I SA/Ke 674/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielcach2017-02-09
NSAAdministracyjneWysokawsa
płatności bezpośrednierolnictwoARiMRposiadanie gruntuużytkowanie gruntuwznowienie postępowaniaKPAustawa o płatnościach bezpośrednichkontroladowody

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje dotyczące przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za lata 2006-2008 z powodu niewystarczającego wyjaśnienia przez organ kwestii faktycznego posiadania i użytkowania spornych działek przez skarżącego.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za lata 2006-2008 skarżącemu R. Ś. Organ administracji publicznej wznowił postępowanie, stwierdzając, że decyzje przyznające płatności zostały wydane z naruszeniem prawa, ponieważ skarżący nie był faktycznym użytkownikiem działki ewidencyjnej nr 3/4. Skarżący argumentował, że zlecił prace polowe innemu rolnikowi, ale zachował decyzyjność i kontrolę nad gruntem. Sąd uchylił zaskarżone decyzje, uznając, że organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia faktycznego posiadania i użytkowania gruntów, a zeznania świadków były sprzeczne i nie zostały należycie wyjaśnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznał sprawę ze skarg R. Ś. na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), które stwierdzały wydanie decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na lata 2006, 2007 i 2008 z naruszeniem prawa. Organ administracji wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., wskazując jako nową okoliczność fakt, że R. Ś. nie był faktycznym posiadaczem i użytkownikiem działki ewidencyjnej nr 3/4, co zostało ujawnione po wydaniu pierwotnych decyzji. Skarżący R. Ś. twierdził, że zlecił prace polowe innemu rolnikowi, J. j., ale zachował decyzyjność co do sposobu uprawy i utrzymania gruntu w dobrej kulturze rolnej, co jego zdaniem uprawniało go do płatności. Sąd uznał, że organ administracji nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia faktycznego posiadania i użytkowania gruntów. Kluczowe okazały się sprzeczności w zeznaniach świadka J. j., który raz wskazywał na faktyczne posiadanie gruntów przez siebie, a innym razem na zlecenie prac przez R. Ś. z zachowaniem przez niego decyzyjności. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy zalecił ponowne przesłuchanie świadków w celu wyjaśnienia tych rozbieżności, jednak organ pierwszej instancji tego nie uczynił, opierając się na dotychczasowym materiale dowodowym. Sąd uznał, że ustalenia organów nie były wystarczające i nie budziły wątpliwości, a zaskarżone decyzje naruszały prawo procesowe, w szczególności zasadę prawdy obiektywnej i wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Posiadanie gruntu rolnego w rozumieniu przepisów o płatnościach bezpośrednich wymaga faktycznego użytkowania i decydowania o sposobie uprawy, a nie tylko posiadania w cywilnoprawnym znaczeniu. Rolnik musi mieć decyzyjność, jak, gdzie i kiedy dany grunt użytkować, jakie rośliny uprawiać, jakie zabiegi agrotechniczne wykonywać i zbierać plony.

Uzasadnienie

Sąd odwołał się do ugruntowanej linii orzeczniczej, która interpretuje pojęcie posiadania w kontekście płatności rolnych celowościowo, jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Podkreślono, że celem płatności jest wspieranie podmiotów prowadzących rzeczywiście działalność rolniczą. Posiadanie cywilnoprawne jest niewystarczające, jeśli rolnik nie decyduje o sposobie użytkowania gruntu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (25)

Główne

k.p.a. art. 145 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wznowienia postępowania w przypadku wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi.

k.p.a. art. 145 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wznowienia postępowania.

k.p.a. art. 145 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

pkt 5 - wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi.

u.p.d.g.r. art. 2 § 1

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

Płatności przysługują m.in. osobie prawnej będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej.

u.p.d.g.r. art. 2 § 2

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

u.p.w.s.b. art. 7 § 1

Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Płatności przysługują rolnikowi na będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności grunty rolne.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej.

Pomocnicze

k.p.a. art. 16 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

k.p.a. art. 135

Kodeks postępowania administracyjnego

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 146 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 151 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.w.s.b. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Ograniczenie zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu.

u.p.w.s.b. art. 3 § 3

Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Obowiązek stron do przedstawiania dowodów i dawania wyjaśnień.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

Definicja posiadania.

k.c. art. 337

Kodeks cywilny

k.c. art. 710

Kodeks cywilny

Definicja umowy użyczenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia faktycznego posiadania i użytkowania gruntów. Istnieją istotne rozbieżności w zeznaniach kluczowych świadków, które nie zostały wyjaśnione. Ocena wiarygodności zeznań świadków przez organ była wadliwa. Uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów formalnych i merytorycznych. Skarżący zachował decyzyjność co do sposobu uprawy i utrzymania gruntu w dobrej kulturze rolnej, mimo zlecenia prac polowych osobie trzeciej.

Godne uwagi sformułowania

Wolą ustawodawcy jest finansowe wspieranie rolników, którzy faktycznie uprawiają grunty rolne. Posiadanie cywilnoprawne jest niedostateczne i nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe. Rolnik musi posiadać decyzyjność, jak, gdzie i kiedy dany grunt użytkować. Ustalenia takie winny zaś w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego.

Skład orzekający

Artur Adamiec

przewodniczący

Danuta Kuchta

sprawozdawca

Maria Grabowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'faktycznego posiadania i użytkowania' gruntu rolnego w kontekście płatności bezpośrednich, wymogi postępowania wyjaśniającego w sprawach administracyjnych, ocena dowodów i uzasadnienie decyzji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z płatnościami bezpośrednimi do gruntów rolnych. Interpretacja pojęcia posiadania może być różnie stosowana w innych kontekstach prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla rolników - definicji posiadania gruntu w kontekście płatności unijnych. Pokazuje, jak istotne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organy administracji.

Czy zlecenie prac polowych oznacza utratę prawa do unijnych dopłat? Sąd wyjaśnia kluczowe pojęcie posiadania gruntu.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Ke 674/16 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2017-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Artur Adamiec /przewodniczący/
Danuta Kuchta /sprawozdawca/
Maria Grabowska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1513/18 - Postanowienie NSA z 2019-12-06
I GSK 816/20 - Wyrok NSA z 2024-05-08
I SA/Go 19/20 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2020-03-12
I GSK 916/20 - Wyrok NSA z 2020-09-10
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 267
art. 16 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 5, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2 pkt 2, 1,
Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru
Dz.U. 2016 poz 718
art. 145 par. 1 pkt 1c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2017 r. sprawy ze skarg R. Ś. na decyzje Dyrektora Ś.Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006 z naruszeniem prawa, - z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007 z naruszeniem prawa, - z dnia [...] r. nr [...]w przedmiocie stwierdzenie wydania decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2008 z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K.na rzecz R. Ś. kwotę 2091 (dwa tysiące dziewięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa w K. (ARiMR, Agencja) decyzjami z [...] nr [...], [...], [...] utrzymał
w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K.
z [...] r. odpowiednio nr [....], [...], [...] wydane wobec R. Ś. w sprawie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych odpowiednio za 2006 r., 2007 r. i 2008 r.
Decyzjami z [...] r., z [...] r., [...] r. Kierownik Agencji przyznał R. Ś.płatności odpowiednio na rok 2006, 2007 i 2008 z tytułu jednolitej i uzupełniającej płatności obszarowej.
W 2009 r. Prokuratura Okręgowa w Krakowie zażądała od Agencji wydruków ortofotomap oraz informacji na temat daty ich wykonania. Następnie w 2010 r. uzyskano z Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie materiały wskazujące na to, że R.Ś. nie był uprawniony do ubiegania się na lata 2006, 2007 i 2008
o płatności do działki ewidencyjnej nr 3/4, z uwagi na to, że faktycznym użytkownikiem tej działki ewidencyjnej był J.j., uzyskano uwierzytelnione kopie protokołów z przesłuchania świadków, protokołów z oględzin oraz opinii.
Kierownik Agencji wznowił z urzędu postępowania w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi z 31 października 2006 r., z 29 lutego 2008 r., 19 listopada 2008 r. W dniu 28 października 2010 r. organ uzyskał z Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie materiały wskazujące na to, że R.Ś. nie był uprawniony do ubiegania się na ww. lata do płatności do ww. działki (uwierzytelnione kopie protokołów z przesłuchania świadków i protokołów z oględzin). Pismem z
12 grudnia 2011 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie zgłosił udział
w postępowaniu.
Decyzją z [...] r., Kierownik Agencji stwierdził, że decyzja
z [...] r. została wydana z naruszeniem prawa. Decyzjami [...] r., Kierownik Agencji uchylił ponadto decyzje z [...] r., [...] r. i odmówił przyznania płatności oraz nałożył na stronę sankcje z tytułu tych płatności. Od przedmiotowych decyzji strona oraz prokurator złożyli odwołania.
W dniu 12 marca 2013 r., została przeprowadzona rozprawa administracyjna,
w której brali udział J.j., E.j., A.Ś., R.Ś.. Decyzjami z [...] r. Dyrektor Agencji uchylił zaskarżone decyzje
i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Agencji.
W dniu 8 października 2014 r. przeprowadzono rozprawę z wniosków R.Ś. i A.Ś. przy udziale M.K. – prezesa P.. Strona złożyła wniosek o zorganizowanie konfrontacji między stroną, a J.j.. Konfrontacja nie została przeprowadzona, bowiem J.j. nie stawił się na wezwanie.
W dniu 20 stycznia 2015 r. Kierownik Agencji wydał decyzje, w których stwierdził, że decyzje z [...] r., z [...] r., [...] r. zostały wydane z naruszeniem prawa. Od przedmiotowych decyzji prokurator złożył odwołanie. W dniu [...] r. Dyrektor Agencji decyzjami uchylił zaskarżone decyzje Kierownika Agencji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W toku postępowania J.j. skutecznie wezwany w charakterze świadka na przesłuchanie nie stawił się w dniu 14 stycznia 2016 r. W dniach 18 i 25 stycznia 2016 r. R.Ś. złożył wyjaśnienia dotyczące zadeklarowanych we wniosku działek.
Na wniosek prokuratora pozyskano z Sądu Okręgowego w Krakowie fotokopie akt sprawy karnej o sygn. III K 191/11. Organ stwierdził, że nie wnoszą one nowych istotnych faktów w sprawie. Wobec tego ustalenia okoliczności faktyczne zostały oparte na dotychczas zebranym materiale dowodowym.
Decyzjami z [...] r. organ pierwszej instancji stwierdził, że decyzje Kierownika Agencji z [...] r. z [...] r., [...]r. o przyznaniu R. Ś. płatności do gruntów rolnych odpowiednio na rok 2006, 2007 i 2008 zostały wydane z naruszeniem prawa.
Dyrektor Agencji wskazał, że ww. decyzje zostały wydane w trybie nadzwyczajnym, przewidzianym w art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. Przyczyną wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. było przyznanie producentowi rolnemu płatności do powierzchni nie będących w jego posiadaniu, co zostało ujawnione po wydaniu decyzji z 31 października 2006 r., z 29 lutego 2008 r.,
19 listopada 2008 r. We wznowionych postępowaniach w pierwszej kolejności zasadnicze znaczenie miało zatem ustalenie, czy w sprawie w istocie zaistniała okoliczność wskazana w postanowieniach jako przesłanka wznowienia. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wznawia się postępowanie, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który decyzję wydał. Jednocześnie organ omówił warunki spełnienia wymienionej przesłanki wznowieniowej. W myśl
art. 146 § 1 K.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a i art. 145b nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat Zgodnie z art. 151 § 2 K.p.a. w przypadku gdy
w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Z uwagi na powyższe organ pierwszej instancji wydał decyzje z 8 kwietnia 2016 r. o wydaniu decyzji
z 31 października 2006 r., z 29 lutego 2008 r., 19 listopada 2008 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych odpowiednio na lata 2006, 2007 i 2008
z naruszeniem prawa.
Szczegółowe warunki i tryb udzielania płatności do gruntów rolnych na rok 2006 określają przepisy ustawy z 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U.2004.6.40. ze zm.) dalej "ustawa z 2003 r.", natomiast na lata 2007 i 2008 przepisy ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2012.1164 ze zm.) dalej "ustawa z 2007 r." wraz z wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi oraz przepisy unijne. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 2003 r. płatności przysługują m.in. osobie prawnej będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane, w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów, ochrony środowiska oraz przy spełnieniu dalej określonych powierzchni ogólnych upraw i definicji działki rolnej. Zgodnie natomiast
z art. 7 ust. 1 ustawy z 2007 r. płatności przysługują rolnikowi na będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności grunty rolne. Ustawodawca krajowy wyraźnie stanowi, że do zasadniczych przesłanek należy posiadanie gruntu i utrzymywanie go w dobrej kulturze rolnej. Nie ma tu mowy o tytule prawnym posiadania gruntu rolnego. Wymóg posiadania tytułu prawnego do gruntu rolnego nie wynika też z przepisów unijnych. Zatem świadome pominięcie wymogu posiadania tytułu prawnego do posiadanego gruntu rolnego przy jednoczesnym żądaniu utrzymywania tegoż gruntu w dobrej kulturze rolnej, wyraźnie i stanowczo wskazuje, że chodzi o posiadanie faktyczne polegające na użytkowaniu gruntu rolnego. Oznacza to posiadanie rzeczywiste gruntów, a nie posiadanie
w sensie prawnym. Organ wskazał ponadto na definicję posiadania z art. 336 K.c.
Na podstawie zebranych w sprawie dowodów organ stwierdził, że R.Ś. nie był posiadaczem działki rolnej A o powierzchni 12,54 ha położonej na działce ewidencyjnej 3/4 obręb R. (gmina Z., powiat k.,
woj. M.).
W toku postępowania R.Ś. wyjaśnił, że grunty rolne położone na przedmiotowej działce w latach 2006 - 2007 były w jego władaniu i on decydował co
i kiedy będzie na nich uprawiane. Wnosił również, że wykonywanie prac polowych zlecał rolnikowi J.j., który na zlecenie strony wykonywał przedmiotowe prace w zamian za wynagrodzenie w postaci zebranych z pola plonów. Jednocześnie organ wskazał na zeznania J.j. składane w prokuraturze 3 września
2010 r., na rozprawie w Sądzie Okręgowym w Krakowie 3 stycznia 2013 r. oraz przed prokuratorem 16 stycznia 2009 r.
Przepisy ustawy nie wykluczają wnioskodawcy ubiegającemu się o płatności zlecania innym osobom prowadzenia prac na gruntach będących w jego posiadaniu, gdyż sam fakt użytkowania gruntów rolnych nie decyduje o uprawnieniach do przyznania płatności. Organ wskazał na cechy umowy użyczenia określone
w art. 710 i art. 713 K.c. i stwierdził, że J.j. od 2006 r. bezpłatnie użytkował grunty rolne położone na spornej działce i ponosił wszelkie koszty prowadzonej na tych gruntach uprawy. R.Ś. w swoich wyjaśnieniach stwierdzał, że to on decydował co ma być uprawiane na gruntach rolnych. Użyczenie gruntów nie wyklucza jednak określenia co na gruntach ma być uprawiane. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że J.j. użytkował grunty położone na działce ewidencyjnej użyczonej mu przez R.Ś., a warunkiem tego użyczenia było nie ubieganie się przez J.j. o przyznanie płatności do gruntów rolnych do tych gruntów. Zebrane przez J.j. plony były składowane w jego gospodarstwie i o ich wykorzystaniu lub sprzedaży decydował sam oraz ponosił koszty prowadzenia upraw na gruntach, nawet, gdy w roku 2008, z powodu gradobicia, plony nie przyniosły zysków wszelkie straty pokrył J.j., co potwierdza, że R.Ś. nie ponosił żadnych kosztów działalności rolniczej prowadzonej przez J.j.. Natomiast płatności do gruntów rolnych są dofinansowaniem do produkcji rolnej mającym pomóc rolnikom przy produkcji rolnej pokrywając część ponoszonych kosztów. Z tych względów organ stwierdził, że R. Ś. nie przysługują płatności do gruntów rolnych w odniesieniu do gruntów położonych na przedmiotowej działce, gdyż nie był faktycznym użytkowaniem tych gruntów, nie ponosił kosztów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej jak też nie czerpał zysków z plonów zebranych z tych działek, co świadczy o braku posiadania tych działek w latach 2006-2008.
