I SA/Ke 491/18

I SA/Ke 491/18 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2019-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-12-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Ewa Rojek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 1837/19 - Wyrok NSA z 2023-05-25
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 111 par.1,  art. 134 par.1, art.145  par. 1 pkt 1 lit.c, art. 200. art. 205 par. 1 i par.2,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
art.145 par. 1, 2,4,5, art. 146 par. 2, art.7, 70, 77, 80, 75 par.1,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art.71, 75
Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2019 r. sprawy ze skarg K. Z. i Prokuratora Rejonowego w J. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. na rzecz K. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
1.1 Dyrektor Ś.Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa w K. (dalej: dyrektor) decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w J. (dalej: kierownika)
z [...] nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej kierownika z [...]nr [...], z uwagi na brak wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.
1.2 Dyrektor wskazał, że 16 maja 2011 r. wpłynął do organu wniosek K.Z. o przyznanie na 2011 rok pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW).
Kierownik decyzją nr [...] z [...] r. przyznał pomoc finansową w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" na rok 2011 w wysokości 2.744,79 zł. Przyznane płatności uwzględniały pomniejszenie wynikające z nieprzestrzegania norm lub wymogów stwierdzonych podczas kontroli Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w J..
Decyzją Z [...] r. dyrektor stwierdził nieważność decyzji kierownika z [...] r. W dniu 10 września 2013 r. Prezes ARiMR w W. uchylił decyzję dyrektora i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Na podstawie ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, dyrektor wydał decyzję nr [...] stwierdzająca nieważność decyzji kierownika z [...] r. Kierownik [...] r. wydał decyzję nr [...] przyznającą K.Z. płatności ONW na rok 2011 w wysokości 2.357.29 zł.
Dyrektor uchylił w całości zaskarżoną decyzję nr [...]. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy kierownik wydał decyzję nr [....] w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011, którą przyznał stronie płatność do gruntów położonych w strefie nizinnej I w kwocie 1.776,04 zł. Od powyższej decyzji strona nie wniosła odwołania i stała się ona prawomocna z dniem 18 maja 2015 r.
1.3 W dniu 14 lutego 2018 r. do organu wpłynął sprzeciw Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. od decyzji ostatecznej kierownika z [...] r. [....], ze względu na pojawienie się istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji nieznanych organowi, który wydał decyzję. Do sprzeciwu dołączone zostały kserokopie akt o sygnaturze II W 20/12. Kierownik wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją z [....] Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania decyzją z [....] r. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z [...] r. z uwagi na brak wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Od przedmiotowej decyzji Prokurator Prokuratury Rejonowej oraz K.Z. złożyli odwołania.
1.4 Utrzymując w mocy decyzję dyrektor wyjaśnił, że zasadniczy wpływ na wysokość przyznanej płatności miały wyniki z kontroli w zakresie przestrzegania zasad wzajemnej zgodności dotyczącej bezpośrednio siedziby stada. W 2009 r.
w gospodarstwie wnioskodawcy została przeprowadzona kontrola w zakresie wzajemnej zgodności w obszarze identyfikacji i rejestracji zwierząt, w trakcie której stwierdzono nieprzestrzeganie wymogów: BW 1.3 (stwierdzono, że rolnik nie przechowuje danych zawartych w księdze rejestracji bydła przez okres 3 lat od dnia utraty posiadania zwierzęcia), BW 3.2 (stwierdzono, że zwierzę nie jest oznakowane w terminie 7 dni od dnia urodzenia lub dnia kontroli granicznej - brak dwóch kolczyków i są widoczne ślady na małżowinach usznych po kolczykach, a rolnik nie złożył wniosku o duplikaty kolczyków), BW 3.4 (stwierdzono u zwierzęcia brak jednego kolczyka na małżowinie usznej, a rolnik do dnia kontroli nie wystąpił z wnioskiem o wydanie duplikatu kolczyka) i BW 4.1 (posiadacz bydła nie zgłasza faktu urodzenia, śmierci oraz przewozu bydła do i z siedziby stada wraz z datami tych zdarzeń kierownikowi w terminie do 7 dni od dnia nastąpienia tego zdarzenia).
W 2010 r. ponownie przeprowadzono w gospodarstwie kontrolę w zakresie przestrzegania norm lub wymogów, w wyniku której stwierdzono nieprawidłowości w zakresie spełnienia wymogów: BW 1.3, BW 3.1 (zwierzę nieoznakowane kolczykami w terminie 7 dnia od dnia urodzenia), BW 3.2, BW 3.3, BW 4.1 i BW 5.1 (stwierdzono, że w siedzibie stada nie wszystkie sztuki posiadają paszporty zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 czerwca 2007 r. w sprawie paszportu bydła lub paszport nie zawiera wymaganych danych, które powinny być umieszczone natychmiast po przywiezieniu zwierzęcia do siedziby stada i bezpośrednio przed jego wywiezieniem).
W dniu 9 grudnia 2010 r. do producenta rolnego została wysłana informacja o nadaniu w kolejnym roku kwalifikacji nieprawidłowości jako celowa niezgodność, w przypadku stwierdzenia ponownie nieprzestrzegania tych samych norm lub wymogów.
W 2011 r. producent rolny ponownie złożył wniosek, na podstawie którego przeprowadzono kontrolę w zakresie przestrzegania wymogów wzajemnej zgodności w obszarze IRZ. W wyniku kontroli ponownie stwierdzono, że producent rolny nie zgłasza w terminie 7 dni zdarzeń występujących w jego siedzibie stada, co stanowi naruszenie normy BW 4.1. Ponadto stwierdzono naruszenie norm BW 3.1 i BW 3.4. W związku z powyższym organ uznał, że ponowne naruszenie normy BW 4.1 stanowi celowe działanie (zgodnie z informacją z 9 grudnia 2010 r.).
1.5 Powołując art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006 r., str. 15, z późn. zm.), organ wyjaśnił, że K.Z. bądź jego pełnomocnik nie zgłaszali kierownikowi działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. Siła wyższa co do zasady jest okolicznością, której strona nie mogła ani przewidzieć ani nie miała możliwości podjąć czynności przeciwdziałającym jej skutkom. W przedmiotowej sprawie strona w toku postępowania nie zgłosiła wystąpienia przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności pomimo, że już w roku 2013 działała częściowo przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczności sprawy karnej podniesione zostały po raz pierwszy w 2013 r. w skardze z 10 lipca 2013 r. na decyzję dyrektora z [...]nr [...], a następnie powtórzone w piśmie z grudnia 2013 r. zatytułowanym "skarga". Zatem powoływana przez prokuratora okoliczność stanowiąca w jego ocenie podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. była już znana kierownikowi. Okoliczność ta nie została w toku postępowania sprecyzowana w tej formie co sprzeciw prokuratora, ale treść pisma pełnomocnika strony jest tożsama z zarzutami prokuratora na temat postrzegania przez rolnika znaczenia norm w kontekście ustalenia, czy celowo dopuścił się stwierdzonej niezgodności.
W toku postępowań prowadzonych w trybach nadzwyczajnych oraz w toku postępowania przed organem pierwszej instancji strona nie przedstawiła dowodów świadczących o tym, że ma problemy z postrzeganiem rzeczywistości bądź dowodów wskazujących na występowanie u niej zaburzeń psychicznych. K.Z. nie uważa swojego stanu psychicznego ze odmienny i w pełni rozumie konsekwencje swojego postępowania. Dopiero 23 sierpnia 2017 r., reprezentant strony wniósł pismo w odrębnym postępowaniu administracyjnym, że organy dopuściły się przestępstwa urzędowego polegającego na przepisaniu "niewątpliwe choremu człowiekowi" celowego działania. Wniesione zostały dowody w postaci:
- opinii sądowo-psychiatrycznej z 23 kwietnia 2012 r.,
- postanowienia z 18 czerwca 2012 r. Sądu Rejonowego w J. umarzającego postępowanie przeciwko K.Z.,
- opinii sądowo-psychiatrycznej z 7 czerwca 2017 r.,
- protokołu posiedzenia w sprawie o wykroczenie sygn. II W/2917 z 19 lipca 2017 r.,
- postanowienia z 19 lipca 2017 r. Sądu Rejonowego w J. umarzającego postępowanie przeciwko K.Z..
1.6 W związku z powyższym organ stwierdził, że okoliczności, na które powołuje się prokurator w treści odwołania i sprzeciwu były częściowo znane organowi pierwszej instancji i nie zostały zgłoszone jako działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w terminie 10 dni od dnia kiedy rolnik uzyskał taką możliwość, wobec tego nie wpływają na rozstrzygnięcie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że organ pierwszej instancji naruszył art. 107 § 1 i 3 K.p.a., ponieważ obowiązki organu wynikające z art. 7 i art. 77 K.p.a. zostały zmodyfikowane i nie mają zastosowania w postępowaniu. Prokurator nie przedstawił dowodów, których brak zarzuca w niniejszym postępowaniu, tj. brak wiadomości specjalnych lub dowodu na zgłoszenie okoliczności jako działania siły wyższej w terminie 10 dni od dnia kiedy strona miała taką możliwość. Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem prokuratora, że w niniejszej sprawie czas, w którym K.Z. nie mógł rozpoznać znaczenia czynu i pokierować swoim postępowaniem występował w okresie innym niż wskazany w opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej dla sprawy Sądu Rejonowego w J. o sygn. akt II W 20/12. W ocenie organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym opinie sądowo-psychiatryczne, potwierdzają, że strona miała pełną zdolność do czynności prawnych w 2011 r., a co za tym idzie mogła złożyć wniosek i winna dochować odpowiedniej staranności w postępowaniu między innymi poprzez spełnienie norm i wymogów oraz innych zobowiązań.
