I SA/Ke 488/22

I SA/Ke 488/22 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2022-12-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Magdalena Chraniuk-Stępniak
Magdalena Stępniak /sprawozdawca/
Mirosław Surma /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 133 par. 1,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 123art. 28 ust. 3 pkt 6, art. 24 ust. 5f, 5b, art. 28 ust. 1-3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Z. U. S. z dnia 29 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Z. U. S. na rzecz M. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 29 sierpnia 2022 r. nr 1810/2022 odmówił M. P. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadząca działalność gospodarczą w łącznej kwocie 68.305,74 zł, a także odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.
W uzasadnieniu wskazano, że M. P. prowadził działalność gospodarczą w zakresie wykonywania konstrukcji i pokryć dachowych. W związku
z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na koncie przedsiębiorcy powstały zaległości. Do ZUS wpłynął wniosek o umorzenie całego zadłużenia w ZUS.
Na podstawie informacji zawartych we wniosku oraz w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, decyzji ZUS z 3 grudnia 2014 r., organ ustalił, że wnioskodawca nie uzyskuje dochodu. Jest na utrzymaniu rodziców. Od
28 października 2016 r. tj. od dnia wyrejestrowania się z ubezpieczeń jako osoba prowadząca działalność nie posiada tytułu zgłoszeniowego do ubezpieczeń zarówno jako pracownik jak i osoba bezrobotna zarejestrowana w PUP. Wnioskodawca jest stanu wolnego i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką I. P. oraz z ojcem K. P., którzy dysponują miesięcznym dochodem w wysokości po 2500 zł netto każde z nich. Całe dochody rodziców pochłaniają rachunki, wydatki na żywność, środki czystości. Ponadto są osobami starszymi i dużo pieniędzy przeznaczają na leki. Nie są w stanie pomóc w spłacie zadłużenia. Ojciec od 16 maja 2016 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania konstrukcji
i pokryć dachowych. Natomiast matka od 1 maja 2020 r. posiada prawo do świadczenia emerytalnego w wysokości 3089,76 zł brutto tj. 2740,68 zł netto. Wnioskodawca nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem. Od wielu lat jest na utrzymaniu rodziców. Zobowiązany nie wykazał posiadania innych zobowiązań pieniężnych oraz korzystania z pomocy społecznej. Powołał się na własną sytuację zdrowotną związaną z problemami natury psychicznej. Oświadczył, że nie może dojść do siebie po zamknięciu działalności gospodarczej. Jest zdesperowany, ma problemy z koncentracją oraz alkoholem. Podkreślił, że główną przyczyną trudności
w znalezieniu pracy jest uzależnienie od alkoholu. Wskazał, że rodzice próbują pomóc wyjść z nałogu jednak jest on silniejszy od wnioskodawcy. Ponadto świadomość posiadania długu powoduje u strony coraz większą depresję. Zobowiązany nie figuruje jako właściciel nieruchomości. Jednocześnie w Centralnej Ewidencji Pojazdów na nazwisko strony zarejestrowany jest pojazd marki R. L. z 1996 r. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie jest już właścicielem pojazdu od 10 lat.
Organ wskazał ponadto, że należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności wpłynęły następujące czynności: postępowanie w sprawie wydania decyzji o podleganiu do ubezpieczeń z tytułu prowadzonej działalności
(art. 24 ust. 5f ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. 2022.1009 ze zm.; dalej "u.s.u.s.") oraz postępowania egzekucyjne: od dnia wystawienia tytułów wykonawczych do nadal (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Obecnie
w stosunku do zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS w Kielcach.
Na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ wymienił przy tym przesłanki nieściągalności określone w punktach 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 4c, 5, 6. W ocenie organu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów.
W stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa
w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka
z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Obecnie wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej. W stosunku do zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w Kielcach, które nie zostało zakończone. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie organu nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ocena, odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne.
Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa
w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365) dalej "rozporządzenie " zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest
w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, jednocześnie rozporządzenie wskazuje na trzy przykładowe sytuacje.
Zakład przez pryzmat ww. przepisów nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Stwierdził, że w sprawie nie zaszły przesłanki do umorzenia wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ponieważ wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej. Organ stwierdził ponadto, że z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby w sytuacji zobowiązanego zaistniała przesłanka do umorzenia - w myśl przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Wnioskodawca powołał się na własną sytuację zdrowotną związaną z problemami natury psychicznej. Oświadczył, że nie może dojść do siebie po zamknięciu działalności gospodarczej. Jest zdesperowany, ma problemy z koncentracją oraz alkoholem. Podkreślił, że główną przyczyną trudności w znalezieniu pracy jest uzależnienie od alkoholu. Ponadto świadomość posiadania długu powoduje u wnioskodawcy coraz większą depresję. Jednocześnie do akt sprawy wnioskodawca nie załączył żadnej dokumentacji medycznej. Zakład wskazał, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W trakcie prowadzonego postępowania wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów orzekających o istnieniu trwałych przeszkód do podjęcia zatrudnienia. W związku z powyższym, w ocenie organu, brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwia mu uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS.
Oceniając przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ wskazał, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Opracowanie Instytutu Prac i Spraw Socjalnych w sprawie szacowanego minimum socjalnego nie uwzględnia przypadku 3-osobowego gospodarstwa pracowniczo-emeryckiego. Jednak w wykazanych powyżej opracowaniach można znaleźć informację, że dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 2362,46 zł, zaś dla 1- osobowego gospodarstwa emeryckiego - 1377,13 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za I kwartał 2022 r.) co daje łączny dochód gospodarstwa domowego w kwocie 3739,59 zł. Dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy,
tj. ok. 5000 zł - 5240,68 zł. jest wyższy, zatem należy wykluczyć przesłankę ubóstwa.
W ocenie ZUS brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialna strony trwale wyklucza spłatę zobowiązania. Od momentu zaprzestania prowadzenia działalności wnioskodawca nie posiada tytułu do ubezpieczeń nawet jako osoba bezrobotna co może świadczyć o pasywnej postawie. Wprawdzie zobowiązany wskazał, że podejmował bezskuteczne próby znalezienia pracy jednak nie skorzystał z pomocy PUP. Formalny status bezrobotnego daje dodatkowe możliwości m.in.
w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Ponadto w niniejszej sprawie, istnieje ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu zaległości składkowych. Jest nim wiek wnioskodawcy i możliwość ewentualnej, chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości.
Na powyższą decyzję M. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie:
1. art. 7, 8, 77, 80 i 107 § 1 i 3 K.p.a. poprzez dowolne rozstrzygnięcie z pominięciem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wykazania, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu, że z prowadzonego postępowania egzekucyjnego uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem sprawy.
2. art. 28 u.s.u.s. poprzez dowolne rozpoznanie sprawy a nie swobodne przy uwzględnieniu prawidłowych wniosków wynikających z poczynionych ustaleń.
3. art. 28 ust 3 pkt 6 poprzez błędne przyjęcie, że pomimo braku efektów postępowania egzekucyjnego nie można uznać egzekucji za całkowicie nieskuteczną w sytuacji gdzie postępowanie egzekucyjne od samego początku jego prowadzenia nie przynosi efektów i w rzeczywistości jest ono bezskuteczne.
4. art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez błędne przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 7, 8, 77, 80 i 107 § 1 i 3 K.p.a. skarżący m.in. wskazał, że przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. uzależnia zawieszenie terminu przedawnienia od podjęcia przez organ pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Organ rentowy w żaden sposób nie wykazał aby to właśnie w dniu wystawienia tytułów wykonawczych dłużnik został zawiadomiony o tej czynności. Należy zatem przyjąć, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia od daty wystawienia tytułów wykonawczych jest działaniem nieprawidłowym. Organ nie wskazał również jakie czynności egzekucyjne podejmował i czy były one skuteczne. Dodatkowo brak szczegółowego wskazania przez organ czynności egzekucyjnych jakie były podejmowane
w postępowaniu świadczy o bierności organu egzekucyjnego i braku możliwości zakwalifikowania tego okresu jako okresu zawieszenia postępowania. Brak takich działań winien być poczytywany jako negatywna przesłanka do zawieszenia biegu terminu przedawnienia bowiem organ egzekucyjny naraził się na bezczynność.
Skarżący wskazał ponadto, że z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że Zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami
o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien wziąć pod uwagę, że na dzień jej dokonania nie ustalił żadnego majątku nadającego się do egzekucji. Również organ prowadzący egzekucję takiego majątku nie znalazł. Zadaniem organu wynikającego z prawidłowego zastosowania przywołanego powyżej przepisu jest rozważenie, w jakim stopniu prowadzone aktualnie postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, oraz w jakiej potencjalnej kwocie możliwe jest uzyskanie środków. Tymczasem organ ograniczył się do stwierdzenia, że skoro postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone, to nie można jednoznacznie stwierdzić, że nie uzyska się z niego środków przekraczających wydatki egzekucyjne, zatem nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Jednocześnie jednak nie oszacował tych wydatków, więc jego wnioskowanie nie jest oparte o rzeczywiście istniejące przesłanki. Oznacza to, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów określonych w art, 107 § 3 K.p.a. zawierającego wymogi uzasadnienia decyzji. Co istotne prawidłowo sporządzone uzasadnienie powinno czynić zadość zasadzie przekonywania zawartej w art. 11 K.p.a. Sprowadza się ona do wyjaśnienia adresatowi decyzji, że podjęte rozstrzygnięcie wynika z racjonalnych przesłanek i jest wynikiem prawidłowego zastosowania obowiązującego prawa. Innymi słowy z prawidłowo wydanej
i uzasadnionej decyzji winno wynikać, że podjęte rozstrzygnięcie wynika
z racjonalnych przesłanek i oparte jest o przepisy obowiązującego prawa, co znaczy, że w istniejącym stanie faktycznym i prawnym wydanie innej decyzji nie było możliwe. Ponadto stwierdzenie, że wyłącznie organ egzekucyjny prowadzący postępowanie może stwierdzić brak możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji czy też wystąpienie trwałej nieściągalności jest w ocenie skarżącego chybione.
Dodatkowo organ nie wyjaśnił jak w obecnych realiach gospodarczych,
tj. w sytuacji ciągle rosnących cen mediów (gaz, prąd), żywności, ubrań, środków czystości, skarżący może opłacić należności z tytułu składek nie narażając się przy tym na utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie skarżącego, nie ma on możliwości uregulowania należności składkowych a trudności płatnicze mają charakter stały i pogłębiający się. Bezpodstawnie organ uznał, że
w stosunku do skarżącego zachodzi wysokie prawdopodobieństwo spłaty zadłużenia za czym przemawia wiek skarżącego co daje pozytywną prognozę co do możliwości spłaty zaległości w przyszłości. W ocenie skarżącego samo prawdopodobieństwo osiągnięcia w przyszłości dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Sytuacja materialna skarżącego nie daje pozytywnych przesłanek co do możliwości spłaty należności składkowych w kwocie 68.305,74 zł. Skarżący nie dysponuje żadnym dochodem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Kontroli sądu, w ramach art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2022.329ze zm.) dalej "p.p.s.a.", podlegała decyzja ZUS odmawiająca umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd dostrzegł naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.
W postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., organ związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 K.p.a. Zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 11 K.p.a., organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Stosownie do treści art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany
w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, stosownie zaś do art. 80 K.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Z art. 107 § 1 pkt 6 i art. 107 § 3 K.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Zdaniem sądu, zaskarżona decyzja nie spełnia powyższych wymogów, ponieważ nie została w niej wyjaśniona kwestia przedawnienia należności z tytułu składek. Sąd stwierdził ponadto brak stosownego uzasadnienia stanowiska
o nieistnieniu w przypadku skarżącego przesłanki umorzenia określonej
w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. i ograniczenie tej oceny do arbitralnego stwierdzenia, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Nie ulega wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność. Tym samym zaległości
w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją, nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie wniosku
o udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań. Konieczne jest ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy. Podstawy umorzenia należności z tytułu składek odnoszące się do całkowitej nieściągalności muszą być bowiem analizowane z uwzględnieniem kwot rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań.
W zaskarżonej decyzji organ podjął się dokonania takich ustaleń. Zdaniem sądu są one jednak pobieżne i niewystarczające do rzetelnej oceny tej kwestii, przy czym
w aktach sprawy brak jest odpowiednich dokumentów na potwierdzenie analizowanych w decyzji w tym zakresie kwestii. Organ wskazał jedynie ogólnie na wystąpienie okoliczności zawieszających bieg terminu przedawnienia należności,
tj. postępowanie w sprawie wydania decyzji o podleganiu do ubezpieczeń z tytułu prowadzonej działalności (art. 24 ust. 5f u.s.u.s.) oraz pierwszą czynność egzekucyjną zmierzającą do wyegzekwowania należności (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.), tj. wystawienie tytułu egzekucyjnego. Należy natomiast wskazać, że stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zarówno w obecnym brzmieniu jak i przed zmianą dla skuteczności zawieszenie biegu terminu przedawnienia z tej ostatniej przyczyny niezbędne jest zawiadomienie zobowiązanego o tej czynności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast czy skarżący został zawiadomiony o tych czynnościach. Informacje takie nie wynikają również z akt sprawy. Brak w nich bowiem wymienionych w decyzji tytułów wykonawczych. Tym samym wobec braku dokumentacji źródłowej ustalenia organu w tym zakresie wymykają się kontroli sądu. W granicach sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek rozpoznawanej na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., także § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego mieści się kontrola przedawnienia tych składek. Tylko bowiem istnienie należności z tytułu składek pozwala na merytoryczną ocenę przesłanek umorzenia. W przypadku ich przedawnienia postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (wyrok NSA z 5 stycznia 2022 r. sygn. akt I GSK 868/21; CBOSA).
W ocenie sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie nie spełnia wymogów ustawowych określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Zdaniem sądu, brak jasnej, pełnej, rzetelnej i znajdującej oparcie w materiale dowodowym argumentacji
w kwestii przedawnienia, czyni w istocie nieweryfikowalnym twierdzenie organu dotyczące zakresu, w jakim należności z tytułu składek objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Wymaga przy tym wyjaśnienia, że zgodnie
z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie "na podstawie akt sprawy". W jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aktami sprawy
w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3727/18;
z 16 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3112/21; CBOSA). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1548/06;CBOSA).
W zakresie braku stosownego uzasadnienia stanowiska o nieistnieniu
w przypadku skarżącego przesłanki umorzenia określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.
konieczne jest przypomnienie treści regulacji stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji tj. m.in. art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, zawiera bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność: 1) zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia
i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zakład uznał, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus, wobec czego nie można stwierdzić całkowite nieściągalności, dającej podstawę do umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek. W ocenie sądu, o ile należy podzielić stanowisko organu co do przesłanek
z punktów 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 4c i 5 u.s.u.s., o tyle zasadne są zarzuty skarżącego co do wadliwej oceny przesłanki, o której mowa w punkcie
6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który to przepis wiąże stan całkowitej nieściągalności
z sytuacją, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wniosek organu o braku podstaw do zastosowania art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s. został oparty tylko i wyłącznie na argumentacji, że w stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie organu nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Tymczasem, wbrew stanowisku organu, w orzecznictwie na gruncie
art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s. jednolicie przyjmuje się, że to Zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny (por. wyroki NSA z 16 lutego 2022 r. I GSK 1237/21, z 18 maja 2022 r. I GSK 1489/21; CBOSA).
Zakład, który ma obowiązek ustalenia przesłanek opisanych w tym przepisie, winien wyjaśnić, w jakim stopniu ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, z jakich praw majątkowych może być prowadzona egzekucja i jakie są prognozy jej efektywności. Innymi słowy, organ winien po pierwsze rozważyć,
w jakiej potencjalnej kwocie możliwe jest uzyskanie środków, po wtóre winien oszacować wydatki egzekucyjne. Następnie winien zestawić te kwoty ze sobą
i wyciągnąć stosowne wnioski. Takich symulacji nie przeprowadzono, a to oznacza, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. zawierającego wymogi uzasadnienia decyzji. Przede wszystkim organ nie poczynił jakichkolwiek rozważań, czy majątek skarżącego nadaje się w ogóle do egzekucji. Zważywszy bowiem na ustaloną w toku postępowania okoliczność, że skarżący nie uzyskuje dochodów oraz nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego - nie sposób stwierdzić, na jakich podstawach organ opiera swój wniosek o możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek w kwocie ok. 70 tys. zł
i to w stopniu przekraczającym wydatki egzekucyjne. W aktach administracyjnych sprawy ponadto znajduje się informacja z 13 czerwca 2022 r. (k-10) o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, z której wynika m.in., że "w latach 2012 – 2018 kierowano zajęcia rachunków bankowych do ING Banku Śląskiego, MBanku oraz Santander - na rachunkach brak środków oraz liczne zbiegi egzekucji". Co więcej, organ zaniechał również oszacowania wysokości kosztów egzekucyjnych, co powoduje, że ocena spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. została przeprowadzona w sposób niepełny i powierzchowny. Bez określenia przewidywanych kosztów egzekucyjnych organ nie jest bowiem w stanie dokonać rzetelnej analizy, czy ewentualnie wyegzekwowane należności będą w oczywisty sposób przekraczać wydatki związane z egzekucją.
Podsumowując, wobec pobieżnej i niewyczerpującej analizy kwestii przedawnienia należności z tytułu składek oraz przesłanki nieściągalności
z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie decyzji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak
w punkcie 1 wyroku. O kosztach postępowania (koszty zastępstwa procesowego
- 480 zł) w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych.