I SA/KE 373/23

I SA/Ke 373/23 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach /przewodniczący/
Andrzej Mącznik
Magdalena Chraniuk-Stępniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61 par 1 i art. 6a par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 479
art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Andrzej Mącznik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 20 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach ("Dyrektor") postanowieniem z 20 lipca 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skarżysku – Kamiennej ("Naczelnik") z 5 czerwca 2023 r., nr [...] odmawiające W. B. wszczęcia postępowania w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną z 25 października 2022 r. dokonaną na podstawie zawiadomienia nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...].
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że organ egzekucyjny - Naczelnik prowadzi egzekucję administracyjną wobec majątku W. B. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela - P. ("Prezes") z 28 marca 2022 r. nr [...] obejmującego zaległość z tytułu zwrotu wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenie społeczne za okres październik i grudzień 2017 r. oraz od stycznia do czerwca 2018 r. Podstawę prawną dochodzonego obowiązku stanowi decyzja Prezesa z 24 listopada 2021 r. znak: [...] [...] [...] W celu wyegzekwowania należności objętej ww. tytułem wykonawczym, organ egzekucyjny m.in. dokonał na podstawie zawiadomienia: z 21 października 2022 r. zajęcia wierzytelności w [...]. (data odbioru przez stronę zawiadomienia: 28 października 2022 r.), z 25 października 2022 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] (data odbioru przez stronę zawiadomienia: 3 listopada 2022 r.). Po otrzymaniu ww. zawiadomień do Urzędu Skarbowego w [...] wpłynął szereg pism W. B., które Dyrektor szczegółowo opisał na stronie 2-3 postanowienia w tym m.in. pismo zobowiązanego z 8 listopada 2022 r. zatytułowane jako wezwanie do uchylenia bezprawnie zajętych środków pieniężnych nie podlegających zajęciu egzekucyjnemu. Pisma ze względu na ich treść zostały zakwalifikowane jako: skarga na czynności egzekucyjne wraz z wnioskiem o uchylenie zajęć, skarga na organ egzekucyjny oraz jego pracowników, wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, wniosek o zwolnienie spod egzekucji, wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, skarga na przewlekłość postępowania, wniosek o umorzenie postępowania.
Następnie wyjaśniono, że postanowieniem z 28 listopada 2022 r., Naczelnik oddalił skargę na czynność egzekucyjną dokonaną na podstawie zawiadomienia nr [...] o zajęciu innej wierzytelności w [...] oraz oddalił skargę na czynność egzekucyjną dokonaną na podstawie zawiadomienia nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. Ww. postanowienie strona odebrała 2 grudnia 2022 r., zaś 5 grudnia 2022 r. złożyła zażalenie. Postanowieniem z 3 stycznia 2023 r., Dyrektor utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Z kolei 26 stycznia 2023 r. do Naczelnika wpłynęło pismo z 24 stycznia 2023 r., w którym zobowiązany zwrócił się o niezwłoczne uchylenie bezprawnego zajęcia świadczenia emerytalnego przekazanego na konto firmowe.
Dnia 2 lutego 2023 r. do Naczelnika wpłynęło przekazane przez Dyrektora pismo z 24 stycznia 2023 r., w którym strona także zwróciła się o uchylenie zajęcia świadczenia emerytalnego przekazanego przez organ rentowy na rachunek firmowy. Tego samego dnia do Naczelnika wpłynęło przekazane z Sądu Rejonowego w [...] pismo strony z 25 lutego 2023 r., w którym podniósł, że organ egzekucyjny dokonał bezprawnego zajęcia emerytury przekazanej na rachunek w [...] im. [...].
Postanowieniem z 27 lutego 2023 r., Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] na podstawie zawiadomienia nr [...]
Wobec wniesienia zażalenia Dyrektor postanowieniem z 28 kwietnia 2023 r., [...] uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi, albowiem w sentencji postanowienia brak było informacji z uwagi na jakie pismo/wniosek strony organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania.
Ponownie rozpoznając sprawę organ egzekucyjny zakwalifikował pismo zobowiązanego z 24 stycznia 2023 r. (data wpływu do organu egzekucyjnego - 26 stycznia 2023 roku) zatytułowane jako "Wezwanie do uchylenia świadczenia emerytalnego" jako skargę na czynność egzekucyjną dokonaną 25 października 2022 r. na podstawie zawiadomieniu nr 2611- [...] w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. Natomiast pismo z 24 stycznia (data wpływu do organu egzekucyjnego - 2 lutego 2023 r.) zatytułowane jako "Wezwanie do uchylenia świadczenia emerytalnego" oraz pismo z 25 stycznia 2023 r. (data wpływu do organu egzekucyjnego - 2 lutego 2023r.) zatytułowane jako "SKARGA" zostały przez organ egzekucyjny potraktowane jako uzupełnienie pierwszego pisma z 24 stycznia 2023 r.
Wobec dokonanych ustaleń postanowieniem z 5 czerwca 2023 r., Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniesionej ww. pismami skargi na czynność egzekucyjną dokonaną 25 października 2022 r., na podstawie zawiadomienia nr [...] w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.
Zobowiązany wniósł zażalenie na ww. postanowienie Naczelnika.
Rozpoznając zażalenie Dyrektor wyjaśnił, że organ egzekucyjny prawidłowo zakwalifikował wnioski zobowiązanego z 24 i 25 stycznia 2023 r. jak skargę na ww. czynność egzekucyjną.
Następnie organ przywołał treść art. 61 § 1 i art. 61 a § 1, art. 110 i art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Podniósł, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, strona już zaskarżyła w trybie skargi na czynność egzekucyjną. Wyjaśnił, że Naczelnik 28 listopada 2022 r. wydał postanowienie, którym oddalił skargę na tą czynność egzekucyjną. Następnie Dyrektor, postanowieniem z 3 stycznia 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika. Wobec wniesienia skargi na ww. postanowienie Dyrektora, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 13 kwietnia 2023 roku, sygn. akt i SA/Ke 88/23 uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Na powyższe rozstrzygnięcie została wniesiona przez Dyrektora skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że pismem z 24 stycznia 2023 r., uzupełnionym pismami z 24 i 25 stycznia 2023 r. strona ponownie zaskarżyła tą samą czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...], dokonaną na podstawie zawiadomienia z 25 października 2022 r., nr [...]
Podkreślił, że sprawa zakończona przez Dyrektora ostatecznym postanowieniem 3 stycznia 2023 r., (aktualnie będąca w toku rozpoznania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie) jest tożsama ze sprawą zainicjowaną żądaniami z 24 i 25 stycznia 2023 r.
W obu tych sprawach występuje ten sam podmiot, ten sam przedmiot i ten sam stan prawny w niezmienionym stanie faktycznym. Zainicjowanie postępowania administracyjnego przy zaistnieniu tożsamości stosunków administracyjnoprawnych oznaczałoby jednoczesne potencjalne naruszenie stanu powagi rzeczy osądzonej powstającego w momencie "ostateczności wydanego orzeczenia".
W konsekwencji zdaniem Dyrektora – Naczelnik prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi dotyczącej ww. czynności, albowiem kolejne wnioski w tożsamych sprawach nie mogły zostać ponownie rozpatrzone.
Na powyższe postanowienie W. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Naczelnika. Zarzucił naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, przepisów k.p.a. i przepisów Kodeksu karnego poprzez zastosowanie błędnej interpretacji tych przepisów i celowego działania na jego szkodę. W szczególności zarzucił naruszenie art.61a kpa w zw. z art. 18. u.p.e.a.
W uzasadnieniu skargi strona zarzuciła, że organy nieprawidłowo na podstawie art. 61 a k.p.a. odmówiły wszczęcia postępowania, bowiem nie przedstawiono "innych uzasadnionych przyczyn" dających podstawę do wydania postanowienia w oparciu o ww. przepis prawa. Wobec czego nie można uznać, że działanie organów było prawidłowe oraz że organy te nie działają na szkodę i z pokrzywdzeniem strony.
Strona zakwestionowała legalność wszczęcia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz prawidłowość jego prowadzenia przez organ egzekucyjny - Naczelnika.
Następnie podniosła, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec jego majątku doszło do bezprawnego zajęcia środków na rachunkach bankowych: w Kasie [...] w L. (kwoty 49 zł); na ROR-ach (kwota wolna od zajęcia); środków pieniężnych stanowiących własność obywatela [...] - poszkodowanego 6-cioletnego dziecka (kwota ponad [...] zł); kwoty pomocy socjalnej w wysokości [...] zł; dodatku węglowego w wysokości [...] zł; kwoty [...]zł, która stanowiła wartość świadczenia emerytalnego za okres od 14 grudnia 2022 roku do 31 grudnia 2022 r. W tym ostatnim przypadku, zdaniem strony, organ nie wydał żadnego dokumentu o zajęciu świadczenia emerytalnego, do czego był bezwzględnie zobowiązany. Wobec powyższego wniosła o zobowiązanie organu do przekazania sądowi dokumentu w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione
w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie procesowym z 6 października 2023 r., które wpłynęło do sądu 11 października 2023 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi i przedstawił dalsze stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).
Sąd podkreśla, że przedmiotem kontroli sądowej jest legalność postanowienia Dyrektora z 20 lipca 2023 r. i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika z 5 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną z 25 października 2022 r. dokonaną na podstawie zawiadomienia nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.
Tym samym poza granicami rozpatrywanej sprawy pozostają działania organów podejmowane na skutek wcześniej składanych przez skarżącego wniosków i nie są one oceniane przez sąd w sprawie sądowadministracyjnej zainicjowanej skargą na postanowienie organu odwoławczego z 20 lipca 2023 r. Sąd – wbrew oczekiwaniom skarżącego – nie może również odnieść się do zarzutów braku legalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Istota sporu w sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia czy organy I i II instancji właściwie zastosowały (w reakcji na konkretne pisma strony) przepis art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i podjęły rozstrzygnięcie na jego podstawie.
Zgodnie art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej,
w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do
art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Ustawodawca wprowadził w art. 61a § 1 k.p.a. dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą
z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w wymienionym przepisie skonkretyzowane, jednakże nie ulega wątpliwości, że dotyczą one sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Między innymi wszczęcie postępowania nie jest możliwe wówczas, gdy żądanie jego wszczęcia dotyczy sprawy, w której prowadzone jest już postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygnięcie, albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 lutego 2014 r. o sygn. akt I OSK 2159/12; CBOSA).
Oznacza to, że organ administracji publicznej ma obowiązek odmówić wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy jego wszczęcie uniemożliwiają uzasadnione przyczyny o charakterze formalnym, zarówno podmiotowym jak i przedmiotowym.
W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że zdaniem sądu organy prawidłowo zakwalifikowały pismo zobowiązanego z 24 stycznia 2023 r. jako skargę na czynność egzekucyjną dokonaną 25 października 2022 r. na podstawie zawiadomienia nr 2611- [...] w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. Natomiast pismo z 24 stycznia (data wpływu do organu egzekucyjnego - 2 lutego 2023 r.) zatytułowane jako "Wezwanie do uchylenia świadczenia emerytalnego" oraz pismo z 25 stycznia 2023 r. (data wpływu do organu egzekucyjnego - 2 lutego 2023 r.) zatytułowane jako "SKARGA" słusznie zostały potraktowane jako uzupełnienie pierwszego pisma z 24 stycznia 2023 r.
Świadczy o tym treść w/w pism, w których przedstawiono tożsamą argumentację i podniesiono bezprawne działanie organu egzekucyjnego poprzez bezprawne zajęcie rachunku bankowego i przyznanego świadczenia oraz zawarto wnioski o uchylenie zajęcia wraz ze zwrotem pobranego z rachunku świadczenia.
W tym miejscu wskazać należy, że z treści art. 54 § 6 u.p.e.a. w przypadku uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną (pkt 1), usuwa stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej (pkt 2). Natomiast nieuwzględnienie skargi na czynność egzekucyjną skutkuje jej oddaleniem.
Jednakże, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zostało już wcześniej zaskarżone w trybie skargi na czynność egzekucyjną. W tym zakresie Naczelnik wydał postanowienie 28 listopada 2022 r. nr [...], którym oddalił skargę na tą czynność egzekucyjną. Następnie Dyrektor, po rozpoznaniu zażalenia na ww. rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, postanowieniem z 3 stycznia 2023 r., znak: [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika. Wobec wniesienia skargi na postanowienie Dyrektora z 3 stycznia 2023 r. WSA w Kielcach wyrokiem z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 88/23 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Na powyższe rozstrzygnięcie została wniesiona przez Dyrektora skarga kasacyjna i sprawa obecnie zawisła przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie.
Zatem sprawa w przedmiocie skargi na w/w czynność egzekucyjna jest w toku – trwa postępowanie sądowe, na skutek wywiedzionej przez organ skargi kasacyjnej.
W związku z powyższym w niniejszej sprawie organ prawidłowo powołując przesłankę "innych uzasadnionych przyczyn" odmówił wszczęcia postępowania w sprawie kolejnej skargi W. B. na tą samą czynność egzekucyjną. Słusznie przyjęto, że sprawa zakończona przez Dyrektora ostatecznym postanowieniem 3 stycznia 2023 r., jest tożsama ze sprawą zainicjowaną żądaniami z 24 i 25 stycznia 2023 r. Od wyniku sprawy przed NSA zależy natomiast, czy skarga na czynność egzekucyjną będzie ponownie rozpoznawana przez organ egzekucyjny, czy ewentualnie (w przypadku uchylenia wyroku WSA) ponownemu rozpoznaniu będzie podlegała skarga skarżącego od postanowienia Dyrektora z 3 stycznia 2023r.
W realiach sprawy zaistniała więc przeszkoda przedmiotowa w uruchomieniu postępowania zgodnego z żądaniem strony, albowiem trwa postępowanie (na etapie postępowania sądowego) w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną z 25 października 2022 r. dokonaną na podstawie zawiadomienia nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...].
Z powyżej opisanych względów prawidłowe jest stanowisko organów o zaistnieniu przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, a w konsekwencji podjęcia rozstrzygnięć w oparciu o art. 61a k.p.a.
W sprawie nie doszło więc do zarzucanego w skardze naruszenia przez organy art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.