W ocenie tutejszego organu nie zasługują na uwzględnienie argumenty prokuratora w zakresie art. 82 Kodeksu cywilnego. Przedmiotowa sprawa karna dotyczy 2012 roku. Zarzut prokuratora, że stan, w którym K.Z. nie mógł pokierować swoim postępowaniem i rozpoznać znaczenia swojego czynu trwał również w chwili składania przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności na rok 2011, uznać należy za bezzasadny, bowiem przedstawiona opinia sądowo-psychiatryczna tego nie potwierdza. Opinia ta mówi jedynie o czasie krytycznym, czyli momencie popełnienia wykroczenia.
1.7 Organ wskazał na twierdzenie prokuratora, że w momencie składania wniosku na 2011 rok K.Z. miał zniesioną zdolności do rozpoznania znaczenia swojego czynu oraz że taką tezę można stawiać dopiero po uzyskaniu wiadomości specjalnych, jakich ARiMR nie posiada, bowiem nie przeprowadziło postępowania w tym zakresie. Odnosząc się do tego organ przywołał, że z protokołu z przesłuchania K.Z. w dniu 30 października 2011 r. na Posterunku Policji w N. wynika, że tzw. "czas krytyczny", czyli czas popełnienia wykroczenia przypada na dzień 16 października 2011 r., w którym strona nie zachowała środków ostrożności przy cyt. "trzymaniu krów" i w tym samy czasie nie zgłosiła kierownikowi informacji związanych z rejestracją bydła (to samo zostało powtórzone we wniosku o ukaranie złożonym w Sądzie Rejonowym w J.). Jak stwierdził biegły podczas badania w dniu 23 kwietnia 2012 r., strona w obecnym na dzień badania stanie zdrowia mogła brać udział w toczącym się przed Sądem Rejonowym w J. postępowaniu, czyli w 2012 r. nie zaistniało podejrzenie, że K.Z. ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych lub brak takiej zdolności. 1.8 Za błędną organ uznał tezę prokuratora, który nie posiadając informacji o braku zdolności K.Z. do czynności prawnych i dowodów na poparcie tego twierdzenia wnosi, że stan krytyczny utrzymywał się u K.Z. również w dniu składania wniosku na 2011 r., czyli przed wystąpieniem czasu krytycznego. Z opinii sądowo-psychiatrycznej bezspornie wynika, że biegli stwierdzili niepoczytalność tylko w momencie popełnienia wykroczenia. Przedmiotowa opinia została sporządzona w sprawie karnej zakończonej postanowieniem z 18 czerwca 2012 r., w uzasadnieniu których Sąd Rejonowy w J. wskazał, że dopuścił dowody z opinii biegłego na okoliczność poczytalności K.Z. w dacie zarzucanego mu czynu. Ponadto zgodnie z uzasadnieniem wyroku Sądu Rejonowego w J. stan zdrowia strony pozwalał na jej udział w postępowaniu sądowym. Sąd również wskazał, że zgodnie z przedmiotową opinią K.Z. w czasie popełnienia czynu miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu ze względu na chorobę psychiczną.
Skoro na podstawie opinii sądowo - psychiatrycznej z 23 kwietnia 2012 r. K.Z. miał zniesioną zdolność do rozpoznania czynu jedynie w momencie popełnienia wykroczenia tj. 16 października 2011 r. zgodnie z wnioskiem o ukaranie wniesionym do Sądu Rejonowego w J. przez Posterunek Policji w N., organ uznał, że posiadał on w pełni zdolność do czynności prawnych w roku 2011, a co za tym idzie był poczytalny i świadomy tego, że popełnia nieprawidłowości, co doprowadziło do przyznania płatności ONW na rok 2011 r. w pomniejszonej wysokości.
1.9 Za bezpodstawne organ uznał twierdzenie, że złożony 16 maja 2011 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2011 uznać należy za nieważny w myśl art. 82 Kodeksu cywilnego, co prowadziłoby do konieczności uznania, że płatności przyznanie na podstawie takiego oświadczenia woli są płatnościami przyznanymi nienależnie. Skoro K.Z. nie jest osobą ubezwłasnowolnioną należy uznać, że posiada pełną zdolności do czynności prawnych i złożony przez niego wniosek zawierający oświadczenia i zobowiązania należało uznać za wiążący mimo choroby psychicznej. Nie każdy rodzaj choroby psychicznej może być uznany za działanie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, a wystąpienie tego rodzaju choroby u strony winno skutkować poinformowaniem o tym fakcie organów ARiMR, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. K.Z. ubiegając się o płatności w roku 2011 oraz przyjmując przyznaną i przekazaną na jego rachunek płatność wiedział o nieprawidłowościach. Nie przestrzegał zasad norm i wymogów już w roku 2009 i pismem z 2011 r. był informowany, że kolejne stwierdzone w tym samym zakresie nieprawidłowości będą traktowane jako popełnione celowo. Widział zatem o nieprawidłowościach i świadomie je popełniał w kolejnych latach. Zgodnie z przedmiotową opinią biegłych K.Z. cierpi na chorobę psychiczną, ale nie ma zniesionej zdolności do czynności prawnych. Jest odpowiedzialny za treść złożonego wniosku, co w kontekście podpisu pod oświadczeniem oznacza, że zna zasady przyznawania płatności i świadczy, iż wiedział, że popełnia nieprawidłowości skutkujące pomniejszeniem lub odmową płatności.
1.10 Przedstawione opinie sądowo - psychiatryczne w niniejszej sprawie nie mają wpływu na ustalenie, czy K.Z. składając wniosek o przyznanie i otrzymując płatność na rok 2011 był pozbawiony zdolności do czynności prawnych, bowiem dotyczą one sprawy o wykroczenie, czyli tak naprawdę momentu popełnienia przez niego wykroczenia, a co za tym idzie nie dotyczą czasu, w którym ubiegał się o dopłaty i zdolności prawnej do złożenie wniosku. Choroba i leczenie w poradni zdrowia psychicznego nie uzasadniają przyjęcia braku zdolności strony do czynności procesowych. Choroba taka bowiem nie unicestwia zdolności do czynności prawnych, co wynika z art. 12 i 13 Kodeksu cywilnego. Tym samym nawet zauważalna, na podstawie treści pism procesowych, choroba psychiczna strony nie pozbawia zdolności procesowej osoby, która nie została ubezwłasnowolniona. Z dowodów wynika, że K.Z. był zdolny do czynności prawnych w 2011 r.
1.11 Odnosząc się do wniosku strony o wyłączenie kierownika z dalszego procedowania w sprawie dyrektor wskazał, że jest on bezzasadny ze względu na to, że został wniesiony dopiero, gdy sprawa została zakończona przed organem I instancji.
2.1 K.Z. w skardze na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. zarzucił naruszenie art. 76 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 4 K.p.a. Wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji dyrektora oraz poprzedzającej ją decyzji kierownika, lub o ich uchylenie. Podniósł, że przyznanie przez dyrektora, że w trakcie poprzedniego postępowania kierownik zataił istotne okoliczności (naruszenie art. 107 § 3 K.p.a.) jest potwierdzeniem dokonania przestępstwa w poprzednim postępowaniu i stanowi dowód na to, że postępowanie powinno być wznowione. Postępowanie w sprawie przestępczego potwierdzenia nieprawdy przez organy obu instancji polegającego na zatajeniu choroby psychicznej skarżącego i bezprawnym przyjęciu poprzez to pominięcie, iż był świadom znaczenia prawnego dokonywanych czynności, nie zostało jeszcze prawnie zakończone. Zakończone są trzy postępowania z donosów organu przeciwko K.Z., tj. II W 20/12, II W 29/17 Sądu Rejonowego w J., w których ustalono, że K.Z. ma wyłączoną świadomość popełnionych czynów (naruszenie art 76 § 1 K.p.a.).
Skoro więc organ ustalił, że okoliczności powołane przez stronę i prokuratora były znane w części (mimo tego, że nie były dookreślone) przed wydaniem decyzji przez kierownika, to na postawie art 145 § 1 pkt 1 (dowody fałszywe) i 2 (decyzja wydana została w wyniku przestępstwa) K.p.a. winien uchylić skarżoną decyzję. Wydanie decyzji z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 i 2 oznacza, że strona była pozbawiona prawa obecności w postępowaniu – art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.
2.2 Prokurator Rejonowy w J. w skardze zarzucił obrazę przepisów procesowych zawartych w art. 80 oraz 107 § 1 i 3 K.p.a. poprzez wydanie decyzji bez przeprowadzenia w całości postępowania wyjaśniającego i przyjęcie, że upłynął 10 dniowy okres wskazany w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Nr 1974/2006 do złożenia przez K. Z. informacji o wystąpieniu nieprawidłowości ze względu na działanie siły wyższej jeszcze przed wydaniem przez organ decyzji ostatecznej oraz złożeniem przez prokuratora sprzeciwu oraz przyjęcie, że okoliczności wskazane w sprzeciwie prokuratora były znane kierownikowi przed wydaniem decyzji ostatecznej.
Wniósł o uchylenie decyzji dyrektora oraz poprzedzającej ją decyzji kierownika.
2.3 W uzasadnieniu prokurator wskazał, że z wywiadu przy sporządzaniu opinii sądowo - psychiatrycznej na potrzeby sprawy SR w J. o sygn. akt II W 20/12 wynika, że nieprawidłowości, jakie zostały stwierdzone przez pracowników ARiMR w gospodarstwie K.Z. miały bezpośredni związek ze zdiagnozowaną u niego chorobą psychiczną, oraz że ten stan u K.Z. występował wiele lat przed okresem przeprowadzenia badania (str. 2 przedmiotowej opinii). Ponadto z opinii tej wynika, że bezpośrednią przyczyną tego, że K.Z. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu była właśnie stwierdzona u niego choroba psychiczna. Nie można więc twierdzić, że powyższy stan miał miejsce tylko w dacie popełnienia wykroczenia przez K.Z. i że nie miał charakteru trwałego. Jednocześnie z tych też względów K.Z. nie mógł poinformować organów ARiMR o wystąpieniu nieprawidłowości ze względu na działanie siły wyższej bądź nadzwyczajnych okoliczności, co też organ administracji nie wziął pod uwagę.
Ponadto w uzasadnieniu swojej decyzji organ administracji nie wskazał żadnego terminu, od którego miałby być liczony 10 dniowy okres wskazany w art. 72 ust. 2 rozporządzenia Nr 1974/2006 do złożenia przez K.Z. informacji o wystąpieniu nieprawidłowości ze względu na działanie siły wyższej i w żaden sposób nie wskazał w nim dlaczego ten termin upłynął przed wydaniem decyzji ostatecznej i przed złożeniem przez prokuratora sprzeciwu.
Przed wydaniem decyzji ostatecznej nie były znane organowi administracji dokumenty ze sprawy o sygn. II W 20/12, co zresztą sam przyznał organ administracji w uzasadnieniu decyzji wskazując, że powyższe okoliczności były mu znane w części (mimo tego, że nie były dookreślone).
3.1 W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie. Odnosząc się do zarzutu prokuratora wskazał, że chybiony jest zarzut braku wskazania daty, od której miał biec 10-dniowy termin wskazany w art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006, bowiem informacja ta została podana w treści decyzji i dotyczy daty, w której nastąpił stan krytyczny, tj. 16 października 2011 r., czyli po dniu złożenia wniosku.
3.2 W toku postępowania sądowegoadministracyjnego, postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 14 grudnia 2018 r. (I Ns 173/18) K.Z. został częściowo ubezwłasnowolniony z powodu zaburzeń psychicznych o obrazie zespołu paranoidalnego, a 24 kwietnia 2019 r. uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego w J. ustanawiające dla K.Z. kuratora w osobie T. T. (sygn. akt III RNs 17/19).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył co następuje:
4.1 Na podstawie art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wyeliminować z obrotu prawnego można orzeczenie naruszające prawo w sposób o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej ustawa p.p.s.a.
Dokonana w powyższy sposób kontrola wykazała, ze skargi okazały się zasadne.
4.2 Osią sporu jest zasadność rozstrzygnięcia organu wskazującego na brak przywoływanej przez Prokuratora Rejonowego w J. przesłanki wznowienia postępowania o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Skarżący jako podstawę do wznowienia postępowania wskazał co prawda art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 4 K.p.a., jednakże analiza treści uzasadnienia skargi i ostateczne stanowisko zajęte w sprawie wskazuje, że skarga wywiedziona jest również w oparciu o zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.
Na podstawie art. 111 § 1 ustawy p.p.s.a. obie skargi połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
4.3 Na wstępie przypomnieć należy, że Prokurator może na podstawie art. 8 ustawy p.p.s.a. wnieść skargę na rozstrzygnięcie organu, jeżeli w jego ocenie wymaga tego interes wymiaru sprawiedliwości. W takiej sytuacji przysługują mu prawa strony.
W ocenie skarżących organ naruszył art. 145 § pkt 5 K.p.a stwierdzając, że w sprawie nie zaszły przesłanki w nim wymienione. Istotą sporu było zatem ustalenie, czy w sprawie pojawiły się nowe fakty i dowody nieznane organowi w dacie wydania decyzji ostatecznej tj. ostatecznej decyzji organu I instancji wydanej 29 kwietnia 2015 r. przyznającej K.Z. zmniejszone płatności ONW na 2011 r. W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, że w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w J. II W 20/12 ustalono w oparciu o dowód z opinii biegłego psychiatry, że K.Z. z uwagi na chorobę psychiczną nie mógł rozpoznać znaczenia swoich czynów, w tym rozpoznać znaczenia prawnego podpisywanych wniosków. Choroba uniemożliwiła mu także powołanie się w oznaczonym prawem terminie na tzw. okoliczności nadzwyczajne, przyjęcie których skutkowałoby przyznaniem pełnej płatności.
Zdaniem organu przywołana opinia biegłego psychiatry wskazuje na istnienie u skarżącego choroby psychicznej w dacie zaistnienia czynu karalnego tj. w dniu 16 października 2011 r. Strona skarżąca nie wykazała, że choroba trwała od co najmniej daty złożenia wniosku o przyznanie płatności, a skarżący w zakreślonym prawie terminie nie powołał się na chorobę mogącą stanowić okoliczność nadzwyczajną o jakiej mowa w art. 47 ust. 2 rozporządzeniu nr 1974/2006. Nadto organ wskazał, że o niedyspozycji psychicznej skarżącego wiedział przed wydaniem ostatecznej decyzji, gdyż na taką niedyspozycję powoływał się sam skarżący w odwołaniach składanych od zapadłych w innych sprawach decyzji pierwszoinstancyjnych. Przy czym jak to sformułował organ okoliczności wskazane powyżej uzasadniające wznowienie postępowania były mu "znane w części (pomimo tego, że nie były dookreślone)". Końcowo organ podkreślił, że K.Z. w dacie składania wniosku miał pełną zdolność do czynności prawnych, bowiem został ubezwłasnowolniony częściowo dopiero postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 14 grudnia 2018 r. zapadłym w sprawie I Ns 173/18.
4.4 Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją, jeżeli postępowanie w którym ona zapadła, dotknięte było kwalifikowaną wadą o jakiej mowa w art. 145 § 1 K.p.a. Zadaniem organu po wznowieniu postępowania było zatem ustalenie, czy zaszła przesłanka wznowieniowa wskazywana przez stronę, oraz czy w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść decyzja odmienna w zgodzie z dyspozycją art. 146 § 2 K.p.a. Skarżący zgodnie wskazali, że w sprawie zaszła przesłanka wznowieniowa o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. tj. pojawiły się nowe okoliczności faktyczne nieznane organowi w dacie wydania decyzji ostatecznej. W doktrynie uważa się, że pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowo odkryte, jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Nie można zatem utożsamiać nowej okoliczności faktycznej z nowym dowodem. Tak więc przywoływana opinia psychiatryczna jako sporządzona po dacie wydania decyzji ostatecznej nie może być uznana za nowy dowód. Jednakże nową okolicznością faktyczną może być ujawniona w niej choroba psychiczna skarżącego (patrz komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego Barbara Adamiak /Janusz Borkowski 13 wydanie Wydawnictwa C.H Beck, str. 587 i następne). Nie ulega zatem wątpliwości, że Prokurator wskazał nową okoliczność faktyczną jaką była choroba psychiczna K.Z.. Skoro ujawnienie nowej okoliczności faktycznej stanowi samoistną podstawę wznowienia, to zadaniem organu było w zgodzie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) ustalić, czy ta nowa okoliczność występowała, prowadząc w tym celu postępowanie wyjaśniające. Nie jest zatem poprawne stanowisko organu podkreślające, że skarżący nie wykazali, że choroba psychiczna skarżącego trwała co najmniej od daty złożenia wniosku o dopłatę. Jak bowiem wyjaśniono wyżej wnioskujący o wznowienie ma jedynie wykazać istnienie nowej okoliczności, zaś zadaniem organu jest dokonanie ustaleń w zakresie wpływu tej okoliczności na rozpoznanie sprawy. W tym zakresie ustalenia organu nie są poprawne. Organ skoncentrował się bowiem na tym, że powołana w sprawie karnej toczącej się przeciwko skarżącemu, opinia psychiatryczna stwierdzała jego zniesioną zdolność do rozumienia i pokierowania postępowaniem na dzień popełnienia wykroczenia tj. na dzień 16 października 2011 r. Tymczasem zadaniem organu było ustalenie czy niezrozumienie rzeczywistości spowodowane chorobą psychiczną miało miejsce już w dacie składania przez skarżącego wniosku o dopłatę tj. 16 maja 2011 r. Organ sam w zaskarżonej decyzji pokazywał, że nieprawidłowości w zakresie kolczykowania zwierząt, brak faktu zgłaszania urodzenia, śmierci czy przewozu bydła powtarzały się od 2009 r. W kontekście wyjaśnienia skarżącego złożonego przed sądem karnym, że robił to po doznanej wizji celowo, chcąc ratować w ten sposób świat (wyjaśnienia w sprawie II W 20/12 znajdujące się w dołączonych aktach administracyjnych, w których brak numeracji kart) nie może ulegać wątpliwości, że choroba mogła trwać od co najmniej 2009 r. kiedy to zaprzestał prawidłowego kolczykowania zwierząt. Również wyjaśnienia skarżącego, że jego działania skutkujące zmniejszaniem dopłat traktuje jako starotestamentowe kary, świadczy o tym, że mania religijna będąca jak stwierdził biegły psychiatra objawem zachowań paranoidalnych trwała od kilku lat. Okoliczność, że miał w tym czasie pełną zdolność do czynności prawnych nie świadczy o tym, że działał z rozeznaniem swoich czynów, a jedynie o tym, że do tego czasu nikt nie pomógł mu w prawnym uregulowaniu istotnych spraw. Również wielość wydawanych na rzecz skarżącego decyzji i jego odwołań od nich świadczy o całkowitym niezrozumieniu kierowanych do niego treści, co zdaje się potwierdzać tezę o trwających od kilku lat zaburzeniach psychicznych. Tak więc w rozstrzygnięciu organu zabrakło analizy wskazanych wyżej okoliczności, co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania. Wynika z niej obowiązek organu wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, zgodnie ze wskazanym powyżej rozkładem ciężaru dowodu. Skoro sprawa rozpatrywana jest w postępowaniu toczącym się wskutek wznowienia postępowania, to nie ma w nim zastosowania przywoływana przez organ norma z art. 3 ust. 3 ustawy Płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, nakładająca na stronę skarżącą ciężar udowodnienia korzystnych dla niej faktów. Nadto organ mając do dyspozycji całość materiału dowodowego w tym wielość spraw inicjowanych przez skarżącego musiał mieć świadomość jego prawnej bezradności, co dostrzegł dopiero Prokurator Rejonowy w J. udzielając skarżącemu istotnego, prawnego wsparcia w dochodzeniu jego praw.
4.5 Kolejną okolicznością, której organ poprawnie nie zbadał było to, czy nowa okoliczność w postaci choroby psychicznej, jest dla sprawy istotna. Istotność w tym kontekście oznacza, że nowe okoliczności muszą dotyczyć sprawy i mieć dla niej znaczenie prawne w tym sensie, że mogą mieć wpływ na zmianę treści decyzji. Innymi słowy przez nową okoliczność istotną dla sprawy (art.145 § 1 pkt 5 K.p.a) należy rozumieć taką, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.
Ustalenia organu w tym względzie również nie są poprawne. Niespornym w sprawie było, że przeprowadzane od 2009 r. kontrole w zakresie bezpośredniej siedziby stada stwierdzały nieprawidłowości. Istotą sporu w tym zakresie jest, czy stwierdzone niezgodności skutkujące co do zasady pomniejszeniem płatności (art. 71 rozp. WE nr.1122/2009) były wywołanie okolicznościami niezależnymi od skarżącego. Poprawnie organ zauważył, że w zgodzie z art. 75 cyt. wyżej rozporządzenia, jeżeli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań z powodu siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia WE nr 73/2009 powinien wraz stosowną dokumentacją zgłosić to na piśmie w terminie 10 dni roboczych, od dnia w którym uzyskał taką możliwość. Badając powyższą okoliczność organ stwierdził, że strona nie dotrzymała 10-co dniowego terminu, choć w tym okresie działała częściowo przez profesjonalnego pełnomocnika, gdyż okoliczność niedyspozycji psychicznej - sprawy karnej, podniosła po raz pierwszy w 2013 r. w skardze z 10 lipca 2013 r. na decyzję organu II instancji Nr 9013-2013-004979 z 26 czerwca 2013 r. Nadto wskazał, że skoro skarżący ubezwłasnowolniony został dopiero w 2018 r. to uznać należy, że w latach poprzednich miał pełną zdolność do czynności prawnych, tym bardziej, że jego choroba stwierdzona została na datę 16 października 2011 r.
Z przyczyn opisanych w pkt 4.4 wynika, że w oparciu o całość materiału dowodowego należało rozważyć, czy choroba psychiczna skutkująca niemożnością rozpoznania znaczenia swoich czynów nie powstałą wcześniej tj. czy istniała już w dacie składania wniosku. Wyjaśnienia skarżącego złożone w toku sprawy karnej, uporczywe nieprzestrzeganie zasad w tym samym zakresie, plus diagnoza biegłego lekarza psychiatry zdają się potwierdzać wieloletniość niedyspozycji skarżącego. Poprawna ocena tych faktów pozwoli dopiero na ustalenie, czy istniała okoliczność nadzwyczajna uprawniająca organ do nie stosowania zmniejszonych dopłat. Na wypadek ustalenia istnienia w dacie złożenia wniosku choroby uniemożliwiającej rozpoznanie znaczenia składanego oświadczenia i swoich czynów, organ weźmie pod uwagę, że 10-cio dniowy termin na który wskazywał, mógł rozpocząć bieg dopiero z data uprawomocnienia się orzeczenia o ustanowieniu dla ubezwłasnowolnionego częściowo K.Z. kuratora. Skoro jednak skarżący wcześniej przywołał tę okoliczność to termin należ uznać za dochowany. Zaznaczyć bowiem należy, że brak możliwości rozeznania znaczenia swoich czynów będący skutkiem choroby uniemożliwiał skarżącemu dokonania zgłoszenia, skoro w jego zmienionej chorobą świadomości postępował należycie. Tak więc, choć formalnie poprawna teza organu, że miał w tym czasie pełną zdolność do czynności prawnych nie oznacza, że był w stanie zrozumieć znaczenie swoich czynów i racjonalnie pokierować postępowaniem.
4.6 Ostatnią przesłanką wymagającą poprawnego zbadania przez organ jest to, czy, wskazane powyżej nowe okoliczności były znane organowi wydającemu decyzję ostateczną. Teza organu, że okoliczności te "znane w części mimo, że nie były dookreślone" wymyka się spod kontroli sądu. Zadaniem organu o czym była mowa powyżej (pkt 4.4) jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. Z zacytowanego wyżej zdania organu nie wynika jakie okoliczności były mu znane a jakie nie. W ocenie Sądu pojawiająca się w znajdujących się w aktach sprawy odwołaniach od decyzji Dyrektora z [...] r. sprawach o nr: [...], [...], [...], [[...] i innych załączonych do akt – fraza "widzi świat w sposób specyficzny" nie świadczy w żaden sposób o tym, że organ w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał świadomość istnienia u skarżącego choroby psychicznej.
4.7 Pozostałe zarzuty wynikające ze skargi K.Z. nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, a niejasny sposób ich sformułowania i brak logicznego uzasadnienia powoduje, że trudno się do nich odnieść. Taki charakter ma na przykład teza o popełnienie przez organ przestępstwa, czy jego przestępczym procedowaniu. Kontrola rozstrzygnięcia dokonana została w granicach sprawy, w sposób o jakim mowa w art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. a jej rezultat doprowadził do wyeliminowania rozstrzygnięć organów obu instancji z obrotu prawnego.
4.8 Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę poczynione powyżej uwagi w tym te opisane w pkt 4.4 niniejszego uzasadnienia. Przede wszystkim w zgodzie z art. 7 K.p.a, art. 77 § 1 K.p.a i art. 80 K.p.a w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy. Dopuści też dowód z akt sprawy Sądu Okręgowego w K. I Ns 173 /18, w szczególności ze sporządzonej na użytek tej sprawy opinii biegłego psychiatry. Oceni zatem stan psychiczny skarżącego w kontekście wykrywanych od 2009 r. w toku kolejnych kontroli nieprawidłowości i ich przyczyn opisanych w wyjaśnieniach złożonych w sprawie karnej. Dopuści też dowód z akt nieprawomocnej sprawy I SA/Ke 213/18 tyczącej kwot nienależnie pobranych przez K.Z. płatności za 2012 r., gdzie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał (nie przywołując źródeł), że choroba psychiczna skarżącego trwała od 12 lat. Organ przeanalizuje zatem pod tym kątem materiał zgromadzony w tychże aktach i dołączonych do nich aktach administracyjnych. Na wypadek gdyby całość materiału dowodowego nie wykazała bezspornie jego zachowań chorobowych, w dacie składania wniosku o dopłatę i później, zwróci się do wydającego w sprawie I Ns 173/18 biegłego psychiatry o jej uzupełnienie poprzez analizę materiału zgromadzonego w sprawie niniejszej (art. 75 § 1 K.p.a.). Dopiero tak zebrany i oceniony materiał dowodowy pozwoli na poprawną ocenę zaistnienia lub nie okoliczności skutkujących wznowieniem postępowania na podstawie art. 145 § 1 K.p.a.
4.9 Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach wydano w oparciu o art. 200 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. W zgodzie z tymi zapisami niezbędnym kosztem strony reprezentowanej przez radcę prawnego jest jego wynagrodzenie wynikające z innych przepisów tj. jak w sprawie niniejszej 480 zł. Brak jest możliwości zwrotu kosztów o jakie wnosił pełnomocnik tj. kosztów dojazdów i kosztów przesyłek albowiem o zwrot takich kosztów i to tylko w zakresie zwrotu dojazdów, na podstawie art. 205 § 1 ustawy p.p.s.a. starać się może tylko strona działająca bez profesjonalnego pełnomocnika.