I SA/Ke 589/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielce2024-03-27
NSArolnictwoWysokawsa
płatności bezpośredniewsparcie UEProgram Rozwoju Obszarów WiejskichARiMRsztuczne warunkilimity płatnościspółki jawnerolnictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania płatności bezpośrednich rolnikowi, uznając, że organy nieprawidłowo oceniły kwestię wycofania wniosków przez spółki jawne.

Rolnik skarżył decyzje odmawiające przyznania płatności bezpośrednich na rok 2022, argumentując, że nie był już powiązany kapitałowo ani personalnie ze spółkami, które również składały wnioski. Organy uznały, że utworzenie trzech spółek jawnych przez małżonków N. miało na celu sztuczne stworzenie warunków do obejścia limitów płatności. Sąd uchylił decyzje, wskazując, że organy nieprawidłowo oceniły znaczenie wycofania wniosków przez spółki, które nastąpiło przed wydaniem ostatecznej decyzji, co mogło wyeliminować przesłankę sztucznego tworzenia warunków.

Rolnik I. N. złożył skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, która utrzymała w mocy decyzję o odmowie przyznania płatności bezpośrednich na rok 2022. Organy uznały, że skarżący wraz z małżonkiem sztucznie stworzyli warunki do uzyskania korzyści finansowych poprzez utworzenie trzech spółek jawnych, które również składały wnioski o płatności. Celem miało być obejście limitu powierzchniowego dla płatności dodatkowej. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów KPA oraz błędne ustalenie stanu faktycznego, twierdząc, że w 2022 roku nie był już wspólnikiem spółek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd uznał, że organy nieprawidłowo oceniły znaczenie wycofania wniosków przez spółki jawne, które nastąpiło przed wydaniem ostatecznej decyzji. Wycofanie wniosków mogło wyeliminować przesłankę sztucznego tworzenia warunków i uzyskania nienależnej korzyści finansowej. Sąd nakazał organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem uzupełnionego materiału dowodowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli celem jest obejście limitów płatności. Jednakże, wycofanie wniosków przez spółki przed wydaniem ostatecznej decyzji może wyeliminować tę przesłankę.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nieprawidłowo oceniły znaczenie wycofania wniosków przez spółki jawne. Wycofanie wniosków przed wydaniem ostatecznej decyzji może oznaczać brak sztucznie stworzonych warunków i nienależnej korzyści finansowej, co wymaga ponownej oceny przez organ.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

u.p.s.b. art. 14

Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Określa limit powierzchniowy dla płatności dodatkowej (maksymalnie 27 ha).

u.p.s.b. art. 4 § ust. 3

Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Organ administracji publicznej stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udzielać pouczeń i zapewniać czynny udział stron.

u.p.s.b. art. 3 § ust. 2

Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Obowiązki organu administracji publicznej w postępowaniu.

u.p.s.b. art. 3 § ust. 3

Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Obowiązek stron postępowania do przedstawiania dowodów i dawania wyjaśnień zgodnie z prawdą.

Pomocnicze

Rozporządzenie 2988/95 art. 4 § ust. 3

Rozporządzenie Rady (WE) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. dotyczącego ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z celami prawa wspólnotowego poprzez sztuczne stworzenie warunków prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Rozporządzenie 1306/2013 art. 60

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej

Nie przyznaje się korzyści, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do ich uzyskania zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa.

k.p.a. art. 19

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przestrzegania przez organ swojej właściwości.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przyczyna nieważności decyzji (wydanie przez organ niewłaściwy).

k.p.a. art. 79a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Nie stosuje się w postępowaniu w sprawach płatności.

k.p.a. art. 81

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Nie stosuje się w postępowaniu w sprawach płatności.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uwzględnienia skargi.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje środki określone w ustawie dla przypadków, w których rozstrzygnięcie w drodze decyzji organu było zasadne.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

rozp. MS ws. opłat art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Określa wysokość opłat za czynności radców prawnych.

u.w.o.w. art. 21 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

u.w.o.w. art. 19

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

u.w.o.w. art. 79a

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

u.w.o.w. art. 81

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

u.w.o.w. art. 80

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

rozp. MRiRW z 19.03.2009 § 7

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wycofanie wniosków przez spółki jawne przed wydaniem ostatecznej decyzji mogło wyeliminować przesłankę sztucznego tworzenia warunków. Organy nieprawidłowo oceniły znaczenie wycofania wniosków przez spółki.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 19 k.p.a. poprzez wydanie decyzji odwoławczej przez organ niewłaściwy miejscowo (uznany za niezasadny).

Godne uwagi sformułowania

działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami takiego prawodawstwa w ocenie organu działania małżonków N. polegające na dokonaniu zmian w KRS miały na celu jedynie stworzenie pozorów, że nie są wspólnikami wszystkich spółek, czyli stworzenie mylnego obrazu stanu faktycznego z funkcjonalnego punktu widzenia, spółki jawne oraz I. N. należy traktować jako jednego rolnika zarządzającego gospodarstwem wycofanie przez spółki wniosków o płatność na 2022 r., jeżeli wnioski te związane są z płatnością, o przyznanie której wnosiła skarżąca, stanowi bowiem istotny element stanu faktycznego sprawy w kontekście przywołanej wyżej argumentacji organu o stworzeniu przez skarżącą sztucznych warunków prawnie znaczące stworzenie sztucznych warunków gospodarowania musi pozostawać w związku przyczynowym z uzyskaniem nienależnej pomocy

Skład orzekający

Magdalena Chraniuk-Stępniak

sprawozdawca

Magdalena Stępniak

członek

Mirosław Surma

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących sztucznego tworzenia warunków w celu uzyskania płatności unijnych, znaczenie wycofania wniosków w postępowaniu administracyjnym, właściwość miejscowa organu odwoławczego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podziału gospodarstwa i składania wniosków przez spółki jawne w kontekście płatności bezpośrednich.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy potencjalnego obejścia przepisów unijnych przez rolników w celu uzyskania wyższych dopłat, co jest tematem budzącym zainteresowanie. Sąd podważył ustalenia organów, zwracając uwagę na istotność wycofania wniosków.

Rolnik próbował obejść limity dopłat unijnych? Sąd uchyla decyzję, wskazując na kluczowe znaczenie wycofania wniosków.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Ke 589/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Magdalena Chraniuk-Stępniak /sprawozdawca/
Magdalena Stępniak
Mirosław Surma /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1387
art. 21 ust.2,
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 19, art. 79a, art. art. 81, art.  80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2016 poz 153
par. 7
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów  Wiejskich na lata 2007-2013
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. M. Ł. sprawy ze skargi I. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz I. N. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa w K. (dyrektor) decyzją z 6 października 2023 r.
nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (kierownik) z 13 lipca 2023 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania I. N. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022.
Organ ustalił, że 31 maja 2022 r. za pośrednictwem aplikacji e-Wniosek do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wpłynął wniosek I. N. o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2022. Strona ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie i płatności redystrybucyjnej do działek rolnych o łącznej powierzchni 93,74 ha.
W sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy z 5 lutego 2015 r.
o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (j.t. Dz.U.2022.1775) dalej "ustawa" wraz z wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi w tym Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego (Dz. U. z 2015 r., poz. 351 ze zm.), dalej "rozporządzenie".
Zgodnie z art. 4 ust. 3 Rozporządzenia Nr 2988/95, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Natomiast w myśl art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami takiego prawodawstwa.
W ocenie organu w sprawie stworzono sztuczne warunki. Celem utworzenia przez małżonków N. trzech spółek jawnych był bowiem podział gospodarstwa umożliwiający obejście limitu powierzchniowego od którego zostały uzależnione płatności na zalesienie oraz płatności bezpośrednie.
W ramach systemów wsparcia bezpośredniego deklarowano w 2022 roku: I. N. łącznie powierzchnię 93,74 ha, Sp. j. N. 1 N. zadeklarowała do jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienie oraz płatności dodatkowej działkę rolną o powierzchni 20,00 ha, Sp. j. N. 2 N. zadeklarowała do jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienie oraz płatności dodatkowej działkę rolną o powierzchni 4,69 ha, Sp. j. N. 3 N. zadeklarowała do jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienie oraz płatności dodatkowej działkę rolną o powierzchni 18,50 ha.
Zgłoszenie do płatności gruntów przez pozornie odrębne od siebie gospodarstwa rolne pozwoliłoby ominąć zasadę modulacji płatności i w efekcie umożliwiłoby otrzymanie środków finansowych w wysokości większej niż w sytuacji, gdyby został złożony jeden wniosek. Organ zwrócił bowiem uwagę, że płatność dodatkowa przyznawana jest maksymalnie do powierzchni 27 ha (art. 14 ustawy).
W konsekwencji organ stwierdził, że przyznanie I. N. płatności bezpośrednich na rok 2022, w sytuacji składania wniosków również przez trzy spółki jawne, spowodowało by ominięcie limitów, o których mowa w art. 14 ustawy, a tym samym uzyskanie korzyści finansowych.
Organ wskazał, że w sprawie miały miejsce powiązania kapitałowo-osobowe między osobą fizyczną - I. N., a spółkami jawnymi. Na podstawie dokonanych wpisów w aktualnym odpisie z Krajowego Rejestru Sądowego organ ustalił, że zarówno I. N. jak i P. N. nie są już wspólnikami w/w spółek, natomiast P. N. jest prokurentem (prokura samoistna) w każdej ze spółek. Ponadto, zgodnie z danymi zawartymi w systemie ewidencji producentów, P. N. jest reprezentantem (przed organami ARiMR), zarówno wszystkich spółek jawnych N. 1 N., N. 2 N. N. 3 N., jak i I. N.. W ocenie organu działania małżonków N. polegające na dokonaniu zmian w KRS miały na celu jedynie stworzenie pozorów, że nie są wspólnikami wszystkich spółek, czyli stworzenie mylnego obrazu stanu faktycznego.
Zdaniem organu, z funkcjonalnego punktu widzenia, spółki jawne oraz I. N. należy traktować jako jednego rolnika zarządzającego gospodarstwem.
Odnosząc się do kwestii wycofania wniosków spółek o przyznanie płatności złożonych na rok 2022, co podniesiono w odwołaniu, organ wyjaśnił, że złożone przez spółki 6 lipca 2023 r. ww. wycofania nie mogły być skutecznie procedowane, z uwagi na to, że zostały złożone po dniu poinformowania strony o nieprawidłowościach (po wydaniu zawiadomienia z 26 czerwca 2023 r. o dowodach). Ponadto, w 2022 r. nie uległ zmianie stan faktyczny, tj. wszystkie cztery podmioty ubiegały się o przyznanie płatności, a wycofania wniosków spółek jawnych dokonano dopiero w lipcu 2023 r.
Na powyższą decyzję I. N. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji względnie o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji
i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie:
1. art. 19 k.p.a. co prowadzi do nieważności decyzji z przyczyny z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z faktem, że skarżąca na kilka tygodni przed wydaniem zaskarżonej decyzji, zmieniła w drodze wpisu do ewidencji producentów, stwierdzonego decyzją administracyjną, swój stały adres zamieszkania, na adres w innym województwie,
a co za tym idzie zmianie uległa w trakcie prowadzenia postępowania właściwość miejscowa organu II instancji, o czym dyrektor był przez skarżącą powiadomiony;
2. norm ustawy z 5 lutego 2015 r. poprzez odmowne załatwienia wniosku pomimo niewystąpienia żadnej z przesłanek odmowy określonych przez prawodawcę;
3. skarżąca zarzuciła rażąco błędne ustalenia stanu faktycznego sprawy, mające bezpośredni wpływ na wypaczenie wyniku sprawy. W ocenie skarżącej organ niezgodnie twierdzi, że także w 2022 r. pozostawała powiązana personalnie
i kapitałowo z trzema spółkami również wnioskującymi o płatności bezpośrednie na rok 2022. W roku 2022 ani skarżąca, ani pozostający z nią we wspólności majątkowej małżonek nie byli już udziałowcami ww. spółek, co jest obiektywną informacją ujawnioną w KRS. Organ formułuje swoje osądy w zupełnym oderwaniu od faktów, a w każdym razie nie ujawnia swojej ich interpretacji, gdyż
w decyzji nie odnosi się do zmian personalnych w gronie udziałowców spółki.
W uzasadnieniu podkreśliła, że na wynik sprawy nie mają wpływu okoliczności historyczne. Organ nie wyjaśnił natomiast na czym miałoby polegać tworzenie sztucznych warunków w 2022 roku, gdy strona nie była już w żaden obiektywny sposób powiązana ze spółkami.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutu niewłaściwości miejscowej organu odwoławczego stwierdził, że jest on niezasadny. Powołując wyroki sądów administracyjnych oraz stanowisko doktryny wskazał m.in., że określenie właściwości instancyjnej organu odwoławczego powinno rozpoczynać się od umiejscowienia kompetencji do wydania decyzji administracyjnej w pierwszej instancji, ponieważ kompetencja organu drugiej instancji jest pochodną tamtej oraz że sama okoliczność zmiany miejsca zamieszkania w toku postępowania odwoławczego automatycznie nie skutkuje jeszcze zmianą organu właściwego do rozpoznania tegoż odwołania. W sprawie na dzień wydania decyzji I instancji 13 lipca 2023 r. skarżąca w ewidencji producentów była wpisana (adres siedziby gospodarstwa) w K., wobec tego decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z właściwością miejscową. W okresie pomiędzy wydaniem ww. decyzji
a data wydania decyzji ostatecznej I. N. 23 sierpnia 2023 r. złożyła zmianę do wniosku o wpis do ewidencji producentów, w której zmieniła adres zamieszkania (siedziby gospodarstwa) z miasta K. na powiat [...] w województwie [...]. W ocenie organu, organem właściwym do procedowania
w sprawie odwołania strony zgodnie z właściwością był dyrektor.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak
i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Skarga została uwzględniona, ale nie z przyczyn w niej wskazanych.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 19 k.p.a. poprzez wydanie decyzji odwoławczej przez organ niewłaściwy miejscowo. Przepis art. 19 k.p.a. reguluje zasadę przestrzegania z urzędu przez organ swojej właściwości oraz wyróżnia dwa rodzaje właściwości ustawowej: właściwość rzeczową i właściwość miejscową.
W oparciu o rozwiązania prawne regulujące tok instancji oraz nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego wyróżnia się natomiast właściwość instancyjną. Oparcie kontroli i nadzoru na relacji pomiędzy organami orzekającymi w pierwszej
i drugiej instancji przesądza o tym, że zakres miejscowej właściwości instancyjnej ustala się na podstawie organu orzekającego w pierwszej instancji, a nie w oparciu
o miejsce zamieszkania (siedzibę) strony postępowania administracyjnego. Właściwość organów ma bowiem te następstwa prawne, że do ustalenia właściwości instancyjnej nie stosuje się reguł ustalenia właściwości miejscowej przyjętych
w art. 21 k.p.a. (zob. postanowienia NSA: z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I OW 36/08; NSA z 4 marca 2014 r., sygn. akt I OW 306/13; z 21 listopada 2018 r., sygn. akt I OW 128/18; CBOSA).
Właściwość kierownika jako organu właściwego do rozpoznania sprawy
w I instancji określa art. 5 ust 1 i 2 ustawy. Zgodnie z jego treścią kierownik biura powiatowego Agencji jest właściwy w sprawach dotyczących płatności bezpośrednich oraz przejściowego wsparcia krajowego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Właściwość miejscową kierownika biura powiatowego Agencji ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika.
Właściwość organu odwoławczego wskazuje z kolei art. 10 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wedle którego w stosunku do kierownika biura powiatowego organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. jest dyrektor oddziału regionalnego.
W niniejszej sprawie do zmiany adresu zamieszkania skarżącej doszło już po wydaniu i doręczeniu decyzji kierownika. W konsekwencji zgodzić należy się ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę, że w sprawie decyzje zostały wydane zgodnie z właściwością miejscową i instancyjną działania organów. Organem I instancji był K. Biura Powiatowego ARiMR w K., a organem II instancji Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał szczegółowo wymienione przepisy rozporządzeń unijnych, w świetle których działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści oraz zawierających kategoryczny zakaz dokonywania płatności na rzecz beneficjentów w odniesieniu do, których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia.
W niniejszej sprawie organ stwierdził, że takie sztuczne warunki zostały stworzone przez skarżącą i jej małżonka poprzez utworzenie trzech spółek jawnych: N. 1, N. 2 i N. 3, mających na celu uzyskanie płatności unijnych z tytułu płatności na zalesianie gruntów rolnych i płatności bezpośrednich, w możliwie najwyższej wysokości. W ocenie organu o stworzeniu sztucznych warunków świadczą opisane powiązania osobowe i kapitałowe pomiędzy skarżącą (osobą fizyczną) oraz ww. trzema spółkami jawnymi, będącą jednocześnie wraz ze swoim mężem, współwłaścicielami spółek jawnych organu przyznanie skarżącej płatności bezpośrednich na rok 2022, w sytuacji składania wniosków również przez trzy spółki jawne spowodowało by ominięcie limitu powierzchniowego dotyczącego płatności dodatkowej, o którym mowa w art. 14 ustawy, tj. powierzchni 27 ha., a tym samym uzyskanie korzyści finansowych wyższych, aniżeli skarżąca uzyskałaby ubiegając się o nią jako osoba fizyczna. Organ argumentował ponadto, działalność spółek ogranicza się do składania wniosków o dotacje unijne.
Powyższych ustaleń organ dokonał w wyniku przeprowadzonego postępowania. Oceniając postępowanie organu należy wskazać, że zgodnie
z art. 3 ust 2 ustawy, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw
i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów
i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Z kolei stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące
w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z treści wymienionych regulacji wynika, że modyfikują one zasady postępowania w sprawach dotyczących przyznania płatności, ograniczając szereg obowiązków organu administracyjnego. W szczególności dotyczy to obowiązku dążenia do prawdy obiektywnej i rozłożenia ciężaru dowodu. W postępowaniu
w sprawie płatności, toczącym się z wniosku rolnika, organ ma ograniczony obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Obowiązek ten został bowiem ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jednak z uwagi na nałożony na organ obowiązek stania na straży praworządności (art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy), organ nie jest zwolniony z wszelkich obowiązków dowodowych. W szczególności dotyczy to spraw, w których następuje pozbawienie prawa do płatności ze względu na sztuczne tworzenie warunków.
W sprawach tego rodzaju ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na organie, natomiast obowiązkiem strony jest wykazanie spełnienia warunków do przyznania płatności. Z kolei art. 80 k.p.a. statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznacza on organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności.
Zdaniem sądu proces decyzyjny organu narusza omówione zasady postępowania w sposób mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Organ wprawdzie zebrał obszerny materiał dowodowy, jednak nieprawidłowo pozbawił znaczenia okoliczność wycofania przez spółki jawne wniosków o płatność na 2022 r. Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że "wycofania nie mogły być skutecznie procedowane, z uwagi na to, że zostały złożone przez spółki po dniu poinformowania strony o nieprawidłowościach" oraz że "w 2022 r. nie uległ zmianie stan faktyczny,
tj. wszystkie cztery podmioty ubiegały się o wypłatę pomocy za zalesianie,
a wycofania wniosków spółek jawnych dokonano dopiero w lipcu 2023 r." Wycofanie przez spółki wniosków o płatność na 2022 r., jeżeli wnioski te związane są
z płatnością, o przyznanie której wnosiła skarżąca, stanowi bowiem istotny element stanu faktycznego sprawy w kontekście przywołanej wyżej argumentacji organu
o stworzeniu przez skarżącą sztucznych warunków. Nie ma przy tym znaczenia, że wycofanie to miało miejsce dopiero w 2023 r. Ważne bowiem jest, że nastąpiło przed wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie. Wycofanie wniosku oznacza bowiem jego brak, co eliminuje element sztucznych warunków w postaci ominięcia limitu powierzchniowego dla płatności dodatkowej przez beneficjenta, o którym mowa w art. 14 ustawy, a co najważniejsze element uzyskania nienależnej korzyści finansowej i niezgodnej z celami wsparcia.
Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone
w uzasadnieniu wyroku z 17 stycznia 2024 r. sygn. akt I GSK 389/23 (dostępny
w bazie internetowej CBOSA), że prawnie znaczące stworzenie sztucznych warunków gospodarowania musi pozostawać w związku przyczynowym
z uzyskaniem nienależnej pomocy. N. zatem za każdym razem rozważyć, czy gdyby sztucznych warunków nie stworzono, jednostka nie mogłaby się ubiegać
o płatność w ogóle bądź w innej wysokości. Kreowanie sztucznych warunków samo w sobie nie stanowi bowiem podmiotowej cechy dyskwalifikującej wnioskodawcę ubiegającego się o jakąkolwiek płatność, ale o taką, której ów sztuczny stan gospodarowania dotyczy. Fakt korzystania ze sztucznie wywołanych warunków
w odniesieniu do jednego rodzaju płatności nie może automatycznie skutkować odmową przyznania płatności w każdej innej sprawie. Dostrzeżenie takiego zachowania wnioskodawcy wymaga zawsze skonkretyzowanej oceny w kontekście przedmiotu pomocy, o który się ubiega.
Dodatkowo należy wskazać, że wprawdzie okoliczność wycofania wniosków
o płatności przez spółki nie jest sporna, to jednak okoliczność ta nie mogła być zweryfikowana i oceniona przez sąd z powodu braku w aktach sprawy dokumentów świadczących o wycofaniu wniosków. Nie usprawiedliwia tej nieprawidłowości stanowisko organu o braku możliwości "procedowania wycofań". Oświadczenia
o cofnięciu konkretnych wniosków stanowią bowiem kolejne dowody w sprawie, ujawnione w toku prowadzonego postępowania nawet jeżeli w ocenie organu nie mogły mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia.
W konsekwencji ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni materiał dowodowy o ww. wycofania i ustali, czy związane są z płatnością, o przyznanie której wnosiła skarżąca. Następnie oceni, czy w przypadku braku wniosków spółek skarżąca ominie limit powierzchniowy, o którym mowa w art. 14 ustawy oraz uzyska nienależną korzyść finansową, niezgodną z celami wsparcia.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania (wpis – 200 zł, koszty zastępstwa prawnego - 480 zł) w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. [...]).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI