I SA/Ke 509/24

I SA/Ke 509/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Andrzej Mącznik
Artur Adamiec /przewodniczący/
Magdalena Chraniuk-Stępniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 646/25 - Wyrok NSA z 2025-11-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt 3, art. 134 par 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 1a pkt 12 lit. b, art. 33 par 1, 2 i 4, art. 122 par 3 i art. 124
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Andrzej Mącznik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (kolegium) postanowieniem
z 11 października 2024 r. nr SKO.EG-40/3168/43/2024 utrzymało w mocy postanowienie wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce (prezydent) z 7 maja 2024 r. nr PNW-V.3162.2.1.2024 w sprawie odmowy uznania zarzutów zgłoszonych przez M. G. w egzekucji administracyjnej za uzasadnione.
Kolegium wyjaśniło, że 19 lutego 2024 r. wierzyciel (prezydent) wystawił dwa tytuły wykonawcze: pierwszy o numerze [...] dotyczący należności pieniężnej [...] zł oraz drugi o numerze [...] dotyczący należności pieniężnej [...] zł, w których jako zobowiązanego wskazano M. G., natomiast określając rodzaj należności pieniężnej podano, że jest nią nieuiszczona grzywna w celu przymuszenia. Jako podstawę prawną obowiązków powołano orzeczenie z 31 października 2023 r., czyli postanowienie Prezydenta Miasta K. nr [...], nakładające na M. G. grzywnę w wysokości [...] zł. w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 20 stycznia 2005 r., znak [...] czyli do usunięcia z działek nr ewid.[...] i [...] obręb [...] przy ulicy [...] w K. zgromadzonych tam odpadów, w postaci gruntu z wykopów oraz ustalające opłatę za wydanie tego postanowienia w wysokości [...] zł. (punkt 1 i 3 postanowienia).
Pismem z 6 marca 2024 r. zobowiązany wniósł m.in. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wskazując na nieistnienie obowiązku egzekucyjnego nałożonego na niego. W treści pisma podniósł, że decyzja prezydenta z 2005 roku rażąco narusza prawo. Wskazał, że postanowienie nakładające na niego grzywnę zwrócił do organu (przy piśmie z 10 listopada 2023 r.), ponieważ nakaz zawarty w decyzji prezydenta z 2005 r. został wykonany w 2012 r. o czym organ został powiadomiony.
Pismem z 19 marca 2024 r. naczelnik przekazał prezydentowi, jako wierzycielowi, pismo z 6 marca 2024 r., zawierające zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, celem rozpatrzenia.
Postanowieniem z 7 maja 2024 r. prezydent odmówił uznania zarzutów za uzasadnione, argumentując, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej tj. grzywny w celu przymuszenia, nie jest dopuszczalne rozpatrywanie zarzutów, które odnoszą się do egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (nakazu usunięcia odpadów), a wynikających z decyzji z 2005 roku.
Kolegium rozpoznając zażalenie na postanowienie prezydenta z 7 maja 2024 r. wskazało na treść przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505, dalej u.p.e.a.) - tj. art. 33 § 1 i 2, art. 34 § 1-3 oraz omówiło specyfikę postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W dalszej kolejności wyjaśniło, że wobec niewykonania obowiązku nałożonego na zobowiązanego decyzją z 20 stycznia 2005 r. (usunięcia z działek nr [...] obręb [...] położonych przy ul. [...] w K., zgormadzonych tam odpadów w postaci gruntu z wykopów) - prezydent postanowieniem z dnia 31 października 2023 r. nałożył na niego grzywnę w wysokości [...], celem przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w/w decyzją. Nadto w ww. postanowieniu ustalono dla strony opłatę za jego wydanie w wysokości [...] zł.
Kolegium podkreśliło, że w zarzutach zgłoszonych w ramach prowadzonej egzekucji należności pieniężnej, zobowiązany wskazał, że dokonał zwrotu organowi I instancji postanowienia o nałożeniu grzywny jako bezzasadnej, albowiem obowiązek określony decyzją prezydenta z 20 stycznia 2005 r. został wykonany. Z treści zarzutów wynika nadto, że kwestionuje on prowadzone obecnie postępowanie egzekucyjne dotyczące należności pieniężnych, podnosząc, że decyzja z 20 stycznia 2005 r. rażąco narusza prawo.
W tym kontekście organ odwoławczy wyjaśnił, że nieistnienie obowiązku oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie. Przesłanką wniesienia zarzutu jest ponadto sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z powodu jego wykonania. Spełnienie tej przesłanki następuje również w przypadku upływu czasu, z którym przepisy prawa wiążą przedawnienie się obowiązku, albo w przypadku wystąpienia innych okoliczności uregulowanych w przepisach prawa skutkujących wygaśnięciem obowiązku. Zobowiązany, podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), winien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku.
Tymczasem w realiach sprawy nie jest kwestionowany fakt, że prezydent postanowieniem z 31 października 2023 r. zobowiązał stronę do uiszczenia w określonym terminie grzywny wraz z należną opłatą za wydanie postanowienia, którego to obowiązku, jak wynika ze stanowiska wierzyciela, strona nie wykonała. Kolegium podkreśliło, że zarzuty strony kwestionującej prowadzone obecnie postępowanie egzekucyjne należności pieniężnych (grzywny w celu przymuszenia wraz z opłatą) - dotyczące wykonania w 2012 r. obowiązku usunięcia odpadów nałożonego decyzją prezydenta z 2005 r. nie są zasadne. Prowadzona obecnie na podstawie tytułów wykonawczych z 19 lutego 2024 r. egzekucja administracyjna dotyczy bowiem obowiązku o charakterze pieniężnym i ma charakter odrębny od postępowania dotyczącego obowiązku usunięcia odpadów. W niniejszym postępowaniu egzekucyjnym nie podlega też ocenie decyzja z 20 stycznia 2005 r.
Na powyższe postanowienie M. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. W uzasadnieniu pisma opisał wieloletni konflikt z A. S.. Następnie podkreślił, że decyzja prezydenta z 20 stycznia 2005 r. rażąco narusza prawo oraz została wykonana. Jego zdaniem prezydent, który prowadzi postępowanie egzekucyjne i nakłada na jego rodzinę kary pieniężne staje się uczestnikiem przestępstwa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024, poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Sprawa została rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie kolegium z 11 października 2024r. utrzymujące w mocy postanowienie prezydenta z 7 maja 2024r. odmawiające uznania zarzutów zgłoszonych przez M. G. w egzekucji administracyjnej za uzasadnione. Powyższe postanowienia zostały wydane w ramach toczącej się egzekucji administracyjnej należności pieniężnych – grzywny w celu przymuszenia wraz z należną opłatą za wydanie postanowienia o jej nałożeniu.
Postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia 31 października 2023 r. nr [...], nakładające na M. G. grzywnę w wysokości [...] zł. oraz ustalające opłatę za wydanie tego postanowienia w wysokości [...] zł. zostało natomiast wydane (w toku egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym) w celu przymuszenia zobowiązanego do wykonania obowiązku określonego w decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 20 stycznia 2005 r., znak [...] czyli do usunięcia z działek nr ewid.[...] i [...] obręb [...] przy ulicy [...] w K. zgromadzonych tam odpadów, w postaci gruntu z wykopów oraz ustalające opłatę za wydanie tego postanowienia w wysokości [...] zł. Z treści w/w postanowienia wynika, że jego wydanie poprzedziło dokonanie oględzin działek w dniu 14 września 2023 r., podczas których ustalono, że obowiązek wynikający z decyzji z 20 stycznia 2005 r. nie został wykonany.
Grzywna w celu przymuszenia, w myśl art. 1a pkt 12 lit. b tiret pierwsze u.p.e.a., jest środkiem egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym.
Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma charakter akcesoryjny względem obowiązku niepieniężnego będącego przedmiotem egzekucji.
Postanowienie o nałożeniu grzywny kreuje dodatkowy, wtórny i wykonawczy względem pierwotnego obowiązku niepieniężnego obowiązek o charakterze pieniężnym podlegający odrębnie prowadzonej egzekucji administracyjnej.
Ustawodawca wyraźnie postanowił, że grzywny w celu przymuszenia, nieuiszczone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych, określonym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 124 § 1 u.p.e.a.).
Powyższe należy interpretować w ten sposób, że w zakresie wykonania obowiązku uiszczenia grzywien w celu przymuszenia toczy się odrębna egzekucja, a zatem w sensie formalno-procesowym sprawa egzekucji administracyjnej tego rodzaju grzywien ma charakter odrębny. W konsekwencji wierzyciel zależnego obowiązku pieniężnego wynikającego z postanowienia o nałożeniu grzywny wystawia odrębny tytuł wykonawczy, który jest kierowany do egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2013 r. sygn., II OSK 1655/11, LEX nr 128285).
Odnosząc powyższe ogólne uwagi na grunt kontrolowanej sprawy należy wskazać, że w sprawie bezspornym jest, że wobec nieuiszczenia grzywny w celu przymuszenia, prezydent wystawił odrębne od wystawionego dla egzekucji obowiązku niepieniężnego, tytuły wykonawcze o nr [...] oraz [...]
W realiach sprawy istotne znaczenie ma zatem to, że skarżący wniósł zarzut związany z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego ww. tytułami wykonawczymi, które nie dotyczą bezpośrednio, obowiązku o charakterze niepieniężnym, lecz wtórnego obowiązku o charakterze pieniężnym. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uprawniony może wnieść zarówno zarzuty do pierwotnego obowiązku niepieniężnego, jak i do wtórnego obowiązku pieniężnego wynikającego z ostatecznego postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. Wprawdzie ogólna treść art. 122 § 3 u.p.e.a. może sugerować, że przedmiotem zarzutów powinna być sprawa egzekucji pierwotnego obowiązku niepieniężnego to jednak taka interpretacja byłaby błędna (por. wyrok NSA z 5 września 2023 r. II GSK 1619/22, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych zwanej dalej "CBOSA").
Zaznaczyć należy, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej jest podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. W myśl art. 33 § 1 u.p.e.a zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z treścią art. 33 § 2 u.p.e.a podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a).
Podstawą zarzutu mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w przepisie, a nie jakiekolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 stycznia 2012 r., II FSK 1244/10; z 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; z 18 listopada 2015 r., II FSK 2594/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W realiach kontrolowanej sprawy skarżący jako podstawę wniesionych zarzutów wskazał nieistnienie obowiązku - art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.
Wskazać przy tym trzeba, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że pojęcie nieistnienia obowiązku w rozumieniu 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. Przez nieistnienie obowiązku należy rozumieć nie tylko brak należności głównej lub odsetek za zwłokę, lecz również brak innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych. Przyjmuje się, że podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku zobowiązany powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydanie aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1222/22).
Wyjaśnić również należy, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Obowiązek uiszczenia należności pieniężnej wynikający z aktów administracyjnych w postaci postanowień staje się wymagalny jeżeli postanowienie, którym został nałożony, stało się ostateczne i nie doszło do wstrzymania jego wykonania.
W realiach kontrolowanej sprawy postępowanie egzekucyjne dotyczy należności pieniężnej – grzywny w celu przymuszenia.
Postanowienie prezydenta z 31 października 2023 r. nakładające grzywnę w celu przymuszenia zostało odebrane przez skarżącego w dniu 6 listopada 2023 r. (k. 31). Jest to postanowienie ostateczne, albowiem – pomimo prawidłowego pouczenia zawartego w tym postanowieniu – strona nie wywiodła na nie zażalenia. Jako niedostateczny sposób oprotestowania tego aktu należy uznać jego zwrot do organu, co deklarował M. G., w tym w piśmie z 10 listopada 2023 r. Taka forma niezadowolenia i niezgody strony z otrzymanym rozstrzygnięciem nie wywołuje żadnego skutku procesowego. Postanowienie prezydenta z 31 października 2023 r., nie będąc w sposób przewidziany prawem zaskarżone, jest ostateczne, funkcjonuje w obrocie prawnym i podlega wykonaniu. Skutkiem braku dobrowolnej zapłaty orzeczonej grzywny było uruchomienie postępowania egzekucyjnego.
W kontrolowanej sprawie zarzut nieistnienia obowiązku mógł odnosić się jedynie do nałożonego na stronę obowiązku pieniężnego. Z uwagi na przedstawione wyżej ustalenia sąd stwierdza, że prawidłowo organy nie uwzględniły podnoszonego przez stronę zarzutu.
Skarżący podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku, w ramach egzekucji obowiązku o charakterze pieniężnym, powoływał się jedynie na nieistnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zwracał uwagę na wykonanie obowiązku nałożonego decyzją prezydenta z 20 stycznia 2005 r. w 2012 roku oraz podnosił, ze decyzja ta rażąco narusza prawo. Tymczasem kwestionowanie istnienia obowiązku o charakterze niepieniężnym – usunięcia odpadów - nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania istnienia obowiązku o charakterze pieniężnym - zapłaty należności wynikających z wydanego przez prezydenta postanowienia.
W kontrolowanej sprawie ocenie podlegał bowiem wyłącznie zarzut dotyczący obowiązku o charakterze pieniężnym, a nie okoliczność, czy obowiązek niepieniężny został nałożony zasadnie, czy też nie i czy nadal jest wymagalny. Nie podlegały zatem w ramach kontrolowanej sprawy rozważeniu argumenty skarżącego eksponujące kwestie wadliwości decyzji nakładającej obowiązek usunięcia odpadów, czy deklarowane wykonanie tego obowiązku w 2012 roku.
Istnieje wprawdzie instrumentalny związek pomiędzy sprawą nałożenia grzywny w celu przymuszenia i sprawą egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym, dla którego realizacji grzywna ta stanowi środek egzekucyjny, ale obie te sprawy pozostają formalnie odrębne, o czym już była mowa powyżej.
Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.