I SA/Ke 512/24

I SA/Ke 512/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-02-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Andrzej Mącznik
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Mirosław Surma /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 par 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 898
par 1 pkt 7 lit. a
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 25 kwietnia 2022 r. w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania  drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi
Dz.U. 2023 poz 1587
art. 3 ust. 1 pkt 6, art. 4 ust. 3
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 859
art. 3 ust. 1 i 2 oraz 11, art. 6 ust. 1 . art. 21 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Andrzej Mącznik Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2025 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. W. [...] sprawy ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach ("organ odwoławczy") wydał dla G. T. sp. z o.o. w Kielcach decyzję z 17 października 2024 r. nr 2601-IOA.4823.3.2024, którą utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Kielcach (dalej: naczelnika) z 14 marca 2024 r. nr 348000-341000-COC.4823.46.2023 wydaną dla G. T. sp. z o.o. sp. k. w K. (dalej: spółka) w przedmiocie:
- nałożenia kary pieniężnej w wysokości [...] zł za niewykonanie obowiązku dotyczącego zgłoszenia przewozu z 28 kwietnia 2022 r. do rejestru i uzyskania numeru referencyjnego określonego w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (j. t. Dz.U. z 2020 r., poz. 859 ze zm.), dalej: "ustawa SENT",
- odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w wysokości [...] zł za niewykonanie obowiązku dotyczącego zgłoszenia przewozu z 1 marca 2022 roku do rejestru i uzyskania numeru referencyjnego określonego w art. 6 ust. 1 ustawy SENT.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w trakcie kontroli przewozu towarów objętych monitorowaniem SENT za okres: marzec 2022 - kwiecień 2022 roku ustalono, że do spółki były przemieszczane z terytorium Słowacji odpady inne niż niebezpieczne o kodzie 04 02 022 - "odpady z przetworzonych włókien tekstylnych, odpady tekstylne". Odpady te dostarczono do Polski w celu ich przetworzenia w procesie odzysku. Kontrolujący ustalili, że spółka nie zrealizowała obowiązku rejestracji dwóch transportów odpadów z 1 marca i 28 kwietnia 2022 roku, naruszając tym samym przepis art. 6 ust. 1 ustawy SENT. W związku z powyższym naczelnik postanowieniem z 10 października 2023 roku wszczął w tej sprawie postępowanie.
Pismem z 16 listopada 2023 roku naczelnik wezwał spółkę do przedłożenia dokumentów i informacji o istnieniu ważnego interesu podmiotu odbierającego lub interesu publicznego związanego z niedopełnieniem obowiązków wynikających z ustawy SENT, umożliwiających odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej oraz złożenia wyjaśnień dotyczących okoliczności, w jakich nastąpiły naruszenia, ich przyczyn wraz z przedłożeniem dowodów potwierdzających te okoliczności.
W odpowiedzi spółka poinformowała, że niedopilnowanie obowiązku ciążącego na spółce wynikało z niewiedzy pracownika firmy. Zaniechanie to nie było celowym działaniem firmy, bowiem zgodnie z wymogami spółka sporządziła sprawozdanie BDO z przywozu tych towarów, został także wystawiony załącznik VII, CMR. Natomiast brak wiedzy o wejściu w życie z dniem 22 lutego 2022 roku nowych grup towarów podlegających systemowi monitorowania SENT (w tym także odpadów) spowodował niezgłoszenie dwóch dostaw do rejestru dostawy przemieszczanej 1 marca 2022 roku - faktura VAT nr [...] z 7 marca 2022 roku i dostawy przemieszczanej 28 kwietnia 2022 roku - faktura VAT nr [...] z 29 kwietnia 2022 roku.
Spółka wskazała, że niezgłoszenie w systemie SENT tych dostaw nie było działaniem świadomym, mającym na celu zatajenie informacji, lecz wynikało ono z niewiedzy dotyczącej wejścia w życie nowych przepisów. W związku z powyższym, a także mając na uwadze, że odpad nie działa negatywnie na środowisko i był całkowicie z powrotem przetworzony, wniosła o nienakładanie na nią kary pieniężnej.
W dniu 16 stycznia 2024 roku naczelnik wezwał stronę do złożenia oświadczenia o sytuacji majątkowej strony. Spółka przesłała wypełnione oświadczenie.
Organ odwoławczy powołał przepisy ustawy SENT: art. 2 pkt 6 lit. a), art. 6 ust. 1 i ust. 2, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 3 ust. 11 przewidujący możliwość określenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych w drodze rozporządzenia dodatkowych towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego. Wskazał na § 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 sierpnia 2020 r. zmienionego rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 25 stycznia 2022 r. (Dz. U z 2022 r., poz. 178) w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi. Wyjaśnił, że rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 25 stycznia 2022 r. został powiększony katalog towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego o między innymi odpady, które strona była obowiązana do zgłoszenia tych przewozów do rejestru.
Naczelnik w zakresie zgłoszenia z 1 marca 2022 roku odstąpił od nałożenia kary, uwzględniając krótki upływ czasu między wejściem w życie nowej regulacji (22 lutego 2022 roku), a datą przemieszczenia odpadów (1 marca 2022 roku). Posiłkując się zasadą proporcjonalności organ nałożył karę pieniężną za jeden niezgłoszony do systemu monitorowania przewóz towarów (z 28 kwietnia 2022 roku), bowiem w jego ocenie działanie takie zapewni realizację prewencyjnego celu ustawy, jakim jest dyscyplinowanie uczestników obrotu gospodarczego bez jednoczesnego narażania, zwłaszcza niewielkich podmiotów gospodarczych, na utratę płynności finansowej. W sprawie zaszły przesłanki do nałożenia kary pieniężnej z art. 21 ust. 1 ustawy SENT. Z przedłożonej przez stronę faktury nr [...], dokumentującej zakup odpadu poprodukcyjnego (ścinków owaty) wynika, że wartość przemieszczanego towaru wynosiła [...] EUR. Kara w przeliczeniu na ilość przemieszczanego towaru wynosiłaby [...] zł. Na podstawie art. 21 ust. 1 in fine ustawy SENT naczelnik wymierzył stronie karę w wysokości [...] zł.
Organ podniósł, że działalność polegająca na przewozie odpadów obwarowana jest szczególnymi wymogami z zakresu bezpieczeństwa życia i zdrowia ludzi oraz ochrony środowiska. Strona, jako profesjonalny przedsiębiorca, powinna dysponować stosowną wiedzą na temat obowiązków, jakie nakładają na nią przepisy prawa i tak zorganizować działalność przedsiębiorstwa, w tym nadzór nad pracownikami, aby wypełniać obowiązki przewidziane w tych przepisach. Organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, że ustawodawca nie przygotował żadnych materiałów informacyjnych dla przedsiębiorców w związku z nałożeniem kolejnych obowiązków i dotkliwych sankcji, bowiem na ogólnodostępnych i dedykowanych także dla przedsiębiorców stronach internetowych, np. www.gov.pl, były zamieszczane informacje o nadchodzących zmianach przepisów. Ponadto strona nie jest nowicjuszem w zakresie obsługi systemu SENT - w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 3 lipca 2024 r. spółka była podmiotem odbierającym 86 dostaw paliwa (ON), oleju opałowego. Także na stronach PUESC (Platforma Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych) znajdują się informacje, a także aktualny wykaz towarów objętych monitorowaniem. Strona jako profesjonalny przedsiębiorca powinna dysponować stosowną wiedzą na temat obowiązków, jakie nakładają na nią przepisy prawa i tak zorganizować działalność przedsiębiorstwa, aby wypełniać obowiązki przewidziane w tych przepisach.
Organ wyjaśnił, że przewidziane w art. 21 ust. 3 ustawy SENT odstąpienie od ukarania uregulowane zostało w sposób bardzo wąski (ważny interes podmiotu odpowiedzialnego, interes publiczny), a nadto uznaniowy (organ może odstąpić od ukarania, ale nie musi). "Ważny interes podmiotu odbierającego" w rozumieniu ustawy SENT to nie subiektywne przekonanie strony o istnieniu tego interesu, ale sytuacja nadzwyczajna, na którą nie ma ona wpływu. "Interes publiczny" w rozumieniu ustawy SENT to z kolei interes uwzględniający wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak równość, sprawiedliwość, bezpieczeństwo, przestrzeganie prawa, czy zaufanie do organów państwa.
W niniejszej sprawie, w interesie publicznym nie leży odstąpienie od nałożenia kary. Organ nałożył karę pieniężną na jeden przewóz - z 28 kwietnia 2022 roku, natomiast odstąpił od nałożenia kary za niewykonanie obowiązku zgłoszenia przewozu do rejestru za drugi przewóz - z 1 marca 2022 roku. W przypadku przewozu z 28 kwietnia 2022 roku strona miała ponad dwa miesiące na zapoznanie się z nowymi regulacjami oraz przygotowanie się do wykonywania nowych obowiązków nałożonych ustawą SENT. Wprowadzenie w życie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 kwietnia 2022 roku nie zmodyfikowało obowiązków podmiotu odbierającego przy przemieszczaniu odpadu poprodukcyjnego w postaci owaty. W ocenie organu, nałożenie kary pieniężnej tylko za jeden niezgłoszony do systemu monitorowania przewóz towarów zapewni realizację prewencyjnego celu ustawy, jakim jest dyscyplinowanie uczestników obrotu gospodarczego bez jednoczesnego narażania, zwłaszcza niewielkich podmiotów gospodarczych na utratę płynności finansowej.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby istniały okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary z uwagi na "ważny interes podatnika". Na podstawie analizy oświadczenia o sytuacji majątkowej osoby prawnej/jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej ustalono, że spółka zatrudnia 41 osób, na koniec października 2023 roku osiągnęła zysk netto w wysokości [...] zł, a na koniec roku zysk netto wynosił [...] zł, posiada środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne o wartości netto [...] zł (stan na 31 grudnia 2023 roku), ma zaciągnięte pożyczki, kredyty, zawarte umowy leasingowe z instytucjami finansowymi oraz bankami, posiada zdolność do realizacji zamierzeń i kontynuacji działalności w dotychczasowym zakresie. Kara pieniężna, stanowiąca 0,94% zysku netto za dziesięć miesięcy 2023 roku nie spowoduje zachwiania płynności finansowej spółki i nadmiernego utrudnienia w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa (w tym konieczności ograniczania działalności czy zwalniania pracowników).
Organ podatkowy uwzględnił także zasadę proporcjonalności i zasadę zaufania, ważąc i godząc kierunkowo odmienne cele wyznaczone przez interes publiczny i interes indywidualny. To, że działanie podmiotu nie stanowiło zagrożenia dla środowiska nie ma znaczenia dla sprawy. Z uzasadnienia projektu zmiany rozporządzenia wynika, że poza kwestiami związanymi z ochroną środowiska równie ważne jest zapobieganie nadużyciom w VAT.
Na powyższą decyzję G. K. (dalej: spółka) złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej. Zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego:
- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji błędnej oceny dowodów i błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy;
- art. 8 k.p.a. poprzez niezachowanie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 3 ustawy SENT poprzez błędne przyjęcie, że przewożony towar podlegał obowiązkowi zgłoszenia do systemu SENT, podczas gdy:
a) przewożony towar nie spełniał definicji towarów podlegających rejestracji w systemie SENT na podstawie ustawy SENT oraz przepisów wykonawczych, gdyż jego charakter, przeznaczenie oraz dalsze przetworzenie nie kwalifikowały go jako towarów objętych obowiązkiem monitorowania;
b) przewożony towar materiał (ścinki owaty) powstały w wyniku procesu produkcji - nie stanowił odpadu w rozumieniu przepisów prawa ochrony środowiska, ponieważ został ponownie przetworzony przez skarżącą w procesie produkcji i nie generował odpadów ani zagrożeń dla środowiska, co wykluczało konieczność stosowania przepisów SENT w odniesieniu do tego materiału;
c) proces obrotu towarem był częścią wewnętrznego cyklu produkcyjnego, obejmującego:
1) przetworzenie pierwotnego towaru przez skarżącą na owatę, która została sprzedana firmie K. [...] na [...] w ramach eksportu towarów,
2) zużycie owaty przez kontrahenta w procesie produkcji, w wyniku czego powstały ścinki poprodukcyjne, które w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia towaru wróciły do firmy odwołującego (G. T. Sp. z o.o. Sp. k.);
3) ponowne przetworzenie tych ścinków przez skarżącą w sposób, który nie generował odpadów ani zagrożeń środowiskowych;
d) cały cykl przetworzenia towaru nie stwarzał zagrożenia dla środowiska, ani nie kwalifikował się jako obrót towarami objętymi obowiązkiem monitorowania;
- naruszenie art. 21 ust. 3 ustawy SENT poprzez jego niezastosowanie względem strony w zakresie niewypełnienia obowiązku zgłoszenia przewozu z dnia 28 kwietnia 2022 r., podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy: niezawiniony błąd skarżącej, wypełnianie obowiązku zgłoszenia do rejestru BDO, krótki okres obowiązywania ustawy SENT oraz rodzaj i znikomą wartość towaru do zgłoszenia około [...] euro; w konsekwencji niezastosowanie art. 21 ust. 3 ustawy SENT skutkowało nieproporcjonalnym obciążeniem strony, sprzecznym z zasadami sprawiedliwości oraz proporcjonalności kary do wagi uchybienia;
- naruszenie art. 21 ust. 3 oraz art. 26 ust. 3 ustawy SENT poprzez błędną wykładnię pojęć ważnego interesu strony oraz interesu publicznego skutkującą przyjęciem, że w sprawie nie zaistniał przypadek uzasadniający odstąpienie od nałożenia kary, podczas gdy zachodziły obiektywne okoliczności uzasadniające niekaranie strony za stwierdzone naruszenie, co skutkowało nieuzasadnionym przyjęciem, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, podczas gdy:
a) niezgłoszenie przewozu wynikało z obiektywnych i niezawinionych okoliczności, takich jak błąd strony wynikający z równoczesnego wypełniania obowiązków związanych z innymi rejestrami (BDO), co wykluczało umyślne naruszenie prawa;
b) wartość przewożonego towaru była znikoma, a kara w wysokości [...] zł jest rażąco nieproporcjonalna zarówno do charakteru naruszenia, jak i wartości przedmiotu przewozu, co narusza zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 2 Konstytucji RP;
c) istniały przesłanki uzasadniające zastosowanie odstąpienia od kary pieniężnej na podstawie ważnego interesu strony, gdyż nałożenie kary w tej wysokości stanowiło nadmierne obciążenie finansowe i nie uwzględniało dobrej wiary strony;
d) interes publiczny w niniejszej sprawie nie wymagał nałożenia kary w pełnej wysokości, ponieważ uchybienie nie skutkowało żadną szkodą dla organów państwowych ani innych uczestników obrotu gospodarczego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podniósł ponadto, że od 22 lutego 2022 roku systemem SENT został objęty między innymi przewóz odpadów w rozumieniu ustawy o odpadach przywożonych do Polski z państwa członkowskiego UE. W § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 roku w sprawie katalogu odpadów (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 10) wskazano, że odpadem jest także odpad z przemysłu tekstylnego. W aktach sprawy znajdują się dokumenty, które jednoznacznie świadczą o tym, że strona była świadoma tego, że ścinki owaty są odpadem. W dokumencie "Information accompanying shipments of waste as referred to in article 3(2) and (4)", czyli w informacji towarzyszącej przemieszczaniu odpadów w poz. 9 - opis odpadów wpisano "textile waste" (odpady tekstylne), w poz. 10 vi "national code" (kod krajowy) wpisano kod 04 02 22, którym to kodem zostały oznaczone odpady z przetworzonych włókien tekstylnych. Odpady te są klasyfikowane jako odpad inny niż niebezpieczny. W dokumentach dostawy firma wysyłająca także wpisała, że dostawą jest "odpadove runo". Również obie dostawy zostały wpisane do Rejestru BDO, czyli rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami. Zgodnie z obowiązującymi przepisami obowiązek wpisu do Rejestru BDO dotyczy m.in. przedsiębiorców, którzy wytwarzają odpady.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga podlegała oddaleniu. Stan faktyczny sprawy, jako prawidłowo ustalony przez organy administracji, przyjęto za podstawę rozważań sądu.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy SENT, system monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi obejmuje gromadzenie i przetwarzanie danych o przewozie towarów i obrocie paliwami opałowymi, w szczególności z zastosowaniem środków technicznych służących do tego monitorowania, oraz kontrolę realizacji obowiązków wynikających z ustawy. W art. 3 ust. 2 ustawy przewidziano katalog towarów objętych systemem, z zastrzeżeniem ust. 4-8 oraz ust. 10 tego przepisu. Ponadto na podstawie art. 3 ust. 11 ustawy SENT minister właściwy do spraw finansów publicznych został upoważniony do określenia, w drodze rozporządzenia, towary inne niż wymienione w ust. 2 pkt 1-3a, których przewóz jest objęty systemem monitorowania przewozu i obrotu, wraz ze wskazaniem masy, ilości, objętości lub wartości tych towarów, oraz przypadki, w których ich przewóz nie podlega temu systemowi, uwzględniając konieczność przeciwdziałania uszczupleniom w zakresie podatku od towarów i usług lub podatku akcyzowego.
W dniu 28 kwietnia 2022 r. (tj. w dniu objętego sporem przewozu) obowiązywało wydane na podstawie wskazanego przepisu rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 25 kwietnia 2022 r. w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 898). Zawarty w nim został przepis § 1 pkt 7 lit. a), z którego wynika, że systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi jest objęty przewóz towarów innych niż wymienione w art. 3 ust. 2 pkt 1-3a ustawy SENT, będących jednocześnie odpadami w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2023 r., poz. 1587, 1597, 1688, 1852 i 2029), które podlegają przepisom rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. Urz. UE L 190 z 12.07.2006, str. 1, ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 1013/2006", bez względu na ich ilość w przesyłce.
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach definiuje w art. 3 ust. 1 pkt 6 pojęcie "odpadów" wskazując, że rozumie się przez to każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Przepis art. 4 ust. 3 tej ustawy stanowi zaś, że katalog odpadów z podziałem na grupy, podgrupy i rodzaje ze wskazaniem odpadów niebezpiecznych określi, w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw klimatu, kierując się źródłem powstawania odpadów oraz właściwościami odpadów. W wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. z 2020 r., poz. 10), w § 2 pkt 4 wskazano, że odpady, w zależności od źródła ich powstawania, dzieli się na następujące grupy: odpady z przemysłu skórzanego, futrzarskiego i tekstylnego – 04. W załączniku do rozporządzenia odpadom z przetworzonych włókien tekstylnych przypisano kod 04 02 22.
Przepis art. 6 ust. 1 ustawy SENT wskazuje z kolei, że w przypadku przewozu towaru z terytorium państwa członkowskiego albo z terytorium państwa trzeciego na terytorium kraju podmiot odbierający jest obowiązany, przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju, przesłać do rejestru zgłoszenie, uzyskać numer referencyjny dla tego zgłoszenia i przekazać ten numer przewoźnikowi.
Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że w przypadku przewozu odpadów z przemysłu tekstylnego - odpadów z przetworzonych włókien tekstylnych, na podmiocie odbierającym spoczywa obowiązek przesłania zgłoszenia przewozu do rejestru SENT.
Organ w sposób bezsporny ustalił w zaskarżonej decyzji, że 28 kwietnia 2022 r. do spółki przemieszczany był z terytorium [...] towar o wadze 643 kg, stanowiący odpad – ścinki owaty. W związku z tym, że spółka nie zrealizowała obowiązku rejestracji tego przewozu, naruszyła treść art. 6 ust. 1 ustawy SENT. Determinowało to nałożenie przez organ kary pieniężnej na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy SENT, stanowiącego, że w przypadku niewykonania obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 albo art. 6 ust. 1, odpowiednio na podmiot wysyłający albo podmiot odbierający nakłada się karę pieniężną w wysokości 46% wartości brutto towaru przewożonego podlegającego obowiązkowi zgłoszenia, nie niższą niż [...] zł.
W skardze spółka zarzuciła natomiast, że ścinki owaty zostały ponownie przetworzone w procesie produkcji i przez to nie generowały odpadów. Przewożony towar nie spełniał zatem definicji towarów podlegających rejestracji w systemie SENT.
Sąd nie podziela tego stanowiska skarżącej, które nie znajduje potwierdzenia w zebranym przez organy materiale dowodowym. Jednoznacznie bowiem wynika z niego, że spółka przemieszczała odpady, na co wskazują faktura nr [...] i list przewozowy, w których określono towar pod nazwą "odpadové rúno", dokument pod nazwą "information accompanying shipment of waste as referred to in article 3(2) and (4)" (informacja towarzysząca wysyłce odpadów), gdzie wskazano kod krajowy produktu 040222 oraz opisano towar jako "textile waste" (odpady tekstylne). Zatem spółka, jako dysponent tych dokumentów, była w pełni świadoma, że nabyte ścinki owaty są odpadem. Nie wynika z akt sprawy, aby w toku kontroli czy postępowania odwoławczego wskazywała na błędne oznaczenie towaru w tych dokumentach. W skardze podniosła zaś zarzut, że ścinki poprodukcyjne owaty, które nabyła od słowackiego kontrahenta, zostały ponownie przez nią przetworzone, nie generując odpadów ani zagrożeń dla środowiska. Argumentacja ta nie wpływa na prawidłowość ustaleń organu. Późniejszy sposób wykorzystania nabytego odpadu, nawet jeśli - jak twierdzi spółka - odbywający się w ramach wewnętrznego cyklu produkcyjnego, nie wpływa na kwalifikację przemieszczanego towaru, że do spółki przemieszczane były odpady, nawet jeżeli zostały one na dalszych etapach przetworzone i w efekcie czego nie wygenerowano odpadów ani nie stworzono zagrożeń dla środowiska.
Prawidłowo zatem stwierdził organ, że skarżąca, jako podmiot odbierający miała obowiązek zgłosić do systemu monitorowania przewóz towarów z 28 kwietnia 2022 r. Jako przyczyny zaistniałego naruszenia spółka wskazała w skardze na jej niezawiniony błąd, krótki okres obowiązywania ustawy SENT oraz rodzaj i znikomą wartość towaru. Argumentacja ta nie zasługuje jednak na uwzględnienie. Obowiązek objęcia systemem SENT odpadów został wprowadzony 22 lutego 2022 r., tj. z dniem wejścia w życie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 stycznia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 178). Jak słusznie podnosił organ, strona miała dwa miesiące na przygotowanie się do wypełniania nowych obowiązków, upłynęła zatem wystarczająca ilość czasu na zapoznanie się z nowymi regulacjami. Organ wskazał przy tym również, że spółka w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 3 lipca 2024 r. była podmiotem odbierającym blisko sto dostaw paliwa i oleju napędowego, a zatem obowiązki związane z systemem SENT stanowią część prowadzonej przez nią działalności.
Zdaniem sądu, powołane przez skarżącą okoliczności nie mogą być uwzględnione w kontekście przepisu art. 21 ust. 3 ustawy SENT. Stosownie do jego treści, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, przewoźnika, podmiotu sprzedającego, zużywającego podmiotu olejowego albo pośredniczącego podmiotu olejowego lub interesem publicznym, na wniosek odpowiednio podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, przewoźnika, podmiotu sprzedającego, zużywającego podmiotu olejowego albo pośredniczącego podmiotu olejowego lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-2d, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3.
Ważny interes strony zaistnieje wówczas, gdy wystąpią nadzwyczajne okoliczności losowe powodujące przykładowo znaczne obniżenie zdolności płatniczych, w szczególności zagrażające funkcjonowaniu podmiotu albo grożące niewywiązywaniem się z nałożonych obowiązków. Użycie słowa "ważny" wskazuje, że nie każdy interes uzasadnia odstąpienie od wymierzenia kary, bo taki interes posiada każdy podmiot dążący do ograniczenia obciążeń finansowych. Chodzi o interes szczególnie istotny, wyjątkowy, ważniejszy niż właściwy wszystkim pozostałym przedsiębiorcom spełniającym przesłanki do wymierzenia kary.
W ocenie sądu, organ odwoławczy właściwie zinterpretował przesłankę ważnego interesu strony, co po dokonanej analizie materiału dowodowego doprowadziło do prawidłowej konkluzji o odmowie jej zastosowania. W odpowiedzi na pismo organu wzywające do przedłożenia dokumentów i informacji o istnieniu ważnego interesu podmiotu odbierającego lub interesu publicznego związanego z niedopełnieniem obowiązków wynikających z ustawy SENT spółka wskazała, że błąd wynikał z niewiedzy pracownika oraz że działanie to nie było celowe. Odnosząc się do tego wymaga wyjaśnienia, że przepisy ustawy SENT w zakresie karania nie dotyczą zachowań zawinionych, umyślnego działania. Elementem opisywanej odpowiedzialności za naruszenie przepisów ustawy SENT jest obligatoryjne nakładanie kary za naruszenia o charakterze formalnym. W niniejszej sprawie naruszenie obowiązków przez skarżącą świadczy o niedbałości i braku staranności w wykonywaniu obowiązków przez profesjonalny podmiot obrotu gospodarczego.
Organ dokonał też ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej strony, wskazując, że spółka zatrudnia pracowników, osiąga zyski, posiada środki trwałe i wartości niematerialne i prawne, a nałożona kara nie spowoduje zachwiania płynności finansowej spółki ani nadmiernego utrudnienia w jej funkcjonowaniu.
Obiektywnie rzecz biorąc nie wystąpiły zatem okoliczności uzasadniające ustalenie, że po stronie spółki występuje ważny interes, z powodu którego uiszczenie kary jest dla niej ponadnormatywnie niekorzystne, zakłócające jej funkcjonowanie, płynność finansową, ingerujące w jej byt pod względem ekonomicznym. Co prawda pojęcia tego nie można ograniczać tylko do interesu ekonomicznego, jednak spółka nie wykazała, że w sprawie zachodziły jakieś sytuacje nadzwyczajne czy zdarzenia losowe, które takie odstąpienie by uzasadniały ze względów dla niej ważnych i innych niż ekonomiczne. Podsumowując, istnienie przesłanki ważnego interesu nie zostało wykazane przez skarżącą oraz trafnie organ nie stwierdził jej wystąpienia z urzędu.
Natomiast przesłanka interesu publicznego to rodzaj klauzuli generalnej o dużym stopniu niedookreśloności, której treść nie może być wypełniana w sposób dowolny, lecz organ administracji czy sąd stosujący prawo mają obowiązek odszukania optymalnych treści wyrażających istotę tej klauzuli (vide np. wyrok z 14 października 2021 r., II GSK 885/21, te i inne powołane wyroki - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Nadanie właściwej treści pojęciu interesu publicznego jako przesłanki uzasadniającej odstąpienie od wymierzenia kary powinno nastąpić z uwzględnieniem szczególnego znaczenia zasady proporcjonalności wywodzonej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Ustalenie czy przesłanka ta zachodzi powinno nastąpić z uwzględnieniem zasady proporcjonalności rozumianej w ten sposób, że nie leży w interesie publicznym nakładanie dolegliwych kar na podmiot odbierający działający legalnie, który dopuścił się pewnych uchybień formalnych o nieistotnym znaczeniu, jeśli nie stanowiły realnego zagrożenia interesów Skarbu Państwa w postaci uszczuplenia dochodów, a nawet nie stwarzały ryzyka takiego uszczuplenia (vide np. wyrok NSA z 12 grudnia 2022 r., II GSK 899/22, czy z 7 czerwca 2022 r. II GSK 182/19 i powołane tam orzecznictwo). W wyroku z 13 stycznia 2023 r., II GSK 801/22 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istota problemu przy ocenie, czy w konkretnej sprawie zachodzi uzasadniona interesem publicznym możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej sprowadza się do oceny wagi stwierdzonych naruszeń z punktu widzenia celów ustawy SENT, w kontekście wartości takich jak m.in. sprawiedliwość i równość. Ocena spełnienia przesłanki "interesu publicznego" - przewidzianej art. 21 ust. 3 ww. aktu i uzasadniającej odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej – powinna uwzględniać również szczególne znaczenie zasady proporcjonalności. W orzecznictwie zasadnie podnosi się bowiem, że zastosowanie zasady proporcjonalności w odniesieniu do sankcji bezwzględnie oznaczonej (administracyjnej kary pieniężnej w określonej wysokości) wymaga rozważenia, czy wymierzenie kary pieniężnej w określonej wysokości będzie przydatne do osiągnięcia zamierzonych skutków (celów) danej regulacji oraz czy zachowana została właściwa dla demokratycznego państwa prawnego proporcja między efektem wymierzonej sankcji pieniężnej a jej dolegliwością. Należy przy tym mieć na uwadze, że ustawodawca nakładając obowiązki co do wypełniania w odpowiednim czasie przewidzianych ustawą zgłoszeń czyni to dla zabezpieczenia interesów fiskalnych i może nakładać także na podmioty odbierające jako profesjonalistów szczególne wymogi, służące realizacji celów ustawowych. Stosowanie odstąpienia od nałożenia kary na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy SENT powinno więc mieć charakter wyjątkowy w rozumieniu ustawy – "uzasadniony". Rozważenia wymagają takie okoliczności, jak te, czy z uwagi na zakres działalności odbiorcy, jego wywiązywanie się z obowiązków przestrzegania prawa w prowadzonej działalności, stwierdzone uchybienie ma charakter incydentalny, nie nosi znamion działania celowego, czy nie jest przejawem lekceważącego stosunku tego podmiotu do wypełniania nałożonych ustawą obowiązków (por. wyroki NSA z 18 listopada 2021 r., II GSK 1203/21, z 1 kwietnia 2022 r., II GSK 192/22).
W kontekście powyższego spółka wskazała w skardze na znikomą wartość towaru (192,90 euro) i nieproporcjonalność kary do wagi uchybienia (20.000 zł). Odnosząc się do tej kwestii zauważyć należy, że stwierdzone w sprawie niewykonanie obowiązku dotyczącego zgłoszenia do systemu SENT przewozu odpadów nie było pierwszym takim naruszeniem, którego dopuściła się skarżąca. Zaniechania takie zostały stwierdzone także wobec przewozu odpadów z 1 marca 2022 r. W tym jednak zakresie organ odstąpił od nałożenia kary pieniężnej w wysokości [...] zł, wskazując, na bardzo krótki okres obowiązywania nowych regulacji. Instytucja odstąpienia od wymierzenia kary nie może być natomiast nadużywana. Stąd zasadny jest według sądu wniosek, że wymierzenie spółce kary w realiach niniejszej sprawy nastąpiło w zgodzie z zasadą proporcjonalności. Stwierdzone (kolejne) naruszenie spowodowało, że przewóz był niewidoczny dla służb zobowiązanych do monitorowania przewozu towarów wrażliwych. W takiej sytuacji odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej nie leżało w interesie publicznym. Brak zgłoszenia nie był nieistotną omyłką, lecz miał wpływ na proces monitorowania przewozu i obrotu towarem.
Przemawia to więc za stwierdzeniem, że nałożenie kary pieniężnej stanowi adekwatną reakcję w niniejszej sprawie, bowiem zaniechania (działania) skarżącej spółki przyczyniały się do zakłócenia działania systemu monitorowania, utrudniając w związku z tym realizację celów istnienia tego systemu.
W kontekście przesłanki interesu publicznego należy również odwołać się do ratio legis przedmiotowych obowiązków informacyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 stycznia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 178), którym objęto systemem SENT przewóz odpadów podlegających przywozowi do kraju oraz przewóz przez terytorium kraju, "potrzeba objęcia odpadów systemem SENT wynika ze zidentyfikowanych sposobów dokonywania nadużyć w zakresie obrotu odpadami. [...] Z uwagi na potencjalne nieprawidłowości w tym zakresie zasadnym jest włączenie odpadów do systemu SENT. Niedoszacowanie rynku gospodarowania odpadami, niedostateczna kontrola w tym zakresie oraz kwalifikacja niezgodnych z prawem działań w obrocie odpadami na poziomie znikomej szkodliwości społecznej przyczyniły się do rozwoju tzw. szarej strefy o przybliżonej wartości nawet 6 mld zł w skali roku przy szacunkowej wartości rynku na poziomie 15,3 mld zł (za 2019 rok wg Instytutu Jagiellońskiego) z szacowanym wzrostem wartości do nawet 21 mld zł w 2024 roku. Sytuacja ta jest konsekwencją niewystarczającej kontroli w zakresie ewidencji w obrocie odpadami i sprawozdawczości z takiej działalności gospodarczej. Istotnym problemem w gospodarowaniu odpadami jest wprowadzanie na polski rynek gospodarczy odpadów pochodzących spoza terytorium kraju. Nielegalność związana z tego rodzaju działalnością ma charakter globalny i w wielu przypadkach organizowana jest przez zorganizowane grupy przestępcze o charakterze międzynarodowym, co w znacznym stopniu ułatwia niekontrolowany przepływ towarów przez granice państw członkowskich Unii Europejskiej. Biorąc pod uwagę, że transgraniczne przemieszczanie odpadów ma charakter wewnątrzwspólnotowej transakcji gospodarczej, ich wyprowadzenie poza ewidencje wpływa również na nieodprowadzenie należnego podatku VAT. Istotne z punktu widzenia gospodarowania odpadami są znaczne wpływy związane z przyjęciem odpadów do zagospodarowania oraz koszty, które powinny zostać wydatkowane przez podmiot gospodarujący na ten cel. Przy braku właściwej kontroli ze strony Państwa powyższe stwarza przestrzeń do nadużyć podatkowych związanych m.in. z wzrostem zapotrzebowania na nielegalne usługi wykonywane za pośrednictwem "niewywiązujących się podmiotów gospodarczych" zarejestrowanych jako podatnik dla celów VAT jedynie z zamiarem oszustwa, poprzez których fikcyjne transakcje nabycia towarów, usług lub symulacje ich nabywania wyprowadzane mogą być nielegalne zyski zakładów gospodarowania odpadami, wprowadzane następnie w tzw. procesie "karuzelowym" do legalnego obrotu gospodarczego lub też dla celów prywatnych przedsiębiorcy, przy jednoczesnym nie odprowadzaniu należnego podatku od towarów i usług oraz znacznym zaniżeniu innych podatków. Podobna sytuacja dotyczyć może także zmiany kodu rodzaju obracanych towarów na "odpady", których właściwy rodzaj ukryty może zostać przez nieuczciwego przedsiębiorcę w celu zaniżenia podatku VAT. Z uwagi na przedstawioną sytuację wartość szkody poniesionej przez Skarb Państwa z tytułu niedostatecznej kontroli nad rynkiem gospodarowania odpadami oraz nadużyciami mechanizmów podatku VAT i innych podatków jest ogromna, lecz trudna do oszacowania [...]. Zważywszy na charakter nadużyć podatkowych nie można wykluczyć, że poprzez wprowadzenie do obrotu znacznych ilości nielegalnego kapitału naruszone zostają także zasady funkcjonowania rynku gospodarczego, w tym uczciwej konkurencji oraz przejrzystość alokacji kapitału." (projekt dostępny na stronie: https://legislacja.gov.pl/projekt/12353510/katalog/12830868#12830868).
Jako niezasadne należy również ocenić podniesione w uzasadnieniu skargi zarzuty, w tym naruszenia przepisów postępowania (błędnie oparte na przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego). Postępowanie oparte na Ordynacji podatkowej zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasad ogólnych w niej zawartych. Zgromadzono w sprawie kompletny materiał dowodowy oraz ustalono okoliczności niezbędne do wymierzenia w sprawie kary pieniężnej.
Podsumowując stwierdzić trzeba, że organy obydwu instancji w sposób prawidłowy przeprowadziły proces wydania decyzji, w tym także w jej części uznaniowej obejmującej ocenę wystąpienia przesłanek do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej. Jak wykazano powyżej, nie ziściła się żadna z przesłanek z art. 21 ust. 3 ustawy SENT. Organy uwzględniły wszystkie przepisy mające w sprawie zastosowanie, zebrały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący, pojęcia nieostre zostały zinterpretowane prawidłowo, nie pominięto istotnych elementów stanu faktycznego oraz wybrano rozwiązanie przewidziane przepisem prawa materialnego, a jednocześnie należycie je uzasadniono.
Z uwagi na powyższe skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.