I SA/Ke 567/23

I SA/Ke 567/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-02-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Andrzej Mącznik /sprawozdawca/
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Mirosław Surma /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FSK 604/24 - Wyrok NSA z 2025-08-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 17, art. 71a par. 1, 4-7, 9, art. 71b, art. 89 par. 1-3, art. 67 par. 1, art. 1a pkt 12 lit. a, art. 90 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 13 października 2023 r. nr 2601-IEE.7113.76.2023.2 w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 13 października 2023 r. nr 2601-IEE.7113.76.2023.2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach ("dyrektor", "organ") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Jędrzejowie ("naczelnik", "NUS") z 23 sierpnia 2023 r., nr 2603-SEE.7114.37.2023.2 w sprawie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności P. sp. z o.o.,("strona", "P.") wysokości nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności w kwocie 297 240,43 zł należnych dla E. sp. z o. o. ("E.").
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że NUS prowadzi egzekucję administracyjną w stosunku do majątku E.. Zawiadomieniami z 17 sierpnia 2021 r. i 7 kwietnia 2022 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u P.. Przedmiotowe zawiadomienia o zajęciu strona otrzymała 19 sierpnia 2021 r. i 11 kwietnia 2022 r. W odpowiedzi na zawiadomienia, pismami z 26 sierpnia 2021 r. oraz 17 sierpnia 2022 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, że z uwagi na nierzetelność i nieterminowość E., P. prowadzi zakup paliwa na stacji paliw w P. tylko za gotówkę. Zakup paliwa do samochodów jest prowadzony systematycznie przez okres miesięczny i rozliczenie płatności jest w okresie dwóch tygodni. P. nadmieniła, że nie prowadzi ze zobowiązaną spółką płatności przelewowych z uwagi na to, że nie wywiązywała się ona z dostarczania paliw w oznaczonych terminach i zamówionych ilościach.
Od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał naczelnikowi żadnych środków pieniężnych. W trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego naczelnik przesyłał uczestnikom postępowania zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia.
Następnie pracownicy organu egzekucyjnego przeprowadzili 16 maja 2023 r. kontrolę w zakresie prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej na podstawie zawiadomień z 17 sierpnia 2021 r. i 7 kwietnia 2022 r.
Dłużnik zajętej wierzytelności - spółka P. w trakcie czynności kontrolnych była reprezentowana przez pełnomocnika K. S. oraz główną księgową K. G.-S..
W trakcie kontroli ustalono, że osobą odpowiedzialną za realizację zajęć wierzytelności jest K. S..
Z kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego sporządzono protokół. W protokole zawarto pouczenie, że jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w protokole, może zgłosić niezwłocznie do protokołu odpowiednie wyjaśnienia lub zastrzeżenia albo w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedłożyć je w formie pisemnej. Do protokołu nie wniesiono zastrzeżeń.
Postanowieniem z 23 sierpnia 2023 r., naczelnik określił wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności. Postanowienie doręczono P. 28 sierpnia 2023 r., natomiast 4 września 2023 r. do naczelnika wpłynęło zażalenie.
Rozpoznając zażalenie strony na postanowienie organu egzekucyjnego, dyrektor po przytoczeniu przepisu art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U.2022 r., poz. 479 ze zm., dalej "u.p.e.a.") stwierdził, że pozycję prawną dłużnika zajętej wierzytelności określają szczegółowo przepisy wymienionej ustawy normujące egzekucję należności pieniężnych, z których wynika, że w razie zajęcia wierzytelności dłużnikowi nie wolno wypłacać zobowiązanemu zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Ponadto, na dłużniku zajętej wierzytelności ciążą też inne, szczegółowo określone w ustawie obowiązki (np. obowiązek naliczania odsetek, obowiązek zawiadamiania organu egzekucyjnego o wskazanych w ustawie okolicznościach).
Następnie przywołał treść art. 67a § 1 u.p.e.a. oraz wyjaśnił, że obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności ograniczają się do złożenia oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego oraz przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty z zajętej wierzytelności na pokrycie należności, bądź podania przyczyn odmowy tego przekazania oraz do dokonywania czynności w ramach danego zajęcia wierzytelności.
Cytując art. 71a § 1,5,6 oraz § 9 u.p.e.a. podkreślił, że jeżeli zostaną stwierdzone okoliczności bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od ciążących na nim obowiązków organ wydaje postanowienie o wysokości nieprzekazanej kwoty (art. 71a § 9 u.p.e.a.). Postanowienie o wysokości nieprzekazanej kwoty z kolei powinno spełniać wymogi określone w odpowiednio stosowanym przepisie art. 124 k.p.a. (art.18 u.p.e.a.). Postanowienie to konkretyzuje "odpowiedzialność" dłużnika zajętej wierzytelności za dług główny zobowiązanego oraz określa charakter i zakres tej "odpowiedzialności", a kwota zajętej wierzytelności powinna być określona zgodnie ze stanem na dzień wydania postanowienia. Następstwem tego postanowienia jest zmiana dotychczasowej roli organu egzekucyjnego, który dokonał zajęcia egzekucyjnego wobec głównego zobowiązanego. Organ ten staje się bowiem wierzycielem, w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 1 u.p.e.a., należności pieniężnej w wysokości ustalonej w tym postanowieniu.
W ocenie dyrektora bezspornym jest, że organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a w sposób prawidłowy zawiadomił stronę, aby należnych od niego kwot z tytułu należności przypadających zobowiązanej spółce, bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczała, lecz należne kwoty przekazała organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanych należności. Dyrektor wymienił i omówił elementy składowe zawiadomienia jakie zostało wystosowane do dłużnika przez organ egzekucyjny, w tym pouczenia. Mimo ciążącego na niej obowiązku, spółka P. nie przekazała kwoty wynikającej z przedmiotowego zajęcia.
W odpowiedzi na zawiadomienie, pismami z 26 sierpnia 2021 r. i 17 sierpnia 2022 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował jedynie organ egzekucyjny, że z uwagi na nierzetelność i nieterminowość E., P. dokonuje zakupu paliwa na stacji paliw w P. tylko za gotówkę. Zakup paliwa do samochodów jest prowadzony systematycznie przez okres miesięczny i rozliczenie płatności jest w okresie dwóch tygodni. Spółka P. nadmieniła, że nie prowadzi ze zobowiązaną spółką płatności przelewowych z uwagi na to, że nie wywiązywała się ona z dostarczania paliw w oznaczonych terminach i zamówionych ilościach.
Następnie w dniu 16 maja 2023 r. przeprowadzono kontrolę w zakresie prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego z 17 sierpnia 2021 r. i 7 kwietnia 2022 r. Kontrolą objęto okres od dnia doręczenia pierwszego zawiadomienia o zajęciu – 19 sierpnia 2021 r.
W oparciu o przedłożone do kontroli dokumenty: zapisy z kontrahentem E. w rejestrze zakupów (ZAKUP) za okres od 17 sierpnia 2021 r. do 30 kwietnia 2023 r., faktury zakupu dokumentujące transakcje pomiędzy P., a E. ustalono, że w poszczególnych miesiącach objętych kontrolą pomiędzy kontrolowanym, a zobowiązaną spółką E. wystąpiło 87 transakcji, które zostały udokumentowane fakturami VAT, szczegółowo wymienionymi na stronach 6-9 uzasadnienia postanowienia dyrektora. Wszystkie faktury dotyczyły zakupu oleju napędowego i benzyny.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia dyrektor podał, że naczelnik dokonując czynności egzekucyjnych polegających na zajęciu innych wierzytelności pieniężnych zawiadomieniem z 17 sierpnia 2021 r. i 7 kwietnia 2022 r. nie miał obowiązku wskazania, jakich konkretnych wierzytelności miało dotyczyć przedmiotowe zajęcie. Zawiadomienia o zajęciu zawierały informację, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Zajęcie to nie zostało uchylone, a zatem jest ważne.
Po prawidłowym zawiadomieniu dłużnika zajętej wierzytelności powstaje obowiązek złożenia przez niego oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a. i ewentualnie nałożenie na niego kary pieniężnej za niewykonanie tego obowiązku (art. 168e u.p.e.a.).
Nadto organ odwoławczy podkreślił, że pomimo braku pisemnej długoterminowej umowy, oba podmioty gospodarcze - zobowiązany i dłużnik zajętej wierzytelności regularnie ze sobą współpracowały o czym świadczy ilość wystawionych faktur. Współpraca była stała i regularna. Powyższe potwierdza pismo z 26 sierpnia 2021 r. będące odpowiedzią na zawiadomienie o zajęciu. W ww. piśmie wskazano, że "zakup paliwa do samochodów jest prowadzony systematycznie przez okres miesięczny i rozliczenie płatności jest w okresie dwóch tygodni".
Zatem dłużnik zajętej wierzytelności, wypłacając należności z tytułu wierzytelności bezpośrednio zobowiązanej spółce E., naruszył przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem nie powinien on należnych kwot (do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi) bez zgody organu egzekucyjnego uiszczać zobowiązanemu, lecz powinien należną kwotę przekazać organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
Powyższe znalazło potwierdzenie w przedłożonych do kontroli oraz będących w dyspozycji organu egzekucyjnego dokumentach.
W konsekwencji dyrektor stwierdził, że organ egzekucyjny zasadnie zastosował art. 71a § 9 u.p.e.a., albowiem łącznie ziściły się dwie przesłanki nim objęte, tj. uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania środków płatniczych oraz bezpodstawność takiego działania.
Skoro dłużnik zajętej wierzytelności pieniężnej nie przekazał żadnej kwoty organowi egzekucyjnemu, spełniona została pierwsza z przesłanek.
Uzasadnioną podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania wierzytelności mogą być natomiast tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny). Ponieważ takie przesłanki nie wystąpiły w sprawie, spełniona została także druga z przywołanych wyżej przesłanek.
Dodatkowo dyrektor podniósł, że dla realizacji zajęcia bez znaczenia pozostaje sposób zapłaty (gotówka/przelew). Istotne bowiem jest, że dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał tych należności organowi egzekucyjnemu oraz nie wskazał na żadną okoliczność prawną, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Bez znaczenia dla prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia pozostaje również okoliczność, że strony nie zawierały pisemnej umowy określającej ramy wzajemnej współpracy.
Organ odwoławczy stwierdził, że naczelnik wydał rozstrzygnięcie w oparciu o kompletnie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a zaskarżone postanowienie zawierało wszystkie niezbędne elementy określone prawem (wskazanie podstawy prawnej, określenie łącznej kwoty nieprzekazanej przez skarżącego, dane identyfikacyjne dłużnika zajętej wierzytelności pieniężnej, datę i znak sprawy stanowiącej podstawę dochodzonej należności oraz wskazanie nazwy zobowiązanego, uzasadnienie faktyczne i prawne).
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, spółka P. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia dyrektora w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:
1. art. 67 a § 1 u.p.e.a. polegające na niezasadnym przyjęciu, że uchylenie się przez skarżącego, jako dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu wstępującemu w prawa i obowiązki zobowiązanego, kwoty zajętej wierzytelności miało w niniejszej sprawie charakter bezpodstawny,
2. naruszenie art. 71a § 9 u.p.e.a. polegające na niesłusznym przyjęciu, że skarżący jako dłużnik innej wierzytelności pieniężnej, zajętej przez organ egzekucyjny, bezprawnie uchyla się od jej przekazania, pomimo że faktycznie pomiędzy zobowiązanym, a skarżącym nie powstała podlegająca zajęciu wierzytelność, co oznacza, że brak było podstaw do określenia jej wysokości i prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego,
3. naruszenie art. 89 § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez jego chybioną interpretację, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, mającego wpływ na wynik sprawy,
4. niezastosowanie art 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 11 art. 77, art. 80 oraz art. 81a Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) polegające na nierzetelnym wyjaśnieniu sprawy, co doprowadziło do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności.
W uzasadnieniu skargi spółka P. podniosła, że prawo do zajęcia wierzytelności zobowiązanego odnosi się wyłącznie do wierzytelności istniejących. Skoro wyjątek polegający na możliwości zajęcia przyszłych wierzytelności odnosi się tylko do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to inne wierzytelności, które mogą podlegać zajęciu, muszą istnieć w dniu dokonania zajęcia. Zdaniem skarżącej wierzytelności, które zajął organ egzekucyjny nie istniały w dniu zajęcia, tj. w dniu 19 sierpnia 2021 r. oraz w dniu 11 kwietnia 2022 r. Jak bowiem podała, na dzień zajęcia nie miała żadnych zobowiązań w stosunku do zobowiązanego, czego dowodzą pierwsze transakcje sprzedażowe udokumentowane w dniu 24 sierpnia 2021 r. oraz 20 kwietnia 2022 r. odpowiednio fakturami VAT nr [...] oraz nr [...], dokonane odpowiednio w piątym oraz dziewiątym dniu po otrzymaniu zawiadomień o zajęciu. Zatem dokonane przez organ egzekucyjny zajęcia były nieskuteczne. Na poparcie zasadności zarzutów naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kp.a. przytoczyła orzecznictwo sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 2492; ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Zakres kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie dyrektora utrzymujące w mocy postanowienie naczelnika wydane na podstawie art. 17, art. 71a § 1, § 4-7, § 9, art. 71b, art. 89 § 1-3 u.p.e.a. w przedmiocie określenia skarżącej P., jako dłużnikowi zajętej wierzytelności, wysokości nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności w kwocie 297 240,43 zł, należnych dla E..
Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem.
Stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, w ocenie sądu nie budzi wątpliwości i wynika z załączonych do akt dokumentów.
Zgodnie z art. 67 § 1 u.p.e.a. podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu.
W myśl art. 89 § 1, 2 i 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:
1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:
a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,
b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,
c) i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;
2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;
3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.
Stosownie do treści art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie (art. 71a § 9 u.p.e.a.).
Do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od przekazania organowi egzekucyjnemu środków płatniczych oraz jednocześnie, to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego.
Niesporne w sprawie jest, że skarżącej spółce P. doręczono w dniu 19 sierpnia 2021 r. zawiadomienie z 17 sierpnia 2021 r. oraz w dniu 11 kwietnia 2022 r. zawiadomienie z 7 kwietnia 2022 r. o zajęciu wierzytelności, w którym wezwano spółkę, aby należnych od E. należności bez zgody organu nie uiszczała, lecz należne kwoty przekazywała organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Określono przy tym, że zajęcie dotyczy przysługujących P. wierzytelności pieniężnych z tytułu realizacji faktur. Nadto zawiadomienie zawiera pouczenia, m.in., że zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia zawiadomienia oraz zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy też wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. W dniu 8 września 2021 r. spółce P. doręczono zawiadomienie (z 3 września 2021 r.) o zmianie wysokości zajęcia.
Sąd stwierdza, że zastosowano prawidłowy wzór zawiadomienia określony w załączniku nr 6 Rozporządzenia Ministra Finansów Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U z 2021 r., poz.26).
Jak prawidłowo ustalił organ dłużnik zajętej wierzytelności pieniężnej nie przekazał żadnej kwoty organowi egzekucyjnemu, co wyczerpuje pierwszą z ww. przesłanek. Także zasadnie uznano spełnienie drugiej przesłanki, gdyż usprawiedliwioną podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny), a takie przesłanki w niniejszej sprawie nie wystąpiły.
Podnosząc zarzut naruszenia art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez nieprawidłową jego interpretację skarżąca wskazuje, że na dzień doręczenia jej zawiadomień nie istniała żadna jej wierzytelność względem spółki E.. Zdaniem skarżącej skoro wyjątek, polegający na możliwości zajęcia, przyszłych wierzytelności, odnosi się tylko do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to inne wierzytelności, które mogą podlegać zajęciu, muszą istnieć w dniu dokonania zajęcia.
Zdaniem sądu zaprezentowana przez skarżącą interpretacja art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. jest nieprawidłowa.
Niewątpliwie zasadą jest, że egzekucję administracyjną z innych wierzytelności pieniężnych, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., można prowadzić gdy wierzytelność istnieje w chwili zajęcia. Jednakże w § 2 art. 89 przewidziano wyjątek od tej zasady, z którego wynika, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, dotyczy wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia. Termin "wierzytelność" wywodzi się z prawa cywilnego i oznacza prawo wierzyciela do żądania od dłużnika spełnienia określonego świadczenia. Świadczenie to może mieć różny charakter, jednakże z punktu widzenia postępowania egzekucyjnego w administracji istotne jest, aby świadczenie to mogło być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Wierzytelnością pieniężną jest prawo z jednej strony pozwalające wierzycielowi domagać się określonego świadczenia pieniężnego (zapłaty określonej sumy), zaś z drugiej strony zobowiązuje dłużnika do jego wykonania (zapłaty tej sumy). Z treści cytowanego wyżej art. 89 u.p.e.a. wynika, że ustawodawca przewidział możliwość zajęcia nie tylko wierzytelności istniejących, ale również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług (wierzytelności przyszłe). Aby powstały wierzytelności przyszłe, o których mowa w art. 89 § 2 u.p.e.a. musi istnieć zobowiązaniowy stosunek prawny, z którego powstanie wierzytelność po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług. Czyli musi istnieć stosunek prawny, na mocy którego jedna ze stron zobowiązuje się do wykonania jakiejś czynności (dostawy, roboty czy usługi), a druga ma z tego tytułu dokonać zapłaty. Mając na uwadze treść art. 89 § 2 u.p.e.a. i przewidziany w nim wyjątek, zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług może mieć miejsce w sytuacji, gdy w chwili zajęcia istnieje już stosunek prawny, z którego wynikałyby te wierzytelności. Zatem w odniesieniu do pieniężnych wierzytelności przyszłych z tytułu dostaw, robót i usług, będzie miało miejsce skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 89 u.p.e.a., w sytuacji istnienia - pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zobowiązanym - stosunku prawnego mającego za przedmiot te dostawy, roboty lub usługi. Jeśli organ ma wiedzę, że taki konkretny stosunek prawny istnieje w chwili dokonywania zajęcia (dotyczący dostawy, robót i usług), to może zająć wierzytelności, które powstaną w przyszłości, a które są przedmiotowo związane z istniejącym już stosunkiem prawnym.
W związku z powyższym nie tylko istnienie wierzytelności w chwili dokonania zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług skutkuje zajęciem przyszłych wierzytelności, ale również istnienie stosunku prawnego, z którego powstaną po dokonaniu zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. W przypadku istnienia stosunku prawnego strona zobowiązana do dokonania zapłaty, ma obowiązek spełnienia świadczenia wobec zobowiązanego, a w przypadku braku spełnienia świadczenia staje się dłużnikiem zobowiązanego. W ocenie sądu doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, w sytuacji istnienia w chwili zajęcia stosunku prawnego pomiędzy zobowiązanym, a dłużnikiem zajętej wierzytelności, z którego powstaną po dokonaniu zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług skutkuje zajęciem wierzytelności przyszłych, niezależnie od istnienia wierzytelności w chwili zajęcia (tak: wyrok NSA z 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 2936/21; wyrok NSA z 19 września 2023 r., sygn. akt III FSK 2703/21 dostępne w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zauważyć należy, że w realiach kontrolowanej sprawy pomiędzy skarżącą P., a zobowiązaną spółką E. dokonywane były transakcje gospodarcze zarówno przed doręczeniem zawiadomień o zajęciu wierzytelności, jak i po dniu doręczenia zawiadomień o zajęciu. Powyższe wynikało chociażby z raportów JPK VAT (które stwierdzają regularne zakupy paliwa skarżącej od spółki E. od miesiąca stycznia 2021 r.) oraz protokołu kontroli z dnia 7 czerwca 2023 r.
Fakt współpracy gospodarczej z podmiotem E. potwierdza sama spółka P. w protokole oraz w piśmie z 26 sierpnia 2021 r. i 17 sierpnia 2022 r. gdzie podaje, że dokonuje od podmiotu E. na stacji paliw w P. zakupów, za które płaci gotówką. Dalej wyjaśnia, że zakup paliwa jest prowadzony systematycznie przez okres miesięczny i rozliczenie płatności następuje w okresie dwóch tygodni.
Mając na względzie powyższe należy przyjąć, że organy wykazały okoliczność istnienia co najmniej od stycznia 2021 r. stałej współpracy gospodarczej pomiędzy skarżącą P., a spółką E., której przedmiotem były regularne dostawy paliwa. Istniał już zatem zobowiązaniowy stosunek prawny, w ramach którego powstały wierzytelności pieniężne. Ustalenie powyższe przeczy twierdzeniu skarżącej, jakoby organ egzekucyjny dokonywał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej "na wyrost", "w ciemno", a jego działania posiadały "cechy poszukiwania majątku zobowiązanego".
Bez znaczenia dla oceny prawidłowości wydanego w sprawie rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność braku zawarcia pisemnej umowy o współpracy. O łączącej strony stałej współpracy gospodarczej świadczy bowiem częstotliwość dokonywanych dostaw w latach 2021 – 2023. Również forma zapłaty za towar – w gotówce – nie ogranicza w żaden sposób możliwości organu egzekucyjnego dokonania skutecznego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zobowiązanego. Forma taka nie zmienia przecież charakteru wierzytelności jako wierzytelności pieniężnej z umowy wzajemnej.
Warto podkreślić, że po dokonaniu zajęcia, dłużnik zajętej wierzytelności nie może nią swobodnie dysponować, w tym decydować, w jaki sposób i komu ją przekaże (tak: wyrok NSA z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 2980/21, dostępny w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na względzie powyższe, w przekonaniu sądu, organy dokonały właściwej wykładni art. 89 u.p.e.a., czego konsekwencją było prawidłowe zastosowanie w sprawie tego przepisu oraz wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o art. 71a § 1, § 4-7, § 9 u.p.e.a. Nie jest tym samym zasadny zarzut skargi dotyczący niewłaściwego zastosowania tych przepisów.
Sąd nie podziela także podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Organy przeprowadziły bowiem postępowanie gromadząc kompletny materiał dowodowy, dający podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia. W szczególności prawidłowo (skutecznie) dokonały zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności – P., wykazały fakt długotrwałej (co najmniej od stycznia 2021 r.) i regularnej współpracy gospodarczej pomiędzy spółkami E. i P. mającej za przedmiot dostawy oleju napędowego i benzyny, realizowanej zarówno przed jak i po dokonaniu zajęć, przeprowadziły kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, udokumentowaną protokołem oraz wywiodły ze zgromadzonego materiału właściwe wnioski.
Gotówkowa zapłata spółce E. nie stanowiła przeszkody do realizacji zajęcia. Skarżąca, mimo braku przesłanek prawnych, które umożliwiłyby skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania, nie przekazała zajętych przez organ egzekucyjny środków pieniężnych do organu egzekucyjnego.
Reasumując w rozpoznawanej sprawie, w ocenie sądu, spełnione zostały przesłanki do wydania przedmiotowego postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności. Nastąpiło bowiem skuteczne zajęcie innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności – skarżącej, organ przeprowadził kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego i zasadnie ustalił, że skarżąca uchylała się od przekazania kwot wierzytelności organowi egzekucyjnemu, a uchylanie się od tego obowiązku było bezpodstawne.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach skargę oddalił.