I SA/Ke 578/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, uznając, że środki wypłacone osobie zajmującej się pogrzebem zmarłej wnioskodawczyni nie stanowiły "środków publicznych" w rozumieniu ustawy.
Sprawa dotyczyła decyzji o ustaleniu J.R. kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2012. Środki te zostały przyznane zmarłej S.B. przed jej śmiercią, a następnie przelane na jej konto. J.R., która zajmowała się pogrzebem S.B., wypłaciła z tego konta kwotę 4080 zł na pokrycie kosztów pogrzebu. Organ administracji uznał te środki za nienależnie pobrane przez J.R. Sąd administracyjny uchylił tę decyzję, stwierdzając, że środki wypłacone na pokrycie kosztów pogrzebu nie są "środkami publicznymi" w rozumieniu ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a ich wypłata była zgodna z przepisami Prawa bankowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznał skargę J.R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), która ustaliła J.R. kwotę nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2012. Sprawa wywodziła się z faktu, że płatności te zostały przyznane zmarłej S.B. decyzją wydaną po jej śmierci. Środki te trafiły na konto zmarłej, a następnie J.R., która zajmowała się organizacją pogrzebu, wypłaciła z tego konta kwotę 4080 zł na pokrycie kosztów pogrzebu. Organ administracji uznał, że J.R. nienależnie pobrała te środki i wszczął postępowanie administracyjne w celu ich zwrotu. Sąd administracyjny, analizując sprawę, stwierdził, że decyzja przyznająca płatności S.B. była wydana po jej śmierci, co czyniło ją nieistniejącą i nie wywołującą skutków prawnych. W związku z tym środki przelane na konto zmarłej można było uznać za przekazane bez podstawy prawnej. Jednakże kluczowym elementem rozstrzygnięcia było ustalenie, czy środki wypłacone J.R. stanowiły "środki publiczne" w rozumieniu ustawy o ARiMR. Sąd uznał, że środki te zostały wypłacone J.R. jako zwrot kosztów pogrzebu do wysokości przedstawionych faktur, zgodnie z art. 55 ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego. W związku z tym, mimo że środki publiczne trafiły na konto zmarłej, wypłata na pokrycie kosztów pogrzebu nie mogła być zakwestionowana na podstawie art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, ponieważ nie stanowiły one "środków publicznych" w rozumieniu tej ustawy, a ich wypłata była chroniona przepisami Prawa bankowego. W konsekwencji sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie administracyjne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, środki wypłacone na pokrycie kosztów pogrzebu, zgodnie z przepisami Prawa bankowego, nie mogą być uznane za nienależnie pobrane środki publiczne w rozumieniu ustawy o ARiMR, nawet jeśli zostały pobrane z konta, na które przelano takie środki.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wypłata środków na pokrycie kosztów pogrzebu do wysokości przedstawionych faktur, zgodnie z art. 55 Prawa bankowego, jest prawnie chroniona i nie stanowi "środków publicznych" w rozumieniu ustawy o ARiMR, co uniemożliwia ich zwrot na podstawie art. 29 ust. 1a tej ustawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 i § 3
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200 § w związku z art. 205 § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 224
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ARiMR art. 29 § ust. 1, 1a
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Prawo bankowe art. 55 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Pomocnicze
u.ARiMR art. 29 § ust. 7
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
u.PROW 2007-2013 art. 28a
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
Rozporządzenie ONW
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 art. 80 § ust. 1 i 3
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 art. 3
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95
k.c. art. 8
Kodeks cywilny
k.k. art. 297 § § 1
Kodeks karny
Ord.pod. art. 68 § § 1
Ordynacja podatkowa
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) Nr 937/2012
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) Nr 937/2012 z 12 października 2012 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Środki wypłacone J.R. z konta zmarłej S.B. na pokrycie kosztów pogrzebu nie stanowiły "środków publicznych" w rozumieniu ustawy o ARiMR. Wypłata środków na pokrycie kosztów pogrzebu była zgodna z art. 55 Prawa bankowego i podlegała ochronie prawnej. Decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest decyzją nieistniejącą.
Odrzucone argumenty
Organ administracji argumentował, że J.R. nienależnie pobrała środki publiczne, które zostały przelane na konto zmarłej S.B., a ona sama jest podmiotem zobowiązanym do ich zwrotu na podstawie art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR.
Godne uwagi sformułowania
decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest uznawana za decyzję nieistniejącą środki wypłacone na pokrycie kosztów pogrzebu nie stanowiły "środków publicznych" w rozumieniu ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wypłata środków w kwocie 4080 zł tytułem "wypł. po zmarłym koszty pogrze" nie może być wiązana z wypłatą środków z tytułu na jaki powołuje się organ
Skład orzekający
Mirosław Surma
przewodniczący
Danuta Kuchta
sprawozdawca
Artur Adamiec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że środki wypłacone z konta zmarłego na pokrycie kosztów pogrzebu nie podlegają zwrotowi jako nienależnie pobrane środki publiczne na gruncie ustawy o ARiMR, nawet jeśli pierwotnie były to środki publiczne."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wypłaty środków na pogrzeb z konta zmarłego, na które trafiły płatności ARiMR, oraz interpretacji przepisów ustawy o ARiMR i Prawa bankowego w tym kontekście.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak przepisy dotyczące zwrotu środków publicznych mogą kolidować z innymi przepisami (np. Prawa bankowego) i jak ważne jest precyzyjne ustalenie charakteru wypłacanych środków. Jest to ciekawy przykład z pogranicza prawa administracyjnego i cywilnego.
“Czy środki na pogrzeb można uznać za nienależnie pobrane? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 694,52 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Ke 578/16 - Wyrok WSA w Kielcach Data orzeczenia 2016-12-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2016-10-24 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach Sędziowie Artur Adamiec Danuta Kuchta /sprawozdawca/ Mirosław Surma /przewodniczący/ Symbol z opisem 6550 Hasła tematyczne Środki unijne Skarżony organ Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2016 poz 718 art. 145 § 1 pkt 1 i § 3 w związku z art. 135 art. 205 § 2 art. 224 art. 200 w związku z art. 205 § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz.U. 2008 nr 98 poz 634 art. 29 ust. 1, 1a, Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. na rzecz J. R. kwotę 1300 (jeden tysiąc trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 4. nakazuje ściągnąć od Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. na rzecz Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) kwotę 64 (sześćdziesiąt cztery) złote tytułem uzupełnienia wpisu od skargi. Uzasadnienie Dyrektor Ś.Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K.(ARiMR, Agencja) decyzją z [...]nr [...] uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z [...] r. nr [...] w sprawie ustalenia J. R. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2012 w wysokości 694,52 zł i ustalił tę kwotę w wysokości 688,93 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że 19 kwietnia 2012 r. S. B. złożyła wniosek o przyznanie m.in. płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. decyzją z [...]nr [...] przyznał wnioskodawczyni płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012 w wysokości 694,52 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów 17 października 2012 r. Na podstawie zapisów aktu zgonu nr 141/2012/1995 organ ustalił, że S.B. zmarła 20 maja 2012 r., tj. przed wydaniem ww. decyzji. Po śmierci wnioskodawczyni płatności przekazane na rachunek zmarłej w kwocie 4085,59 zł (w tym 3391,07 zł tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz 694,52 zł tytułem płatności ONW) zostały wypłacone w kwocie 4080 zł przez J.R., która zajmowała się pochówkiem zmarłej - na pokrycie kosztów pogrzebu. Kierownik Agencji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia J.R. kwoty nienależnie pobranych środków finansowych zrealizowanych na rzecz S.B.. W dniu 4 maja 2016 r. zgłosiła się J.R. i oświadczyła, że przekazane na rachunek zmarłej S.B. zostały jej wypłacone w wysokości 4080 zł, jako zasiłek pogrzebowy - do wysokości przedstawionych faktur. Wyjaśniła, że zasiłek pogrzebowy wpłynął na rachunek zmarłej w walucie euro, jednak kasjerka dokonała wypłaty z konta złotówkowego zmarłej. J.R. oświadczyła ponadto, że sprawa spadkowa jeszcze się nie zakończyła i pieniądze znajdują się na rachunku zmarłej. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po S.B. uprawomocniło się 21 stycznia 2015 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, Kierownik Agencji decyzją z [..] r. nr [..] ustalił J.R. kwotę nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2012 w wysokości 694,52 zł. Rozpoznając odwołanie od powyżej decyzji organ odwoławczy wskazał, że zakres ustaleń niezbędnych dla oceny, czy zachodzą przesłanki przyznania lub odmowy przyznania uprawnienia wyznaczają przepisy prawa materialnego. W przypadku płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012, przesłanki te zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2009.40.329, ze zm.) dalej "Rozporządzenie" oraz przepisy unijne. Dyrektor Agencji podniósł ponadto, że osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a więc jeżeli ma zdolność prawną, która powstaje z chwilą narodzin i kończy się w momencie śmierci - art. 8 K.c. Skoro decyzja o przyznaniu S.B. płatności ONW na rok 2012 została wydana po śmierci strony nie można uznać, że wywołała ona skutki prawne, a środki przekazane na rachunek bankowy osoby zmarłej nie weszły do masy spadkowej. Z powyższego względu należało uznać, że decyzja Kierownika Agencji nr [...] skierowana została do osoby, która nie miała już przymiotu strony, bowiem wygasł on z chwilą śmierci producenta rolnego, nie mogła wywołać skutku prawnego w postaci należnie dokonanej płatności. Natomiast środki finansowe wypłacone 17 października 2012 r. na rachunek bankowy S.B. jako wypłacone bez tytułu prawnego podlegają zwrotowi jako środki nienależnie przekazane. Z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji wynika, że to organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej oraz na finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Płatności przekazane na rachunek bankowy S.B. pochodziły ze środków publicznych przeznaczonych na pomoc przyznawaną w drodze decyzji administracyjnej, nie można natomiast uznać, że pomoc nie została skutecznie przyznana, z uwagi na śmierć podmiotu wskazanego w orzeczeniu decyzji. W związku z powyższym pobrane przez J.R. środki publiczne będące nieopodatkowanymi należnościami budżetu państwa wynikającymi ze stosunków publicznoprawnych podlegają zwrotowi, gdyż ustalone zostało, że zostały pobrane nienależnie. Łączna kwota przekazanych w 2013 r. na rachunek bankowy płatności bezpośrednich i ONW wynosiła 4085,59 zł, natomiast J.R. pobrała kwotę 4080 zł i tylko do wysokości tej kwoty organy Agencji mogą występować z żądaniem zwrotu. Mając na względzie ustalone decyzją nr [...] kwotę płatności bezpośrednich w wysokości 3391,07 zł do ustalenia pozostaje jedynie kwota płatności ONW w wysokości 688,93 zł. Z uwagi na brak dowodu na pobranie przez J.R. kwoty 5,59 zł organ odwoławczy pomniejszył kwotę nienależnie pobranych płatności ON W za rok 2012. Odnosząc się do argumentacji J.R., Dyrektor Agencji wskazał, że art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o Agencji oraz art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach wsparcia bezpośredniego ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 2.12.2009 r., s. 65) nie mogą być podstawą uznania odpowiedzialności Banku PKO BP. Bank nie może być uznany za podmiot, który pobrał przedmiotowe płatności, których beneficjentem — zgodnie z decyzją organu - miała być S.B.. Płatności te zostały przez organ przekazane na rachunek bankowy S.B. w Banku PKO BP SA Oddział 1 w Brzezinach. Organ podkreślił, że był to rachunek bankowy S.B.. Bank ten nie stał się zatem beneficjentem tych środków, nie stanowiły one dla niego przysporzenia majątkowego. Bank bowiem nie jest właścicielem środków zgromadzonych na rachunku bankowym i nie może nimi swobodnie dysponować. Dyrektor Agencji stwierdził ponadto brak przesłanek uzasadniających odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Od 1 stycznia 2014 r. należy stosować odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w ramach PRO W 2007-2013, gdy kwota płatności nie jest wyższa od równowartości 100 euro, zgodnie z art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2013.173), zwanej dalej ustawą PROW 2007-2013. W niniejszej sprawie płatności przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro. Z kolei możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Dyrektor Agencji stwierdził, że organ przyznając płatności decyzją nr [...] nie miał wiedzy o śmierci S.B.. W zakresie przesłanki przedawnienie organ wskazał, że w niniejszej sprawie decyzja organu I instancji została doręczona stronie przed upływem okresu przedawnienia wskazanego w ww. art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 lub art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej. Dyrektor Agencji podniósł, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, strona zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Jednocześnie wskazał na art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z 12 października 2012 r. oraz stosowne przepisy Ordynacji podatkowej, regulujące tę kwestię, na podstawie art. 29 ust. 7 Ordynacji podatkowej. Na powyższą decyzję J.R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania. Zarzuciła nierozpoznanie istoty sprawy i błędne ustalenie, że J.R. pobrała płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2012, w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy na to nie wskazuje, brak jest jakiegokolwiek dowodu aby skarżąca wypłaciła taką kwotę, a w szczególności w postaci wydruku potwierdzenia wykonanej operacji w sesji kasjerskiej - wypłata z 1 sierpnia 2013 r. tego nie potwierdza, a wręcz zaprzecza takim twierdzeniom. Zdaniem skarżącej to nie ona powinna być stroną zaskarżonej decyzji. Nie jest spadkobierczynią po S.B., nie jest też uprawniona do wglądu w jej konta bankowe. W chwili obecnej to spadkobiercy są zobowiązani do zwrotu należności z tytułu nienależnie wpłaconych środków na konto ich spadkodawczyni. W ocenie skarżącej ponadto organ wydał decyzję w oparciu o niepełny materiał dowodowy, ukrył bowiem fakt, że na wniosek organu I instancji Prokuratura Rejonowa w Brzezinach w sprawie RSD 419/15 prowadziła postępowanie karne przeciwko J.R. o podejrzenie popełnienia czynu z art. 297 § 1 K.k., które obejmowało rzekome nieuprawnione pobranie ww. kwoty pieniędzy, zakończone umorzeniem. W uzasadnieniu skarżąca dodatkowo podniosła, że cały wywód zaskarżonej decyzji potwierdza jedynie, że organ wypłacił środki na konto zmarłej S.B.. Organ nie wykazał aby na kontach zmarłej nie było środków wystarczających na zwrot tych środków - co zdaniem skarżącej i tak nie ma znaczenia. Skarżąca otrzymała kwotę 4080 zł z tytułu "wypł. po zmarłym koszty pogrze" (potwierdzenie wykonanej operacji z 1.08.2013 r.). W ocenie skarżącej takiej wypłaty nie można wiązać z wypłatą środków z tytułu na jaki powołuje się organ. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Agencji podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270-j.t.) określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a." Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznając sprawę w wyżej określonych granicach stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji narusza prawa. Do wyjaśnienia pozostaje sporna kwestia odnosząca się do zasadności zastosowania w stanie faktycznym sprawy przepisu art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o Agencji. W szczególności rozstrzygnąć należy, czy zasadnie organ skierował do J.R. decyzję w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności ONW, uznając, że skarżąca jest tą osobą o której mowa w art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji. Zanim Sąd oceni zasadność zastosowania w sprawie przepisu art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o Agencji, to w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z poglądami judykatury jak i doktryny decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest uznawana za decyzję nieistniejącą. Oznacza powyższe, że nie wywołuje żadnych skutków prawnych, nie wchodzi bowiem ona do obrotu prawnego. Wobec śmierci S.B. przed wydaniem decyzji przyznającej płatność należy podzielić stanowisko organu, że ziściły się przesłanki prawne do uznania, że na konto spadkodawczyni przekazano środki publiczne – bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Nie zaistniał bowiem stosunek publicznoprawny skonkretyzowany indywidualnym aktem administracyjnym w postaci decyzji administracyjnej, z której wynikałoby prawo S.B. do otrzymania płatności. Decyzja uznana za nieistniejącą nie może być źródłem praw. Trafnie zatem co do zasady organ uznał przekazane środki publiczne na rachunek bankowy na podstawie decyzji nieistniejącej za kwotę nienależnie pobraną podlegającą zwrotowi stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Przepis ten wskazuje na dwa rodzaje należności podlegających zwrotowi: kwoty nienależnie pobranych środków publicznych oraz kwoty nadmiernie pobranych środków publicznych. Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwotą wypłaconą w wysokości wyższej niż należna. Z kolei, kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ płaci wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowym przestała być już sporna kwestia, czy przepis art. 29 ustawy o Agencji daje podstawy dla organu do wydania decyzji określającej nienależne świadczenie względem osób trzecich, niebędących stroną w postępowaniu o przyznanie dopłaty, czy jedyną dopuszczalną drogą dochodzenia tych roszczeń jest droga cywilnoprawna w drodze powództwa z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (tak wyroki NSA - z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 961/11, z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2039/11). Zagadnienie to przestało być sporne z uwagi na nowe uregulowanie tej materii ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa "ustawa zmieniająca" - (Dz. U. z 2014 r., poz. 341). Wskazaną ustawą wprowadzono między innymi art. 29 ust. 1a, zgodnie z którym przepis art. 29 ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (druk sejmowy nr 2000) stwierdzono, że: "Proponowane dodanie w art. 29 ustawy ust. 1a ma na celu uregulowanie kwestii zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności pochodzących ze środków funduszy unijnych oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej na rachunek osoby, która nie była stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, w tym również pobrania środków z rachunku zmarłego rolnika przez jego spadkobierców, w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, a tym samym nie wywołuje ona skutków prawnych. W takiej sytuacji płatności przekazane na rachunek zmarłego powinny zostać zwrócone przez podmiot, który je pobrał". Poza tym wskazano, że dochodzenie zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie regulacji dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia w znacznym stopniu ograniczają odpowiedzialność osób, które bezpodstawnie weszły w posiadanie wypłaconych przez ARiMR środków finansowych, argumentowano także wprowadzenie tego przepisu krótszym okresem oczekiwania na załatwienie sprawy oraz mniejszymi kosztami postępowania w postępowaniu administracyjnym aniżeli w postępowaniu cywilnym. Postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w stosunku do skarżącej zostało wszczęte 22 kwietnia 2016 r., a zatem po wejściu w życie ustępu 1a dodanego do art. 29 ustawy. Reasumując, w świetle obowiązujących na dzień podjęcia zaskarżonej decyzji przepisów nie może być wątpliwości prawnych co do kompetencji organów do wydawania decyzji ustalających kwoty nienależnie pobranego świadczenia wobec osób niebędących stroną dotychczasowego postępowania o przyznanie dopłat. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stan faktyczny sprawy nie jest sporny. Wynika bowiem z niego, że 19 kwietnia 2012 r. S.B. złożyła wniosek o przyznanie m.in. płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rogowie decyzją z dnia [...] r. nr [...] przyznał wnioskodawczyni płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012 w wysokości 694,52 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów 17 października 2012 r. Na podstawie zapisów aktu zgonu nr 141/2012/1995 organ ustalił natomiast, że S.B. zmarła 20 maja 2012 r., tj. przed wydaniem ww. decyzji. Po śmierci wnioskodawczyni płatności przekazane na rachunek zmarłej w kwocie 4085,59 zł (w tym 3391,07 zł tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz 694,52 zł tytułem płatności ONW) zostały wypłacone w kwocie 4080 zł przez J.R., która zajmowała się pochówkiem zmarłej - na pokrycie kosztów pogrzebu. W ocenie Sądu zasadne są zarzuty skargi wskazujące, że brak jest jakichkolwiek dowodów, że skarżąca pobrała sporną kwotę z powołanych w decyzjach tytułów, a cały zaś wywód zaskarżonej decyzji potwierdza jedynie to, iż organ wypłacił nienależne środki na konto zmarłej S.B.. Nie można jak zasadnie twierdzi skarżąca, wypłaty środków w kwocie 4080 zł wiązać z wypłatą środków publicznych z tytułu na który powołuje się organ. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentach tj.: potwierdzenia wykonania operacji z dnia 1 sierpnia 2013 r., pisma Banku PKO BP Oddział Brzeziny z dnia 5 sierpnia 2013 r. jednoznacznie wynika, że skarżąca pobrała z konta zmarłej S.B. jedynie środki pieniężne na pokrycie kosztów pogrzebu do wysokości przedstawionych faktur. Sąd nie dopatrzył się w tychże dokumentach okoliczności mogących podważyć ich autentyczność z urzędu, przez co zostały one obdarzone wiarą w całości. Oznacza to, że wbrew ocenie organu, Bank wypłacił skarżącej środki pieniężne, które nie sposób uznać za ,,środki publiczne", o których mowa w art. 21 ust. 1a ustawy o Agencji. Aby zastosować ww. przepis, musi jednoznacznie ze stanu faktycznego wynikać, że pobrane zostały ,,środki publiczne" (płatności), a nie jakiekolwiek inne środki pieniężne zgromadzone na koncie wskazanym we wniosku producenta. Jak wyżej wskazano z ww. dokumentów wynika, że skarżąca pobrała środki pieniężne tytułem zwrotu kosztów pogrzebu do wysokości przedłożonych faktur, a ich wypłata była zgodna z art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 128 j.t.). Przepis art. 55 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy stanowi, że: w przypadku śmierci posiadacza rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej bank jest obowiązany wypłacić z tych rachunków kwotę wydatkowaną na koszty pogrzebu posiadacza rachunku osobie, która przedstawiła rachunki stwierdzające wysokość poniesionych przez nią kosztów - w wysokości nieprzekraczającej kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku. Sam fakt pobrania przez skarżącą spornych kwot z konta zmarłej S.B., na które przekazano środki publiczne (płatności z tytułu ONW za rok 2012 w wysokości 694,52 zł), nie jest wystarczającą przesłanką żądania ich zwrotu na podstawie art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji. Muszą się ziścić wskazane w ww. przepisie przesłanki. Skoro pobrane przez skarżącą środki pieniężne z konta zmarłej S.B. stanowiły zwrot kosztów pogrzebu stosownie do art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo bankowe, a nie stanowiły ,,środków publicznych" w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, to w stanie faktycznym sprawy brak jest podstaw do zastosowania ww. przepisu. W ocenie Sądu, nie może być tak, że pobranie spornych środków pieniężnych zostało zakwestionowane poprzez zastosowanie przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, w sytuacji gdy ich wypłata podlegała jednoczesnej ochronie prawnej wynikającej z art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo bankowe. Wobec naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o Agencji poprzez nieprawidłowe zastosowanie w sprawie rozpoznawanej, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i § 3 w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji; stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarzył jednocześnie to postępowanie. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a., a o uzupełnieniu wpisu od skargi na podstawie art. 224 ustawy p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI