I SA/KE 777/05

I SA/Ke 777/05 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2006-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Grażyna Jarmasz
Maria Grabowska /przewodniczący/
Mirosław Surma /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
art.67 par.1, art.122, art.187 par.1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, Asesor WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Referent stażysta Łukasz Pastuszko, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr[...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2000-2003 oraz podatku od towarów i usług za lata 2001-2004 oddala skargę
Uzasadnienie
I SA/Ke 777/05
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr: [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr: [...] odmawiającą I. M. umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2000-2003 oraz w podatku od towarów i usług za lata 2001-2004.
W motywach swego rozstrzygnięcia organ podał, iż pismem z dnia 29 grudnia 2004 r. I. M. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o umorzenie posiadanego zadłużenia. Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania w zakresie oceny sytuacji materialnej podatniczki nie uwzględnił wniosku o umorzenie zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2000-2003 w łącznej wysokości [...] zł oraz w podatku od towarów i usług VAT za lata 2001-2004 w wysokości [...] zł.
Rozpoznając wniesione od tego rozstrzygnięcia odwołanie Dyrektor Izby Skarbowej, przywołując treść przepisu art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), wskazał, iż organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Podkreślił, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną i tym samym ważny interes podatnika musi posiadać tą samą cechę, a co za tym idzie musi charakteryzować się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. Ze względu na konstytucyjną zasadę powszechności opodatkowania przyznanie ulgi w zapłacie podatku winno więc być spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie nie zaszły okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych. Te bowiem są wynikiem świadomego zaprzestania płacenia podatków przez I. M., po uznaniu prowadzonej działalności gospodarczej za nierentowną. Postępowanie to doprowadziło do skumulowania się zaległości podatkowych za trzy lata. Zaniedbanie obowiązków podatkowych, a następnie wystąpienie o umorzenie zaległości podatkowej, odbiega od zasady sprawiedliwości podatkowej stosowanej wobec innych podatników. W warunkach gospodarczych opartych o zasady samodzielności i samofinansowania, podatniczka winna rzetelnie i prawidłowo realizować obowiązki wynikające z przepisów podatkowych. Budżet państwa nie jest zobowiązany do przejmowania ciążących na podatniczce zaległych zobowiązań podatkowych poprzez instytucję umorzenia.
Wprawdzie, zdaniem organu, sytuacja materialna I. M. jest trudna, bowiem jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest gospodarstwo rolne męża podatniczki o pow. ok. 5,40 ha, przynoszące roczny dochód w wysokości [...] zł, nie zobowiązuje to jednak organu podatkowego do automatycznego umorzenia zaległości podatkowych. Przesłanką umorzenia zaległości podatkowych nie może też być podnoszone przez podatniczkę zadłużenie z tytułu kredytów i innych zobowiązań, bowiem konieczność ich spłaty nie może skutkować umorzeniem należności wobec budżetu państwa. Przesłanką taką nie może być również argument podatniczki dotyczący leczenia w czasie prowadzonej działalności gospodarczej podnoszony jako usprawiedliwienie błędów i pomyłek w dokumentach, co skutkowało wymiarem podatku oraz niezłożeniem przez podatniczkę odwołania od decyzji wymiarowej. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał na niemożność odniesienia się do zarzutów podatniczki dotyczących nierentowności prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, ze względu na brak obiektywnych danych, a także do zarzutów dotyczących okoliczności rozstrzygniętych już prawomocną decyzją wymiarową.
Od tej decyzji I. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, w której wniosła o zmianę decyzji i umorzenie należności podatkowych wraz z odsetkami. W uzasadnieniu skargi podała, że w okresie od dnia 18 czerwca 1993 r. do dnia 17 marca 2004 r. prowadziła działalność handlową w sklepie spożywczo-przemysłowym we wsi Z., który to zgodnie z badaniami marketingowymi miał przynosić zyski rzędu 7%-8%. Do roku 2000 wszystkie zobowiązania podatkowe były opłacane, natomiast od tego czasu prowadzona działalność przynosiła notoryczne straty. Powodowało to brak środków na regulowanie należności podatkowych. Ostatecznie działalność ta zakończyła się bankructwem. Zdaniem skarżącej o braku opłacalności prowadzenia działalności gospodarczej świadczy również okoliczność, iż od czasu zaprzestania prowadzenia przez nią sklepu spożywczego nikt takiej działalności na terenie wsi Z. nie podjął.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r .- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), określanej dalej jako ustawa P.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.
W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej oparte na uznaniu administracyjnym. Z brzmienia tego przepisu wynika, iż organ podatkowy może umorzyć zaległości podatkowe w sytuacji zaistnienia powołanych tam przesłanek tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Oznacza to, iż nawet jeśli w wyniku analizy sytuacji wnioskodawcy okaże się, że zaistnieją powyższe przesłanki organ może ale nie musi dokonać umorzenia istniejących zaległości. W piśmiennictwie oraz orzecznictwie sądowym podnosi się, że o istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, sprawiedliwość, itp.
Umorzenie jako nieefektywny sposób wygasania zobowiązań podatkowych polega na ostatecznym odstąpieniu przez wierzyciela podatkowego od poboru podatku po upływie terminu płatności. Umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników z tego obowiązku. Instytucja umorzenia traktowana jest jako wyjątek od zasady i winna mieć zastosowanie jedynie do sytuacji szczególnych, odbiegających od przyjętych standardów.
Zawarty w art. 67 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa zwrot "może" oznacza, że w każdym przypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Instytucja uznania administracyjnego nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu ważnego interesu podatnika (por. wyrok NSA z dnia 10.08.1999r. sygn. akt. I SA/Wr 1344/ 97).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że jeżeli decyzja została wydana zgodnie z prawem, to choćby w ocenie Sądu administracyjnego była niesłuszna, nie podlega uchyleniu, ponieważ Sąd ten nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji. Ta reguła ma zastosowanie zarówno wtedy, gdy decyzja ma charakter związany, jak i gdy przepis prawa materialnego nie określa wiążąco sposobu załatwienia sprawy, dając organowi administracyjnemu możliwość wyboru sposobu jej załatwienia (por. wyrok SN z 19.03 1985 r. III ARN 18/ 83 , NP 1987 r., nr 2 , s.119, a także - J. Orłowski, Uznanie administracyjne w prawie podatkowym, Gdańsk 2005, s. 158 i nast.).
Zakres sądowej kontroli decyzji o charakterze uznaniowym jest zawężony do kryterium zgodności z prawem, a jak wyżej wskazano, kontroli nie podlegają kryteria słuszności czy celowości. Sąd zatem nie jest uprawniony do zastępowania organów podatkowych w działaniu przez ocenę celowości ich decyzji. (por. wyrok NSA z dnia 19.04.2000r. III SA 941/ 99). Ocena czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art.191 Ordynacji podatkowej), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego w sprawie (art.187 § 1 Ordynacji podatkowej), jak również dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (art. 122 Ordynacji podatkowej).
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organy podatkowe obu instancji uczyniły zadość obowiązkom ciążącym na nich z mocy powołanych wyżej przepisów. Zbadały bowiem sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy oraz dokonały odpowiadającej wymogom prawnym oceny materiału dowodowego.
Z ustaleń organów podatkowych wynika, że skarżąca wnioskiem z dnia 29 grudnia 2004r. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie zaległości podatkowych. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację finansową wynikającą z posiadanego zadłużenia wobec różnych podmiotów, m.in. Banku oraz Oddziału ZUS. Na chwilę rozpoznania wniosku jedynym źródłem utrzymania skarżącej było gospodarstwo rolne męża o pow. ok.5,40 ha, z którego dochód roczny wynosił [...] zł. Wraz z rodziną skarżąca zajmowała parterowy dom (w stanie do remontu) o pow. 80 m2, składający się z dwóch pokoi i kuchni. Na utrzymaniu posiadała dwoje dzieci. Na koszty utrzymania rodziny składały się: opłaty za energię - [...]zł (co kwartał), gaz z butli - [...] zł (miesięcznie), ogrzewanie -[...] zł (rocznie). Na utrzymaniu państwa M. było dwoje dzieci; koszty miesięczne wyżywienia to [...] zł. Otrzymana przez skarżącą dotacja w kwocie [...] zł przeznaczona została natomiast na spłatę kredytu klęskowego.
W ocenie organów podatkowych okoliczności wskazane przez wnioskodawcę nie mają nadzwyczajnego charakteru, który mógłby stanowić podstawę do umorzenia zaległości podatkowych. Przy czym należy podkreślić, iż skarżąca świadomie od grudnia 2000 r. zaprzestała płacenia podatków, uznając prowadzoną działalność gospodarczą za nierentowną. To z kolei doprowadziło do skumulowania zaległości podatkowych za trzy lata.
Zdaniem Sądu dokonana przez organy podatkowe ocena sytuacji wnioskodawczyni, w aspekcie przyznania ulgi podatkowej (umorzenia), nie wykracza poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego i nie nosi cech dowolności. Uprawnione jest stanowisko organów podatkowych, iż świadome zaprzestanie płacenia podatków przy jednoczesnym kontynuowaniu działalności podlegającej opodatkowaniu nie posiada znamion zdarzeń nadzwyczajnych i niezależnych od podatnika. Przedmiotowe zaległości podatkowe są bowiem konsekwencją prowadzonej przez podatniczkę działalności, w ramach której skarżąca obniżała koszty poprzez nieregulowanie należnych podatków.
Powyższe okoliczności, w kontekście normy art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, dają podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organy podatkowe podjęły czynności zmierzające do szczegółowego ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej skarżącego. Odniosły się do wszystkich podnoszonych przez I. M. argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. W procesie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, organy podatkowe uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać ważny interes podatnika lub ważny interes społeczny, nie naruszając przy tym przepisów postępowania podatkowego.
W związku z powyższym, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.