I SA/Ke 408/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KielcachKielce2008-12-30
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ubezpieczenie społeczne rolnikówKRUSumorzenie należnościzaległości składkowesytuacja materialnapostępowanie administracyjneprawo proceduralneuzasadnienie decyzjidwuinstancyjność

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa KRUS odmawiającą umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, uznając, że organ nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego w zakresie trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni.

Skarga dotyczyła decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmawiającej umorzenia zaległych należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników. Wnioskodawczyni uzasadniała prośbę trudną sytuacją materialną, niskimi dochodami, kosztami utrzymania dzieci oraz stratami w gospodarstwie. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organ drugiej instancji nie przeprowadził prawidłowego postępowania wyjaśniającego, nie rozważył wystarczająco sytuacji materialnej skarżącej i nie uzasadnił decyzji zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi K. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą umorzenia zaległości składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 1995 r. do III kwartału 1997 r. w kwocie ponad 11 tys. zł. Wnioskodawczyni argumentowała swoją prośbę trudną sytuacją materialną, niskimi dochodami z gospodarstwa rolnego, kosztami utrzymania piątki dzieci oraz stratami spowodowanymi suszą. Prezes KRUS odmówił umorzenia, wskazując m.in. na fakt współdziałania skarżącej w gospodarstwie w okresie zadłużenia, brak okoliczności losowych osłabiających możliwości płatnicze oraz konstytucyjny obowiązek utrzymania dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że Prezes KRUS, rozpatrując sprawę w trybie ponownego rozpoznania, nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego. W szczególności organ nie rozważył wystarczająco sytuacji materialnej skarżącej, nie ustalił wysokości jej dochodów i wydatków, a także nie ocenił wpływu strat spowodowanych suszą na jej możliwości płatnicze. Sąd podkreślił, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności mają charakter uznaniowy, co nie zwalnia organu z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawidłowego uzasadnienia decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W związku z naruszeniem przepisów proceduralnych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego, nie rozważył wystarczająco sytuacji materialnej skarżącej i nie uzasadnił decyzji zgodnie z wymogami k.p.a.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ drugiej instancji nie wypełnił obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności w zakresie sytuacji materialnej wnioskodawczyni i wpływu strat suszy na jej możliwości płatnicze. Brak ten skutkował wadliwym uzasadnieniem decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.u.s.r. art. 41a § ust. 1 pkt 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Organ może umorzyć rolnikowi należności z tytułu składek w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem ubezpieczonego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 5 § § 2 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 36 § ust. 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 140

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 136-139

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, dowodów oraz przyczyn odmowy wiarygodności innym dowodom.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

u.u.s.r. art. 2 § ust. 2

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

u.u.s.r. art. 36 § ust. 3

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

u.u.s.r. art. 4

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a, c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ drugiej instancji nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego w zakresie sytuacji materialnej skarżącej. Organ nie rozważył wystarczająco wpływu trudnej sytuacji materialnej, kosztów utrzymania dzieci i strat suszy na możliwości płatnicze skarżącej. Decyzja organu była pozbawiona prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Odrzucone argumenty

Argumenty organu pierwszej i drugiej instancji dotyczące braku okoliczności losowych, obowiązku utrzymania dzieci oraz prawomocności decyzji zobowiązującej do zapłaty składek.

Godne uwagi sformułowania

Decyzje podejmowane na podstawie przytoczonego przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. są decyzjami uznaniowymi, co nie zwalnia jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Organ w zaskarżonej decyzji w ogóle nie rozważył sytuacji materialnej skarżącej, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych... Ważny interes płatnika to nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji płatnika, bądź zaistnienie zdarzeń losowych powodujących utratę możliwości zarobkowania lub utratę majątku...

Skład orzekający

Mirosław Surma

przewodniczący

Andrzej Jagiełło

członek

Danuta Kuchta

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wymogi prawidłowego postępowania wyjaśniającego i uzasadnienia decyzji uznaniowych w sprawach o umorzenie należności, zwłaszcza w kontekście trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rolników i należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne postępowanie wyjaśniające i uzasadnienie decyzji przez organy administracji, nawet w sprawach uznaniowych. Podkreśla ludzki wymiar spraw i potrzebę uwzględniania indywidualnej sytuacji obywatela.

Sąd przypomina: trudna sytuacja materialna może być podstawą do umorzenia długu, ale organ musi to dokładnie zbadać.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Ke 408/08 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2008-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-11-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Andrzej Jagiełło
Danuta Kuchta /sprawozdawca/
Mirosław Surma /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 5 par. 2 pkt 4, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, 3, art. 127 par. 3,  art. 136-139, art. 140,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
art. 2 ust. 2, art. 36 ust. 3, art. 41a ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c, art. 135, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Jagiełło,, Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 grudnia 2008r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych na ubezpieczenia społeczne rolników 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia.[...] znak: [...]po rozpoznaniu wniosku K. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego od decyzji z dnia [...]. znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm./ i art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291/, postanowił - utrzymać w mocy decyzję z dnia 25.07.2008r. odmawiającą umorzenia należności składkowych za okres 1995.4-1997.3 w łącznej kwocie 11 068,59 zł., w tym odsetki 8 313,00 zł.
W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, że we wniosku z dnia 6.09.2006 roku, K. B. zwróciła się z prośbą o umorzenie należności składkowych powstałych w wyniku nie wywiązania się z obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników przez jej zmarłego ojca, R. J., w kwocie 11068,59 zł., do uregulowania których została zobowiązana na podstawie decyzji z dnia .[...]. znak: .[...]. Prośbę swą uzasadniła: r .
• trudną sytuacją materialno-bytową, która nie daje możliwości spłaty zaległości składkowych;
* niskimi dochodami z prowadzonego wraz z mężem gospodarstwa rolnego;
* wysokimi kosztami związanymi z utrzymaniem piątki dzieci w wieku szkolnym;
* zdarzeniem losowym jakie miało miejsce w gospodarstwie w postaci strat powstałych w wyniku suszy z lipca 2006r.
Prezes KRUS podejmując decyzję stwierdził, że w celu odniesienia się do przedstawionych przez zobowiązaną okoliczności przeprowadził analizę akt oraz wizytację gospodarstwa rolnego. Uwzględniając wszystkie wysunięte przez K. B. argumenty została wydana w dniu .[...]. decyzja znak: .[...], którą odmówiono umorzenia wnioskowanych należności.
Wskazano ponadto, że w uzasadnieniu poprzedniej decyzji organ wyjaśnił przesłanki załatwienia sprawy oraz odniósł się do wszystkich argumentów.
W ocenie Prezesa KRUS poprzednia decyzja jest zasadna w odniesieniu do sytuacji w jakiej zobowiązana znajduje się i przy obowiązującym stanie prawnym. Pokreślono, że przy podejmowaniu powyższej decyzji wzięto pod uwagę, iż:
* w okresie, którego dotyczy zadłużenie, K. B. współdziałała wraz z ojcem w prowadzeniu działalności rolniczej, co oznacza, że utrzymywała się z pracy w gospodarstwie;
* nie zostały ujawnione żadne okoliczności losowe, które mogłyby wpływać na osłabienie możliwości płatniczych;
* wywiązywanie się z należności w stosunku do innych instytucji nie może stanowić przeszkody w opłaceniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników;
* utrzymanie dzieci jest podstawowym i konstytucyjnym obowiązkiem ciążącym na każdym z rodziców i nie ma podstaw, by okoliczność tę uznać za podstawę do umorzenia;
* zobowiązana nie wniosła odwołania od decyzji zobowiązującej do uregulowania należności składkowych, w związku z czym stała się ona prawomocna i w pełni wykonalna;
* straty powstałe w prowadzonym przez zobowiązaną gospodarstwie na skutek suszy z lipca 2006r. nie stanowią okoliczności wykluczającej możliwości wywiązania się z należności względem KRUS.
W celu ustosunkowania się do przedstawionych przez zobowiązaną w odwołaniu okoliczności, Prezes KRUS przeprowadził ponowną analizę wszystkich dokumentów zgromadzonych w sprawie i nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z .[...]. Stwierdził, że wszystkie przytoczone przez K. B. aktualnie argumenty były znane organowi przy poprzednim rozpatrywaniu sprawy. Stwierdzono również, że nie można uznać, że wywiązanie się ze zobowiązań względem KRUS spowoduje istotne pogorszenie się sytuacji materialnej jej rodziny.
Prezes KRUS uzasadniając decyzję podniósł także, że zadłużenie, do spłaty którego K. B. została zobowiązana jest wynikiem nie wywiązania się z obowiązku jaki nakłada na płatnika , w tym przypadku jej ojca, R. J., art. 4 cytowanej na wstępie ustawy, który stanowi, że rolnik ma obowiązek terminowego opłacania składek tj. do końca pierwszego miesiąca każdego kwartału. Nie opłacanie składek w terminie powoduje naliczanie odsetek za zwłokę, począwszy od następnego dnia, w którym stały się wymagalne, aż do dnia zapłaty włącznie.
W związku z tym, iż w okresie od IV kw. 1995r. do III kw. 1997r. K. B. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik w gospodarstwie rolnym swojego ojca, w momencie nie wywiązania się z obowiązku opłacenia składek, została zobowiązana do spłaty zaległości za ten okres.
Według twierdzeń organu spłata należności może nastąpić w ramach udzielonego układu ratalnego, nie powodując zagrożenia egzystencji rodziny zobowiązanej, a ponadto pozwala na spłatę należności w dłuższym okresie czasu oraz powoduje zatrzymanie naliczania odsetek począwszy od następnego dnia, w którym wpłynął wniosek. Powołując się na art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), który mówi, że organ administracji publicznej obowiązany jest zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania administracyjnego, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów
i materiałów oraz zgłoszonych żądań, podkreślono, że wysłano do zobowiązanej pismo, w którym poinformowano o tej możliwości.
Prezes KRUS w uzasadnieniu decyzji wskazał, że ważny interes płatnika to nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji płatnika, bądź zaistnienie zdarzeń losowych powodujących utratę możliwości zarobkowania lub utratę majątku, czy też wreszcie sytuacja, w której brak możliwości spłaty zadłużenia wynika z działania czynników, na które płatnik nie ma wpływu i które są niezależne od sposobu postępowania zobowiązanego. Ponadto, że przez istnienie ważnego interesu płatnika można rozumieć między innymi przypadek, gdy na skutek opłacenia składek płatnik miałby pozostać bez środków do życia.
Reasumując Prezes KRUS stwierdził, że po poddaniu całości sprawy rzetelnej analizie i wnikliwym rozpatrzeniu wszystkich podanych przez zobowiązaną okoliczności nie znajduje podstaw do umorzenia wnioskowanych należności składkowych i zmiany decyzji z dnia .[...].
Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe argumenty oraz postanowienia artykułu 41 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, według którego Prezes Kasy obowiązany jest, brać pod uwagę nie tylko ważny interes wnioskodawcy i jego możliwości płatnicze, ale również stan funduszów emerytalno - rentowego i składkowego Kasy, postanowił jak w sentencji.
W skardze na decyzję Prezesa KRUS z dnia .[...]. K. B. wnosząc o umorzenie zaległości składkowych, podniosła, że nadal jej sytuacja materialna w której znajduje się ona sama i jej rodzina jest bardzo trudna.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na względzie powyższe, Sąd rozpoznając sprawę niniejszą w pierwszej kolejności zauważył, że przedmiotem wniesionej przez K. B. skargi jest decyzja Prezesa KRUS, wydana na podstawie art. 127 § 3 k.p.a., a zatem w trybie ponownego rozpoznania sprawy. Przepis ten, będący wyrazem ustanowionej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania, stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś do wniosku tego mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przesłanką do przyjęcia powyższego przepisu jako podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia był fakt, że Prezes KRUS, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) określana dalej jako u.u.s.r., jest centralnym organem administracji rządowej, a zatem zgodnie z definicją zawartą w art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. jest on ministrem w rozumieniu tej ustawy. Ponadto, w związku z treścią art. 36 ust. 3 u.u.s.r., decyzje wydane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie podlegają zaskarżeniu w trybie określonym w tym przepisie, tj. w drodze odwołania do sądu powszechnego.
Wydając decyzję w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, organ drugiej instancji winien mieć na względzie treść art. 140 k.p.a., który stanowi że w sprawach nieuregulowanych przepisami art. 136-139 k.p.a., zawierającymi normy postępowania odwoławczego, odpowiednie zastosowanie do tego postępowania mają przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. W konsekwencji uznać należało, że rozpoznając sprawę w drugiej instancji w trybie ponownego jej rozpatrzenia, Prezes KRUS miał obowiązek rozpoznać ją na nowo co do istoty.
Koniecznym warunkiem wydania prawidłowej decyzji w trybie art. 127 § 3 k.p.a. jest zatem poprzedzenie jej przeprowadzonym ponownie postępowaniem.
Z akt sprawy nie wynika, aby takie postępowanie zostało przez Prezesa KRUS przeprowadzone. W zaskarżonej decyzji stwierdzono tylko tyle, że po poddaniu całości sprawy rzetelnej analizie i wnikliwym rozpatrzeniu wszystkich podanych przez skarżącą okoliczności Kasa nie znajduje podstaw do umorzenia wnioskowanych należności składkowych i zmiany decyzji z dnia 25.07.2008r.
K. B. wnosiła o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na jej trudną sytuację majątkową, która uniemożliwia zapłatę tych należności bez spowodowania uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu jej samej j i rodziny.
Na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. organ może umorzyć rolnikowi należności z tytułu składek w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem ubezpieczonego.
Na wstępie stwierdzić należy, że niemożność opłacenia składek ze względu na brak środków finansowych należy uznać za sytuację uzasadniającą istnienie, po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika, ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu istnienie tego interesu nie może być kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata składek zagraża podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu i jej bliskich razem z nią zamieszkujących. Z akt sprawy wynika niezbicie, iż skarżąca posiada wielodzietną rodzinę ( 5 - cioro dzieci niepełnoletnich), które wspólnie z mężem utrzymują z pracy w gospodarstwie rolnym, z zasiłków rodzinnych w kwocie 500 zł. oraz ze sporadycznej pomocy społecznej. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącej istniał by wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencyjnymi zobowiązanej istniał by związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązaną i jej bliskich podstawnych potrzeb życiowych. Okoliczności powyższe powinny być przedmiotem postępowania wyjaśniającego zarówno przed podjęciem zaskarżonej decyzji jaki i poprzedzającej ją decyzji z dnia 25.07.2008r.
Organ w zaskarżonej decyzji w ogóle nie rozważył sytuacji materialnej skarżącej, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych, w punktach stwierdził, iż wziął pod uwagę następujące okoliczności:
* w okresie, którego dotyczy zadłużenie, K. B. współdziałała wraz z ojcem w prowadzeniu działalności rolniczej, co oznacza, że utrzymywała się ona z pracy w gospodarstwie;
* nie zostały ujawnione żadne okoliczności losowe, które mogłyby wpływać na osłabienie jej możliwości płatniczych;
* wywiązywanie się z należności w stosunku do innych instytucji nie może stanowić przeszkody w opłaceniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników;
* utrzymanie dzieci jest podstawowym i konstytucyjnym obowiązkiem ciążącym na każdym z rodziców i nie ma podstaw, by okoliczność tą uznać za podstawę do umorzenia;
* nie wniosła odwołania od decyzji zobowiązującej do uregulowania należności składkowych, w związku z czym stała się ona prawomocna i w pełni wykonalna;
* straty powstałe w prowadzonym przez zobowiązaną gospodarstwie na skutek suszy z lipca 2006r. w ocenie Kasy nie stanowią okoliczności wykluczającej możliwości wywiązania się z należności względem KRUS.
W tym miejscu należy podkreślić, że decyzje podejmowane na podstawie przytoczonego przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. są decyzjami uznaniowymi, co nie zwalnia jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Organ, prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów nie może nosić cech dowolności.
Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał przepis 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Na podstawie tego przepisu za przesłankę uzasadniającą umorzenie należności z tytułu składek można uznać trudną sytuację materialną ubezpieczonego i skarżąca właśnie na tę okoliczność się powoływała, to organ, prowadząc postępowanie w sprawie z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, miał obowiązek wyjaśnić sytuację majątkową skarżącej i ustalić, czy zapłata tych należności rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. W celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, organ miał obowiązek ustalić wysokość osiąganych przez skarżącą dochodów oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.
W rozpoznanej sprawie organ obowiązku tego nie wykonał, gdyż nie zawarł w uzasadnieniu decyzji dokładnej analizy dochodów skarżącej oraz wydatków, które musi ona ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca wnosząc o umorzenie zaległości składkowych konsekwentnie wskazywała, że z mężem świadczą pracę w gospodarstwie rolnym, otrzymują zasiłek rodzinny w kwocie 500 zł i sporadycznie korzystają z pomocy społecznej. Dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącej pozwalałoby dopiero na stwierdzenie, że poziom uzyskiwanych dochodów oraz konieczne wydatki, które ponosi pozwalają na zapłatę zaległych należności składkowych.
Jak już Sąd zaznaczył, organ nie przeprowadził tego rodzaju porównania dochodów skarżącej z jej wydatkami, przez co zaskarżoną decyzję należało uznać za pozbawioną prawidłowego uzasadnienia. W niniejszej sprawie w obydwu decyzjach organ nie wskazał dowodów, na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Dopełnieniem przedmiotowego obowiązku byłoby wysłuchanie skarżącej na etapie postępowania poprzedzającego wydanie decyzji na okoliczności wyżej podniesione, a także potwierdzających poniesienie strat z tytułu klęski suszy w uprawach rolnych oraz ich ocenę w toku postępowania administracyjnego przez organ orzekający. Podnieść należy, że straty w rolnictwie mogą mieć istotne znaczenie dla ustaleń możliwości płatniczych skarżącej, których wyjaśnienie jest warunkiem wydania prawidłowej decyzji w trybie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., a które jednak nie zostały przez organ ustalone. Sądowi powszechnie znane są zdarzenia losowe w postaci wystąpienia w niektórych gospodarstwach rolnych w 2006r. suszy, której skutki częściowo rekompensowane były poprzez przyznawanie zasiłków suszowych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. nr 155, poz. 1109). Organ jedynie stwierdził, że straty powstałe w prowadzonym przez zobowiązaną gospodarstwie rolnym na skutek suszy z lipca 2006r. nie stanowią okoliczności wykluczającej możliwości wywiązania się z należności względem KRUS. Na tę okoliczność nie dokonał żadnych ustaleń i nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącej z uwzględnieniem skutków suszy w jej gospodarstwie.
Tak samo organ nie wskazał powierzchni i przychodowości gospodarstwa rolnego z którego utrzymuje się skarżąca i jej rodzina, nie wyjaśnił w jakim stopniu dopłaty rolnicze miały wpływ na możliwości płatnicze skarżącej, a fakt ich przyznania wynika z protokołu znajdującego się w aktach sprawy. Braki w ustaleniach faktycznych dotyczą również wysokości uzyskiwanej pomocy społecznej oraz zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami rodzinnymi.
Brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową strony skarżącej stanowiło naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Zdaniem Sądu naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 25 lipca 2008r., miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis 107 § 3 k.p.a. stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS jak i decyzję z dnia .[...]. we wskazanym wyżej zakresie stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia te wymogów tych nie spełniają. Na podstawie bowiem uzasadnień zaskarżonych decyzji Sąd nie był w stanie ocenić, czy dokonane przez organ ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcia zostały wydane zgodnie z prawem.
Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięć, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowych, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzje organu są prawidłowe w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy są prawidłowe w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt SA/Wr 728/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt II SA 237/94, ONSA 1995, nr 3, poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV SA 893/97, LEX 45905).
Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych organ dokona ustaleń faktycznych w zakresie wysokości dochodów i wysokości wydatków skarżącej w oparciu o rzetelne dowody, wykorzystujące te już zgromadzone w sprawie, a ponadto uzupełniając materiał o nowe dowody np. wysłuchanie K. B., bo tylko ona, oprócz znajdujących się w aktach sprawy dokumentach (protokoły, dowody wpłat, zaświadczenia) posiada wiedzę o istotnych faktach dotyczących jej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Następnie usuwając naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, o czym była mowa wyżej, organ zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a uzasadni podjętą decyzję.
Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak
i poprzedzająca ją decyzja z dnia 25 lipca 2008r. naruszały przepisy art. 8, 77 § 1
i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. w stopniu, który miał znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
i c, art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI