I SA/KE 561/23

I SA/Ke 561/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-03-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/
Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący/
Magdalena Stępniak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 106 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 16 par. 1, art. 151 par. 1 pkt 1 i 2, art. 145 par. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2017 poz 278
art. 6, art. 8 ust. 1, art. 7 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - teskt jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 2 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 r. we wznowionym postępowaniu oddala skargę.
Uzasadnienie
Sygn. akt I SA/Ke [...]
UZASADNIENIE
Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej też jako "Dyrektor") po rozpatrzeniu odwołania H. Z., decyzją z 2 października 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sandomierzu (dalej też jako "Kierownik") z 10 lipca 2023 r. nr [...], orzekającą o uchyleniu decyzji dotychczasowej z 29 stycznia 2019 r. nr [...] oraz o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2018 rok.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Dyrektor przedstawił następujący stan faktyczny spawy oraz argumentację prawną.
W dniu 30 kwietnia 2018 r. do Kierownika wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności na rok 2018, w którym strona ubiegała się o przyznanie płatności do działek rolnych o łącznej powierzchni 51,60 ha oraz o przyznanie płatności dla młodych rolników. Po przeprowadzeniu wymaganych kontroli wniosku Kierownik decyzją 29 stycznia 2019 r. przyznał stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym:
[...] zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej,
[...] zł z tytułu płatności za zazielenienie,
[...] zł z tytułu płatności redystrybucyjnej,
[...] zł z tytułu płatności dla młodych rolników,
[...] zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej.
Następnie 20 grudnia 2022 r. organ otrzymał informację, że skarżący w latach 2018-2020 nienależnie pobierał dopłaty bezpośrednie, ponieważ zgłaszał we wniosku o przyznanie płatności działki, których nie użytkował. Z. G. w odpowiedzi na wezwanie 5 stycznia 2023 r. złożył oświadczenie, w którym doprecyzował informacje zawarte w piśmie z 7 grudnia 2022 r., to jest określił numery działek, które wydzierżawiał od skarżącego w latach 2018-2020, a które strona zgłaszała we wnioskach o przyznanie płatności bezpośrednich.
W wyniku przeprowadzonego postępowania decyzją z 10 lipca 2023 r. Kierownik orzekł o uchyleniu decyzji dotychczasowej z 29 stycznia 2019 r. oraz o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018. W efekcie powyższą decyzją organ odmówił skarżącemu przyznania:
. jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł;
. płatności redystrybucyjnej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł;
. płatności dla młodych rolników i nałożył sankcję w wysokości [...] zł;
oraz przyznał stronie płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł.
Rozpoznając odwołanie od ww. decyzji Dyrektor wskazał, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1775, ze zm.) zwanej dalej w decyzji "ustawą" wraz z wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi, w tym rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. z 2015 r., poz. 351, ze zm.), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 14 maja 2018 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 897) oraz przepisy unijne, w szczególności: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników i na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) Nr 637/2008 i rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 608, ze zm.), rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 549, ze zm.), rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) nr 639/2014 z 11 marca 2014 r. w sprawie uzupełnienia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz zmiany załącznika X do tego rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 1, z późn. zm.), rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48, ze zm.), rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) Nr 641/2014 z 16 czerwca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 74, ze zm.), rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69, ze zm.).
Dyrektor powołał się w szczególności na treść art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 13, art. 14 ust. 1 i ust. 2, art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 6 ustawy
i podkreślił, że w kontrolowanej sprawie zaskarżona decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Postanowieniem z 9 stycznia 2023 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018, bowiem wyszły na jaw nowe okoliczności, o których nie wiedział w dniu wydania pierwotnej decyzji z 29 stycznia 2019 r., a istniejące w dniu jej wydania. Przesłanką do wznowienia postępowania było otrzymanie informacji o braku użytkowania przez skarżącego w 2018 r. działek ewid. nr [...], [...], [...], [...], [...]. Zaskarżoną decyzją Kierownik uchylił decyzję dotychczasową w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 oraz odmówił skarżącemu przyznania jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł, płatności redystrybucyjnej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł, płatności dla młodych rolników i nałożył sankcję w wysokości [...] zł oraz przyznał stronie płatności za zazielenienie w pomniejszonej wysokości [...] zł. W toku prowadzonego postępowania Kierownik włączył do sprawy jako materiał dowodowy pismo z 19 grudnia 2022 r., informującego o nienależnym pobieraniu przez skarżącego dopłat bezpośrednich do ww. działek ewidencyjnych położonych w K., gmina L., powiat opatowski, województwo świętokrzyskie w latach 2018, 2019 i 2020; oświadczenie H. Z. z 16 stycznia 2023 r., protokół z przesłuchania świadka S. Z. z 20 stycznia 2023 r., protokół z przesłuchania świadka G. Z. z 20 stycznia 2023 r., prośbę o dołączenie dokumentu do sprawy złożoną przez skarżącego 20 stycznia 2023 r., tj. kopię wyroku Sądu Rejonowego w S. II Wydział Karny, sygn. akt. II K [...] z 6 grudnia 2022 r., protokół z przesłuchania świadka K. K. z 27 stycznia 2023 r., prośbę o dołączenie dokumentu do sprawy złożoną przez skarżącego 27 stycznia 2023 r., tj. kopię dwóch aktów notarialnych Repertorium A nr [...] oraz Repertorium A nr [...] , kopię dwóch umów ubezpieczenia z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wraz z kopią czterech potwierdzeń transakcji przelewu oraz kopię decyzji w sprawie ulgi i zwolnienia z tytułu nabycia gruntów z dwunastoma potwierdzeniami transakcji opłaty podatku rolnego oraz od nieruchomości, kopię decyzji podatkowej w sprawie wymiaru podatku rolnego za 2019 rok oraz oświadczenie własne, protokół z przesłuchania świadka Z. G. z 20 lutego 2023 r., protokół z przesłuchania świadka K. G. z 20 lutego 2023 r., prośbę o dołączenie dokumentu do sprawy złożoną przez Z. G. 20 lutego 2023 r. tj. kopię protokołu Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny z 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt I C 119/21-5 stron oraz kopię korespondencji sms, prośbę o dołączenie dokumentu do sprawy złożoną przez skarżącego 20 lutego 2023 r., tj. kopię faktury za usługę laboratoryjną ŚODR w Modliszewicach z 2019 r., kopię faktury zbytu 8 ton pszenicy 27 kwietnia 2020 r., prośbę o dołączenie dokumentu do sprawy złożoną przez Z. G. z 23 marca 2023 r., tj. kopię ośmiu faktur zbytu zboża. Kopię polisy ubezpieczeniowej upraw, pismo skarżącego z 14 marca 2023 r. w sprawie przeniesienia terminu przesłuchania świadków z powodów zdrowotnych, protokół
z przesłuchania świadka Z. F. z 17 kwietnia 2023 r., protokół
z przesłuchania świadka T. R. z 17 kwietnia 2023 r., protokół
z przesłuchania strony z 17 kwietnia 2023 r., pismo skarżącego z 11 maja 2023 r. w sprawie przeniesienia terminu przesłuchania świadków z powodów zdrowotnych, pismo S. K. z 22 maja 2023 r. o przeniesienie terminu przesłuchania świadka z powodów rodzinnych, protokół z przesłuchania świadka S. K. z 7 czerwca 2023 r.
Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie Kierownik uznał, że skarżący nie był faktycznym użytkownikiem wymienionych działek w latach 2018-2020. Co prawda powołani przez skarżącego świadkowie zeznali, że użytkował on sporne działki, jednak organ nie dał tym zeznaniom wiary w związku z brakiem innych dowodów na ich potwierdzenie. Natomiast ze złożonych w toku postępowania dokumentów wynika, że 24 sierpnia 2021 r. przez Sądem Rejonowym w S., w toku prowadzonej rozprawy z powództwa skarżącego przeciwko K. G. i Z. G. o zapłatę na rzecz powoda sumy pieniężnej wynikającej z zawartej z powodem umowy dzierżawy gruntów pod uprawę rolną, zawarto ugodę między stronami, na podstawie której rozliczono raty czynszu dzierżawnego za oddane w użytkowanie grunty, o które upominał się skarżący - pozwany otrzymał wezwanie do zapłaty od powoda, a pozostałe raty były zgodnie z umową do tej pory uiszczane. Skarżący przed sądem potwierdził fakt zawarcia umowy dzierżawy gruntów rolnych o powierzchni około 45 ha położonych w gminie L. i gminie O. oraz fakt pobierania corocznie ustalonych rat czynszu, co dało podstawę do wydania rozstrzygnięcia kwestii posiadania spornych gruntów w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.
W ocenie Dyrektora, zebrany w sprawie materiał dowodowy po jego analizie pozwolił na stwierdzenie, że skarżący nie użytkował spornych działek w latach 2018-2020. Zgodnie z informacją otrzymaną z Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny 5 lipca 2023 r., przed tym Sądem 20 stycznia 2023 r. została zawarta ugoda pomiędzy pozwanym Z. G. i powodem H. Z., zgodnie z którą pozwany zobowiązał się zapłacić na rzecz powoda kwotę [...]zł. Strony zgodnie oświadczyły, że ugoda ta wyczerpała wszelkie roszczenia związane z niniejszym pozwem i zrzekły się wobec siebie na przyszłość roszczeń z tego tytułu, w związku z czym postanowieniem z 20 stycznia 2023 r. Sąd Rejonowy w S. I Wydział Cywilny umorzył postępowanie w sprawie I C [...] wobec zawarcia ugody. Ugoda stała się prawomocna z dniem 28 stycznia 2023 r.
W związku z powyższym Zdaniem Dyrektor, organ pierwszej instancji słusznie uznał protokół z 24 sierpnia 2021 r. za istotny dowód w sprawie, w którym skarżący udzielał przed Sądem Rejonowym wyjaśnień w trybie art. 212 § 1 k.p.c. Dyrektor zgodził się z uznaniem przez Kierownika ww. wyjaśnień strony za wiarygodne, szczególnie w świetle zawartej ugody, w której pozwany zobowiązał się do zapłacenia kwoty [...]zł powodowi, co potwierdziło fakty przedstawione podczas rozprawy 24 sierpnia 2021 r. Zarówno powód H. Z. jak i pozwany K. G. potwierdzili, że strona wydzierżawiała działki o powierzchni około 45 ha położone w gminie L. i w gminie O. w roku 2017, 2018, 2019 i 2020 i z tego tytułu pobierała czynsz dzierżawny, a spór dotyczył braku zapłaty ostatniej raty dzierżawy w roku 2020.
Zdaniem Dyrektora, analiza zebranego w tej sprawie materiału dowodowego potwierdza, że powierzchnia działek rolnych deklarowana do jednolitej płatności obszarowej wynosiła 51,60 ha, zaś powierzchnia kwalifikowana stwierdzona w trakcie postępowania to 6,92 ha. Powierzchnia wykluczona z płatności to 44,68 ha. W tym przypadku zastosowanie znalazł art. 19a ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5 - krotność stwierdzonej różnicy. W tej sprawie ustalono, że różnica między powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną przekracza powierzchnię stwierdzoną do płatności, w związku z czym odmówiono przyznania płatności i naliczono karę administracyjną. Stawka jednolitej płatności obszarowej do 1 ha w 2018 r. została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 października 2018 r. w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej za 2018 r. (Dz. U. poz. 1966) i wynosi [...] zł. Kara administracyjna nie może przekroczyć 100 % wartości kwot obliczonych w oparciu o zgłoszony obszar. Ponieważ zmniejszenie płatności wyliczone jako 1,5 krotność stwierdzonej różnicy przekracza powierzchnię stwierdzoną do płatności, zdaniem Dyrektora, prawidłowo wyliczono karę administracyjną w kwocie [...]zł (powierzchnia deklarowana do płatności).
Dalej Dyrektor, powołując się w szczególności na treść art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy, wskazał, że w tej sprawie powierzchnia działek rolnych deklarowana do płatności za zazielenienie wynosiła 51,60 ha, natomiast powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wynosiła 6,92 ha, a zatem powierzchnia ta stanowi podstawę do przyznania płatności za zazielenienie. Stawka płatności za zazielenienie do 1 ha w 2018 r. została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 października 2018 r. w sprawie stawki płatności za zazielenienie za 2018 r. i wynosi [...] zł. Mając powyższe na uwadze wyliczona kwota płatności wynosi [...] zł i jest prawidłowa.
Jak wskazał Dyrektor, zgodnie z art. 14 ust 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy płatność dodatkowa przyznawana jest rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej jest większa niż 3 ha. W tej sprawie strona wnioskowała o przyznanie płatności dodatkowej do powierzchni 51,60 ha. Ustalono zaś, że powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności dodatkowej wyniosła 3,92 ha. Zastosowanie znalazł zatem art. 19a ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy. Różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną, przekracza powierzchnię stwierdzoną do płatności, w związku z czym odmówiono przyznania płatności i naliczono karę administracyjną. Stawka płatności dodatkowej w 2018 r. została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 października 2018 r. w sprawie stawki płatności dodatkowej za 2018 r. i wynosi [...] zł. Wobec tego naliczono karę administracyjną w kwocie [...]zł.
Natomiast płatność dla młodych rolników zgodnie z art. 13 ustawy przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej jednak nie większej niż 50 ha. Powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 do jednolitej płatności obszarowej wynosiła 51,60 ha. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku postępowania wynosiła zaś 6,92 ha. Zastosowanie znalazł art. 19a ust. 1 ww. rozporządzenia (UE) Nr 640/2014. Różnica między powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną przekracza powierzchnię stwierdzoną do płatności, w związku z tym płatność została odmówiona i naliczono karę administracyjną. Stawka płatności dla młodych rolników do 1 ha uprawy w 2018 r. została określona w ww. rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 października 2018 r. i wynosi [...] zł, więc naliczono karę administracyjną w kwocie [...]zł.
Sumując Dyrektor stwierdził, że decyzja Kierownika z 11 lipca 2023 r. została wydana prawidłowo.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Dyrektora wywiódł H. Z., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. wznowienie postępowania i uchylenie decyzji z 29 stycznia 2019 r. nr [...] w sytuacji, gdy dowody, na których oparły się organy administracji wskazują jedynie na fakt zawarcia ustnej umowy dzierżawy pomiędzy skarżącym a Z. G., który to fakt co do zasady nie ma charakteru "istotnej dla sprawy nowej okoliczności faktycznej" (zwłaszcza wobec niepoczynienia przez organy żadnych ustaleń co do faktycznego zakresu tejże umowy), a tym samym nie mógł być podstawą wznowienia postępowania;
2) art. 24 § 3 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy poprzez nieprzeprowadzenie jakichkolwiek czynności związanych ze zgłoszonym przez skarżącego wnioskiem o wyłączenie pracownika organu - E. R. w sytuacji, gdy naruszony przepis nie wymaga od strony zgłaszającej żądanie udowodnienia zaistnienia okoliczności wywołujących wątpliwości co do bezstronności pracownika, a jedynie ich uprawdopodobnienie. Nade wszystko niepodjęcia żadnych czynności - nie uzasadniał moment (etap postępowania) zgłoszenia żądania w toku instancji;
3) art. 3 ust. 2 Ustawy o płatnościach poprzez:
a) wadliwe rozpatrzenie materiału dowodowego i wyciągnięcie z niego nietrafnych spostrzeżeń i ustaleń co do stanu faktycznego - w zakresie podmiotu użytkującego rolniczo działki położone w K. (gm. L. , powiat opatowski) oznaczone numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...], [...],[...]; w tym zwłaszcza wyciągnięcie zbyt daleko idących wniosków z faktu wytoczenia przez skarżącego powództwa o zapłatę czynszu dzierżawnego przeciwko Z. G. (w sprawie sygn. akt I C [...]), treści złożonych wyjaśnień informacyjnych i zawarcia przez strony ugody w tej sprawie tj. uznanie, że fakty te świadczą o użytkowaniu - rolniczym ww. dziatek wyłącznie przez Z. G. podczas, gdy organy administracji I i II instancji nie ustaliły treści (zakresu) umowy dzierżawy, a stosownie do okoliczności podniesionych w odwołaniu (oraz potwierdzonych w zeznaniach świadków i przesłuchaniu skarżącego) nie dotyczyła ona rolniczego korzystania z przedmiotowych działek przez Z. G. z jedynie wykonywania na nich poszczególnych czynności, czego dowodzą także fakty znane organom administracji, tj.:
- brak wiedzy świadków Z. G. i K. G. o charakterze upraw na ww. nieruchomościach w 2018 r.;
- niezłożenie przez Z. G. wniosku o uzyskanie dopłat bezpośrednich w związku z użytkowaniem rolniczym ww. nieruchomości;
- wartość, na którą opiewała treść ugody zawartej w sprawie sygn. akt: I C [...], która jest całkowicie nieadekwatna do czynszu realnego, która to okoliczność oceniana powinna być mając na uwadze, iż średni roczny czynsz dzierżawny gruntów rolnych z KOWR w 2018 r. wynosił
7,1 dt/ha tj.
[...] zł/ha (okoliczność znana organom z urzędu, vide: komunikat GUS);
- treść korespondencji SMS’owej pomiędzy Skarżącym a K. G., wskazującej na wezwanie Skarżącego do zapłaty wynagrodzenia za czynność rozrzucenia obornika na nieruchomościach rolnych, które zdaniem organów ARiMR użytkowali wyłącznie świadkowie Z. i K. G..
b) wadliwe rozpatrzenie materiału dowodowego i wyciągnięcie z niego nietrafnych spostrzeżeń co do stanu faktycznego - w zakresie podmiotu użytkującego rolniczo działki położone w Kurowie (gm. Lipnik, powiat opatowski) oznaczone numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...], [...], [...] w sytuacji, gdy z dokumentów złożonych przez świadka nie wynika fakt rolniczego użytkowania działek należących do Skarżącego przez Z. G., a tym bardziej podejmowanie przez świadka działań organizacyjnych czy kierowniczych związanych z prowadzonym na tych działkach gospodarstwem rolnym;
w konsekwencji naruszenie art. 7 i 8 Ustawy o płatnościach w zw. z:
- art. 19 i 19a ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L 2014 Nr 181, str. 48, dalej: "Rozporządzenie 640/2014") - w zakresie płatności obszarowej;
- art. 43 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz.UE.L 2013 Nr 347, str. 608, dalej: "Rozporządzenie 1307/2013) i art 23 ust 2 Rozporządzenia 640/2014 - w zakresie płatności za zazielenienie;
- art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach w zw. z 19a ust. 1 Rozporządzenia 640/2014 - w zakresie płatności dodatkowej;
- art. 13 ustawy o płatnościach w zw. z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 i art. 19a ust. 1 Rozporządzenia 640/2014 - w zakresie płatności dla młodych rolników
poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.
4) art. 3 ust. 2 ustawy w zw. z art. 10a ust. 6 pkt 2 i 3 Ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm., dalej: "ustawa o ARiMR") w zw. z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR oraz art. 107 § 3 i art. 140 k.p.a. poprzez brak rozważenia i należytego ustosunkowania się do zarzutów odwołania oraz twierdzeń w nim podnoszonych, w tym nade wszystko związanych z zakresem umowy zawartej pomiędzy Z. G. a skarżącym (obejmującej 2018 r.) i wyrażeniem zgody na wykonywanie przez wydzierżawiającego niektórych czynności na przedmiotowych działkach (np. zbiorem i pobieraniem korzyści ze słomy pozostałej po uprawie zboża prowadzonej przez Skarżącego w postaci umowy dzierżawy).
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Nadto o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów które znajdują się z aktach sprawy karnej rozpatrywanej poprzednio pod sygnaturą akt: II K [...] w szczególności z zeznań świadka D. C. na Policji (agentki ubezpieczeniowej PZU S A.) - na okoliczność ustalenia iż nieruchomości stanowiące działki nr [...], [...], [...], [...], [...] położone w Kurowie, nie były ubezpieczane przez K. G. ani Z. G.. Jednocześnie skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Postanowieniem z 4 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Ke 561/23 Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie 14 marca 2024 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania sprawy o sygn. akt I SA/Ke 562/23 oraz I SA/Ke 561/23.
Skarżący poparł wnioski dowodowe złożone w skargach, poparł skargi, argumenty i wnioski w nich zawarte. Pełnomocnik organu pozostawił wnioski dowodowe do uznania sądu i wniósł o oddalenie skarg.
Sąd postanowił o odmowie przeprowadzenia dowodów wnioskowanych w skargach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492; ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja Dyrektora, jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika wydane zostały z naruszeniem prawa.
Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że każda decyzja administracyjna wydana przez uprawniony organ korzysta z domniemania prawidłowości, a decyzja ostateczna - z bardzo silnej ochrony mającej na celu stabilizację ukształtowanej nią sytuacji prawnej adresata. W rozumieniu art. 16 § 1 K.p.a. ostatecznymi są decyzje, od których nie służy odwołanie, a ich uchylenie lub zmiana, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Oznacza to, że organy administracji publicznej korzystając z możliwości weryfikacji ostatecznych decyzji obowiązane są przy wydawaniu stosownych orzeczeń przestrzegać obowiązujących rygorów prawnych.
Kodeks postępowania administracyjnego opiera dopuszczalność uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. na zaistnieniu dwóch generalnych przesłanek pozytywnych - rozstrzygnięciu sprawy decyzją ostateczną i wystąpieniu jednej z wyliczonych wyczerpująco w art. 145 § 1 K.p.a., art. 145a § 1 i 145b § 1 K.p.a. podstaw prawnych wznowienia oraz na stwierdzeniu braku zaistnienia wymienionych w art. 146 K.p.a. przesłanek negatywnych.
W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że decyzja Kierownika z 29 stycznia 2019 r. r. była decyzją ostateczną, kończącą sprawę o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018. Została doręczona skarżącemu, który nie wniósł od niej odwołania.
Obecnie zaskarżona do sądu decyzja wydana została w trybie nadzwyczajnym - po wznowieniu przez organ pierwszej instancji postępowania z urzędu w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w myśl którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wynika, że samoistną podstawę wznowienia stanowi ujawnienie nowych okoliczności faktycznych. Dokonując oceny tych okoliczności trzeba mieć na uwadze zasadę trwałości decyzji ostatecznych, jak i nadzwyczajny charakter wznowieniowego postępowania, uprawniające do wzruszenia decyzji ostatecznej jedynie w razie stwierdzenia kwalifikowanych wad postępowania zwykłego, a zakończonego decyzją ostateczną. Postępowanie wznowieniowe nie może bowiem służyć ponownemu merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy i zastępować postępowania odwoławczego (por. wyrok NSA z 14 września 2018 r., II FSK 2687/16, wyrok NSA z 13 stycznia 2012 r., II FSK 1582/10, wyrok NSA z 19 listopada 2009 r., II FSK 933/08, wyrok NSA z 19 grudnia 2013 r., II FSK 300/12; te i wszystkie pozostałe wymienione w uzasadnieniu orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego względu pojęcie "nowe dowody i nowe okoliczności faktyczne" należy interpretować w sposób ścisły, wąsko. Pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych judykatura rozumie obiektywnie istniejące elementy rzeczywistości, zdarzenia faktyczne, które miały miejsce przed wydaniem decyzji ostatecznej, a ujawnione zostały po jej wydaniu (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2015 r., II FSK 2701/13, wyrok NSA z 1 listopada 2013 r., II FSK 2675/12, wyrok NSA z 23 maja 2003 r., III SA 2484/01). Za nowy dowód lub okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. nie może być uznana inna od dokonanej przez organ w pierwotnym postępowaniu ocena znanych wówczas temu organowi dowodów i faktów, gdyż w takiej sytuacji nie ma miejsca ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów, a tylko odmienna ocena tego samego stanu faktycznego. Tego rodzaju ocena nie należy do sfery ustaleń faktycznych, lecz jest kwestią subsumpcji stanu faktycznego pod określoną normę prawną (wyrok NSA z dnia 13 marca 2014 r., II OSK 2541/12, wyrok NSA z 1 lutego 2012 r., II OSK 2154/10).
Na gruncie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. nowe okoliczności lub dowody muszą być tego rodzaju, że mają bezpośredni związek z treścią rozstrzygnięcia sprawy; powinny mieć znaczenie dla sposobu ukształtowania praw i obowiązków stron w decyzji ostatecznej. Ujawnione nowe okoliczności lub dowody winny uzasadniać przypuszczenie, że gdyby były znane wcześniej organowi, to treść decyzji przedstawiałaby się inaczej (wyrok NSA z 7 lutego 2014 r., II OSK 2160/12). Nowy dowód lub okoliczność istotny dla sprawy to taki, który mógł mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (wyrok NSA z 20 marca 2019r., II OSK 1112/17, wyrok NSA z 18 maja 2017 r., I OSK 45/17). Natomiast pojęcie "wyjdą na jaw", w odniesieniu do dowodów lub okoliczności, oznacza takie dowody lub okoliczności, co do których istnienia organ nie posiadał wiedzy w trakcie toczącego się postępowania w trybie zwykłym. Nowe okoliczności lub dowody, aby mogły być podstawą wznowienia postępowania, nie mogły być znane organowi, przed którym postępowanie się toczyło i zostało zakończone wydaniem decyzji ostatecznej (por. wyrok NSA z 14 maja 2015 r., II GSK 946/14). W świetle art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. istotny jest obiektywny fakt nieznajomości, niewiedzy organu co do istotnych dla sprawy okoliczności lub dowodów, nie zaś przyczyny tej niewiedzy, tj. dające się np. przypisać organowi albo stronie (por. wyrok NSA z 20 lutego 2018 r., II GSK 1553/16).
W prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany do wykazania, że okoliczności i dowody będące przesłanką wznowienia postępowania są nowe oraz istotne dla sprawy, a ponadto że te nowe dowody i okoliczności istniały w dniu wydania decyzji i nie były znane organowi (wyrok NSA z 12 maja 2016 r., II OSK 2124/14).
W niniejszej sprawie jako nową okoliczność faktyczną, istotną dla wyniku sprawy i istniejącą w dacie wydania decyzji z 29 stycznia 2019 r. Kierownik wskazał na brak użytkowania działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...] przez skarżącego w 2018 r.
Okoliczność nieprowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej na gruntach wskazanych we wniosku o przyznanie płatności i zawarcie umowy dzierżawy odnośnie do zadeklarowanej powierzchni gospodarstwa rolnego, która to okoliczność ujawniła się pod wydaniu decyzji w sprawie, w ocenie sądu, uzasadniała wznowienie postępowania w sprawie. W świetle art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wystarczającą przesłanką do wznowienia postępowania jest ujawnienie się nowej okoliczności faktycznej istotnej dla sprawy, istniejącej w dniu wydania decyzji ostatecznej, nieznanej organowi. Okoliczność faktyczna nieużytkowania rolniczo zgłoszonych do płatności działek przez skarżącego istniała w dniu wydania decyzji, była istotna dla sprawy i nie była znana organowi wydającemu decyzję ostateczną.
Powyższa okoliczność wyszła na jaw dopiero po wydaniu decyzji z 29 stycznia 2019 r. w związku z uzyskaniem przez Agencję informacji 20 grudnia 2022 r. o braku użytkowania działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...] przez H. Z.. Przepisy K.p.a. nie regulują sposobu, w jaki organ może powziąć informacje o nowych okolicznościach, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 tej ustawy. Z pewnością w związku z treścią ww. pisma organ uprawniony był wznowić postępowanie administracyjne w sprawie.
Z tych względów zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. jest nieuzasadniony.
Z treści art. 6 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 278, w skrócie "ustawa z 5 lutego 2015 r.") wynika, że płatności bezpośrednie oraz płatność niezwiązana do tytoniu są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 5 lutego 2015 r. płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy, jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:
1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";
2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;
3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;
4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Nadto zgodnie z art. 13 ustawy z 5 lutego 2015 r. do przyznawania płatności dla młodych rolników stosuje się art. 50 ust. 8 rozporządzenia nr 1307/2013, a płatność ta przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej nie większej niż 50 ha. Z kolei z art. 14 ust. 1 ustawy wynika, że płatność dodatkowa jest przyznawana rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej jest większa niż 3 ha. Zgodnie z ust. 2 płatność dodatkowa przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej będących w posiadaniu rolnika:
1) nie większej niż 30 ha oraz
2) pomniejszonej o 3 ha.
Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 Rozporządzenia Nr 1307/2013, do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
a) "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą;
b) "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego;
c) "działalność rolnicza" oznacza:
i. produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;
ii. utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub;
iii. prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
Powyższe regulacje warunkują przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego od prowadzenia działalności rolniczej przez rolnika na gruntach pozostających w jego posiadaniu.
Po pierwsze, posiadanie jest ustawowo określoną przesłanką warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku. Stosownie do art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle orzecznictwa i piśmiennictwa, posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, (w:) E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Jako stan faktyczny posiadanie niezależne jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Niezbędną cechą posiadania jest istnienie stanu trwałego władztwa nad rzeczą.
Po drugie, dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2008 r., II GSK 227/07). Jak bowiem wynika z regulacji unijnych i krajowych, istota płatności obszarowych wyraża się w udzielaniu pomocy tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakie nasiona wysiać, jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych itp. Linia orzecznicza, w której wyrażano takie stanowisko jest obszerna - por. wyroki NSA z 17 stycznia 2008 r., II GSK 227/07; z 7 marca 2012 r., II GSK 87/11; z 16 maja 2012 r., II GSK 537/11; z 13 czerwca 2012 r., II GSK 734/11; z 18 lipca 2012 r., II GSK 932/11; z 22 września 2023 r., I GSK 1235/22. Przez prowadzenie działalności rolniczej należy rozumieć całość czynności rolniczych od momentu rozpoczęcia uprawy, tj. od przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny, poprzez zasiew, nawożenie, ochronę roślin oraz zbiór płodów rolnych. Płatności obszarowe powinny zatem trafiać do tych podmiotów, które konkretne grunty uprawiają (wyrok NSA z 2 grudnia 2021 r., I GSK 935/21).
Według ustaleń organów orzekających w niniejszej sprawie skarżący nie użytkował spornych działek w latach 2018-2020. Organy przeprowadziły w sprawie obszerne postepowanie dowodowe, w trakcie którego przesłuchani zostali zarówno świadkowie zawnioskowani przez skarżącego jak i świadkowie związani ze Z. G.. Zeznający podawali sprzeczne informacje odnośnie do tego, kto faktycznie użytkował rolniczo zawnioskowane do płatności działki nr ewid.[...], [...], [...], [...], [...] w spornym okresie.
Z treści zeznań Z. G. z 20 lutego 2023 r. wynika, że ustalił ze skarżącym, że on będzie decydował, co zasiać, będzie ponosił nakłady, zbierał i czerpał zyski, a dopłaty pobierał skarżący. Zeznający tego samego dnia K. G. wskazał, że w roku 2018, 2019 i 2020 na spornych działkach uprawiany był rzepak, pszenica jara i ozima, jęczmień jary oraz kukurydza. Nie pamiętał, na której działce i w którym roku. Wysokość rat czynszu wynikała z woli stron umowy dzierżawy, a jej wysokość określił precyzyjnie skarżący podczas informacyjnego wysłuchania przed Sądem Rejonowym w S..
Treść tych zeznań koresponduje ze złożonymi 17 kwietnia 2023 r. zeznaniami T. R.. Zeznał on, że sporne działki dzierżawił Z. G. i to on podejmował na nich działalność kierowniczą. Świadek wskazał, jakie uprawy znajdowały się na tych działkach i jakie zabiegi uprawne były na nich wykonywane. Świadek ten zeznał, że nie widział skarżącego na działkach i nie wykonywał zleconych przez niego prac.
Również zeznający przed organem pierwszej instancji S. K. wyjawił, że zasiewami na spornych działkach i opryskiwaniem zajmował się K. G.. Nie miał wiedzy, kto kupował materiał siewny.
Z kolei składając zeznania 17 kwietnia 2023 r. przed organem pierwszej instancji skarżący powiedział, że umowa dzierżawy dotyczyła użytkowania magazynów znajdujących się na działce o numerze [...] położonej w K. gmina L., na której posadowione są magazyny o powierzchni ok. 750 m˛ każdy.
O użytkowaniu spornych działek przez skarżącego zeznali również: K. K. (partnerka skarżącego), G. Z. (matka skarżącego), S. Z. (ojciec skarżącego). W trakcie przesłuchania dnia 20 stycznia 2023 r. świadków G. Z. oraz S. Z., a także do protokołu przesłuchania świadka K. K., świadkowie na pytanie, kto wykonywał zabiegi uprawowe na spornych działkach w latach 2018-2020, podali, że to H. Z., następnie na pytanie, czy Z. G. lub K. G. wykonywali zabiegi na ww. działkach, świadkowie wskazali, że K. G. wykonywał zabiegi na zlecenie H. Z..
Słusznie więc - wobec ujawnionych sprzeczności - rozstrzygające dla organów okazały się dokumenty urzędowe w postaci: protokołu z rozprawy odbytej w dniu 24 sierpnia 2021 r. przed Sądem Rejonowym w S. zawierającego treść informacyjnego przesłuchania stron postępowania cywilnego w sprawie z powództwa skarżącego przeciwko K. G. o zapłatę czynszu dzierżawnego oraz dokumentu ugody zawartej przez ww. sądem (skutkującej umorzeniem tego postępowania). Skarżący podał informacyjnie cyt.: "Ja zawarłem około 4 lata temu umowę wynajmu nieruchomości, czyli dzierżawy o łącznej powierzchni około 45 ha położonej w gminie L. i w gminie O. i działek było 9 o różnych numerach ewid. Umowę zawarłem z obecnym tutaj K. G..(...) Nie zawarłem umowy na piśmie, ponieważ zawarłem umowę ustną. Umowa była zawarta w miejscowości Z. 22 tam gdzie ja zamieszkuję, zawarta była na 1 rok a po wygaśnięciu każdorazowo tej umowy spotykaliśmy się ponownie i rozmawialiśmy na temat nowej umowy i zbiergało się to każdorazowo z zapłatą ostatniej raty.(...) Prostuję, w latach 2017, 2018 i 2019 pozwany zapłacił mi w każdym roku 4 raty po [...] zł i tylko ostatnia ratę płacił mi po żniwach. W 2020 r. ustaliliśmy, że będą to 3 raty po [...] zł i pozwany zapłacił mi tylko 2 raty po [...] zł. (...) Ja wypowiedziałem pozwanemu umowę dzierżawy wszystkich gruntów w 2018 r. z 2 – letnim terminem wypowiedzenia a przyczyna była taka, że ja postanowiłem, że sam będę te grunty uprawiał bo też jestem rolnikiem. Uprawiam te grunty od 2021 r. i pierwsze zasiewy poczyniłem w tym roku." Dalej na pytania pełnomocnika pozwanego skarżący wyjaśnił: "Dopłaty unijne do tych gruntów ja brałem bo taka była miedzy nami umowa. (...) Przez wszystkie lata dzierżawy dzierżawiłem te same grunty o tej samej powierzchni."
Z materiału dowodowego sprawy nie wynika zatem, by to skarżący w spornym czasie decydował o sposobie prowadzonych na ww. gruntach upraw, by dokonywał na nich jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych. Skarżący nie przedstawił wystarczająco przekonywujących dowodów na to, że zlecał prowadzenie tych prac w swoim imieniu innym osobom, wręcz przeciwnie - wyjaśniając informacyjnie – wykazywał, że wydzierżawiał te działki na mocy ustnej umowy dzierżawy od 2018 do 2020 r. Słusznie więc organy orzekające w sprawie dały wiarę twierdzeniom skarżącego złożonym w trakcie postępowania cywilnego. Postępowanie to przecież zostało zainicjowane przez samego skarżącego. Domagał się w nim od strony pozwanej zapłaty raty czynszu dzierżawnego. Przedmiot tego postępowania wprost potwierdza, że H. Z. zawarł umowę dzierżawy gruntów rolnych objętych wnioskiem o płatność, a wyjaśniając przed sądem cywilnym skarżący ujawnił szczegóły tej umowy. Trudno zatem deprecjonować treść tych wyjaśnień dlatego, że w postępowaniu nadzwyczajnym skarżący forsuje stanowisko odmienne od tego przedstawionego przez sądem powszechnym, nawet z tej przyczyny, że było to wyłącznie wysłuchanie informacyjne w trybie art. 212 k.p.c. W trakcie takiego wysłuchania sąd cywilny dąży do zgodnego z prawdą ustalenia podstawy faktycznej dochodzonych przez strony praw lub roszczeń. W ten sam sposób sąd dąży do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, które są sporne. Z kolei strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dokonywać czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody (art. 3 k.p.c.). Ponadto składając wyjaśnienia informacyjnie, skarżący nie był zainteresowany ukrywaniem faktów istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia o płatnościach obszarowych, dlatego w postępowaniu wznowieniowym treść informacyjnego wysłuchania stron ma niezwykle istotne znaczenie.
Podsumowując, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornym jest, zdaniem sądu, że do zawarcia ustnie umowy dzierżawy obejmującej sporny grunty doszło, a skarżący nie użytkował przedmiotowych działek rolnych w latach 2018-2020. Warto zaznaczyć, że do essentialia negotii umowy dzierżawy z jednej strony należy obowiązek dzierżawcy do regularnego płacenia czynszu, z drugiej zaś oddanie rzeczy przez wydzierżawiającego w celu jej używania i pobierania pożytków w sposób zgodny z umową, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Nie zawarcie umowy dzierżawy w formie pisemnej nie ma istotnego znaczenia dla wyniku tej sprawy. Bez wpływ na wynik sprawy pozostają także okoliczności niezłożenia przez Z. G. wniosku o uzyskanie dopłat bezpośrednich w związku z użytkowaniem rolniczym spornych działek oraz treść korespondencji sms pomiędzy skarżącym, a K. G. dotyczącej zapłaty za rozrzucenie obornika, czy wysokość czynszu wynikająca z ugody sądowej w kontekście czynszu dzierżawnego gruntów rolnych w KOWR.
Podsumowując, władztwa nad spornymi działami w latach 2018-2020 nie sprawował skarżący. To również nie on prowadził na nich działalność rolniczą i w związku z tym to nie on był uprawniony w tym zakresie do otrzymania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r., organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 79a oraz art. 81 K.p.a. nie stosuje się. Z kolei stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z treści wymienionych regulacji wynika, że modyfikują one zasady postępowania w sprawach dotyczących przyznania płatności, ograniczając szereg obowiązków organu administracyjnego. W szczególności dotyczy to obowiązku dążenia do prawdy obiektywnej i rozłożenia ciężaru dowodu. Organy administracji publicznej nie mają obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 K.p.a. Ograniczono też stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 K.p.a.), a także zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 K.p.a.). Jednak z uwagi na nałożony na organ obowiązek stania na straży praworządności (art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 15 lutego 2015 r.), organ nie jest zwolniony z wszelkich obowiązków dowodowych. W szczególności dotyczy to spraw, w których następuje pozbawienie prawa do płatności ze względu na sztuczne tworzenie warunków. W sprawach tego rodzaju ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na organie, natomiast obowiązkiem strony jest wykazanie spełnienia warunków do przyznania płatności. Organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia zaś wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie proces decyzyjny organu spełnia powyższe wymagania, czemu dowodzi treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Tym samym całkowicie chybione są zarzuty skargi naruszenia w kontrolowanej sprawie przepisów ustawy z 5 lutego 2015 r. (art. 7 i 8), Rozporządzenia nr 1307/2013 (art. 4 ust. 1 lit. c) oraz Rozporządzenia nr 640/2014.
Niezasadne są również zarzuty naruszenia w sprawie art. 19a Rozporządzenia nr 640/2013. Udowodnioną okolicznością jest zawyżenie przez skarżącego obszaru powierzchni zadeklarowanej. Skoro bowiem skarżący nie użytkował rolniczo działek, do których miałyby się odnosić płatności, o które wnioskował, to należało uznać, że powierzchnia została zadeklarowana w sposób nieprawidłowy. Z tego powodu przepis art. 19a Rozporządzenia nr 640/2014 zastosowano adekwatnie do stanu, jaki w sprawie ustalono, rzetelnie objaśniając sposób dokonanych wyliczeń. Okoliczności tej sprawy uzasadniają zastosowanie przez organ przepisów sankcyjnych dotyczących nałożenia kary administracyjnej w przypadku zawyżenia zadeklarowanego we wniosku obszaru.
W ocenie sądu, organy należycie wykazały wystąpienie przesłanki wznowienia postępowania i prawidłowo - w oparciu o całokształt materiału dowodowego - ustaliły, że skarżący nie użytkował spornych działek i nie prowadził na nich działalności rolniczej, skarżący zaś nie przedstawił materiału dowodowego pozwalającego na przyjęcie tezy przeciwnej. Aktywność wnioskującego o pomoc finansową nie może sprowadzać się przede wszystkim do negowania dokonanych przez organ prowadzący postępowanie ustaleń (zob. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2020 r.,
I GSK1402/19).
Sąd akceptuje również stanowisko organu odwoławczego, że w świetle okoliczności sprawy nie było zasadne przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków S. P. i D. C., ponownego przesłuchania strony oraz dokumentów z akt sprawy karnej. Nawet gdyby z dowodów tych miało wynikać, że to skarżący faktycznie użytkował sporny grunt, to zeznania (wyjaśnienia) te nie podważyłyby skutecznie waloru dowodowego, jaki należy przypisać dokumentom w postaci protokołu rozprawy sądowej, ugodzie sądowej praz postanowieniu o umorzeniu postępowania w sprawie cywilnej.
Analiza akt sprawy administracyjnej wskazuje, że bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 24 § 3 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie jakichkolwiek czynności związanych ze zgłoszonym przez skarżącego wnioskiem o wyłączenie pracownika organu – E. R.. Wbrew temu zarzutowi, w aktach sprawy znajdują się bowiem pisemne wyjaśnienia E. R. i zawierające uzasadnienie postanowienie Kierownika z 23 czerwca 2023 r. o odmowie wyłączenia pracownika od prowadzenia sprawy.
Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, które znajdują się w aktach sprawy karnej II K [...], w szczególności zeznań świadka D. C. – na okoliczność ustalenia, że nieruchomości stanowiące działki nr [...], [...], [...], [...], [...] położone w K. nie były ubezpieczane przez K. G. i Z. G., sąd zauważa, że przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może służyć do kwestionowania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza, ani do ustalania stanu faktycznego sprawy przed sądem administracyjnym (tak NSA w wyrokach z: 12 lipca 2023 r., I OSK 890/20; 29 września 2023 r., III OSK 2159/21), czemu zasadniczo miało służyć przeprowadzenie tego dowodu. Zgodnie z treścią art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten dopuszcza w drodze wyjątku przeprowadzenie uzupełniającego dowodu w razie wystąpienia istotnych wątpliwości co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu, a nie co do prawidłowości poczynionych w postępowaniu administracyjnym ustaleń faktycznych. Nie można przy tym pomijać, że jest to uprawnienie, a nie obowiązek sądu (wyrok NSA z 2 września 2008 r., II GSK 318/08).
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, sąd odmówił przeprowadzenia wnioskowanego dowodu z uwagi na nieprzydatność tego dowodu dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozpoznawanej sprawy.
W świetle okoliczności sprawy i przedstawionych rozważań, sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, które miały lub mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający i został oceniony należycie, tj. zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, pozwalając organowi odwoławczemu na utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Sporządzone uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest logiczne, spójne i kompletne, poddaje się merytorycznej kontroli sądowej. Wyczerpująco też informuje skarżącego o motywach, którymi kierował się organ, załatwiając przedmiotową sprawę, odzwierciedla tok jego rozumowania, a w szczególności zawiera ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez dyrektora wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa.
Bez wątpienia w realiach sprawy zaistniała przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., uprawniając organ administracji do zainicjowania z urzędu nadzwyczajnego trybu wznowienia postępowania, a w konsekwencji uchylenia decyzji ostatecznej i orzeczenia w sprawie przyznania płatności bezpośrednich na 2018 rok.
Tym samym zarzuty skargi okazały się chybione, a działając z urzędu, na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd nie dopatrzył się innych uchybień prawa, które winny skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.