I SA/Ke 557/11

I SA/Ke 557/11 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2011-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Janusz Bociąga
Maria Grabowska
Mirosław Surma /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.145 § 1 pkt 1 lit. "b" i 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 10 par. 1, art. 81, art. 32, art. 10 par. 2, art. 145 par. 1 pkt 4,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 grudnia 2011r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.
Uzasadnienie
1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania
1.1. Decyzją z dnia [...]. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]nr [...]w sprawie odmowy umorzenia R. S. należności składkowych.
1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą w zakresie usług fryzjerskich do dnia 16 października 2008r. Z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych powstało zadłużenie. Wnioskiem z dnia 26 maja 2011r. zobowiązana zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek za okres do dnia 30 listopada 2006r. wskazując na trudną sytuacją finansową i problemy zdrowotne oraz przyczynę powstania zadłużenia, tj. sprawowanie opieki nad chorą matką.
1.3. Decyzją z dnia [...]. ZUS odmówił zobowiązanej wszczęcia postępowania dotyczącego umorzenia należności składkowych za pracowników oraz wspólnika spółki cywilnej Zakład Fryzjerski "R. i B.", ponieważ w przedmiocie tych należności zobowiązana nie była stroną postępowania. Decyzją z dnia [...]ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne R. S.. Pismem z dnia 8 sierpnia 2011r. zobowiązana wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie przedmiotowych należności.
1.4. ZUS wskazał, że zgodnie z przepisem art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.), podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności
z tytułu składek, przy czym wymienił sytuacje w których ona zachodzi. Jednocześnie stosownie do art. 28 ust. 3a tej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (rozporządzenie).
1.5. ZUS stwierdził, że w przypadku zobowiązanej nie zachodzi całkowita nieściągalność z uwagi na uzyskiwane dochody w postaci świadczenia rentowego oraz współwłasność nieruchomości. Zatem postępowanie w sprawie prowadzone było w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie. W postępowaniu wykorzystany został materiał dowodowy zgromadzony w sprawie prowadzonej
z wniosku zobowiązanej z dnia 28 października 2010r. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że obecnie R. S. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest nigdzie zatrudniona. Pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1125,10 zł brutto miesięcznie. W deklaracjach podatkowych z 2009r. i 2010r. wykazała zerowy dochód. Zobowiązana zamieszkuje z mężem S. S. w D. w parterowym, drewnianym domu o powierzchni około 70 m2 (2 pokoje i kuchnia). Wyposażenie mieszkania stanowią standardowe, około 20-letnie meble oraz podstawowe sprzęty AGD. Dach wymaga generalnego remontu. Zobowiązana posiada udział 1/7 w działce o powierzchni 0,12 ha położnej w D., w tym zamieszkiwanego domu. Mąż zobowiązanej od dnia 17 czerwca 2011r. jest bezrobotny, pobiera zasiłek dla bezrobotnych w kwocie: przez pierwsze 3 miesiące w kwocie 742,10 zł, następnie 582,70 zł. Do lutego 2011r. zatrudniony był w firmie "D. P." S.A. Jego średnie miesięczne wynagrodzenie w 2010r. wynosiło około 3600 zł brutto, za styczeń 2011 otrzymał wynagrodzenie w wysokości 2573,47 zł, za luty 2011r. - 2863,65 zł brutto. W związku z rozwiązaniem umowy o pracę otrzymał odszkodowanie w marcu 2011r. w wysokości 4488,63 zł i w czerwcu 2011r. w wysokości 1072,23 zł. Z deklaracji podatkowych wynika, że w 2010r. uzyskał dochód ze stosunku pracy w wysokości 43 734,88 zł, a w 2009r. – 42 644,35 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem i mediami ustalono na kwotę około 400 zł miesięcznie. Koszty leczenia wynoszą: 140,06 zł i 27,24 zł plus wizyty prywatne. R. S. posiada problemy zdrowotne związane z blokadą stawu biodrowego, w związku z czym przeszła operacje. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 31 grudnia 2010r. zobowiązana została uznana za całkowicie niezdolną do pracy do grudnia 2012r.
W obecnym postępowaniu umorzeniowym nie podano żadnych informacji na temat innych obciążeń (pożyczki, kredyty).
1.6. Ponownie rozpoznając sprawę organ nie znalazł podstaw do umorzenia ciążących na zobowiązanej zobowiązań wobec ZUS. Zobowiązanej nie dotknęły bowiem straty materialne spowodowane klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem. Jest współwłaścicielką nieruchomości. Posiada wprawdzie problemy zdrowotne, jednak pobiera z tego tytułu świadczenie rentowe. Jej małżonek do lutego 2011r. uzyskiwał stałe, dość wysokie dochody z tytułu zatrudnienia, w związku
z rozwiązaniem umowy o prace otrzymał odszkodowanie, a obecnie pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Zdaniem organu, sytuacja zobowiązanej i jej męża nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa czy też zagrożenia egzystencji. Nadto, małżonek zobowiązanej nie posiada problemów zdrowotnych, jest w wieku pełnej aktywności zawodowej i posiada doświadczenie zawodowe, zatem istnieją realne szanse na znalezienie przez męża nowego zatrudnienia. ZUS, biorąc pod uwagę fakt utraty pracy przez małżonka oraz sytuację materialno-bytową decyzją
z dnia [...]. nr [...]umorzył zobowiązanej kwotę 11 505,72 zł zadłużenia (50%). Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Ustawowym zaś obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek. W przypadku zobowiązanej ZUS ma tę możliwość na drodze postępowania egzekucyjnego ze świadczenia rentowego. ZUS podkreślił też fakultatywny charakter instytucji umorzenia. ZUS może umorzyć należności jeśli wymienione w przepisie art. 28 u.s.u.s. przesłanki wystąpią w konkretnej sprawie, ale nie jest to obligatoryjne.
2. Skarga do Sądu
2.1. Na decyzję ZUS R. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek za okres od października 2003r. do 30 listopada 2006r. wraz z odsetkami.
2.2. Uzasadniając skargę skarżąca wskazała, że mąż od wielu lat ma problemy alkoholowe i nie chce podjąć się leczenia. Jest na zasiłku dla bezrobotnych. Skarżąca od wielu lat jest ciężko chora, miała wstawioną endoprotezę. Obecnie stwierdzono zwapnienie barku prawej strony. Skarżąca podniosła, że pracowała ciężko 30 lat, wyszkoliła wielu uczniów. W związku z tym ma przyznaną ulgę podatkową w wysokości 67 411,36 zł, z której do odbioru pozostało około
50 000 zł. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego nie wyraził zgody na przelanie jej na zobowiązania wobec ZUS.
2.3. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
3.1. Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności
z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.
Przeprowadzona w powyższych granicach kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga jest zasadna, choć nie z przyczyn w niej wymienionych.
Sąd korzystając ze swych uprawnień określonych w art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a, wychodząc poza granice skargi, stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bowiem strona bez własnej winy nie brała udziału
w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm., określanej dalej jako k.p.a.)
3.2. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów
i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto art. 81 k.p.a. stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. W świetle zaś art. 32 k.p.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Od chwili doręczenia organowi pełnomocnictwa, pełnomocnik powinien być zawiadamiany o wszystkich czynnościach i wzywany do udziału w nich na równi ze stroną. Z momentem zaś ustanowienia pełnomocnika staje się on podmiotem wszelkich praw i obowiązków procesowych strony pozostających
w zakresie pełnomocnictwa. Kompetencje pełnomocnika obejmują zarówno uprawnienia czynne jak i bierne strony postępowania. Pełnomocnik powinien być zatem adresatem wszystkich pism kierowanych do strony (art. 40 § 2 k.p.a.). Przepis ten nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracji obowiązkiem doręczania pełnomocnikowi wszystkich pism procesowych. Tylko skuteczne doręczenie pism pełnomocnikowi będzie wywierało skutki procesowe dla strony. Pominięcie natomiast przez organ administracji publicznej pełnomocnika jest wadą równoznaczną z niezapewnieniem udziału strony w postępowaniu (por. np. wyroki NSA z dnia 30 listopada 2010r. sygn. akt II OSK 39/10; z dnia 21 stycznia 2010r. sygn. akt II FSK 1375/08; WSA w Olsztynie z dnia 4 sierpnia 2011r. sygn. akt I SA/Ol 391/11; WSA w Szczecinie z dnia 12 sierpnia 2008r. sygn. akt II SA/Sz 915/08; WSA w Rzeszowie z dnia 12 listopada 2008r. sygn. akt II SA/Rz 321/08 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mimo bowiem, że ustanowienie pełnomocnika nie nadaje mu przymiotu strony, to od momentu umocowania pełnomocnik w pierwszej kolejności staje się legitymowanym do realizacji czynności procesowych (do czasu ewentualnego cofnięcia pełnomocnictwa). Od chwili jego ustanowienia strona działa za jego pośrednictwem z pełnym skutkiem prawnym.
3.3. Z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu 7 sierpnia 2011r. udzieliła pełnomocnictwa siostrze W. M.. Przedmiotowe pełnomocnictwo wpłynęło do ZUS wraz wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 8 sierpnia 2011r. Zakres udzielonego pełnomocnictwa obejmuje reprezentowanie skarżącej
w ZUS lub w innych urzędach. Jednocześnie skarżąca ograniczyła czas trwania pełnomocnictwa do końca 2011r. Pełnomocnikowi R. S. nie doręczono jednak zaskarżonej decyzji i nie poinformowano o możliwości realizacji jakichkolwiek uprawnień procesowych.
Brak udziału strony w postępowaniu, bez jej winy, stanowi kwalifikowaną wadę postępowania, uzasadniającą wznowienie postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W ramach postępowania sądowoadministracyjnego stanowi natomiast podstawę do uchylenia rozstrzygnięcia organu administracji w oparciu
o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy p.p.s.a.
3.4. Wobec powyżej wykazanej kwalifikowanej wady postępowania, Sąd nie odnosi się do zarzutów skargi, co byłoby, z uwagi na konieczność zapewnienia udziału strony w postępowaniu - przedwczesne.
3.5. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyjaśni kwestię aktualności oraz zakresu pełnomocnictwa i wypełniając wyżej wskazane wymagania procesowe podejmie następnie stosowne czynności i rozstrzygnięcie.
3.6. Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. "b" i 152 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.