Organ wskazał, że podczas rozprawy 12 marca 2013 r. J.j. i jego żona E.j. potwierdzili, że użytkowali wskazane działki na podstawie ustnego porozumienia zlecenia uprawy, a R.Ś. miał wpływ na uprawę na działkach. Rozbieżności w zeznaniach J.j. organ rozstrzygnął w ten sposób, że te ostatnie uznał za niewiarygodne. W decyzji za 2006 r. uzasadnił to podnosząc, że rozprawa była wadliwa, a sposób jej przeprowadzenia rażąco naruszył prawo przewidziane w art. 28 i 95 K.p.a. ze względu na to, że świadków przesłuchiwano naraz i w obecności dwóch stron odrębnych postępowań. Mogło mieć to wpływ na treść składanych wyjaśnień. Potwierdzają to ustalenia Prokuratury Okręgowej w Krakowie zawarte w postanowieniu o umorzeniu śledztwa z 26 sierpnia 2014 r., w którym na podstawie analizy protokołów przesłuchań świadków J.j., E.j. i J.j. stwierdzono, że J.j. zeznał nieprawdę między innymi twierdząc, że A.Ś. i R.Ś. mieli wpływ na to co się sieje i kwestie dotyczące rodzaju upraw uzgadniano zwykle na początku roku. W toku śledztwa ustalono między innymi, że J.j. około połowy każdego roku w latach 2006, 2007 i 2008 informował R.Ś. jakie rodzaju uprawy prowadzi na własny rachunek i koszt. W decyzjach za 2007 i 2008 r. organ stwierdził, że uznaje wskazane zeznania za niewiarygodne z przyczyn nieznanych.
Organ pierwszej instancji na skutek wydania decyzji kasacyjnych podjął próbę przeprowadzenie konfrontacji w celu wyjaśnienia rozbieżności w zeznaniach świadków. Skutecznie wezwany J.j. nie stawił się na przesłuchanie
i poinformował organ, ze zamierza skorzystać z prawa odmowy składania zeznań. Mając powyższe na uwadze Kierownik Agencji (między innymi na wniosek prokuratury) prowadził postępowania wyjaśniające badając dowody ze sprawy karnej, przesłuchał 14 stycznia 2016 r. A.Ś.. W ponownie prowadzonych postępowania za lata 2007 i 2008 stwierdził brak potrzeby wzywania świadków J.j. i E.j., ponieważ zebrał i zbadał materiał dowodowy na podstawie, którego można było ocenić istotne okoliczności w sprawie, bez konieczności wzywania ww. świadków. Ustalił zakres decyzyjny R.Ś. i J.j., wolę użytkowania J.j. gruntów dla siebie.
W takim stanie faktycznym, przy dowodach pozwalających jednoznacznie stwierdzić, że strona oddała w użytkowanie J.j. grunty w 2006 r. do 2008 r., a sama miała na celu jedynie pobieranie dopłat bezpośrednich, dopłaty
w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za ww. lata jej nie przysługują.
Jenocześnie organ powołując art. 138 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE)
nr 1973/2004 oraz art. 51 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wskazał na skutki podjętych ustaleń (brak podstaw do przyznania płatności oraz nałożenie kary pieniężnej).
Na powyższe decyzje R.Ś. złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu pierwszej instancji. Zarzuciłą naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 2003 r. oraz art. 7 ustawy z 2007 r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że uprawnionym do uzyskania płatności jest tylko faktyczny użytkownik działki rozumiany jako osoba, która jest bezpośrednim wykonawcą zabiegów agrotechnicznych na danej działce, podczas gdy przepis ten uprawnia do uzyskania płatności jej posiadacza, a powierzenie realizacji zabiegów agrotechnicznych na danej działce osobie trzeciej, nie uprawnia do stwierdzenia, że posiadacz nie jest użytkownikiem działki i nie jest osobą decydującą o utrzymaniu działki w dobrej kulturze rolnej;
b) art. 337 K.c. poprzez uznanie, że skarżący "pozwalając Panu J. uprawiać tą działkę od 2006 r. do 2008 r. i właściwie nie kontaktując się z nim pozbawił się możliwości twierdzenia, że w tym zakresie jest jej posiadaczem", podczas gdy zgodnie z ww. przepisem skarżący nie pozbawił się posiadania działki, i to nawet jeśli wbrew twierdzeniom skarżącego uznać, że przeniósł na J.j. jej posiadanie;
2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu przyczyn w oparciu,
o które organ odmówił wiarygodności oświadczeniom skarżącego co do zakresu jego władztwa nad działką i treści łączącego go z J.j. stosunku prawnego oraz poprzez pominięcie w uzasadnieniu analizy zeznań świadka M.K.;
b) art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez uznanie za wiarygodne i mogące stanowić podstawę ustaleń faktycznych, zeznania złożone przez J.j. w postępowaniu karnym przy jednoczesnej odmowie przyznania waloru wiarygodności zeznaniom tego świadka jakie złożył on w postępowaniu administracyjnym podczas gdy to zeznania świadka złożone w toku rozprawy administracyjnej są spójne, logiczne
i wyczerpujące oraz korespondują z zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym szczególności z wyjaśnieniami skarżącego oraz zeznaniami świadka M.K., zatem to one winny zostać uznane za wiarygodne i stanowić podstawę rozstrzygnięcia;
c) art. 7 i art. 8 K.p.a. poprzez stwierdzenie, że skarżący sam przyznał, że nie czuł się on osobą decyzyjną w sprawie uprawy działki, podczas gdy jest to wprost sprzeczne z wszelkimi oświadczeniami skarżącego w niniejszej sprawie, a więc dokonywanie takiego ustalenia narusza wymóg działania organu zgodnie z zasadą praworządności w oparciu o ustaloną prawdę obiektywną i w sposób budzący zaufanie obywateli;
d) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo tego, że wydana została ona z naruszeniem przepisów prawa, co skutkować winno jej uchyleniem, a to z uwagi na to, że wydana została z naruszeniem:
- art. 710 K.c. poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że organ odwoławczy nie jest w stanie jednoznacznie stwierdzić czy działka ewidencyjna została oddana
w bezpłatne używanie J.j., podczas gdy całokształt okoliczności faktycznych w sprawie w tym w szczególności fakt, że pobierał on wynagrodzenie za wykonywaną na tej działce prace w postaci zebranych przez niego plonów, jednoznacznie wyklucza przyjęcie, że skarżącego i J.j. łączyła umowa użyczenia będąca ze swej istoty umową nieodpłatną;
- art. 7 w zw. z art. 79 i 81 K.p.a. przejawiającym się w nieprzeprowadzeniu dowodu
z przesłuchania świadka J.j., podczas gdy przesłuchanie to stanowić miało istotny dowód w sprawie służący wyjaśnieniu kwestii posiadania działki i zakresu decyzyjnego co do jej uprawy;
- art. 7 w zw. z art. 79 i 81 K.p.a. przejawiającym się w dowolności oceny dowodów,
z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej i bezpośredniości, poprzez brak samodzielnego przeprowadzenia dowodów i oparcie decyzji jedynie na wybiórczo przytoczonych dowodach zgromadzonych w postępowaniu karnym, co skutkowało błędnym ustaleniem, że wnioskodawca nie był uprawnionym do uzyskania płatności posiadaczem działki;
- art. 7 w zw. z art. 8 K.p.a. przejawiającym się w wprowadzeniu strony w błąd co do zamiaru przesłuchania świadka J.j. polegającym na odwołaniu wyznaczonego terminu jego przesłuchania i poinformowaniu strony o tym, że zostanie wyznaczony nowy termin przesłuchania tego świadka, a który to następnie nie został wyznaczony, natomiast organ wydał decyzję kończącą postępowanie
w pierwszej instancji, co stanowiło działanie sprzeczne z zasadą praworządności, prowadziło do utraty zaufania strony do władzy publicznej;
- art. 107 § 3 K.p.a. - przejawiającym się w sformułowaniu uzasadnienia decyzji
w sposób nie odpowiadający ustawowym wymogom, w tym przede wszystkim pominięcie w uzasadnieniu przyczyn, którymi kierował się organ wydając decyzję bez przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka J.j. pomimo wcześniejszego dopuszczenia dowodu z jego zeznań i zawiadomienia strony, że termin jego przesłuchania zostanie wyznaczony; pominięcie w uzasadnieniu przyczyn dla których organ nie dał wiary wyjaśnieniom wnioskodawcy, co do zakresu jego władztwa nad działką, pominięcie w uzasadnieniu analizy całokształtu zeznań składanych dotychczas przez świadka J.j., a przede wszystkim nieprzeprowadzenie analizy zeznań tego świadka złożonych przed organem administracji.
W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się z interpretacją art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 2003 r. oraz art. 7 ustawy z 2007 r. dokonaną przez organ.
Zdaniem skarżącego żaden z powołanych przez organ przepisów prawa unijnego czy krajowego nie nakłada jednocześnie na uprawnionego do uzyskania płatności obowiązku samodzielnej realizacji prac rolnych na posiadanej przez niego działce. Fakt powierzenia realizacji prac rolnych na danym gruncie, nie może być utożsamiany z utratą władztwa nad tym gruntem. W sytuacji, w której organ stwierdził, że skarżący nie prowadził prac polowych samodzielnie, a wykonywał je J.j. powinien ustalić treść stosunku prawnego jaki łączył te osoby. Treść tego stosunku wyznaczała bowiem zakres władztwa nad działką.
Skarżący wskazał, że w uzasadnieniu odwołania podnosił, iż zlecił świadkowi prace na działce i jedynie skarżący miał kontrolę nad losem wymienionej działki - samodzielnie decydował o tym czy wymieniona działka jest uprawiana i o tym kto dokonuje na niej określonych czynności. Skarżący dążył przy tym niekwestionowanie do zachowania przedmiotowych gruntów w dobrej kulturze rolnej, w zgodzie
z normami ustawowymi. Uzyskania przez niego płatności nie wyklucza w żadnym wypadku fakt, że w zakresie poszczególnych czynności w ramach uprawy działki, wnioskodawca zdał się na wiedzę, umiejętności i maszyny świadka, który był w tym zakresie profesjonalistą. Świadek przy realizacji zlecenia kierował się swoim wieloletnim doświadczeniem. Zeznania świadka J.j. świadczą o tym, że koniecznym przed przystąpieniem do uprawy działki było dokonanie uzgodnień ze skarżącym, uzyskanie jego akceptacji, także co do rodzaju roślin uprawnych. Wnioskodawca realizował więc przesłanki określone w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy
z 2013 r. i art. 7 ustawy z 2007 r. Był bowiem posiadaczem gruntu, który wyłącznie mocą jego decyzji utrzymywany był zgodnie z normami ustawowymi, co prowadzi do twierdzenia, że cel ustawy o płatnościach został osiągnięty, a wypłata płatności jest tylko tego konsekwencją.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 337 K.c. skarżący wskazał, że oddanie przez posiadacza samoistnego działki w posiadanie zależne nie prowadzi do utraty przez tego pierwszego statusu posiadacza.
Za niezgodne z przepisami art. 107 § 3, art. 7, art. 80 K.p.a. skarżący uznał to, że organ odwoławczy ocenił jako wiarygodne i mogące stanowić podstawę ustaleń faktycznych, zeznania złożone przez J.j. w postępowaniu karnym przy jednoczesnej odmowie przyznania waloru wiarygodności zeznaniom tego świadka jakie złożył on w postępowaniu administracyjnym. Te ostatnie były bowiem spójne, logiczne i wyczerpujące, jak również korespondowały z zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym szczególności z wyjaśnieniami skarżącego oraz zeznaniami świadka M.K.. Nie można przy tym zgodzić się z twierdzeniem organu, że niezgodności między zeznaniami wynikały jedynie z braku znajomości przez świadka pojęć prawnych, gdyż jego zeznania przed organem administracji obejmowały także informacje, których jasne przekazanie nie wymagało wiedzy prawnej. Organ sugeruje jednocześnie, że wpływ na treść zeznań złożonych przez świadka J.j. przed organem administracji mógł mieć skarżący
z uwagi na swoją obecność przy ich składaniu. Ocena taka jest nieuprawniona, gdyż żaden z dowodów zgromadzonych w sprawie nie wskazuje, że skarżący chciał wywrzeć jakąkolwiek presję na świadka w zakresie treści jego zeznań. Według skarżącego uprawnionym jest twierdzenie, że to właśnie obecność stron przy przesłuchaniu świadka na rozprawie administracyjnej, skłoniła go do złożenia wyjaśnień obrazujących zakres władztwa nad działką oraz zlecenia upraw, w sposób jaki odpowiadał rzeczywistości.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 710 K.c. skarżący wskazał, że w sprawie nie dokonano ustaleń pozwalających przyjąć, że celem zawarcia umowy między skarżącym, a świadkiem było niesienie świadkowi bezinteresownej pomocy, skarżący zlecając świadkowi wykonanie prac rolnych kierował się jasnym celem jakim było dla niego utrzymanie działek w dobrej kulturze rolnej. Natomiast świadek z pracy tej otrzymywał pożytki - wynagrodzenie jakim były dla niego zebrane plony. Już same te ustalenia powinny doprowadzić do stanowczego stwierdzenia przez organ II instancji, że miedzy stronami nie doszło do zawarcia umowy użyczenia.
Skarżący zarzucił ponadto, że organ pierwszej instancji nie wypełnił wytycznych organu odwoławczego w zakresie przesłuchania przy udziale strony świadków J.j. i E.j.. W czasie tego przesłuchania miały zostać wyjaśnione rozbieżności w zeznaniach świadków składanych. W sprawie nie został natomiast ujawniony żaden nowy dowód pozwalający na odmienną od dotychczasowej ocenę konieczności przeprowadzenia tego uzupełniającego przesłuchania. Istotną przy tym okolicznością jest to, że organ I instancji dopuścił dowód z zeznań J.j.. Nawet wezwał tego świadka na przesłuchanie, które odbyć się miało w dniu 15 marca 2016 r., po czym przesłuchanie to odwołał, informując wnioskodawcę pismem z dnia 8 marca 2016 r., że nowy termin przesłuchania wyznaczony zostanie po uzyskaniu dowodów ze sprawy karnej.
Strona zarzuciła ponadto fragmentaryczną analizę zeznań świadka J.j.. Podkreśliła, że w toku rozprawy administracyjnej przeprowadzonej 12 marca 2013 r. J.j. potwierdził, że zlecono mu w ramach ustnego porozumienia
o współpracy konkretne prace, natomiast to strona decydowała o tym co było uprawiane na tej działce i kontrolowała stan upraw, zdając się co do kwestii takich jak data zasiewu, przygotowanie, ochrona itp. na wiedzę i umiejętności świadka.
W zamian za wykonywane prace świadek otrzymywał wynagrodzenie w postaci zebranych plonów, natomiast skarżący był jedynym dysponentem działki.
W odpowiedziach na skargi Dyrektor Agencji podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji i wniósł o oddalenie skarg.
Na rozprawie 9 lutego 2017 r. swój udział w sprawie zgłosił prokurator. Sąd, na podstawie art. 111 § 2 ustawy p.p.s.a., postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Ke 674/16, I SA/Ke 675/16,
I SA/Ke 676/16 oraz rozstrzygnąć je pod wspólną sygn. akt I SA/Ke 674/16. Prokurator wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 23 czerwca 2016 r. sygn. akty III K 191/11 na okoliczność treści wyroku dotyczącej R.Ś. i T.J. pełnomocnika R.Ś. - nieprawomocnego skazania tych osób za wskazane im przestępstwa. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. postanowił przeprowadzić ww. dowód.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2016.1066) i art. 134 § 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(t.j. Dz.U.2016.718) określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli Sądu są decyzje Dyrektora Agencji wydane w trybie wznowienia postępowania.
Na wstępie należy wskazać, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jest zasada trwałości decyzji administracyjnej. Zasadę tę ustanawia art. 16 § 1 K.p.a., zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Ustawodawca w kodeksie postępowania administracyjnego przewiduje jednak sytuacje, gdy może nastąpić uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania. Powołując cytowaną powyżej normę prawną organ wywiódł, że taką nową, istotną dla sprawy okolicznością nieznaną organowi w dacie wydania decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich na lata 2006 – 2007, ale istniejącą w dacie jej wydania było ustalenie, że skarżący nie był uprawniony do ubiegania się o ww. płatności do działki ewidencyjnej nr ¾, z uwagi na to, że nie był faktycznym posiadaczem
i użytkownikiem tej działki.
Zasadniczą podstawę prawną rozstrzygnięć w rozpoznawanej sprawie stanowi art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w myśl którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję. Z powyższego wynika, że przesłanka istotnych okoliczności lub dowodów jest spełniona wtedy, gdy: 1. ujawnią się w sprawie nowe okoliczności lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, 2. okoliczności te lub dowody będą miały charakter nowych w stosunku do przeprowadzonego dotąd postępowania wyjaśniającego, 3. okoliczności lub dowody muszą być istotne dla sprawy, czyli takie które mogą mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie, więc wywołują konieczność uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w całości lub w części. Należy przy tym podkreślić, że wszystkie te trzy elementy muszą zostać spełnione łącznie.
Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organ prawidłowo wznowił postępowanie, z uwagi na fakt wystąpienia podstawy do jego wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wyżej wskazane trzy warunki wystąpienia omawianej przesłanki wznowieniowej w niniejszej sprawie wystąpiły. Okoliczność podana przez organ jako przesłanka wznowieniowa była okolicznością nową dla organu. Dopiero bowiem w 2010 r. organ uzyskał z Komendy Wojewódzkiej Policji
w Krakowie materiały wskazujące na to, że R.Ś. nie był uprawniony do ubiegania się na lata 2006, 2007 i 2008 o płatności do działki ewidencyjnej nr ¾, podczas gdy decyzja przyznająca płatności została wydana w 2006 r. Okoliczność ta istniała przy tym w dacie wydania decyzji w 2006 r. oraz miała istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie.
W świetle przepisów art. 2 ust. 1 ustawy z 2003 r. oraz art. 7 ust. 1 ustawy
z 2007 r. płatności przysługują m.in. rolnikowi na będące w jego posiadaniu grunty rolne. Na temat pojęcia posiadania gruntów rolnych w rozumieniu przepisów
o płatnościach istnieje już ugruntowana linia orzecznicza. Wynika z niej, że wolą ustawodawcy jest finansowe wspieranie rolników, którzy faktycznie uprawiają grunty rolne. Ustawodawca posługuje się pojęciem posiadania w cywilnoprawnym znaczeniu, rozróżniając posiadanie samoistne i zależne. Pojęcie posiadania nie jest odrębnie zdefiniowane w przepisach o płatnościach, należy więc odwoływać się do regulacji tej instytucji w podstawowym akcie prawnym, jakim jest Kodeks cywilny
(art. 336-352). Kodeks rozróżnia różne pojęcia posiadania (samoistne, niesamoistne, w dobrej lub złej wierze). Stosowanie cywilistycznego pojęcia posiadania musi uwzględniać istotę regulacji prawnych w dziedzinie płatności rolnych, których podstawowym celem jest wspieranie podmiotów prowadzących rzeczywiście działalność rolniczą, a nie wspieranie posiadaczy gruntów rolnych, niezależnie od tego, czy grunty te wykorzystują rolniczo. Dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ale ponadto należy je rolniczo użytkować. Innymi słowy, posiadanie gruntów w ujęciu cywilistycznym jest niedostateczne i nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe, zaś pojęcie posiadanie na gruncie ustawy z 2007 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego należy odczytywać w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych
i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. W tym stanie pojęcie posiadania gruntów rolnych, w rozumieniu ustawy z 2003 r. i ustawy
z 2007 r., należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz że można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze
i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Dodatkowo należy wskazać, że rolnik wnioskujący o płatność obszarową nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach, tzn. nie musi stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście. W zależności od możliwości władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to by rolnik posiadał decyzyjność jak, gdzie i kiedy dany grunt użytkować. Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje te grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej.
Linia orzecznicza, w której wyrażano takie stanowisko jest obszerna, tylko tytułem przykładu można wskazać: wyroki NSA z 17 stycznia 2008 r., II GSK 227/07; z 7 marca 2012 r., II GSK 87/11; z 16 maja 2012 r., II GSK 537/11; z 13 czerwca 2012 r., II GSK 734/11; z 18 lipca 2012 r., II GSK 932/11). Linia ta jest utrzymywana konsekwentnie – została zainicjowana jeszcze na gruncie ustawy z 2003 r., takie same poglądy wyrażane są na gruncie ustawy z 2007 r. Skład orzekający w rozstrzyganej sprawie w pełni podziela przytoczone poglądy orzecznictwa.
Jak wyżej wskazano, jako okoliczność stanowiącą podstawę wznowienia postępowań dotyczących przyznania skarżącemu płatności na lata 2006 – 2007, organ wskazał brak faktycznego posiadania przedmiotowej działki przez skarżącego. Według ustaleń organu faktycznym posiadaczem tej działki był J.j..
Skarżący kwestionuje powyższe ustalenia organu. Twierdzi, że to on był faktycznym posiadaczem przedmiotowego gruntu, a J.j. zlecił jedynie prac na działce, co nie może być utożsamiane z utratą władztwa nad tym gruntem.
W toku wznowionego postępowania organ administracji publicznej, zgodnie
z zasadą prawdy obiektywnej, obowiązany jest ustalić, czy ta nowa okoliczność faktyczna występowała, prowadząc w tym celu postępowanie wyjaśniające.
W niniejszej sprawie, w kontekście ww. przepisów prawa materialnego oraz powołanej przesłanki wznowieniowej organ zobowiązany był ustalić zakres władztwa (zakres decyzyjny) skarżącego nad działką, do której otrzymał płatności, w tym relacje łączące beneficjenta z J.j..
W związku z powyższym należy wskazać, że na gruncie ustawy
z 2003 r. zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 i skonkretyzowana
w art. 77 § 1 K.p.a., ma zastosowanie w pełnym zakresie (por. wyroki NSA
z 13 października 2016 r. II GSK 741/15 i II GSK 742/15; z 16 grudnia 2014 r. II GSK 2009/13; dostępne na www.nsa.gov.pl). Oznacza to, że na organie ciąży obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, włącznie z wyczerpującym zebraniem
i rozpatrzeniem całego materiału dowodowego. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Dla ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym organ ma obowiązek wykorzystać wszystkie środki dowodowe, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Zaniechanie przez organy podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania materiału dowodowego, jest uchybieniem postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Na gruncie ustawy z 2007 r. zasada prawdy obiektywnej, na podstawie
art. 3 ust. 2 pkt 2 ulega ograniczeniu. Obowiązek organów w jej zakresie sprowadza się bowiem do rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę, czy też innych uczestników postępowania. W art. 3 ust. 3 ustawy z 2007 r. został zaś nałożony na strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu, obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, przy czym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
To, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności ograniczeniu ulega zasada prawdy obiektywnej oraz wynikający z niej obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który został zastąpiony mocą art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z 2007 r. wyłącznie obowiązkiem wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nie oznacza jednak, że organ zwolniony został
z konieczności oparcia rozstrzygnięcia na niebudzącym wątpliwości, wystarczającym i przekonywującym materiale dowodowym. Jakkolwiek reguły określone w art. 3 ustawy z 2007 r. nakładają na strony obowiązek wzmożonej aktywności w stosunku do ogólnych reguł postępowania, to nie wyłączają zadań organu prowadzącego postępowanie w zakresie obowiązku zgromadzenia materiału dowodowego. Zdaniem Sądu to organ, który odmawia płatności zarzucając wnioskodawcy brak faktycznego posiadania przez niego gruntów winien wykazać ten fakt i na nim jako tym, który chce wywieść z tej sytuacji skutki prawne ciąży obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających. Ustalenia takie winny zaś w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego, jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. Nakaz taki wynika wprost z zapisu z zawartego w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z 2007 r. zgodnie, z którym organ stoi na straży praworządności. W przeciwnym wypadku ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające w zakresie omawianej przesłanki wznowieniowej.
Wymaga podkreślenia, że realizacja zasady praworządności (art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z 2007 r.) wymaga oparcia rozstrzygnięcia na niebudzącym wątpliwości, wystarczającym i przekonywującym materiale dowodowym.
Zdaniem Sądu zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, na podstawie którego organ stwierdził, że skarżący w latach 2006 – 2008, nie był faktycznym posiadaczem działki, do której otrzymał płatności bezpośrednie nie spełnia powyższych wymagań. Przede wszystkim w zgromadzonym materiale dowodowym występują rozbieżności, które nie zostały przez organ w przekonujący sposób wyjaśnione.
Rozbieżności te dotyczą zeznań J.j.. W świetle zeznań rolnika złożonych w Prokuraturze Okręgowej w Krakowie 3 września 2010 r. oraz na rozprawie w Sądzie Okręgowym w Krakowie 3 stycznia 2013 r. to J.j. faktycznie posiadał i użytkował przedmiotowe grunty. Natomiast zgodnie
z zeznaniami J.j. złożonym 12 marca 2013 r. podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w siedzibie Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji w Krakowie, rolnik użytkował wskazane działki na podstawie ustnego zlecenia, udzielonego mu przez skarżącego, który miał wpływ na uprawę na działkach.
Rozbieżności te stwierdził już Dyrektor Agencji w decyzjach kasacyjnych
z 16 kwietnia 2015 r. Zlecił wówczas organowi pierwszej instancji ich wyjaśnienie przez ponowne przesłuchanie świadków J.j., jego żony E.j. oraz strony.
Sąd stwierdził, że pomimo wyraźnych zaleceń organu odwoławczego, ww. dowody nie zostały przeprowadzone w ponownie prowadzonych postępowaniach. Organ pierwszej instancji stwierdził bowiem, co nieprawidłowo zaakceptował Dyrektor Agencji w zaskarżonych decyzjach, że zebrał i zbadał materiał dowodowy, na podstawie którego można było ocenić, istotne okoliczności w sprawie, bez potrzeby wzywania świadków, tj. J.j. i E.j..
Wbrew twierdzeniom organów zaskarżone rozstrzygnięcia w istocie zostały oparte o ten sam materiał dowodowy, tj. zeznania świadków złożone w prokuraturze, sądzie oraz podczas rozprawy administracyjnej. W konsekwencji opisane rozbieżności, mające zasadniczy wpływ na wynik postępowania dowodowego nie zostały wyjaśnione. Rozbieżności tych nie usuwa przy tym ocena zeznań J.j. złożonych na rozprawie administracyjnej jako niewiarygodnych. Zdaniem Sądu przy tym ocena ta przekracza granice swobody określone treścią art. 80 K.p.a. Stanowisko swoje organ, w sprawie dotyczącej 2006 r. organ uzasadnia wadliwością rozprawy. Z kolei w sprawach dotyczących 2007 i 2008 r. odmawiając wiarygodności zeznaniom złożonym przez rolnika na rozprawie administracyjnej organ wskazał, że uczynił to z nieznanych przyczyn (być może z uwagi na obecność strony w postępowaniu). Dodatkowo organy wskazały na ustalenia śledztwa, według których J.j. zeznał nieprawdę m.in. twierdząc, że A.Ś. i R.Ś. mieli wpływ na to co się sieje i że kwestie upraw uzgadniano zwykle na początku roku.
Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie decyzji winno wskazywać fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł ustalenia oraz przyczyny z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności. W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie nie spełnia tego wymogu.
W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się uzasadnione.
Podsumowując, należy wskazać, że w niniejszej sprawie wznowienie przez organ postępowania, a w konsekwencji pozbawienie strony prawa do omawianych płatności z uwagi na zarzut braku faktycznego posiadania działki przez skarżącego, wymagało wykazania tego faktu przez organ, zaś ustalenia w tym zakresie winny
w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego. Zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, gdyż organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego, czy rzeczywiście wystąpiła w sprawie wskazana przyczyna wznowienia.
Ponownie rozpoznając sprawę, dla wykazania postawionej tezy organ, uzupełni materiał dowodowy przez przeprowadzenie dowodów wskazanych
w decyzjach kasacyjnych z 16 kwietnia 2015 r. oraz innych dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia wskazanych rozbieżności. Zebrany materiał organ wyczerpująco rozpatrzy, przy zachowaniu zasad określonych w art. 80 K.p.a., przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji, której uzasadnienie spełni wymogi
z art. 107 § 3 K.p.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw.z art. 135 ustawy p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI