokonana prawidłowo i nie naruszała praw strony, a jej unicestwienie mogłoby prowadzić do roszczeń o zwrot wyegzekwowanej kwoty. Sąd, powołując się na wcześniejszy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (II FSK 1086/17) oraz uchwałę NSA (I FPS 8/13), stwierdził, że organy nie zastosowały się do wiążącej oceny prawnej. Zgodnie z art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Sąd podkreślił, że uchylenie czynności egzekucyjnych skutkuje przywróceniem stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji, co oznacza wyeliminowanie skutków zastosowanych środków egzekucyjnych. W związku z tym, WSA uchylił zaskarżone postanowienia organów obu instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który jednoznacznie stanowi, że umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkuje uchyleniem dokonanych czynności egzekucyjnych, co prowadzi do przywrócenia stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. Sąd podkreślił, że uchylenie czynności egzekucyjnych musi obejmować również skutki tych czynności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia.

u.p.e.a. art. 60 § § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 170

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.

u.p.e.a. art. 60 § § 2

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Organ egzekucyjny może wydać postanowienie, w którym stwierdza uchylenie czynności egzekucyjnej albo odmawia stwierdzenia uchylenia czynności egzekucyjnej.

u.p.e.a. art. 59 § § 1 pkt 1-8 i pkt 10

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Określa przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c i b

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego aktu lub czynności.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga sprawę w zakresie, w jakim została ona wniesiona do sądu.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji.

k.p.a. art. 138 § § 2a

Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawa.

Konstytucja art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada praworządności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia należności skutkuje uchyleniem dokonanych czynności egzekucyjnych. Organy administracji nie zastosowały się do wiążącej oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów, że czynność egzekucyjna została dokonana prawidłowo i nie można uchylić jej skutków tylko z powodu przedawnienia należności.

Godne uwagi sformułowania

umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych skutkuje to również wyeliminowaniem podjętych w ramach tych czynności środków egzekucyjnych następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji

Skład orzekający

Ewa Rojek

przewodniczący

Maria Grabowska

członek

Danuta Kuchta

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia skutkuje uchyleniem dokonanych czynności egzekucyjnych i przywróceniem stanu poprzedniego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia i wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę prawa egzekucyjnego dotyczącą skutków umorzenia postępowania, co jest istotne dla praktyków. Pokazuje również, jak sądy egzekwują związanie wyrokami NSA.

Umorzenie egzekucji z powodu przedawnienia to nie koniec – czynność egzekucyjna też może zostać uchylona!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Ke 85/20 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2020-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Danuta Kuchta /sprawozdawca/
Ewa Rojek /przewodniczący/
Maria Grabowska
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 153, art. 170;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2012 poz 1015
art. 59 par. 1 pkt 1-8 i pkt 10; art. 60 par. 1 i par. 2; art. 110I par 2; art. 111n par. 2;
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2020 r. sprawy ze skargi T.O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach na rzecz T. O. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia (...) nr (...)
utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia (...) nr (...) o odmowie uchylenia czynności egzekucyjnej z dnia (...) nr (...), dotyczącej zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym za 2013 rok w kwocie 45 zł, dokonanej w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) z (...) wystawionego przez wierzyciela – P. P. S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej, w związku z umorzeniem (...) postanowieniem nr (...) postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od (...) do (...) wobec T. O.
W uzasadnieniu wskazano, że T. O. 26 kwietnia 2016 r. wniosła
o uchylenie czynności egzekucyjnej tj. zajęcia zwrotu nadpłaty podatku w wysokości 45 zł dokonanej przez Naczelnika 14 lipca 2014 r. wskazując, że przesłanką uchylenia jest umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 31 maja 2016 r. Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej. W ocenie organu egzekucyjnego powyższe spowodowane było faktem braku czynności egzekucyjnej, która mogłaby podlegać uchyleniu na dzień złożenia przez stronę wniosku oraz faktem, że postępowanie egzekucyjne
w przedmiotowej sprawie zostało zakończone. Dyrektor, po rozpatrzeniu zażalenia strony, postanowieniem z 5 września 2016 r. utrzymał w mocy to postanowienie Naczelnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 622/16 oddalił skargę zobowiązanej na to postanowienie Dyrektora. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną zobowiązanej od tego wyroku. Wyrokiem z 28 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 1086/17 Naczelny Sąd Administracyjny: 1. uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji w całości; 2. uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora z 5 września 2016 r.
Postanowieniem z 24 lipca 2019 r. Dyrektor uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika z 31 maja 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Ponownie rozpoznając sprawę Naczelnik, na podstawie art. 60 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
(j.t. Dz.U.2012.1015 ze zm.), dalej "u.p.e.a." postanowieniem z (...) nr (...) odmówił uchylenia czynności egzekucyjnej.
Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika z 8 października 2019 r. Dyrektor wskazał na wyrok NSA z 28 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 1086/17. Mając na uwadze wskazania NSA zawarte w tym wyroku nie zgodził się
ze stwierdzeniem strony, że organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie nie uwzględnił tych wskazań i stworzył własną wersję instytucji uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej nie znajdującą odzwierciedlenia w przepisach prawa.
Zdaniem Dyrektora brak jest podstaw do uchylenia czynności egzekucyjnej powstałej w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które nie było obarczone żadnymi wadami. Uchylenie tej konkretnej czynności egzekucyjnej, pomimo, że zajęcie dokonane zostało prawidłowo i zostało w całości zrealizowane
w tym konkretnym postępowaniu egzekucyjnym, a w konsekwencji przywrócenie stanu sprzed wszczęcia egzekucji oraz unicestwienie skutków zastosowanych środków egzekucyjnych - w zakresie przyjętym przez NSA - może skutkować roszczeniem zobowiązanej o zwrot kwoty nadpłaty do wierzyciela oraz o zwrot kosztów egzekucyjnych do organu egzekucyjnego. W toku egzekucji, w związku
z dokonaną czynnością egzekucyjną nie zostały naruszone prawa strony, a organ egzekucyjny wykonywał nałożony przez ustawodawcę obowiązek w zakresie dochodzenia należności objętych tytułem wykonawczym skierowanym do egzekucji przez wierzyciela i podjął wszelkie czynności zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego. Natomiast z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania całej dochodzonej kwoty należności pieniężnych z powodu nie dysponowania przez zobowiązaną środkami pieniężnymi, nie można uznać, że unicestwieniu ulegają skutki prawidłowo dokonanej czynności egzekucyjnej, tylko z uwagi na fakt, że w toku tej egzekucji upłynął okres przedawnienia tej należności, mając na uwadze aktywność wierzyciela i organu egzekucyjnego. Czynność taka, wobec braku jej wadliwości, w dacie dokonania, zdaniem Dyrektora wywołuje zatem wszelkie skutki przewidziane prawem. W zażalonym postanowieniu w sytuacji przedawnienia dochodzonej należności w toku prowadzonej egzekucji administracyjnej zachodzi podstawa do umorzenia tego postępowania w całości (art. 59 §1 pkt 2 u.p.e.a) oraz do powiadomienia dłużnika zajętej wierzytelności o konieczności zaprzestania realizacji zajęcia egzekucyjnego. Następuje w takiej sytuacji zatem uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej, czyli np. uchylenie czynności zajęcia rachunku bankowego, co uniemożliwia dochodzenie niewyegzekwowanej jeszcze części należności, nie wywołując jednak skutku w odniesieniu do części już wyegzekwowanej. W przypadku będącym przedmiotem niniejszej sprawy taka konieczność nie zaistniała, bowiem zajęcie nadpłaty w podatku dochodowym za rok 2013 r. zostało zrealizowane w całości i nie skutkowało konsekwencjami na przyszłość. Wynikający z art. 60 § 1 u.p.e.a skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazujący na przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji, bardziej ma na celu, zdaniem Dyrektora wyeliminowania z obrotu prawnego następstw aktów administracyjnych, które doprowadziły do wadliwego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, która to sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Natomiast taki stan faktyczny wystąpił w sprawie o sygn. akt I FPS 8/13, w której Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę.
Dla obrony argumentów dotyczących poprawności wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o odmowie stwierdzenia uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej znaczenie ma także charakter dokonanego zajęcia. Nie jest bowiem sporne pomiędzy stronami, że jedyną czynnością egzekucyjną dokonaną
w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, było zajęcie na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) wierzytelności pieniężnej - zwrotu podatku dochodowego, dokonane przez organ egzekucyjny w trybie art. 89 § 1 u.p.e.a. Czynność zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu podatku, w dacie jej dokonania, miała charakter jednorazowy i wyegzekwowanie jej w całości w wyniku zajęcia kończyło egzekucję z tego składnika i powodowało, że zajęcie nie wywoływało skutków na przyszłość. Przepis art. 89 a § 1 u.p.e.a. został wprowadzony na podstawie art. 3 pkt 19 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015.131) i obowiązuje od 8 września 2016 r. i nie mógł mieć zastosowania do zajęcia dokonanego w 2014 r.
Na powyższe postanowienie Dyrektora T. O.złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I Instancji oraz na podstawie art. 153 ustawy p.p.s.a. o dokonanie oceny prawnej przedmiotowej sprawy i zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania, które wiązać będą organ. Zarzuciła naruszenie:
- przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 60 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię, prowadzącą do stwierdzenia, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym, a następnie umorzonym z powodu przedawnienia dochodzonej należności skutkuje odmową uchylenia czynności egzekucyjnej, co w konsekwencji prowadzi do niemożności przywrócenia stanu istniejącego przed zastosowaniem środka egzekucyjnego i wyeliminowania tego środka podjętego w ramach tych czynności, zdaniem strony prawidłowa wykładnia ww. przepisu powinna prowadzić do wniosku, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może powodować utrzymania
w mocy skutków zastosowania środków egzekucyjnych w zakresie dokonanej czynności egzekucyjnej;
2. art. 6 i 7 k.p.a. w związku z art. 60 § 1 u.p.e.a i art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy, wobec błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania skutkującego przyjęciem, że na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a. nie można uchylić dokonanych czynności egzekucyjnych;
- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 60 § 1 i 2 u.p.e.a., w związku z art. 59 § 1 pkt. 2 tej ustawy, w tym:
a) art. 60 § 1 u.p.e.a. poprzez pominięcie koniecznego związku pomiędzy umorzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
i obowiązującą normą wyrażoną w art. 60 § 1 u.p.e.a., w sytuacji, gdy umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ww. ustawy,
a obowiązująca norma prawna wyrażona w art. 60 § 1 u.p.e.a. wyczerpująco określa skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz w następstwie przyjęcia, że
w mocy pozostają skutki prawne nielegalnego administrowania organów obu instancji, tj. odmowa uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej i utrzymanie
w mocy stanowiska w tym zakresie;
b) art. 60 § 2 u.p.e.a. poprzez jego nie zastosowanie, utrzymując w mocy odmowę uchylenia czynności egzekucyjnej przez organ administracji II instancji,
a w konsekwencji nieuwzględnienie wniosku strony skarżącej w tym zakresie, co skutkuje utrzymaniem w mocy środka egzekucyjnego w postaci zajęcia zwrotu nadpłaty podatku za 2013 r.;
2. art. 2 i art. 7 Konstytucji w aspekcie obowiązującej zasady praworządności czyli legalności działania organów administracji, sformułowanej w art. 7 Konstytucji, której normatywny wyraz w zakresie eliminacji takich skutków został ujęty w art. 60 § 1 u.p.e.a., co w konsekwencji prowadzi do skutków sprzecznych z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawa wyrażoną w art. Konstytucji i wynikającą
z niej zasadą praworządności w myśl art. 7 Konstytucji;
3. art. 138 § 2a k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie w przedmiotowej sprawie;
4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu
I instancji, pomimo naruszenia przepisów mających wpływ na wynik sprawy;
5. art. 8 k.p.a poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów administracji publicznej.
W szerokim uzasadnieniu wniesionej skargi zobowiązana odniosła się do wyroku NSA z 28 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 1086/17. Zarzuciła, że organ II instancji w zaskarżonym postanowieniu nie zastosował się do wytycznych Sądu zawartych w ww. wyroku, zapominając przy tym o odmiennym stanowisku zawartym w swoim postanowieniu z 24 lipca 2019 r., którym uchylił postanowienie Naczelnika z 31 maja 2016 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione
w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2019.2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(j.t. Dz.U.2019.2325), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak
i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika o odmowie uchylenia czynności egzekucyjnej, dokonanej w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela – P. P. S.A., w związku
z umorzeniem postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej.
Istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 28 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 1086/17 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt
I SA/Ke 622/16 oddalający skargę na postanowienie Dyrektora w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej oraz uchylił to postanowienie Dyrektora.
Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania w niniejszej sprawie art. 153 oraz art. 170 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna
i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą
w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W myśl art. 170 ustawy p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe,
a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku wskazał, że rozstrzygnięcie o odmowie postępowania wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej w stanie faktycznym sprawy jest niezgodne z prawem. Sytuacja, w której organ odmawiałby wszczęcia postępowania z wniosku strony o uchylenie czynności egzekucyjnych mogłaby zaistnieć gdyby postępowanie egzekucyjne nie toczyło się. Organ egzekucyjny orzekając na podstawie art. 60 § 2 u.p.e.a. może wydać postanowienie, w którym stwierdza uchylenie czynności egzekucyjnej albo odmawia stwierdzenia uchylenia czynności egzekucyjnej. Jednocześnie NSA nie zgodził się z prezentowanym przez organy oraz Sąd I instancji stanowiskiem, że przesłanką postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania było przyjęcie, że na dzień złożenia wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnej czynność ta nie istniała. Nie podzielił poglądu, że na podstawie
art. 60 § 1 u.p.e.a. następuje uchylenie tylko czynności egzekucyjnych, a nie skutków wywołanych przez te czynności na gruncie stosunków z zakresu zobowiązań podatkowych.
Sąd dokonał zatem kontroli czy organ zastosował się do oceny prawnej
i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W wyniku dokonanej kontroli Sąd stwierdza, że organy jedynie częściowo zastosowały się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, czym został naruszony art. 153 ustawy p.p.s.a., a także art. 60 § 1 i § 2 u.p.e.a.
Organ wprawdzie rozpoznał merytorycznie wniosek skarżącej o uchylenie czynności egzekucyjnej, to jednak nieprawidłowo odmówił jej uchylenia, stwierdzając wbrew stanowisku NSA, że nie można uznać, że unicestwieniu ulegają skutki prawidłowo dokonanej czynności egzekucyjnej, tylko z uwagi na fakt, że w toku tej egzekucji upłynął okres przedawnienia tej należności, mając na uwadze aktywność wierzyciela i organu egzekucyjnego.
Wymaga powtórzenia za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że zgodnie
z art. 60 § 1 u.p.e.a. (zd. pierwsze) "umorzenie postępowania egzekucyjnego
z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej." W sytuacji zatem, gdy - stosownie do art. 60 § 1 u.p.e.a. (zd. pierwsze) - umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, skutkuje to również wyeliminowaniem podjętych w ramach tych czynności środków egzekucyjnych. Tym samym następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji (Piotr Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2009, s. 229; Lidia Klat-Wertelecka, Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, Wrocław 2009, s. 336 i 337).
W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2014 r.,
sygn. akt I FPS 8/13 stwierdzono, że analiza treści art. 60 § 1 u.p.e.a., który w zdaniu pierwszym stanowi, że "umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny,
o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej", a w zdaniu drugim, że "pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności", daje w pełni podstawę do twierdzenia, że skoro zdanie drugie stanowi dopełnienie normy wyrażonej w zdaniu pierwszym, to zawarte w tym zdaniu stwierdzenie, że "umorzenie postępowania egzekucyjnego" (...) "powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych" wskazuje jednoznacznie, że odnosi się to do skutków tych czynności egzekucyjnych, które z natury rzeczy, jako czynności faktyczne, rzeczywiście nastąpiły i przez to wywołały określone skutki. Pojęcie uchylenia określonych czynności egzekucyjnych o charakterze faktycznym, których celem było zastosowanie określonych środków egzekucyjnych, musi w sobie zawierać uchylenie skutków tych czynności, gdyż w przeciwnym przypadku przepis ten byłby nielogiczny, skoro de facto nie da się uchylić faktycznych zrealizowanych czynności egzekucyjnych i zastosowanych w ich następstwie środków egzekucyjnych, a co najwyżej można wyeliminować skutki dokonania tych czynności, uznając je za uchylone. Nie można więc podzielić poglądu, że na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a. następuje uchylenie tylko czynności egzekucyjnych, a nie skutków wywołanych przez te czynności na gruncie stosunków z zakresu zobowiązań podatkowych.
Po umorzeniu postępowania egzekucyjnego w mocy pozostają jedynie prawa osób trzecich nabyte na skutek czynności egzekucyjnych (np. prawo biegłego do wynagrodzenia za sporządzoną opinię, prawo własności nieruchomości nabytej
w drodze licytacji). Dalsze skutki umorzenia przewidują przepisy szczególne, takie jak: art. 110I § 2 (jeżeli egzekucja z nieruchomości ulega umorzeniu, to nadwyżkę dochodów z nieruchomości otrzymuje zobowiązany) oraz art. 111n § 2 u.p.e.a. (organ egzekucyjny odmawia przybicia m. in. wtedy, gdy postępowanie podlegało umorzeniu). Przepisy te mają charakter wyjątkowy, tzn. mają zastosowanie tylko
w sytuacjach w nich wskazanych. Nie sformułowano natomiast żadnych przepisów szczególnych, które uprzywilejowywałyby - w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego - stosunki z zakresu zobowiązań podatkowych (lub innych należności o charakterze pieniężnym), przede wszystkim poprzez pozostawienie ich w mocy. NSA w tej uchwale stwierdził, że wynikający z art. 60 § 1 u.p.e.a. skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, powodujący przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji, wywołuje skutek ex tunc.
Z powyższego wynika, że organy zobowiązane były do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej oraz w okolicznościach niniejszej sprawy uchylenia tej czynności, tj. zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym za 2013 r. w kwocie 45 zł.
Ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują się do przedstawionej oceny prawnej i wydadzą stosowne rozstrzygnięcie.
Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Sąd na podstawie
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i b oraz art. 135 ustawy p.p.s.a., uchylił postanowienia organów egzekucyjnych obydwu instancji w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w punkcie 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu wpisu uiszczonego od skargi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI