I SA/KE 474/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu środków pieniężnych zabezpieczonych ponad wartość należności, uznając brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia takiego wniosku w postępowaniu zabezpieczającym.
Spółka N. wniosła o zwrot środków pieniężnych zabezpieczonych w postępowaniu egzekucyjnym, które przekraczały wartość należności. Naczelnik urzędu skarbowego odmówił wszczęcia postępowania, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał to postanowienie w mocy, wskazując na brak podstaw prawnych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego do merytorycznego rozpatrzenia takiego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że zwrot nadwyżki środków powinien nastąpić jako czynność materialno-techniczna w ramach zmienionego sposobu zabezpieczenia, a nie w odrębnym postępowaniu administracyjnym.
Spółka N., w restrukturyzacji, wniosła o zwrot środków pieniężnych zabezpieczonych w postępowaniu egzekucyjnym, które przekraczały wartość należności podatkowych. Organ egzekucyjny, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach utrzymał w mocy postanowienie naczelnika, argumentując, że ani ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ani Kodeks postępowania administracyjnego nie przewidują podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwrot nadwyżki zabezpieczonych środków w ramach postępowania zabezpieczającego. Skarżąca spółka zarzuciła naruszenie prawa do bycia wysłuchanym, prawa do merytorycznego rozstrzygnięcia oraz bezprawne usankcjonowanie zaniechania zwrotu środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę. Sąd uznał, że organy prawidłowo odmówiły wszczęcia postępowania, ponieważ brak było podstaw prawnych do wydania odrębnego aktu administracyjnego w przedmiocie zwrotu środków. Sąd wskazał, że zwrot nadwyżki powinien nastąpić jako czynność materialno-techniczna w ramach postanowienia o zmianie sposobu zabezpieczenia, które zostało już wydane przez organ w zakresie części żądań spółki. W przypadku uchylania się organu od wykonania tej czynności, stronie przysługuje skarga na bezczynność. Sąd podkreślił, że organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a w sytuacji braku odpowiednich przepisów, nie mogą wszczynać postępowań.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, nie istnieją przepisy prawa, które nakazywałyby wydanie odrębnego aktu administracyjnego w przedmiocie zwrotu środków pieniężnych w ramach postępowania zabezpieczającego, gdy organ już dokonał zmiany sposobu zabezpieczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zwrot nadwyżki środków powinien nastąpić jako czynność materialno-techniczna w ramach postanowienia o zmianie sposobu zabezpieczenia. Brak jest przepisów prawa umożliwiających merytoryczne rozpatrzenie takiego wniosku w odrębnym postępowaniu administracyjnym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (15)
Główne
u.p.e.a. art. 157a
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia.
k.p.a. art. 6 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
k.p.a. art. 61a § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Dz.U. 2023 poz 2505 art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Dz.U. 2023 poz 2505 art. 157a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Dz.U. 2024 poz. 572 art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2024 poz. 572 art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2024 poz. 572 art. 61
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 18
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
W postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile ustawa nie stanowi inaczej.
u.p.e.a. art. 2 § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki wymienione w tym przepisie.
k.p.a. art. 61
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy żądania wszczęcia postępowania administracyjnego.
k.p.a. art. 7 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy obowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz okoliczności związanych z żądaniem.
k.p.a. art. 8 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy czuwają nad tokiem postępowania i starają się zapobiec bezczynności.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy powinny udzielać stronom niezbędnych pouczeń co do obowiązków i uprawnień.
k.p.a. art. 10 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Przed wydaniem decyzji organy obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak podstaw prawnych do wszczęcia odrębnego postępowania administracyjnego w celu zwrotu środków pieniężnych zabezpieczonych ponad wartość należności w postępowaniu zabezpieczającym. Zwrot nadwyżki środków powinien nastąpić jako czynność materialno-techniczna w ramach postanowienia o zmianie sposobu zabezpieczenia.
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa strony do bycia wysłuchanym. Naruszenie prawa strony do uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprawne usankcjonowanie zaniechania zwrotu środków. Naruszenie przepisów u.p.e.a. i k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności prowadzących do rozpoznania żądania zwrotu środków.
Godne uwagi sformułowania
organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa brak jest normy prawnej dającej organom podstawę do wydania orzeczenia w tym przedmiocie zwrot uprzednio zajętych, a następnie zwolnionych spod zajęcia środków jako czynność materialno – techniczna
Skład orzekający
Magdalena Chraniuk-Stępniak
przewodniczący sprawozdawca
Artur Adamiec
sędzia
Magdalena Stępniak
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących postępowania zabezpieczającego w administracji, w szczególności brak możliwości wszczęcia odrębnego postępowania administracyjnego w celu zwrotu nadwyżki zabezpieczonych środków."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwrot środków w postępowaniu zabezpieczającym, gdy organ już dokonał zmiany sposobu zabezpieczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w postępowaniu egzekucyjnym, które może mieć znaczenie praktyczne dla podatników i przedsiębiorców. Pokazuje, jak organy interpretują brak podstaw prawnych do działania.
“Czy można odzyskać nadpłacone środki z zabezpieczenia podatkowego? Sąd wyjaśnia, kiedy organ nie musi wszczynać nowego postępowania.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Ke 474/24 - Wyrok WSA w Kielcach Data orzeczenia 2024-12-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-10-29 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach Sędziowie Artur Adamiec Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący sprawozdawca/ Magdalena Stępniak Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 2505 art. 18, art. 157a, Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.) Dz.U. 2022 poz 2000 art. 61a par.1, art. 6, art. 61 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi C. R. i M. sp. z o.o. w K. -Zarządca masy sanacyjnej N. sp. z o.o. w restrukturyzacji w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 23 sierpnia 2024 r. nr 2601-IEE.7113.101.2024.3 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Uzasadnienie Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: dyrektor) postanowieniem z 23 sierpnia 2024 r. nr [...], wydanym po rozpatrzeniu zażalenia C. sp. z o.o. w K. (dalej: "C. ") - Zarządcy masy sanacyjnej N. sp. z o.o. w restrukturyzacji (dalej: "N. ", "spółka"), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. (dalej: naczelnik) z 5 lipca 2024 r. nr [...]- [...] odmawiające wszczęcia postępowania o "zwrot zabezpieczonych środków pieniężnych w kwocie przekraczającej wartość należności pieniężnej objętej postępowaniem zabezpieczającym tj. w wysokości [...] zł na rachunek bankowy spółki". Dyrektor wyjaśnił, że naczelnik prowadzi wobec majątku N. postępowanie zabezpieczające na podstawie zarządzenia zabezpieczenia wystawionego przez wierzyciela - Naczelnika Ś. Urzędu Skarbowego w K.. Zarządzenie zabezpieczenia obejmuje przybliżone kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń — czerwiec 2019 roku w łącznej wysokości [...] zł. Wyjaśnił, że podstawę prawną zabezpieczanego obowiązku stanowi decyzja Naczelnika P. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z 30 listopada 2023 r. Następnie wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania zabezpieczającego zostały zastosowane środki zabezpieczające w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, zajęcia innych wierzytelności pieniężnych oraz zajęcia ruchomości. Dodatkowo wierzyciel dokonał zabezpieczenia w postaci wpisania hipotek przymusowych na nieruchomościach należących do spółki. W wyniku realizacji zajęć zabezpieczających na rachunku bankowym organu egzekucyjnego została zabezpieczona kwota [...]zł. Wnioskiem z 29 maja 2024 r. N. zwróciła się o zwolnienie spod zabezpieczenia i uchylenie zajęcia wierzytelności przysługującej od T. [...] sp. z o.o. (dalej: "T. ") oraz o zwolnienie rachunków bankowych spółki prowadzonych w S. Bank [...] S.A. Natomiast 3 czerwca 2024 r. ponownie wniosła o zwolnienie spod zabezpieczenia i uchylenie zajęcia wierzytelności przysługującej od T.-S. oraz o zwolnienie rachunków bankowych spółki prowadzonych w S. Bank [...] S.A., a także wniosła o zwrot zabezpieczonych środków pieniężnych w kwocie przekraczającej wartość należności pieniężnej objętej postępowaniem zabezpieczającym tj. w wysokości [...] zł na jej rachunek bankowy. Dalej podano, że po wpływie ww. wniosków na portalu publicznym Krajowego Rejestru Zadłużonych 19 czerwca 2024 r. zamieszczono obwieszczenie Sądu Rejonowego w K. w sprawie otwarcia postępowania sanacyjnego dłużnika, którym jest N.. W obwieszczeniu wyznaczono jako zarządcę majątku spółki – C. sp. z o.o. w K.. Postanowieniem z 21 czerwca 2024 r., naczelnik zmienił sposób zabezpieczenia w ten sposób, że uchylił zajęcie innej wierzytelności w T.-S. oraz uchylił zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w S. Bank [...] S.A. Natomiast postanowieniem z 5 lipca 2024 r., naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawie o "zwrot zabezpieczonych środków pieniężnych w kwocie przekraczającej wartość należności pieniężnej objętej postępowaniem zabezpieczającym tj. w wysokości [...] zł na rachunek bankowy spółki. Strona wniosła zażalenie na postanowienie z 5 lipca 2024 r. odmawiające wszczęcia postępowania. Utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie dyrektor wydał (obecnie zaskarżone do sądu) postanowienie z 23 sierpnia 2024 r. W jego uzasadnieniu powołał przepis art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2023 r. poz. 2505 ze zm.) - dalej: u.p.e.a., oraz art. 61 § 1 i art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a." Wyjaśnił, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalna wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Zdaniem dyrektora, naczelnik słusznie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku N. o zwrot zabezpieczonych środków pieniężnych w kwocie przekraczającej wartość należności pieniężnej objętej postępowaniem zabezpieczającym tj. w wysokości [...] zł na rachunek bankowy spółki. W sprawie nie budzi wątpliwości przesłanka podmiotowa, umożliwiająca wszczęcie postępowania zainicjowanego wnioskiem strony, gdyż podanie wniosła osoba uprawniona do reprezentacji spółki. Tym niemniej, jak słusznie stwierdził organ egzekucyjny, negatywna przesłanka o charakterze przedmiotowym dająca delegację naczelnikowi do odmowy wszczęcia tegoż postępowania wypełniająca dyspozycję art. 61a § 1 k.p.a. dotyczy braku możliwości wydania rozstrzygnięcia merytorycznego z zastosowaniem normy prawa materialnego dającej kompetencje organowi dokonania tej czynności. W kontekście powyższego wyjaśnił, że nadrzędnym aktem prawnym regulującym administracyjne postępowanie egzekucyjne i to zarówno kwestie proceduralne postępowania, jak i merytoryczne dotyczące praw i obowiązków uczestników tego postępowania jest ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości rozpatrywania wniosku o zwrot kwot zabezpieczonych w toku wszczętego i prowadzonego zgodnie z prawem postępowania zabezpieczającego, a także nie określają trybu postępowania właściwego do zwrotu zabezpieczonych środków pieniężnych. Również przepisy k.p.a. nie przewidują możliwości wydania rozstrzygnięcia w powyższym zakresie. Także przepisy ustawy z dnia 15 maja 2015 roku Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309 ze zm.), nie przewidują prawa do złożenia takiego wniosku w momencie otwarcia postępowania sanacyjnego, gdyż w art. 312 cyt. ustawy mowa jest o przelaniu do masy sanacyjnej sum uzyskanych w postępowaniu egzekucyjnym, a nie zabezpieczającym. Dyrektor wskazując na treść przepisu art. 6 k.p.a. wywiódł, że brak jest podstawy prawnej do działania organu administracji, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy. Przepisy prawa nie przewidują żadnej normy prawnej, udzielającej organowi egzekucyjnemu kompetencji do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie "zwrotu zabezpieczonych środków pieniężnych". Zatem nie mogło dojść do merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie punktu 3 wniosku spółki z 3 czerwca 2024 r. Zdaniem organu odwoławczego wydane przez naczelnika postanowienie odpowiada prawu, zaś prezentowana w zażaleniu argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Nadto materiał dowodowy był wystarczający, aby ocenić, że przesłanki warunkujące odmowę wszczęcia postępowania zostały spełnione. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na w/w postanowienie dyrektora złożyło Centrum. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia naczelnika, zarzucając: 1. naruszenie prawa skarżącej do bycia wysłuchanym, w szczególności art. 7 § 1 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a.; 2. naruszenie prawa skarżącej do uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia o jej żądaniu w drodze decyzji administracyjnej, która może być poddana kontroli instancyjnej i sądowej; 3. bezprawne usankcjonowanie postanowienia naczelnika, którego skutkiem było zaniechanie wykonania czynności materialno-technicznej, jakim jest zwrot nienależnie pobranych środków finansowych, w kwocie przekraczającej sumę zabezpieczanych szacowanych zobowiązań podatkowych N.; 4. naruszenie art. 2 § 1 oraz art. 7 § 2 i art. 7 § 3 u.p.e.a.; 5. naruszenie art. 6 k.p.a. oraz art. 7 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych czynności prowadzących do należytego rozpoznania żądania N. o zwrot środków zabezpieczonych ponad miarę, tj. ponad wartość wynikającą z zarządzenia zabezpieczenia. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła przebieg postępowania w sprawie oraz opisała czynności podjęte w toku postępowania zabezpieczającego. Wskazała, że łączna wartość dokonanych zabezpieczeń wynosi [...] zł, a zabezpieczenie ustanowiono do kwoty [...]zł. Organ podatkowy pozyskał majątek, którego wartość przekracza kwotę zabezpieczenia o [...] zł (bez uwzględnienia wartości zabezpieczonych ruchomości tj. pojazdu Skoda [...] i pojazdu [...]). W konsekwencji utrzymywanie zabezpieczenia co do tej kwoty stało się bezprzedmiotowe wobec wpisu hipotek przymusowych. Nadto dalsze stosowanie zabezpieczenia w tej części stało niedopuszczalne. Natomiast naczelnik, zamiast zająć się merytorycznie wnioskiem odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty, zaś dyrektor utrzymał w mocy jego postanowienie. Zdaniem skarżącej stanowisko organów jest błędne. Powołując się na poglądy prezentowane w doktrynie i orzecznictwie na poparcie prezentowanego stanowiska i zarzutów strona wywiodła, że dyrektor w oczywisty sposób zaprzeczył zasadom ogólnym postępowania, poprzez pozostawienie strony bez adekwatnej reakcji na wniosek N. o zwrot bezpodstawnie pobranych środków finansowych, jak i bez możliwości uzyskania informacji z jakich powodów faktycznych i prawnych jej wniosek nie może zostać uwzględniony. Finalnie strona nie ma możliwości zaskarżenia decyzji odmownej tj. poddania kontroli instancyjnej i sądowej rozstrzygnięcia odmawiającego zwrot jej środków. W efekcie działania organu doprowadziły do sytuacji, w której pewien obszar aktywności administracji publicznej pozostaje poza zakresem kognicji sądu administracyjnego. Taki sposób działania nie może zasługiwać na ochronę, albowiem zasłaniając się przepisem proceduralnym organ wytworzył sobie przestrzeń, w której nie musi merytorycznie wypowiadać się o zasadności zwrotu środków na rzecz N., pozbawiając fundamentalnego prawa do wypowiedzi oraz merytorycznej polemiki w zakresie zasadności zwrotu środków. Prawidłowym działaniem byłoby albo zwrócenie spółce kwoty [...]zł, jako zabezpieczonej ponad wartość wskazaną w zarządzeniu zabezpieczenia (tj. dokonanie czynności materialno-technicznej) albo załatwienie wniosku odmownie poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Sam zwrot kwoty nienależnie zabezpieczonej ma charakter czynności materialno-technicznej tzn. należy po prostu zlecić przelew tej kwoty na rachunek spółki. Nie jest do tego wymagana ani szczególna procedura unormowana w ustawie ani nie ma potrzeby wydawania żadnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Brak konkretnej regulacji u.p.e.a nie zwalnia organów od stosowania wszystkich przepisów ustawy a w szczególności zasad ogólnych regulujących postępowanie egzekucyjne, które stosuje się również do postępowania zabezpieczającego. Co więcej, jest to obowiązek organu, albowiem zgodnie z brzmieniem u.p.e.a. egzekucji administracyjnej (w tym przypadku zabezpieczeniu) podlegają jedynie obowiązki wymienione w art. 2 § 1 ustawy, a zatem środki finansowe zabezpieczone ponad wartość szacowanego zobowiązania podatkowego (które jest ściśle określone w decyzji zabezpieczającej) pobrane są bez podstawy prawnej. Końcowo wyjaśniła, że organy podatkowe mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. Podstawą do dokonania zabezpieczenia była decyzja zabezpieczająca oraz wydane na jej podstawie zarządzenia zabezpieczenia a granice, w jakich organ mógł dokonać zabezpieczenia zamykają w kwocie szacowanej zaległości podatkowej, wskazanej w tychże aktach. Dokonując zabezpieczenia w kwocie przekraczającej o niemal milion złotych wartość szacowanego zobowiązania podatkowego, organ przekroczył granice, w których był uprawniony do działania. Spółka wniosła wyłącznie o dokonanie korekty błędnego i pozbawionego podstawy prawnej działania organu państwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl zaś art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie dyrektora z 23 sierpnia 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie naczelnika z 5 lipca 2024 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o zwrot zabezpieczonych środków pieniężnych w kwocie przekraczającej wartość należności pieniężnej objętej postępowaniem zabezpieczającym tj. w wysokości [...] zł na rachunek bankowy spółki N.. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Osią sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania w zakresie punktu 3 wniosku strony, złożonego w postępowaniu zabezpieczającym, a dotyczącego zwrotu zabezpieczonych środków pieniężnych. W sporze skarżąca stanęła na stanowisku, że organ wadliwie zaniechał wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w tym zakresie. Natomiast w ocenie dyrektora wszczęcie takiego postępowania jest niedopuszczalne z uwagi na brak normy prawnej dającej organom podstawę do wydania orzeczenia w tym przedmiocie. Dla porządku należy przypomnieć, że naczelnik prowadzi wobec majątku N. postępowanie zabezpieczające na podstawie zarządzenia zabezpieczenia wystawionego przez wierzyciela obejmującego przybliżone kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń — czerwiec 2019 roku w łącznej wysokości [...] zł. Podstawę prawną zabezpieczanego obowiązku stanowi natomiast decyzja Naczelnika P. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z 30 listopada 2023 r. W toku prowadzonego postępowania zabezpieczającego zostały zastosowane środki zabezpieczające w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, zajęcia innych wierzytelności pieniężnych oraz zajęcia ruchomości. Dodatkowo wierzyciel dokonał zabezpieczenia w postaci wpisania hipotek przymusowych na nieruchomościach należących do spółki. W wyniku realizacji zajęć zabezpieczających na rachunku bankowym organu egzekucyjnego została zabezpieczona kwota [...]zł. Pismem z 3 czerwca 2024 r. spółka wniosła o zmianę sposobu zabezpieczenia zobowiązania podatkowego poprzez: 1. zwolnienie spod zabezpieczenia i uchylenie zajęcia wierzytelności przysługującej od [...] [...] sp. z o.o.; 2. zwolnienie spod zabezpieczenia rachunków bankowych spółki prowadzonych w S. Bank [...] S.A.; 3. zwrot zabezpieczonych środków pieniężnych w kwocie przekraczającej wartość należności pieniężnej objętej postępowaniem zabezpieczającym tj. w wysokości [...] zł na jej rachunek bankowy. Odnotowania wymaga, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie naczelnika z 21 czerwca 2024 r. (k.68), w którym organ ten zmienił sposób zabezpieczenia w ten sposób, że uchylił zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w [...] [...] sp. z o.o. oraz wierzytelności z rachunku bankowego w S. Bank [...] S.A. Zatem organ uwzględnił żądania spółki sformułowane w punktach 1 i 2 pisma strony. Natomiast w zakresie żądania objętego punktem 3 wydane zostało rozstrzygniecie o charakterze formalnym – odmowa wszczęcia postępowania i to ono podlega kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z przepisu tego wynika niezwykle istotna dla praktyki organów administracji zasada legalizmu, z której wynika obowiązek działania wyłącznie na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Praworządność stosowania prawa przez organy administracji publicznej opiera się na założeniu, że działania te zgodne są z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Natomiast art. 61a § 1 k.p.a. – będący materialnoprawną podstawą postanowień wydanych przez organ I instancji, jak i dyrektora – stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Żądanie, o którym mowa jest w art. 61 k.p.a. to wnoszone przez stronę żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego. Art. 61a § 1 k.p.a. określa więc warunki w jakich dopuszczalna jest odmowa wszczęcia takiego postępowania. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy w sposób bezwzględny zobowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa, jako niezgodne z prawem zakwalifikowane zostanie ich działanie zarówno, gdy jest ono sprzeczne z treścią obowiązujących przepisów, jak i wówczas gdy nie znajdowało ono podstawy prawnej (por. P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, opubl.: LEX/el. 2022). Skoro organy administracji publicznej mogą tylko tyle na ile pozwalają im obowiązujące przepisy prawa, to nie jest dopuszczalne również wszczęcie postępowania administracyjnego, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Zdaniem sądu, na tle zaistniałego stanu faktycznego niemożliwe było wydanie przez organy orzeczenia merytorycznego w zakresie zwrotu środków pieniężnych we wskazanej kwocie (punkt 3 wniosku z 3 czerwca 2024 r.), albowiem słusznie organy wywiodły, że podstaw takich nie dają ani przepisy ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ani kodeksu postępowania administracyjnego. Należy zwrócić uwagę, że strona pismem z 3 czerwca 2024 r. wystąpiła do organu z żądaniem zmiany sposobu zabezpieczenia zobowiązania podatkowego. Podstawą prawną orzekania w tym przedmiocie jest przepis art. 157a u.p.e.a., w myśl którego organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia. W ramach toczącego się postępowania zabezpieczającego organ wydał takie postanowienie – w dniu 21 czerwca 2024 r. uchylając zajęcia wierzytelności wskazanych przez stronę w punkcie 1 i 2 wniosku. Zdaniem sądu w takim przypadku zwrot uprzednio zajętych, a następnie zwolnionych spod zajęcia środków jako czynność materialno – techniczna powinna być wykonana w realizacji zapadłego uprzednio postanowienia zmieniającego zakres zabezpieczenia poprzez uchylenie konkretnych zajęć wskazanych wierzytelności. Natomiast w przypadku uchylania się przez organ od podjęcia (realizacji) tej czynności stronie przysługuje środek prawny w postaci skargi na bezczynność (art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a.) Nie istnieją natomiast przepisy prawa, które nakazywałyby wydanie organowi odrębnego aktu administracyjnego w tym zakresie, jak i w przypadku samodzielnego (niepowiązanego z okolicznością uchylenia zajęć) złożenia w postępowaniu zabezpieczającym żądania zwrotu zajętych środków o określonej przez stronę wysokości. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze eksponujących brak podjęcia przez organy wszelkich czynności prowadzących do należytego rozpoznania żądania spółki jak i pozbawienie strony możliwości uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z zasady tej wypływa m.in. zasada działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), którą również wyraża art. 6 k.p.a. Z treść przytoczonych przepisów jasno wynika, że organy zobowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa. Tymczasem ani w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, ani w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie istniał przepis umożliwiający, w ramach postępowania zabezpieczającego, procedowanie w zakresie zwrotu środków pieniężnych we wskazanej kwocie. Organy nie miały zatem podstaw do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w tym przedmiocie, jak chciała tego skarżąca. Działania organów należy więc ocenić za zgodne z obowiązującym prawem. W konsekwencji zarzuty naruszenia zarówno przepisów k.p.a. jak i ustawy egzekucyjnej sąd uznał za bezzasadne. Mając na uwadze powyższe sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI