I SA/Ke 473/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające zwrotu prawa jazdy kategorii B, uznając przepis uniemożliwiający zwrot za niezgodny z Konstytucją.
Sprawa dotyczyła odmowy zwrotu prawa jazdy kategorii B skarżącemu, mimo że sąd karny orzekł zakaz prowadzenia pojazdów z wyłączeniem tej kategorii. Organy administracji powołały się na przepis ustawy o kierujących pojazdami, który uniemożliwiał zwrot prawa jazdy w okresie obowiązywania zakazu, nawet jeśli nie obejmował on danej kategorii. Sąd administracyjny uznał ten przepis za sprzeczny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą demokratycznego państwa prawnego, zakazem ponownego karania (ne bis in idem) oraz zasadą podziału władz, uchylając zaskarżone decyzje.
Skarżący A. P. zwrócił się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii B po tym, jak sąd karny złagodził orzeczony wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów, wyłączając z niego kategorię B. Organy administracji odmówiły zwrotu prawa jazdy, opierając się na art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Przepisy te miały uniemożliwiać zwrot lub wydanie prawa jazdy w okresie obowiązywania zakazu, nawet jeśli zakaz nie obejmował danej kategorii. Skarżący zarzucił błędną wykładnię przepisów, naruszenie zasad prawa karnego i konstytucyjnych, w tym zasady ne bis in idem oraz zasady proporcjonalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach przychylił się do skargi. Sąd uznał, że przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, w zakresie w jakim pozbawia osoby prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami, których nie objął środek karny orzeczony przez sąd karny, jest oczywiście niezgodny z Konstytucją RP (art. 2, 10 ust. 1, 45 ust. 1, 175 ust. 1). Sąd podkreślił, że przepis ten ustanawia dodatkową, administracyjną sankcję, która rozszerza dolegliwość orzeczoną przez sąd karny, naruszając tym samym zasadę ne bis in idem oraz zasadę podziału władz. W konsekwencji, sąd uchylił decyzje organów obu instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie wniosku z pominięciem wadliwego przepisu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten jest oczywiście niezgodny z Konstytucją RP, narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego, zasadę ne bis in idem oraz zasadę podziału władz.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepis ten ustanawia dodatkową, administracyjną sankcję, która rozszerza dolegliwość orzeczoną przez sąd karny, naruszając tym samym zasadę ne bis in idem oraz zasadę podziału władz. Wprowadza on obligatoryjne i niedopuszczające wyjątków pozbawienie faktycznych uprawnień, co jest sprzeczne z autonomią sądu karnego w kształtowaniu represji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (8)
Główne
u.k.p. art. 12 § ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami
Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A.
Pomocnicze
u.k.p. art. 12 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami
Prawo jazdy nie może być wydane bądź zwrócone osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.
u.k.p. art. 49 § ust. 1 pkt 3 lit. b
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami
Sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok.
p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.k. art. 42 § § 2
Kodeks karny
k.p.a. art. 8 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami jest niezgodny z Konstytucją RP. Organ administracji nie może rozszerzać zakresu zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego przez sąd karny. Zasada ne bis in idem i proporcjonalności została naruszona poprzez podwójne karanie.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów administracji oparta na literalnym brzmieniu art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, zgodnie z którym zwrot prawa jazdy kategorii B jest niemożliwy, gdy obowiązuje zakaz obejmujący inne kategorie (AM, A1, A2, A).
Godne uwagi sformułowania
oczywista niekonstytucyjność przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami dodatkowa, niezależna od sankcji karnej, sankcja administracyjna narusza zasadę zakazu ponownego karania za to samo zdarzenie, to jest zasadę ne bis in idem narusza zasadę podziału i równowagi władz mechanizm działania art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami narusza wszystkie wskazane przepisy konstytucyjne
Skład orzekający
Artur Adamiec
przewodniczący
Mirosław Surma
sprawozdawca
Andrzej Mącznik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zakazu prowadzenia pojazdów i jego wpływu na administracyjne procedury zwrotu prawa jazdy, a także zgodność tych przepisów z Konstytucją RP."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której sąd karny ograniczył zakres zakazu prowadzenia pojazdów, a przepisy administracyjne miałyby go rozszerzyć.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem karnym a administracyjnym oraz ważnych zasad konstytucyjnych, takich jak ne bis in idem i podział władz, w kontekście codziennych uprawnień obywateli.
“Sąd Administracyjny: Prawo jazdy nie może być administracyjnie odebrane szerzej niż zakazał sąd karny!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Ke 473/22 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-01-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Andrzej Mącznik
Artur Adamiec /przewodniczący/
Mirosław Surma /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GSK 587/23 - Wyrok NSA z 2024-01-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1212
art. 12 ust. 2 pkt. 1,2art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b,
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.) Asesor WSA Andrzej Mącznik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z 16 sierpnia 2022 r., nr SKO.RD-52/3990284/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach ("organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Starosty Ostrowieckiego ("organ pierwszej instancji") z 7 czerwca 2022 r. nr KM.II.5430.926.2022 odmawiającą A. P. wydania prawa jazdy w zakresie kat. B - zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że 25 kwietnia 2022 r. A. P. zwrócił się do Starosty Ostrowieckiego z wnioskiem o zwrot prawa jazdy kat. B, zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z 20 kwietnia 2022 r. zmieniającym wyrok Sądu Rejonowego w Kielcach z 23 grudnia 2021 r. (sygn. akt IX K 1332/21). Sąd odwoławczy w ww. orzeczeniu zmienił w pkt II ww. wyrok sądu rejonowego w ten sposób, że złagodził orzeczony tam wobec oskarżonego A. P. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat poprzez wyeliminowanie z tego zakazu pojazdów mechanicznych do prowadzenia których uprawnia kat "B". Sąd Rejonowy w K. 2 czerwca 2022 r. przesłał Staroście Ostrowieckiemu odpis w/w prawomocnego wyroku, celem wykonania orzeczonego środka karnego. Organ ten odmówił wydania A. P. prawa jazdy kategorii B.
Rozpoznając odwołanie, organ odwoławczy powołał się na treść przepisów art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (j. t. Dz. U. z 2021 r., poz. 1212 ze zm.), dalej: "ustawa o kierujących pojazdami". Wskazał, że bezsporne jest to, że prawomocnym wyrokiem orzeczono wobec strony środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat poprzez wyeliminowanie z tego zakazu pojazdów mechanicznych do prowadzenia których uprawnia kat "B". Wnioskodawca w chwili popełnienia czynu zabronionego posiadał prawo jazdy kategorii AM/A1/A2/A/B1/B/C1/C/BE/C1E/CE/T.
Zdaniem organu odwoławczego zważywszy na brzmienie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, prawo jazdy w zakresie kategorii B nie może być wydane osobie, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM,A1,A2 lub A. Przepis ten stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy. W konsekwencji, jeżeli osoba w stosunku, do której orzeczono zakaz prowadzenia pojazdu mechanicznego obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM,A1,A2 lub A, zwróci się o wydanie prawa jazdy kategorii B, to organ związany treścią art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami obowiązany będzie wydać rozstrzygnięcie o odmowie wydania prawa jazdy kategorii B.
Odnosząc się do zarzutów odwołania z powołaniem się na orzecznictwo organ podkreślił, że z woli ustawodawcy kierowcy, wobec których orzeczono wyrokiem karnym skazującym zakaz prowadzenia pojazdów określonej kategorii, w okresie trwania zakazu nie mają możliwości nie tylko ubiegania się o wydanie prawa jazdy ale także o jego zwrot i to również w sytuacji, gdy orzeczony wyrokiem skazującym zakaz nie dotyczy wszystkich kategorii prawa jazdy. Dlatego za bezzasadny uznał także zarzut nieuprawnionej ingerencji w treść prawomocnego wyroku sądu karnego poprzez odmowę zwrotu prawa jazdy kategorii B. Nadto stwierdził, że decyzja organów konkretyzuje jedynie swą treścią obowiązujące wobec kierowcy zakazy z uwzględnieniem przepisów ustawy o kierujących pojazdami. Nie modyfikuje zatem w żaden sposób środka karnego. Uwzględnia jedynie treść ustawy o kierujących pojazdami zawierającej wykaz dolegliwości będących skutkiem (wprost) środka karnego orzeczonego przez sąd karny.
Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że z przepisu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, jasno wynika, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów mechanicznych danej kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami tych kategorii to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. P. wniósł o uchylenie powyższej oraz poprzedzającej ją decyzji. Zarzucił:
1) błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez odmowę zwrotu prawa jazdy kat. B, pomimo wydania prawomocnego wyroku sądu karnego, na mocy którego A. P. nie został pozbawiony prawa jazdy, lecz orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju z wyłączeniem kat. B na okres 3 lat;
2) naruszenie art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami w zw. z art. 42 kodeksu karnego (dalej:"k.k.") poprzez nieuwzględnienie faktu, że to w gestii sądu orzekającego o zakazie prowadzenia pojazdów leży decyzja w przedmiocie ustalenia zakresu obowiązywania tego zakazu, a w szczególności, że w art. 42 § 2 k.k. ustawodawca wyraźnie wskazał, że "sąd orzeka, na okres nie krótszy niż 3 lata, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju" oraz bezpodstawne pominięcie faktu, że czyn obywatela wypełniający znamiona odpowiedniego przestępstwa podlega każdorazowo ocenie sądu powszechnego zarówno pod kątem tego, czy zachodzą przesłanki obligatoryjnego bądź fakultatywnego orzeczenia środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jak i niezbędnego i ocenianego w połączeniu z pozostałymi orzekanymi przez sąd karami i środkami karnymi zakresu przedmiotowego i czasowo orzekanego zakazu oraz niewydanie prawa jazdy kat. B mimo, że sąd karny nie orzekł zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w tym zakresie;
3) naruszenie art. 8 § 1 k.p.a., poprzez wydanie decyzji podważającej zaufanie do organów państwowych, polegające na odmowie zwrotu prawa jazdy pomimo wykazania niekonstytucyjności przepisu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP;
4) naruszenie art. 4 Protokołu Nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego dnia 22 listopada 1984 roku w Strasburgu (Dz. U. z 2003 r. Nr 42, poz. 364) i art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 roku (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), poprzez nieuprawnione rozszerzenie zakresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów i złamanie zasady ne bis in idem, przez co doszło do podwójnego ukarania tej samej osoby za ten sam czyn, co w konsekwencji stanowiło również naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na niepodporządkowanie się przez obywatela obowiązkowi prawnemu;
5) naruszenie art. 7 k.p.a., polegające na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej poprzez wydanie decyzji wbrew przepisom prawa i wyrokowi sądu powszechnego, co stanowi przyjęcie nadrzędności interesu społecznego nad indywidualnym i narusza zasadę równości.
W uzasadnieniu skargi w zakresie zarzutu z punktu 1 skargi strona podniosła, że organ odwoławczy dopuścił się błędnej wykładni art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami stwierdzając, że w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A nie jest możliwe wydanie prawa jazdy kategorii B nawet wówczas, gdy kategoria ta nie została włączona do zakazu prowadzenia pojazdów, orzeczonego wyrokiem sądu powszechnego.
Negatywną przesłanką do wydania prawa jazdy jest wydanie wobec strony prawomocnego wyroku sądu, orzekającego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Przy czym negatywna przesłanka została wprost w art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami zawężona poprzez wskazanie, że odmowa wydania prawa jazdy obejmuje tylko te kategorie, co do których orzeczono w wyroku (wynika to wprost ze stwierdzenia "w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu"). Brak dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdem określonej kategorii (w tym wypadku kat. B) stanowi przeszkodę do zgodnego z prawem kierowania pojazdem mechanicznym na drogach publicznych i na drogach położonych w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu. Powyższe oznacza, że strona nie ma możliwości kierowania pojazdem osobowym. Z punktu widzenia skarżącego różnica pomiędzy orzeczonym przez sąd powszechny środkiem karnym w postaci zakazu kierowania pojazdami mechanicznymi a odmową wydania prawa jazdy kat. B jest w istocie nieznaczna. W obu zakreślonych sytuacjach skarżący nie może legalnie kierować pojazdami kat. B.
Zdaniem strony organ odwoławczy nie dostrzegł, że regulacja zawarta w art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami ma inny charakter niż regulacja zawarta w art. 12 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. W drugim wypadku nie wprowadzono bowiem żadnych dodatkowych dolegliwości. Ustawodawca w art. 12 ust. 1 pkt 2 określił sposób wykonania na gruncie prawa administracyjnego prawomocnego wyroku sądu karnego w zakresie orzeczonego środka karnego. Organ, błędnie wykładając normę zawartą w art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami dopuścił się wprowadzenia w trybie administracyjnym swego rodzaju zakazu prowadzenia pojazdów obejmującego kategorię B, mimo że kategoria ta nie została objęta orzeczonym środkiem karnym.
W zakresie zarzutu numer 2 strona podniosła, że nie uwzględniono faktu, że to w gestii sądu orzekającego o zakazie prowadzenia pojazdów leży decyzja w przedmiocie ustalenia zakresu obowiązywania tego zakazu. To nie organ administracji publicznej decyduje o tym jaki kształt może przybrać środek karny. Rudymentarne zasady prawa karnego nakazują, ażeby o karach i środkach karnych orzekać tylko w prawomocnym wyroku sądu powszechnego. W art. 42 § 2 k.k. ustawodawca wyraźnie wskazał, że "sąd orzeka, na okres nie krótszy niż 3 lata, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju", co oznacza, że sąd powszechny ma swobodę decyzji w przedmiocie zakresu orzekanego środka karnego. Organ pominął w zupełności okoliczność, że czyn obywatela wypełniający znamiona odpowiedniego przestępstwa podlega każdorazowo ocenie sądu powszechnego zarówno pod kątem tego, czy zachodzą przesłanki obligatoryjnego bądź fakultatywnego orzeczenia środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jak i niezbędnego i ocenianego w połączeniu z pozostałymi orzekanymi przez sąd karami i środkami karnymi zakresu przedmiotowego i czasowo orzekanego zakazu. Tym samym, jeśli sąd powszechny nie uznał konieczności orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów, a przyjął jedynie, że potrzeba taka zachodzi tylko wobec kategorii określonego rodzaju, to organ administracji publicznej winien uwzględnić zakres tego zakazu zwracając stronie dokument na podstawie którego może on kierować pojazdami kat. B.
Odnośnie zarzutu z punktu 3 skargi skarżący podniósł, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A nie pozbawia prawa do wydania prawa jazdy kategorii B. Stanowiące materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami są niezgodne z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim pozbawiają osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania konkretnymi rodzajami pojazdów prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.
Końcowo skarżący podniósł, że podwójne (wielokrotne) karanie tej samej osoby za ten sam czyn stanowi również naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na niepodporządkowanie się przez obywatela obowiązkowi prawnemu. Zgodnie z art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 22 listopada 1984 r., nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu przed sądem tego samego państwa za przestępstwo, za które został uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem lub uniewinniony zgodnie z ustawą i zasadami postępowania karnego tego państwa. Podobne regulacje ustanawia art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Zarówno oparte na Konstytucji RP orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, jak i obowiązujące Polskę ww. akty prawa międzynarodowego przyjmują szerokie rozumienie zasady ne bis in idem - przy czym specyfika konstrukcji art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o kierujących pojazdami sprowadza się do ustanowienia sankcji administracyjnej w postaci zakazu wydania bądź zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienie w zakresie kierowania pojazdami określonych kategorii i co za tym idzie zakazu legalnego kierowania tymi pojazdami po drogach publicznych oraz położonych w strefach zamieszkania i w strefach ruchu - jednakże nie z tytułu zaistnienia określonego zdarzenia, czy też dopuszczenia się przez obywatela określonego w nim naruszenia prawa materialnego - lecz tylko i wyłącznie z uwagi na wydanie przez sąd powszechny orzeczenia obejmującego wymierzenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej: "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest – co do zasady - związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Stan faktyczny sprawy jest niesporny, strony różnią się natomiast stanowiskami co do skutków, jakie w zakresie prawa administracyjnego wywołuje prawomocne orzeczenie sądu powszechnego. Mianowicie, przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była możliwość zwrotu skarżącemu zatrzymanego dokumentu prawa jazdy kategorii "B" w sytuacji, gdy prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Kielcach z 23 grudnia 2021 r. (zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z 20 kwietnia 2022 r.) orzeczono wobec oskarżonego A. P. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat z wyłączeniem pojazdów mechanicznych do prowadzenia których uprawnia kat. "B". W chwili popełnienia czynu zabronionego skarżący posiadał prawo jazdy kategorii AM/A1/A2/A/B1/B/C1/C/BE/C1E/CE/T.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji wydanych w przedmiocie odmowy zwrotu skarżącego prawa jazdy kategorii B stanowiły przepisy ustawy o kierujących pojazdami, tj.:
- art. 12 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, zgodnie z którym prawo jazdy nie może być wydane bądź zwrócone osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu;
- art. 12 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, który stanowi że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A.
Argumentacja organów administracji sprowadza się do tego, że z przepisu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, jasno wynika, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej (następczej), niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów mechanicznych danej kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami tych kategorii to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi.
Sąd nie podziela powyższego stanowiska organów administracji, uznając, że wynik wykładni prokonstytucyjnej i systemowej (zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej) doprowadza do wniosku, co do oczywistej niekonstytucyjności przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, w zakresie, w jakim pozbawia on osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania konkretnymi kategoriami pojazdów prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Tym samym sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, w całości podziela pogląd prezentowany już w orzecznictwie, począwszy m.in. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Poznaniu z dnia 8 marca 2017 r. II SA/Po 1034/16, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 18 listopada 2020 r. II SA/Ke 695/20 i aprobującego ten pogląd wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2021 r. w sprawie II GSK 264/21 (wszystkie powołane w uzasadnieniu wyroki dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W konsekwencji sąd nie podziela wyrażanego w orzecznictwie poglądu przeciwnego, w którym zasadniczo abstrahuje się od argumentów prokonstytucyjnych.
Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Inaczej rzecz ujmując jeżeli nie budzi wątpliwości brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją, a niezgodność w omawianej materii ma – tak jak w niniejszej sprawie – charakter oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawy, bez potrzeby przedstawiania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w tym zakresie. Obowiązek przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, istnieje jedynie wtedy, gdy sąd ma wątpliwości co do tej zgodności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2004 r. o sygn. akt OSK 971/04, ZNSA 2011/3/39). W rezultacie ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, ani kompetencja do orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji RP także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Jednocześnie sąd administracyjny nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis w dalszym ciągu pozostaje w systemie prawnym (por. R. Hauser, J. Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", LexisNexis 2008, s. 23 i nast.; wyrok NSA z 24 października 2000 r., sygn. akt V SA 613/00, OSP 2001/5/82 z glosą L. Leszczyńskiego; wyrok NSA z 24 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1369/07, wyrok NSA z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3193/14, wyrok NSA z 29 listopada 2016 r., sygn. I OSK 860/15 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Do przepisów Konstytucji RP należało odwołać się wprost w niniejszej sprawie, gdyż cyt. wyżej regulacje art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami w zakresie, w jakim pozbawiają osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonego rodzaju, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, są oczywiście niezgodne z przepisami art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.
W pierwszym rzędzie zauważyć należy, że ustawa o kierujących pojazdami określa osoby uprawnione do kierowania pojazdami na drogach publicznych oraz na drogach położonych w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu (art. 1 ust. 1 pkt 1), przy czym kierującym pojazdem może być osoba, która osiągnęła wymagany wiek i jest sprawna pod względem fizycznym i psychicznym oraz posiada umiejętność kierowania pojazdem w sposób niezagrażający bezpieczeństwu, nieutrudniający ruchu drogowego i nienarażający kogokolwiek na szkodę oraz posiada odpowiedni dokument stwierdzający posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdem (art. 3 ust. 1 pkt 1). Brak posiadania dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdem stanowi zatem przeszkodę dla legalnego kierowania pojazdem mechanicznym na drogach publicznych oraz na drogach położonych w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu – czyli uniemożliwia obywatelowi kierowanie pojazdami mechanicznymi na ww. drogach. Z punktu widzenia obywatela różnica pomiędzy orzeczonym przez sąd powszechny wobec niego środkiem karnym w postaci zakazu kierowania pojazdami mechanicznymi (wszelkimi bądź określonego rodzaju) a odmową zwrotu bądź wydania dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi jest zatem stosunkowo niewielka. Oba te rozstrzygnięcia uniemożliwiają bowiem legalne korzystanie w charakterze kierującego pojazdem z ww. dróg. Jedyna różnica sprowadza się do rodzaju sankcji za sprzeczne z prawem kierowanie pojazdem mechanicznym, jako że naruszenie zakazu sądowego stanowi przestępstwo z art. 244 Kodeksu karnego, a kierowanie pojazdem mechanicznym bez dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania jest wykroczeniem stypizowanym w art. 94 § 1 Kodeksu wykroczeń.
Powyższe oznacza, że przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o kierujących pojazdami – jakkolwiek wprost stanowią jedynie o odmowie wydania (zwrotu) danej osobie dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami, dla kierowania którymi wymagana jest określona kategoria prawa jazdy – faktycznie ustanawiają swoistą sankcję administracyjną, polegającą na uniemożliwieniu osobie, co do której sąd powszechny orzekł zakaz kierowania pojazdami mechanicznymi określonego rodzaju, kierowania w ruchu na drogach publicznych oraz położonych w strefach zamieszkania i w strefach ruchu także pojazdami mechanicznymi innymi niż te które objęte były orzeczonym przez sąd środkiem karnym. Przepis zawarty w art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami ma zatem zdecydowanie inny charakter od regulacji zawartej w art. 12 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, do której się odwołuje, albowiem ten ostatni przepis nie wprowadza dla adresata tej normy jakichkolwiek dodatkowych dolegliwości, a jedynie stanowi o sposobie wykonania na gruncie przepisów prawa administracyjnego prawomocnego orzeczenia sądu karnego w zakresie wymierzonego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Ustanowienie takowej sankcji, o jakiej mowa w art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, w stosunku do osoby, która posiadała uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy określonych kategorii i w stosunku do której – tak w niniejszej sprawie – orzeczony został zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, mieszczący się jedynie częściowo w zakresie tychże kategorii i wprowadzenie w trybie administracyjnym swego rodzaju zakazu prowadzenia pojazdów obejmujących całościowo te kategorie niewątpliwie narusza wskazane wyżej regulacje konstytucyjne. Przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami narusza zasadę zakazu ponownego karania za to samo zdarzenie, to jest zasadę ne bis in idem. Zasada ta nie jest wprawdzie wprost wyrażona w przepisach Konstytucji RP, jednakże jest wywodzona z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) i jej obowiązywanie w polskim porządku konstytucyjnym jest niekwestionowane. Podwójne (wielokrotne) karanie tej samej osoby za ten sam czyn stanowi naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na niepodporządkowanie się przez obywatela obowiązkowi prawnemu (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 3 listopada 2004 r. w sprawie K 18/03). Należy przy tym przyjąć szerokie rozumienie zasady ne bis in idem – obejmujące nie tylko przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego, ale też przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego i innych przepisów prawa publicznego, w szczególności prawa administracyjnego, jeśli przewidują one środki o charakterze represyjnym (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 kwietnia 2008 r. w sprawie P 26/06). Z kolei przepis art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 22 listopada 1984 r. składa się z trzech ustępów, z których pierwszy poświęcony jest wspomnianej zasadzie. Zgodnie z tą regulacja nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu przed sądem tego samego państwa za przestępstwo, za które został uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem lub uniewinniony zgodnie z ustawą i zasadami postępowania karnego tego państwa. Trzeci wzorzec kontroli ustanawia art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych – MPPOiP- Dz. U. z 1977 r. poz. 137), zgodnie z którym "nikt nie może być ponownie ścigany lub karany za przestępstwo, za które już raz został prawomocnie skazany lub uniewinniony zgodnie z ustawą i procedurą karną danego kraju". W konsekwencji, zarówno oparte na Konstytucji RP orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, jak i obowiązujące Polskę ww. akty prawa międzynarodowego przyjmują szerokie rozumienie zasady ne bis in idem – przy czym specyfika konstrukcji art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o kierujących pojazdami sprowadza się do ustanowienia sankcji administracyjnej w postaci zakazu wydania bądź zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienie w zakresie kierowania pojazdami określonych kategorii i co za tym idzie zakazu legalnego kierowania tymi pojazdami po drogach publicznych oraz położonych w strefach zamieszkania i w strefach ruchu – jednakże nie z tytułu zaistnienia określonego zdarzenia, czy też dopuszczenia się przez obywatela określonego w nim naruszenia prawa materialnego – lecz tylko i wyłącznie z uwagi na wydanie przez sąd powszechny orzeczenia obejmującego wymierzenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju. Zauważyć zaś należy, że środek karny zakazu prowadzenia pojazdów może być orzekany przez sądy powszechne na podstawie przepisów Kodeksu karnego (art. 42 Kodeksu karnego), bądź Kodeksu wykroczeń (art. 29 Kodeksu wykroczeń), w zależności od rodzaju popełnionego przez sprawcę czynu zabronionego pod groźbą kary jego orzeczenie może mieć charakter obligatoryjny (art. 42 § 1a, 2, 3, 4 Kodeksu karnego, art. 87 § 3 Kodeksu wykroczeń), lub fakultatywny (art. 42 § 1 Kodeksu karnego, art. 87 § 4 Kodeksu wykroczeń), przy czym – co szczególnie istotne na gruncie niniejszej sprawy - może on obejmować zarówno zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, jak i pojazdów określonej kategorii. Powyższe oznacza, że czyn obywatela wypełniający znamiona odpowiedniego przestępstwa lub wykroczenia podlega każdorazowo ocenie sądu powszechnego zarówno pod kątem tego, czy zachodzą przesłanki obligatoryjnego bądź fakultatywnego orzeczenia środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jak i niezbędnego i ocenianego w połączeniu z pozostałymi orzekanymi przez sąd karami i środkami karnymi zakresu przedmiotowego i czasowego orzekanego zakazu.
W kontekście powyższych ustaleń stwierdzić należy, że wprowadzenie – jak ma to miejsce w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o kierujących pojazdami – zasad dotyczących odmowy zwrotu (wydania) dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a sprowadzających się do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości poza granice określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego narusza zasadę zakazującą ponownego karania obywatela za ten sam czyn, za jaki wymierzona mu została już uprzednio kara przez sąd powszechny. Powyższe jest szczególnie widoczne w realiach niniejszej sprawy, gdzie w trybie sankcji administracyjnej, wymierzonej na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących, odmówiono skarżącemu zwrotu prawa jazdy kat. B. Mając na uwadze zakres przedmiotowy orzeczonej w trybie administracyjnym odmowy zwrotu prawa jazdy należy wskazać, że jest on szerszy niż środek karny określony w wydanym w sprawie A. P. wyroku skazującym. W tym zakresie, w odniesieniu do posiadanych przez skarżącego kategorii prawa jazdy, należy wskazać, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami prawo jazdy stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania kategorii "B": a) pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu i motocykla, b) zespołem pojazdów złożonym z pojazdu, o którym mowa w lit. a, oraz z przyczepy lekkiej, c) zespołem pojazdów złożonym z pojazdu, o którym mowa w lit. a, oraz z przyczepy innej niż lekka, o ile łączna dopuszczalna masa całkowita zespołu tych pojazdów nie przekracza 4250 kg, z zastrzeżeniem ust. 2, d) pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM (pkt 6). Dodatkowo podkreślić trzeba, że w świetle art. 49 ust. 1 pkt 3 lit b ustawy o kierujących pojazdami, stanowiącego, że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok, dodatkowa i przekraczająca rozmiar wynikający z orzeczenia sądu karnego dolegliwość wynikająca ze stosowania art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami obejmować będzie w stosunku do skarżącego nie tylko pozbawienie uprawnień do legalnego kierowania pojazdami mechanicznymi przez określony okres, lecz nadto konieczność ponownego poddania się sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego odnośnie kategorii prawa jazdy, które nie zostały objęte środkiem karnym orzeczonym przez sąd powszechny. Naruszenia przez art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami przepisu art. 2 Konstytucji RP sąd dopatruje się także w naruszeniu zasad prawidłowej legislacji skutkujących ustanowieniem przepisów pozostających we wzajemnej sprzeczności i mogących skutkować wprowadzaniem obywateli w błąd co do ich sytuacji prawnej i zastawianiem na nich przez prawodawcę swoistych pułapek. Mianowicie, zarówno w art. 42 Kodeksu karnego, jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń prawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, czy też z uwagi na ważkie – stwierdzone w konkretnej sprawie – okoliczności ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując że z uwagi na ratio legis przepisu art. 42 § 2 Kodeksu karnego, w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie.
Tymczasem zaskarżona sankcja administracyjna w postaci uniemożliwienia legalnego prowadzenia wszystkich pojazdów, których dotyczy kat. B – wobec odmowy zwrotu prawa jazdy – jest bardziej dolegliwa od sankcji karnej wymierzonej przez sąd powszechny. Regulacja zawarta w art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami narusza zatem także art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. Zaakcentować przy tym trzeba, że zgodnie z art. 10 ust. 1 Konstytucji RP ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Z kolei art. 175 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. W tym kontekście mechanizm działania art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami narusza wszystkie wskazane przepisy rangi konstytucyjnej. W art. 42 Kodeksu karnego ustawodawca pozostawił orzekającemu w sprawie sądowi powszechnemu rozstrzygnięcie co do rodzaju (zakresu) pojazdów mechanicznych, których ma dotyczyć orzeczony zakaz prowadzenia. Inaczej rzecz ujmując to sądowi powszechnemu – wymierzającemu szeroko rozumianą (a więc obejmującą zarówno kary sensu stricte jak i środki karne i środki związane z poddanie sprawcy próbie) karę ustawodawca pozostawił rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, czy też z uwagi na ważkie - stwierdzone w konkretnej sprawie - okoliczności ograniczyć zakres tego zakazu. To zatem w sprawie karnej sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim wymiarze należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych i miarkuje zakres zastosowanego zakazu. W szczególności sądy powszechne badają motywację sprawcy, która towarzyszyła popełnieniu czynu zabronionego, za który można orzec zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, w tym badają, czym kierował się sprawca i czy w związku z całokształtem okoliczności istnieje prawdopodobieństwo, że podobnego zachowania oskarżony mógłby się dopuścić, prowadząc inny niż tenże pojazd. Sądy powszechne ograniczają zakres zakazu prowadzenia dopiero wtedy, gdy ustalą że okoliczności sprawy wskazują, że kierujący nie dopuściłby się podobnego zachowania prowadząc inne pojazdy. Badanie to odbywa się w ramach kształtowania represji karnej z punktu widzenia prewencji szczególnej i ogólnej. Ukształtowane w ten sposób w wyroku środki karne uwzględniają obowiązek sądu karnego do wydania takiego orzeczenia, aby zapewniało w maksymalny możliwy sposób bezpieczeństwo ruchu drogowego.
Wprowadzenie przez prawodawcę w art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących obligatoryjnego i nieprzewidującego jakichkolwiek wyjątków zakazu zwracania osobom, wobec których orzeczono środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, dokumentów potwierdzających posiadanie przez nich uprawnienia do kierowania innymi pojazdami, należy uznać za oczywiste naruszenie zasady podziału i równowagi władz, w tym władzy ustawodawczej i sądowniczej. Przyjęte w powołanym przepisie rozwiązanie godzi w autonomię sądu karnego w zakresie kształtowania represji karnej, tym bardziej, że kwestionowany przepis nie odnosi się do czynu kierującego, ale do wydanego wobec niego wyroku skazującego. W tym więc zakresie ustawa o kierujących pojazdami w sposób automatyczny rozszerza miarkowaną przez sąd powszechny represję karną. Poprzez wprowadzenie tego rodzaju regulacji ustawodawca doprowadził zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego obywatelowi środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, obywatel ten z mocy prawa pozbawiony będzie możliwości legalnego uczestniczenia w ruchu na drogach publicznych oraz drogach w strefach zamieszkania i strefach ruchu jako kierujący pojazdami wszelkiego rodzaju, zaś równoczesne zastosowanie sankcji karnej w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju i sankcji administracyjnej w postaci odmowy zwrotu dokumentów potwierdzających posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi nie objętymi orzeczonym zakazem stanowić będzie nadmierną, nieproporcjonalną ingerencję państwa w prawa i wolności jednostki. O nadmierności tej ingerencji przesądza okoliczność, że orzekający już uprzednio w sprawie sąd powszechny, badający sprawę w jej całokształcie, nie znalazł podstaw dla zastosowania zakazu prowadzenia przez skarżącego wszelkich pojazdów mechanicznych. Poprzez wprowadzenie regulacji zawartej w art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, dotyczącej osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, ustawodawca dał wyraz braku zaufania do trafności orzeczeń podejmowanych przez sądy powszechne na podstawie art. 42 Kodeksu karnego – przy czym uczynił to nie poprzez wprowadzenie odpowiednich zmian w prawie karnym materialnym polegających np. na wyłączeniu możliwości orzekania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, lecz poprzez wprowadzenie odrębnej regulacji administracyjnoprawnej, de facto niweczącej treść orzeczenia wypracowanego przez sąd powszechny. W ten również sposób prawodawca naruszył wyrażoną w art. 10 ust. 1 Konstytucji RP zasadę podziału i równowagi władzy ustawodawczej i władzy sądowniczej, przyznając pierwszej z nich niczym nieuzasadnioną preferencję w rozstrzyganiu indywidualnych spraw konkretnych osób kosztem władzy sądowniczej, przy jednoczesnym pominięciu istotnej okoliczności, że tego rodzaju decyzja prawodawcy jest z natury rzeczy aprioryczna i generalna, co skutkować może tym, że w realiach danej konkretnej sprawy będzie ona decyzją po prostu niesprawiedliwą. Powyższe stanowiło jednocześnie naruszenie wyrażonej w art. 175 ust. 1 Konstytucji RP zasady, że to sądy sprawują wymiar sprawiedliwości, albowiem skutkowało oderwaniem dolegliwości faktycznie ponoszonych przez sprawcę czynu zabronionego od treści orzeczenia wydanego w jego sprawie przez sąd.
Podsumowując, za oczywiście sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego należy uznać takie stanowienia prawa, gdy ustawodawca z jednej strony w przepisach Kodeksu karnego wprost wskazuje, że dolegliwość środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych może być ograniczona do pojazdów określonego rodzaju, a z drugiej w przepisach prawa administracyjnego wprowadza obligatoryjne i niedopuszczające jakichkolwiek wyjątków pozbawianie faktycznych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi na drogach publicznych i położonych w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu. Poprzez takie stanowienie prawa ustawodawca de facto pozbawia bowiem obywateli możliwości podejmowania przemyślanych, racjonalnych decyzji procesowych mających wpływ na ich sytuacje prawną. Ponadto art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących w odniesieniu do osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii uprzednio posiadanych, a nieobjętych orzeczonym środkiem karnym zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych czyni iluzorycznym prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), albowiem z jednej strony faktycznie mechanicznie i bezrefleksyjnie zaostrza dolegliwość środka karnego wymierzanego przez sąd powszechny, a jednocześnie wyłącza to zaostrzenie spod jakiejkolwiek realnej kontroli sądowej, w tym kontroli sądu administracyjnego w zakresie proporcjonalności obostrzenia i co za tym idzie sprawiedliwości rozstrzygnięcia.
Powyższe uzasadniało stwierdzenie przez sąd, że regulacja zawarta w art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, w zakresie w jakim uniemożliwia zwrócenie kierującemu prawa jazdy dotyczącego uprawnień do kierowania pojazdami, których nie objął środek karny orzeczony wobec tego kierującego przez sąd powszechny narusza art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i jako taka nie powinna być stosowana przy rozpoznawaniu wniosku A. P. o zwrot prawa jazdy kat. "B".
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy rozpoznają wniosek A. P. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i pomijając regulacje art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami w zakresie, w jakim odnoszą się do osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.
Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI